{"id":2865,"date":"2021-04-17T07:21:35","date_gmt":"2021-04-17T07:21:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.chpuye.com\/?page_id=2865"},"modified":"2021-04-18T08:35:23","modified_gmt":"2021-04-18T08:35:23","slug":"nutuk-1","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.chpuye.com\/?page_id=2865","title":{"rendered":"NUTUK 1"},"content":{"rendered":"

nutuk<\/a>
\n1 NUTUK Mustafa Kemal ATAT\u00dcRK SAMSUN’A \u00c7IKTI\u011eIM G\u00dcN GENEL DURUM VE G\u00d6R\u00dcN\u00dc\u015e<\/p>\n

1919 y\u0131l\u0131 May\u0131s\u0131n\u0131n 19’uncu g\u00fcn\u00fc Samsun’a \u00e7\u0131kt\u0131m. \u00dclkenin genel durumu ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc \u015f\u00f6yledir : Osmanl\u0131 Devleti’nin i\u00e7inde bulundu\u011fu grup, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’nda yenilmi\u015f, Osmanl\u0131 ordusu her tarafta zedelenmi\u015f, \u015fartlar\u0131 a\u011f\u0131r bir ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 imzalanm\u0131\u015f. B\u00fcy\u00fck Sava\u015f’\u0131n uzun y\u0131llar\u0131 boyunca millet yorgun ve fakir bir durumda. Milleti ve memleketi I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’na s\u00fcr\u00fckleyenler, kendi hayatlar\u0131n\u0131 kurtarma kayg\u0131s\u0131na d\u00fc\u015ferek memleketten ka\u00e7m\u0131\u015flar. Saltanat ve hil\u00e2fet makam\u0131nda oturan Vahdettin soysuzla\u015fm\u0131\u015f, \u015fahs\u0131n\u0131 ve bir de taht\u0131n\u0131 koruyabilece\u011fini hayal etti\u011fi al\u00e7ak\u00e7a tedbirler ara\u015ft\u0131rmakta. Damat Ferit Pa\u015fa ‘n\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki h\u00fck\u00fbmet \u00e2ciz, haysiyetsiz ve korkak. Yaln\u0131z padi\u015fah\u0131n iradesine boyun e\u011fmekte ve onunla birlikte kendilerini koruyabilecekleri herhangi bir duruma raz\u0131. Ordunun elinden sil\u00e2hlar\u0131 ve cephanesi al\u0131nm\u0131\u015f ve al\u0131nmakta… \u0130til\u00e2f Devletleri, ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcmlerine uymay\u0131 gerekli bulmuyorlar. Birer bahane ile \u0130til\u00e2f donanmalar\u0131 ve askerleri \u0130stanbul’ da. Adana iIi Frans\u0131zlar; Urfa, Mara\u015f, Ay\u0131ntap (Gaziantep) \u0130ngilizler taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f. Antalya ve Konya’da \u0130talyan asker\u00ee birlikleri, Merzifon ve Samsun’da \u0130ngiliz askerleri bulunuyor. Her tarafta yabanc\u0131 subay ve memurlar ile \u00f6zel ajanlar faaliyette. Nihayet, konu\u015fmam\u0131za ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarihten d\u00f6rt g\u00fcn \u00f6nce, 15 May\u0131s 1919’da, \u0130til\u00e2l Devletleri’nin uygun bulmas\u0131 ile Yunan ordusuda \u0130zmir’e \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131yor. Bundan ba\u015fka, memleketin her taraf\u0131nda Hristiyan az\u0131nl\u0131klar gizli veya a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa kendi \u00f6zel emel ve maksatlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye devleti bir an \u00f6nce \u00e7\u00f6kertmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Sonradan elde edilen g\u00fcvenilir bilgi ve belgelerle iyice anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki, \u0130stanbul Rum Patrikhanesi’nde kurulan Mavri Mira Hey’eti illerde \u00e7eteler kurmak ve idare etmek, g\u00f6steri toplant\u0131lar\u0131 ve propagandalar yapt\u0131rmakla me\u015fgul. Yunan K\u0131z\u0131lha\u00e7’\u0131 ve Resm\u00ee G\u00f6\u00e7menler Komisyonu , Mavri Mira Hey’eti’nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmakla g\u00f6revli. Mavri Mira Hey’eti taraf\u0131n\u0131,olan y\u00f6netilen Rum okullar\u0131n\u0131n izni te\u015fkil\u00e2tlar\u0131, yirmi ya\u015f\u0131ndan yukar\u0131 gen\u00e7leri de i\u00e7ine almak \u00fczere her yerde kurulu\u015funu tamaml\u0131yor. Ermeni Patri\u011fi Zazen Efendi de, Mavri Mira Hey’eti ile birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ermeni haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 da t\u0131pk\u0131 Rum haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 gibi ilerliyor. Trabzon, Samsun ve b\u00fct\u00fcn Karadeniz sahillerinde \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f olan ve 4 \u0130stanbul’daki merkeze ba\u011fl\u0131 bulunan Pontus Cemiyeti hi\u00e7 bir engelle kar\u015f\u0131la\u015fmadan kolayl\u0131kla ve ba\u015far\u0131yla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

BUNLARA KAR\u015eI D\u00dc\u015e\u00dcN\u00dcLEN KURTULU\u015e \u00c7ARELER\u0130 Durumun deh\u015fet ve korkun\u00e7lu\u011fu kar\u015f\u0131s\u0131nda, her yerde, her b\u00f6lgede birtak\u0131m kimseler taraf\u0131ndan kurtulu\u015f \u00e7areleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ile yap\u0131lan te\u015febb\u00fcsler birtak\u0131m kurulu\u015flar\u0131do\u011furdu. \u00d6rnek olarak, Edirne ve \u00e7evresinde Trakya – Pa\u015faeli ad\u0131yla bir dernek vard\u0131. Do\u011fuda Erzurum’da ve El\u00e2z\u0131\u011f’da Rele genel merkezi \u0130stanbul’da olmak \u00fczere Vil\u00e2y\u00e2t-\u0131 \u015earkiye M\u00fcdafaa-i hukuk-\u0131 Milliye Cemiyeti kurulmu\u015ftu. Trabzon’da Muhafaza-i Hukukad\u0131nda bir dernek bulundu\u011fu gibi, \u0130stanbul’da da Trabzon ve Havalisi Adem-i Merkeziyet Cemiyeti vard\u0131. Bu dernek merkezinin g\u00f6nderdi\u011fi temsilcilerle, Of il\u00e7esinde ve Rize sanca\u011f\u0131nda da \u015fubeler a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u0130zmir’in i\u015fgal edilece\u011fi konusunda May\u0131s\u0131n on \u00fc\u00e7\u00fcnden beri a\u00e7\u0131ktan belirtiler g\u00f6rm\u00fc\u015f olan \u0130zmir’deki baz\u0131 gen\u00e7 vatanseverler, ay\u0131n 14\/15’inci gecesi, kendi aralar\u0131nda bu ac\u0131kl\u0131 durumla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapm\u0131\u015flar; bir oldubittiye geldi\u011fine \u015f\u00fcphe kalmayan Yunan i\u015fgalinin ilhakla sonu\u00e7lanmas\u0131na engel olma karar\u0131nda birle\u015ferek, Redd-i \u0130lhak ilkesini ortaya atm\u0131\u015flard\u0131r. Ayn\u0131 gece, bu ilkenin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere \u0130zmir’de Yahudi Ma\u015fatl\u0131\u011f\u0131’na toplanabilen halk taraf\u0131ndan bir g\u00f6steri toplant\u0131s\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015fsa da, ertesi g\u00fcn sabahleyin Yunan askerlerinin r\u0131ht\u0131mda g\u00f6r\u00fclmesiyle, bu te\u015febb\u00fcsten beklendi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde sonu\u00e7 al\u0131namam\u0131\u015ft\u0131r. 2<\/p>\n

M\u0130LL\u0130 KURULU\u015eLAR S\u0130YAS\u0130 AMA\u00c7 VE HEDEFLER\u0130 Bu derneklerin kurulu\u015f ama\u00e7lar\u0131 ve siyas\u00ee hedefleri hakk\u0131nda k\u0131saca bilgi vermek uygun olur g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeyim. Trakya Pa\u015faeli Cemiyeti’nin ileri gelenlerinden baz\u0131lar\u0131 ile daha \u0130stanbul’da iken g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcm. Bunlar, Osmanl\u0131 Devleti’nin \u00e7\u00f6kece\u011fini \u00e7ok kuvvetli bir ihtimal olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Osmanl\u0131 vatan\u0131n\u0131n par\u00e7alanma tehlikesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, Trakya’y\u0131, m\u00fcmk\u00fcn olursa, buna Bat\u0131 Trakya’y\u0131 da ekleyerek ve bir b\u00fct\u00fcn olarak \u0130sl\u00e2m ve T\u00fcrk toplulu\u011fu halinde kurtarmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Fakat bu amac\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fczere og\u00fcn i\u00e7in ak\u0131llar\u0131na gelen tek \u00e7are, \u0130ngiltere’nin, bu m\u00fcmk\u00fcn olmazsa, Fransa’n\u0131n yard\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131. Bu maksatla baz\u0131 yabanc\u0131 devlet adamlar\u0131 ile temas kurma ve g\u00f6r\u00fc\u015fme imk\u00e2nlar\u0131 da aram\u0131\u015flard\u0131. Ama\u00e7lar\u0131n\u0131n bir Trakya Cu\u0131nhuriyeti kurmak oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Vil\u00e2y\u00e2t-\u0131 \u015earkiye M\u00fcdafaa-i Hukuk-\u0131 Milliye Cemiyeti’nin kurulu\u015f amac\u0131 da (t\u00fcz\u00fcklerinin 2. maddesi), Do\u011fu illerinde oturan b\u00fct\u00fcn halk\u0131n din\u00ee ve siyas\u00ee haklar\u0131n\u0131n serbest\u00e7e kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak me\u015fru yollara ba\u015fvurmak, bu illerdeki m\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n tarih\u00ee ve mill\u00ee haklar\u0131n\u0131 gerekti\u011finde medeniyet d\u00fcnyas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda savunmak, Do\u011fu illerinde yap\u0131lan zul\u00fcm ve cinayetlerin sebepleri ile bunlar\u0131 i\u015fleyenler ve sebep olanlar hakk\u0131nda tarafs\u0131z soru\u015fturma yap\u0131larak su\u00e7lular\u0131n s\u00fcr’atle cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131 istemek. Yerli halk ile az\u0131nl\u0131klar aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n giderilmesine ve eskiden oldu\u011fu gibi iyi ili\u015fkilerin sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na gayret etmek, sava\u015f durumunun Do\u011fu illerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m ve yoksullu\u011fa, h\u00fck\u00fbmet nezdinde te\u015febb\u00fcslerde bulunarak elden geldi\u011fince \u00e7are aramaktan ibaretti. \u0130stanbul’daki y\u00f6netim merkezinden verilmi\u015f olan bu direktife uygun olarak, Erzurum \u015fubesi, Do\u011fu illerinde T\u00fcrk’\u00fcn haklar\u0131n\u0131 korumakla birlikte, Ermeni g\u00f6\u00e7\u00fc s\u0131ras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen k\u00f6t\u00fc davran\u0131\u015flarla halk\u0131n hi\u00e7bir ilgisi bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Ermeni mallar\u0131n\u0131n Rus istil\u00e2s\u0131na kadar korundu\u011funu, buna kar\u015f\u0131l\u0131k m\u00fcsl\u00fcmanlara pek gaddarca davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131; hatt\u00e2 verilen emre ayk\u0131r\u0131 olarak, g\u00f6\u00e7ten al\u0131konan baz\u0131 Ermenilerin koruyucular\u0131na kar\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri, g\u00fcvenilir belgelerle medeniyet d\u00fcnyas\u0131na duyurmaya ve Do\u011fu illerine dikilmi\u015f olan h\u0131rs y\u00fckl\u00fc bak\u0131\u015flar\u0131 h\u00fck\u00fcms\u00fcz b\u0131rakacak \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmaya karar veriyor (Erzurum \u015fubesinin bas\u0131l\u0131 bildirisi ) Vil\u00e2y\u00e2t-\u0131 \u015earkiye M\u00fcdafaa-i Hukuk-\u0131 MiIliye Cemiyeti’nin Erzurum \u015fubesini ilk olarak kuran kimseler, Do\u011fu illerinde yap\u0131lan propagandalar ile bunlar\u0131n hedeflerini, T\u00fcrkl\u00fck, K\u00fcrtl\u00fck – Ermenilik meselelerini bilim, teknik ve tarih a\u00e7\u0131lar\u0131ndan inceleyip ara\u015ft\u0131rd\u0131ktan sonra, ilerideki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u015fu \u00fc\u00e7 noktada topluyorlar (Erzurum \u015fubesinin bas\u0131l\u0131 raporu) : 1. Kesinlikle g\u00f6\u00e7 etmemek, 2. Derhal ilm\u00ee, iktisad\u00ee ve din\u00ee bak\u0131mlardan te\u015fkil\u00e2tlanmak, 3. Sald\u0131r\u0131ya u\u011frayacak Do\u011fu illerinin her k\u00f6\u015fesini savunmada birle\u015fmek, Vil\u00e2y\u00e2t-\u0131 \u015earkiye M\u00fcdafaa-i Hukuk-\u0131 Milliye Cemiyeti’nin \u0130stanbul’daki y\u00f6netim merkezinin, meden\u00ee ve ilm\u00ee yollara ba\u015fvurarak maksada ula\u015fabilece\u011fi konusunda fazla iyimser oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Ger\u00e7ekten de bu yolda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmaktan geri durmuyor. Do\u011fu illerindeki m\u00fcsl\u00fcman unsurlar\u0131n haklar\u0131n\u0131 savunmak \u00fczere I.e Pays ad\u0131nda Frans\u0131zca bir gazete yay\u0131nl\u0131yor. H\u00e2dis\u00e2t gazetesinin \u00e7\u0131karma hakk\u0131n\u0131 al\u0131yor. Bir yandan da \u0130stanbul’daki \u0130til\u00e2f Devletleri temsilcilerine ve \u0130til\u00e2f Devletleri Ba\u015fbakanlar\u0131na muht\u0131ra veriyor: Avrupa’ya bir hey’et g\u00f6nderme te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunuyor. Bu a\u00e7\u0131klamalardan kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 san\u0131r\u0131m ki, Vil\u00e2y\u00e2t-\u0131 \u015earkiye M\u00fcdafaa-i Hukuk-\u0131 Milliye Cemiyeti’nin kurulu\u015funa yol a\u00e7an as\u0131l sebep ve d\u00fc\u015f\u00fcnce, Do\u011fu illerinin Ermenistan’a verilmesi ihtimali oluyor. Bu ihtimalin ger\u00e7ekle\u015fmesinin de Do\u011fu illeri n\u00fcfusunda Ermenilerin \u00e7o\u011funlukta g\u00f6sterilmesine ve tarih\u00ee haklar bak\u0131m\u0131ndan onlara \u00f6ncelik tan\u0131nmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, ilm\u00ee ve tarih\u00ee belgelerle d\u00fcnya kamuoyunu aldatmay\u0131 ba\u015farmalar\u0131na ve bir de m\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n Ermenileri topluca \u00f6ld\u00fcren barbarlar oldu\u011fu iftiras\u0131n\u0131n bir ger\u00e7ekmi\u015f gibi kabul\u00fcne ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi a\u011f\u0131r bas\u0131yor. \u0130\u015fte bundan dolay\u0131d\u0131r ki, dernek, ayn\u0131 gerek\u00e7eye dayanarak ve ayn\u0131 yollardan y\u00fcr\u00fcyerek tarih\u00ee ve mill\u00ee haklar\u0131 savunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Karadeniz sahilindeki b\u00f6lgelerde de bir Rum Pontus h\u00fck\u00fbmeti kurulaca\u011f\u0131 korkusu vard\u0131. M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131 Rumlar\u0131n boyunduru\u011fu alt\u0131nda b\u0131rakmay\u0131p onlar\u0131n ya\u015fama ve var olma haklar\u0131n\u0131 koruma gayesiyle, baz\u0131 kimseler Trabzon’da da ayr\u0131ca bir dernek kurmu\u015flard\u0131. Merkezi \u0130stanbul’da olan Trabzon ve Havalisi Adem-i Merkeziyet Cemiyeti’nin amac\u0131 ve siyas\u00ee hedefi ad\u0131ndan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Her halde merkezden ayr\u0131lmak gayesini g\u00fcd\u00fcyor. 3<\/p>\n

MEMLEKET \u0130\u00c7\u0130NDE VE \u0130STANBUL’DA M\u0130LL\u0130 VARLI\u011eA D\u00dc\u015eMAN KURULU\u015eLAR Kurulma yolundaki bu dernekler d\u0131\u015f\u0131nda, memleket i\u00e7inde daha ba\u015fka birtak\u0131m dernek ve kurulu\u015flar da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar aras\u0131nda Diyarbak\u0131r, Bitlis, El\u00e2z\u0131\u011f illerinde, \u0130stanbul’dan idare edilen K\u00fcrt Teali Cemiyeti vard\u0131. Bu derne\u011fin amac\u0131 yabanc\u0131 devletlerin him\u00e2yesi alt\u0131nda bir K\u00fcrt devleti kurmakt\u0131. Konya ve dolaylar\u0131nda \u0130stanbul’dan y\u00f6netilen Teal\u00ee-i \u0130sl\u00e2m Cemiyeti’nin kurulmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Memleketin hemen her taraf\u0131nda itil\u00e2f ve H\u00fcrriyet , Sulh ve Sel\u00e2met Cemiyetleri de vard\u0131.<\/p>\n

\u0130NG\u0130L\u0130Z MUH\u0130PLER\u0130 CEM\u0130YET\u0130 \u0130stanbul’da \u00e7e\u015fitli maksatlarla gizli ve a\u00e7\u0131k olmak \u00fczere kurulmu\u015f, parti veya dernek ad\u0131 alt\u0131nda birtak\u0131m kurulu\u015flar da vard\u0131. \u0130stanbul’da \u00f6nemli say\u0131labilecek kurulu\u015flardan biri \u0130ngiliz Muhipleri Cemiyeti idi. Bu addan, \u0130ngilizlere dost olanlar\u0131n kurdu\u011fu bir dernek anla\u015f\u0131lmas\u0131n. Bence, bu derne\u011fi kuranlar kendi \u015fah\u0131slar\u0131n\u0131 ve kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetenler ile, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n korunma \u00e7aresini Lloyd George (Loyt Corc) h\u00fck\u00fbmeti arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u0130ngiliz him\u00e2yesini sa\u011flamakta arayanlard\u0131r. Bu zavall\u0131lar\u0131n, \u0130ngiliz Devleti’nin Osmanl\u0131 Devleti’ni bir b\u00fct\u00fcn olarak korumak ve himaye etmek iste\u011finde olup olamayaca\u011f\u0131n\u0131 bir defa olsun dikkate al\u0131p almad\u0131klar\u0131, \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye de\u011fer. Bu derne\u011fe girenlerin ba\u015f\u0131nda Osmanl\u0131 Padi\u015fah\u0131 ve Hal\u00eefe-i R\u00fby-i Zem\u00een \u00fcnvan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Vahdettin, Damat Ferit Pa\u015fa, Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 olan Ali Kemal, \u00c2dil ve Mehmet Ali Beyler ile Sait Molla bulunuyordu. Dernekte Rahip Frew (Fru) gibi \u0130ngiliz milletinden baz\u0131 macera heveslileri de vard\u0131. Yap\u0131lan i\u015flemlerden ve g\u00f6sterilen faaliyetlerden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, derne\u011fin ba\u015fkan\u0131 Rahip Frew idi: Bu derne\u011fin iki y\u00f6n\u00fc ve iki ayr\u0131 niteli\u011fi vard\u0131. Biri a\u00e7\u0131k y\u00f6n\u00fc ve usul\u00fcne uygun te\u015febb\u00fcslerle \u0130ngiliz him\u00e2yesini sa\u011flama amac\u0131na y\u00f6nelmi\u015f olan niteli\u011fi idi. \u00d6teki de gizli y\u00f6n\u00fcyd\u00fc. As\u0131l faaliyet bu gizli y\u00f6ndeydi. Memleket i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctlenerek isyan ve ihtil\u00e2l \u00e7\u0131karmak, mill\u00ee \u015fuuru felce u\u011fratmak, yabanc\u0131 m\u00fcdahalesini kolayla\u015ft\u0131rmak gibi haince te\u015febb\u00fcsler, derne\u011fin bu gizli kolu taraf\u0131ndan idare edilmekte idi. Sait Molla ‘n\u0131n derne\u011fin a\u00e7\u0131ktan yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda oldu\u011fu gibi gizli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda da ondan daha \u00e7ok rol oynad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir. Bu dernek hakk\u0131nda s\u00f6ylediklerim, s\u0131ras\u0131 geldik\u00e7e yapaca\u011f\u0131m a\u00e7\u0131klamalar ve gere\u011finde g\u00f6sterece\u011fim belgelerle daha kolay anla\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

AMER\u0130KAN MANDASI \u0130STEYENLER
\n\u0130stanbul’da erkekli kad\u0131nl\u0131 ileri gelen bir k\u0131s\u0131m kimseler de ger\u00e7ek kurtulu\u015fun Amerikan mandas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde idiler. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fte olanlar, d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde \u00e7ok direndiler. En do\u011fru yolun kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerinin benimsenmesinde oldu\u011funu ispata \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. S\u0131ras\u0131 gelince bu konuda da baz\u0131 a\u00e7\u0131klamalar yapaca\u011f\u0131m. ORDUMUZUN DURUMU Genel durumu ortaya koyabilmek i\u00e7in ordu birliklerinin nerelerde ve ne durumda olduklar\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131klamak isterim. Anadolu’da ba\u015fl\u0131ca iki ordu m\u00fcfetti\u015fli\u011fi kurulmu\u015ftu. Ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 il\u00e2n edilir edilmez, birliklerin sava\u015f\u00e7\u0131 erleri terhis edilmi\u015f, sil\u00e2h ve cephanesi elinden al\u0131nm\u0131\u015f, sava\u015f g\u00fcc\u00fcnden yoksun bir tak\u0131m kadrolar haline getirilmi\u015ftir. Merkezi Konya’da bulunan \u0130kinci Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi’ne ba\u011fl\u0131 birliklerin durumu \u015f\u00f6yle idi : Bir t\u00fcmeni (41’inci T\u00fcmen) Konya’da, bir t\u00fcmeni de (23’\u00fcnc\u00fc T\u00fcmen) Afyonkarahisar\u0131’nda bulunan 12’nci Kolordu, kararg\u00e2h\u0131yla Konya’da bulunuyordu. \u0130zmir’de esir olan 17’nci Kolordu’nun, Denizli’de bulunan 57’nci T\u00fcmeni de bu kolorduya ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. 4 Bir t\u00fcmeni (24’\u00fcnc\u00fc T\u00fcmen) Ankara’da, bir t\u00fcmeni de ( 11’inci T\u00fcmen) Ni\u011fde’de bulunan 20’nci Kolordu, kararg\u00e2h\u0131yla Ankara’da idi. \u0130zmit’te bulunan 1’inci T\u00fcmen, \u0130stanbul’daki 25’inci Kolordu’ya ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. \u0130stanbul’da da 10’uncu Kafkas T\u00fcmeni vard\u0131. Bal\u0131kesir ve Bursa b\u00f6lgesinde bulunan 61’inci ve 56’nc\u0131 T\u00fcmenler kararg\u00e2h\u0131 Band\u0131rma’da bulunan \u0130stanbul’a ba\u011fl\u0131 14’\u00fcnc\u00fc Kolordu’yu olu\u015fturuyordu. Bu kolordunun komutan\u0131, Meclis’in a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131na kadar, merhum Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa idi. 3’\u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi ki, m\u00fcfetti\u015fi ben idim; kararg\u00e2h\u0131mla Samsun’a \u00e7\u0131km\u0131\u015f bulunuyordum. Do\u011frudan do\u011fruya emrim alt\u0131nda olmak \u00fczere iki kolordu vard\u0131. Bunlardan biri, merkezi Sivas’ta bulunan 3’\u00fcnc\u00fc Kolordu’dur. Komutan\u0131 yan\u0131mda getirdi\u011fim Albay Refet Bey’dir. Bu kolorduya ba\u011fl\u0131 bir t\u00fcmenin ( 5’inci Kafkas T\u00fcmeni ) merkezi Amasya’da, \u00f6tekinin merkezi de Samsun’dayd\u0131. Di\u011feri, merkezi Erzurum’da bulunan 15’inci Kolordu idi. Komutan\u0131 K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’yd\u0131. Bu kolordunun t\u00fcmenlerinden birinin’ (9’uncu T\u00fcmen) merkezi Erzurum’da, komutan\u0131 R\u00fc\u015ft\u00fc Bey; \u00f6tekinin (3’\u00fcnc\u00fc T\u00fcmen) merkezi Trabzon’da idi. Komutan\u0131 Yarbay H\u00e2lit Bey’ di. H\u00e2lit Bey \u0130stanbul’a \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fundan komutadan \u00e7ekilerek Bayburt’ta gizlenmi\u015f, t\u00fcmen vek\u00e2letle idare ediliyor. Kolordunun \u00f6teki iki t\u00fcmeninden 12’nci T\u00fcmen, Hasankale’nin do\u011fusunda s\u0131n\u0131rda,11’inci T\u00fcmen Bayez\u0131t’ta bulunuyordu. Diyarbak\u0131r b\u00f6lgesinde bulunan 2 t\u00fcmenli 13’\u00fcnc\u00fc Kolordu m\u00fcstakildi. \u0130stanbul’a ba\u011fl\u0131 bulunuyordu. Bir t\u00fcmeni (2’nci T\u00fcmen) Siirt’te \u00f6teki t\u00fcmeni (5’inci T\u00fcmen) Mardin’de idi.<\/p>\n

M\u00dcFETT\u0130\u015eL\u0130K G\u00d6REV\u0130M\u0130N GEN\u0130\u015e YETK\u0130LER\u0130
\nBenim, bu iki kolorduya do\u011frudan do\u011fruya emir ve komuta vermekten daha ileri bir yetkim vard\u0131 ki, m\u00fcfetti\u015flik b\u00f6lgesine yak\u0131n olan asker\u00ee birliklere de tebligat yapabilecektim. Ayn\u0131 \u015fekilde b\u00f6lgemde bulunan ve b\u00f6lgeme kom\u015fu olan illere de tebligatta bulunabilecektim. Bu yetkiye g\u00f6re, Ankara’da bulunan 20’nci Kolordu ve bunun ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu m\u00fcfetti\u015flik ile, Diyarbak\u0131r’daki kolordu ile ve hemen hemen Anadolu’nun b\u00fct\u00fcn sivil y\u00f6netim amirleriyle il\u015fkiler kurabilecek ve yaz\u0131\u015fmalar yapabilecektim. Bu geni\u015f yetkinin, beni \u0130stanbul’dan s\u00fcrmek ve uzakla\u015ft\u0131rmak maksad\u0131yla Anadolu’ya g\u00f6nderenler taraf\u0131ndan, bana nas\u0131l verilmi\u015f oldu\u011fu garibinize gidebilir. Hemen ifade etmeliyim ki, onlar bu yetkiyi bana bilerek ve anlayarak vermediler. Ne pahas\u0131na olursa olsun, benim \u0130stanbul’dan uzakla\u015fmam\u0131 isteyenlerin bulduklar\u0131 gerek\u00e7e Samsun ve dolaylar\u0131ndaki g\u00fcvensizlik olaylar\u0131n\u0131 yerinde g\u00f6r\u00fcp tedbir almak \u00fczere Samsun’a kadar gitmekti. Ben, bu g\u00f6revin yerine getirilmesinin bir makam ve yetki sahibi olmaya ba\u011fl\u0131 bulundu\u011funu ileri s\u00fcrd\u00fcm. Bunda hi\u00e7bir sak\u0131nca g\u00f6rmediler. O tarihte Genelkurmay’da bulunan ve benim maksad\u0131m\u0131 bir dereceye kadar sezmi\u015f olan kimselerle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. M\u00fcfetti\u015flik g\u00f6revini buldular; yetki konusu ile ilgili talimat\u0131 da ben kendim yazd\u0131rd\u0131m. Hatt\u00e2 Harbiye Naz\u0131r\u0131 olan \u015eakir Pa\u015fa , bu talimat\u0131 okuduktan sonra, imzalamaya \u00e7ekinmi\u015f; anla\u015f\u0131l\u0131r anla\u015f\u0131lmaz bir bi\u00e7imde m\u00fchr\u00fcn\u00fc basm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

GENEL DURUMUN DAR B\u0130R \u00c7ER\u00c7EVE \u0130\u00c7\u0130NDEN G\u00d6R\u00dcN\u00dc\u015e\u00dc<\/p>\n

Bu a\u00e7\u0131klamalardan sonra, genel durumu daha dar bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7ine alarak, \u00e7abucak ve kolayca hep birlikte g\u00f6zden ge\u00e7irelim : D\u00fc\u015fman devletler, Osmanl\u0131 devlet ve memleketine kar\u015f\u0131 madd\u00ee ve manev\u00ee sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7mi\u015fler. Onu yoketmeye ve payla\u015fmaya karar vermi\u015fler. Padi\u015fah ve halife olan zat, hayat ve rahat\u0131n\u0131 kurtarabilecek \u00e7areden ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. H\u00fck\u00fbmeti de ayn\u0131 durumda. Fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 halde, ba\u015fs\u0131z kalm\u0131\u015f olan millet, karanl\u0131klar ve belirsizlikler i\u00e7inde olup bitecekleri beklemekte. Fel\u00e2ketin deh\u015fet ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavramaya ba\u015flayanlar, bulunduklar\u0131 \u00e7evreye ve alabildikleri etkilere g\u00f6re kendilerince kurtulu\u015f \u00e7aresi sayd\u0131klar\u0131 tedbirlere ba\u015fvurmakta… Ordu, ismi var cismi yok bir durumda. Komutanlar ve subaylar, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n bunca \u00e7ile ve g\u00fc\u00e7l\u00fckleriyle yorgun, vatan\u0131n par\u00e7alanm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6rmekle y\u00fcrekleri kan a\u011fl\u0131yor; g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde derinle\u015fen karanl\u0131k fel\u00e2ket u\u00e7urumu kenar\u0131nda beyinleri bir \u00e7are, kurtulu\u015f \u00e7aresi aramakla me\u015fgul… Burada pek \u00f6nemli olan bir noktay\u0131 da belirtmeli ve a\u00e7\u0131klamal\u0131y\u0131m. Millet ve ordu, Padi\u015fah ve Halife’nin h\u00e2inli\u011finden haberdar olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, o makama ve o makamda bulunana kar\u015f\u0131 as\u0131rlar\u0131n k\u00f6kle\u015ftirdi\u011fi din ve gelenek, ba\u011flar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla da i\u00e7ten gelerek boyun e\u011fmekte ve sad\u0131k. Millet ve ordu bir yandan kurtulu\u015f \u00e7aresi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken bir yandan da y\u00fczy\u0131llard\u0131r s\u00fcregelen bu al\u0131\u015fkanl\u0131k 5 dolay\u0131s\u0131yla, kendinden \u00f6nce, y\u00fcce hil\u00e2fet ve saltanat makam\u0131n\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131n\u0131 ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Halifesiz ve padi\u015fahs\u0131z kurtulu\u015fun anlam\u0131n\u0131 kavrama yetene\u011finde de\u011fil… Bu inanca ayk\u0131r\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015f ileri s\u00fcreceklerin vay haline! Derhal dinsiz, vatans\u0131z, hain ve istenmeyen ki\u015fi olur… Di\u011fer \u00f6nemli bir noktay\u0131 da belirtmek gerekir. Kurtulu\u015f \u00e7aresi ararken \u0130ngiltere, Fransa, \u0130talya gibi b\u00fcy\u00fck devletleri g\u00fccendirmemek temel ilke olarak kabul edilmekte idi. Bu devletlerden yaln\u0131z biri ile bile ba\u015fa \u00e7\u0131k\u0131lamayaca\u011f\u0131 kuruntusu hemen b\u00fct\u00fcn kafalarda yer etmi\u015fti. Osmanl\u0131 Devleti’nin yan\u0131nda, koskoca Almanya, Avusturya – Macaristan varken hepsini birden yenip yerlere seren \u0130til\u00e2f kuvvetleri kar\u015f\u0131s\u0131nda, yeniden onlarla \u00e7at\u0131\u015fmaya varabilecek durumlara girmekten daha b\u00fcy\u00fck mant\u0131ks\u0131zl\u0131k ve ak\u0131ls\u0131zl\u0131k olamazd\u0131. Bu zihniyette olan yaln\u0131z halk de\u011fildi; \u00f6zellikle se\u00e7kin ve ayd\u0131n denen insanlar b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. O halde, kurtulu\u015f \u00e7aresi ararken iki \u015fey s\u00f6z konusu olmayacakt\u0131. \u00d6nce, \u0130til\u00e2f Devletleri’ne kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanca tav\u0131r al\u0131nmayacak; sonra, Padi\u015fah ve Halife’ye canla ba\u015fla ba\u011fl\u0131 ve sad\u0131k kalmak temel \u015fart olacakt\u0131.<\/p>\n

D\u00dc\u015e\u00dcN\u00dcLEN KURTULU\u015e \u00c7ARELER\u0130 \u015eimdi Efendiler, m\u00fcsaade buyurursan\u0131z size bir soru soray\u0131m : Bu durum ve \u015fartlar kar\u015f\u0131s\u0131nda kurtulu\u015f i\u00e7in nas\u0131l bir karar akla gelebilirdi? A\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m hususlara ve yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6zlemlere g\u00f6re \u00fc\u00e7 t\u00fcrl\u00fc karar ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Birincisi, \u0130ngiliz him\u00e2yesini istemek \u0130kincisi, Amerikan mandas\u0131n\u0131 istemek, Bu iki t\u00fcrl\u00fc karar sahipleri, Osmanl\u0131 Devleti’nin bir b\u00fct\u00fcn halinde korunmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenlerdir. Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli devletler aras\u0131nda taksimi yerine, imparatorlu\u011fu tek bir devletin koruyuculu\u011fu alt\u0131nda bulundurmay\u0131 tercih edenlerdir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc karar, b\u00f6lgesel kurtulu\u015f \u00e7arelerine ba\u015fvurmu\u015ftur. S\u00f6z geli\u015fi, baz\u0131 b\u00f6lgeler kendilerinin Osmanl\u0131 Devleti’nden kopar\u0131laca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kar\u015f\u0131 ondan ayr\u0131lmama tedbirlerine ba\u015fvuruyordu. Baz\u0131 b\u00f6lgeler de Osmanl\u0131 Devleti’nin ortadan kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve Osmanl\u0131 \u00fclkesinin taks\u00ecm edilece\u011fini oldubitti kabul ederek kendi ba\u015flar\u0131n\u0131 kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bu \u00fc\u00e7 t\u00fcrl\u00fc karar\u0131n gerek\u00e7esi yapt\u0131\u011f\u0131m a\u00e7\u0131klamalarda yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

BEN\u0130M KARARIM
\nEfendiler, ben bu kararlar\u0131n hi\u00e7birinde isabet g\u00f6rmedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu kararlar\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn deliller ve mant\u0131klar \u00e7\u00fcr\u00fckt\u00fc, temelsizdi. Ger\u00e7ekte i\u00e7inde bulundu\u011fumuz o tarihte, Osmanl\u0131 Devleti nin temelleri \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f, \u00f6mr\u00fc tamamlanm\u0131\u015ft\u0131. Osmanl\u0131 memleketleri tamamen par\u00e7alanm\u0131\u015ft\u0131. Ortada bir avu\u00e7 T\u00fcrk’\u00fcn bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir ata yurdu kalm\u0131\u015ft\u0131. Son mesele bunun da taksimini sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan ibaretti. Osmanl\u0131 Devleti onun istikl\u00e2li padi\u015fah, halife, h\u00fck\u00fbmet, bunlar\u0131n hepsi anlam\u0131 kalmam\u0131\u015f birtak\u0131m bo\u015f s\u00f6zlerden ibaretti. Neyin ve kimin dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kimden ne gibi yard\u0131m sa\u011flanmak isteniyordu? O halde cidd\u00ee ve ger\u00e7ek karar ne olabilirdi? Efendiler, bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda bir tek karar vard\u0131. O da milI\u00ee h\u00e2ki’miyete dayanan, kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z, ba\u011f\u0131ms\u0131z yeni bir T\u00fcrk devleti kurmak! \u0130\u015fte, daha \u0130stanbul’dan \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ve Samsun’da Anadolu topraklar\u0131na ayak basar basmaz uygulanmas\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z karar, bu karar olmu\u015ftur.<\/p>\n

YA \u0130ST\u0130KLAL YA \u00d6L\u00dcM
\nBu karar\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 en g\u00fc\u00e7l\u00fc muhakeme ve mant\u0131k \u015fuydu : Temel ilke, T\u00fcrk milletinin haysiyetli ve \u015ferefli bir millet olarak ya\u015famas\u0131d\u0131r. Bu ilke, ancak tam istikl\u00e2le sahip olmakla ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. Ne kadar zengin ve bolluk i\u00e7inde olursa olsun istikl\u00e2lden yoksun millet, medeni insanl\u0131k d\u00fcnyas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda u\u015fak olmak mevkiinden y\u00fcksek bir muameleye lay\u0131k g\u00f6r\u00fclemez. Yabanc\u0131 bir devletin koruyup kollay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek insanl\u0131k vas\u0131flar\u0131ndan yoksunlu\u011fu, g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck ve miskinli\u011fi itiraftan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.Ger\u00e7ekten de bu seviyesizli\u011fe d\u00fc\u015fmemi\u015f olanlar\u0131n, isteyerek ba\u015f\u0131na bir yabanc\u0131 efendi getirmelerine asla ihtimal verilemez. 6 Halbuki T\u00fcrk’\u00fcn haysiyeti, gururu ve kaabiliyeti \u00e7ok y\u00fcksek ve b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. B\u00f6yle bir millet esir ya\u015famaktansa yok olsun daha iyidir!… O halde, ya istiklal ya \u00f6l\u00fcm! \u0130\u015fte ger\u00e7ek kurtulu\u015f isteyenlerin parolas\u0131 bu olacakt\u0131r. Bir an i\u00e7in, bu karar\u0131n uygulanmas\u0131nda ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011franaca\u011f\u0131n\u0131 farz edelim. Ne olacakt\u0131? Esirlik! Peki efendim. \u00d6teki karalara boyun e\u011fme durumunda sonu\u00e7 bunun ayn\u0131 de\u011fil miydi? \u015eu farkla ki, istiklali i\u00e7in \u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6ze alan bir millet, insanl\u0131k haysiyet ve \u015ferefinin gere\u011fi olan b\u00fct\u00fcn fedakarl\u0131\u011f\u0131 yapmakla teselli bulur ve hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, esirlik zincirini kendi elleriyle boynuna ge\u00e7iren miskin, haysiyetsiz bir millete bakarak dost ve d\u00fc\u015fman g\u00f6z\u00fcndeki yeri bamba\u015fka olur. Sonra, Osmanl\u0131 h\u00e2nedan ve saltanat\u0131n\u0131n devam ettirilmesine \u00e7al\u0131\u015fmak, elbette T\u00fcrk milletine kar\u015f\u0131 en b\u00fcy\u00fck k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc i\u015flemekti. \u00c7\u00fcnk\u00fc, millet her t\u00fcrl\u00fc fedakarl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6ze alarak istiklalini kazanm\u0131\u015f olsa da, saltanat s\u00fcr\u00fcp gitti\u011fi taktirde, bu istiklale kazan\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131lamazd\u0131. Art\u0131k ,vatan ve milletle hi\u00e7bir vicdan ve fikir ba\u011flant\u0131s\u0131 kalmam\u0131\u015f bir s\u00fcr\u00fc delinin, devlet ve milletin istikl\u00e2l ve haysiyetinin koruyucusu mevkiinde bulundurulmas\u0131na nas\u0131l g\u00f6z yumulabirdi? Halifeli\u011fin durumuna gelince, ilim ve tekni\u011fin nurlara bo\u011fdu\u011fu ger\u00e7ek medeniyet d\u00fcnyas\u0131nda g\u00fcl\u00fcn\u00e7 say\u0131lmaktan ba\u015fka bir yan\u0131 kalm\u0131\u015f m\u0131yd\u0131? G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, verdi\u011fimiz karar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmek i\u00e7in daha milletin al\u0131\u015fk\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 konulara dokunmak gerekiyordu. Ortaya at\u0131lmas\u0131nda, kamuoyu bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fck sak\u0131ncalar do\u011furaca\u011f\u0131 san\u0131lan hususlar\u0131n dile getirilmesinde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir zaruret vard\u0131. Osmanl\u0131 H\u00fckumeti’ne, Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131na ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n halifesine ba\u015fkald\u0131rmak, b\u00fct\u00fcn milleti ve orduyu ayakland\u0131rmak gerekiyordu.<\/p>\n

UYGULAMAYI SAFHALARA AYIRMAK VE BASAMAK BASAMAK \u0130LERLEYEREK HEDEFE VARMAK<\/p>\n

T\u00fcrk ata yurduna ve T\u00fcrk’\u00fcn istikl\u00e2line sald\u0131ranlar kimler olursa olsun, onlara b\u00fct\u00fcn millet\u00e7e sil\u00e2hla kar\u015f\u0131 koymak ve onlarla \u00e7arp\u0131\u015fmak gerekiyordu. Bu \u00f6nemli karar\u0131n b\u00fct\u00fcn gerek ve zaruretlerini daha ilk g\u00fcn\u00fcnde a\u00e7\u0131\u011fa vurup ifade etmek, elbette isabetli olamazd\u0131. Uygulamay\u0131 birtak\u0131m safhalara ay\u0131rmak, olaylardan ve olaylar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131ndan yararlanarak milletin duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini haz\u0131rlamak ve basamak basamak ilerleyerek hedefe ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmak gerekiyordu. Nitekim \u00f6yle olmu\u015ftur. E\u011fer dokuz y\u0131ll\u0131k faaliyetimiz ve yapt\u0131klar\u0131m\u0131z bir mant\u0131k silsilesi ile g\u00f6zden ge\u00e7irilirse, ilk g\u00fcnden bug\u00fcne kadar takip etti\u011fimiz genel do\u011frultunun, ilk karar\u0131n \u00e7izdi\u011fi yoldan ve y\u00f6neldi\u011fi hedeften asla sapmam\u0131\u015f oldu\u011fu kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r. Burada, zihinlerde yer etmi\u015f olmas\u0131 ihtimali bulunan baz\u0131 karars\u0131zl\u0131k d\u00fc\u011f\u00fcmlerinin \u00e7\u00f6z\u00fclmesini kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, bir ger\u00e7e\u011fi hep birlikte g\u00f6zden ge\u00e7irmeliyiz. Yap\u0131lan Mill\u00ee M\u00fccadele d\u0131\u015ftan gelen sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131 vatan\u0131n kurtulu\u015funu tek hedef olarak kabul etti\u011fine g\u00f6re, bu Mill\u00ee M\u00fccadele’nin, ba\u015far\u0131ya yakla\u015ft\u0131k\u00e7a, safha safha bug\u00fcnk\u00fc d\u00f6neme kadar mill\u00ee irade rejiminin b\u00fct\u00fcn ilke ve gereklerini yerine getirmesi tabi\u00ee ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir tarih\u00ee ak\u0131\u015f idi. \u00a0Bu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz tarih\u00ee ak\u0131\u015f\u0131 gelenekten gelen al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile hemen sezmi\u015f olan h\u00fck\u00fcmdar ailesi, ilk andan ba\u015flayarak Milli M\u00fccadele’nin amans\u0131z d\u00fc\u015fman\u0131 kesildi. Bu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz tarih\u00ee ak\u0131\u015f\u0131 daha ba\u015flang\u0131\u00e7ta ben de g\u00f6rm\u00fc\u015f ve sezmi\u015ftim. Ancak, sonuna kadar devam etmi\u015f olan bu sezgimizi ba\u015flang\u0131\u00e7ta b\u00fct\u00fcn y\u00f6nleri ile a\u00e7\u0131\u011fa vurup ifade etmedik. Gelecekteki ihtimaller \u00fczerinde fazla konu\u015fmak, giri\u015fti\u011fimiz ger\u00e7ek ve madd\u00ee m\u00fccadeleye hayal\u00ee bir macera niteli\u011fi verdirebilirdi. D\u0131\u015f tehlikenin yak\u0131n etkilerini derinden duyanlar aras\u0131nda, geleneklerine, d\u00fc\u015f\u00fcnce kabiliyetlerine ve ruh yap\u0131lar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olan muhtemel de\u011fi\u015fmelerden \u00fcrkeceklerin ilk anda direnme g\u00fc\u00e7lerini harekete ge\u00e7ireb\u00edlirdi. Ba\u015far\u0131 i\u00e7in pratik ve g\u00fcvenilir yol, her safhay\u0131 vakti geldik\u00e7e uygulamakt\u0131. Milletin geli\u015fmesini ve y\u00fckselmesini sa\u011flayacak do\u011fru yol buydu. Ben de bu yolda y\u00fcr\u00fcd\u00fcm. Ancak, bu pratik ve g\u00fcvenilir ba\u015far\u0131 yolu, yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131m olarak tan\u0131nm\u0131\u015f kimselerden baz\u0131lar\u0131 ile aram\u0131zda zaman zaman g\u00f6r\u00fc\u015fler, davran\u0131\u015flar veya yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalardaki uygulamalar bak\u0131m\u0131ndan temel veya ikinci derecede birtak\u0131m anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n, k\u0131rg\u0131nl\u0131klar\u0131n ve hatt\u00e2 ayr\u0131lmalar\u0131n da sebebi ve a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131s\u0131 olmu\u015ftur. Mill\u00ee M\u00fccadele’ye beraber ba\u015flayan yolculardan baz\u0131lar\u0131, mill\u00ee hayat\u0131n bug\u00fcnk\u00fc cumhuriyete ve cumhuriyet kanunlar\u0131na kadar uzanan geli\u015fmelerinde, kendi fikir ve ruh kabiliyetlerinin kavray\u0131\u015f s\u0131n\u0131r\u0131 bittik\u00e7e bana kar\u015f\u0131 direni\u015fe ve muhalefete ge\u00e7mi\u015flerdir. Bu noktalara, ayd\u0131nlanman\u0131z ve kamuoyunun ayd\u0131nlanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in, s\u0131ras\u0131 geldik\u00e7e birer birer i\u015faret etmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. 7 M\u0130LL\u0130 SIR Bu son s\u00f6zlerimi \u00f6zetlemek gerekirse, diyebilirim ki, ben milletin vicdan\u0131nda ve gelece\u011finde hissetti\u011fim b\u00fcy\u00fck geli\u015fme kabiliyetini, bir mill\u00ee s\u0131r gibi vicdan\u0131mda ta\u015f\u0131yarak, yava\u015f yava\u015f b\u00fct\u00fcn bir topluma uygulatmak mecburiyetinde idim.<\/p>\n

ORDU \u0130LE TEMAS<\/p>\n

\u015eimdi Efendiler, ilk i\u015f olmak \u00fczere, b\u00fct\u00fcn ordu ile temasa ge\u00e7mek gerekiyordu. Erzurum’daki 15′ inci Kolordu Komutan\u0131’na 21 May\u0131s 1919’da yazd\u0131\u011f\u0131m bir \u015fifrede : “Genel durumumuzun almakta oldu\u011fu tehlikeli \u015fekilden pek \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc ve elem duydu\u011fumu, millet ve memlekete bor\u00e7lu oldu\u011fumuz bu son vicdan g\u00f6revini yak\u0131ndan, ortak bir \u00e7al\u0131\u015fma ile yerine getirmemin m\u00fcmk\u00fcn olaca\u011f\u0131 inanc\u0131 ile bu son memuriyeti kabul etti\u011fimi; bir an \u00f6nce Erzurum’a gitmek iste\u011finde bulundu\u011fumu, ancak, Samsun ve dolaylar\u0131 g\u00fcvenlik yetersizli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden k\u00f6t\u00fc bir sona u\u011frama tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi\u011finden, buralarda birka\u00e7 g\u00fcn daha kalmak zarureti do\u011fdu\u011funu bildirdikten sonra, beni \u015fimdiden ayd\u0131nlatmaya yarayacak hususlar varsa bildirilmesini rica ettim. Ger\u00e7ekten de Samsun ve dolaylar\u0131nda Rum \u00e7etelerinin M\u00fcsl\u00fcman halka sald\u0131rmas\u0131 ve zaten vas\u0131tas\u0131z b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olan b\u00f6lge y\u00f6neticilerinin yabanc\u0131lar\u0131n da i\u015fe kar\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden hi\u00e7bir tedbir alamamas\u0131, durumu g\u00fc\u00e7le\u015ftirmi\u015fti. Tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve kendisinden b\u00fcy\u00fck enerji bekledi\u011fimiz bir zat\u0131n Samsun’a mutasarr\u0131f olarak tayinini sa\u011flamak i\u00e7in te\u015febb\u00fcste bulunmakla birlikte, 3’\u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131’n\u0131 ge\u00e7ici olarak Canik mutasarr\u0131fl\u0131\u011f\u0131na atad\u0131m. B\u00f6lgede elden gelen b\u00fct\u00fcn tedbirlerin al\u0131nmas\u0131na, \u00f6zellikle halk\u0131n ger\u00e7ek durum \u00fczerinde ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131na ve orada bulunan yabanc\u0131 birlik ve subaylardan \u00e7ekinmeye ve korkmaya gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anlat\u0131lmas\u0131na \u00f6nem verildi ve hemen o b\u00f6lgede mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t kurulmas\u0131na giri\u015fildi. 23 May\u0131s 1919’da Ankara’da bulunan 20’nci Kolordu Komutan\u0131’na : Samsun’a geldi\u011fimi, kendisi ile daha s\u0131k\u0131 ili\u015fki kurmak istedi\u011fimi ve \u0130zmir dolaylar\u0131na dair daha kolayl\u0131kla alabilece\u011fi bilgilerden haberdar olmak istedi\u011fimi bildirdim. Bu kolordunun durumu ile daha \u0130stanbul’da iken ilgilenmi\u015ftim. G\u00fcneyden Ankara b\u00f6lgesine trenle nakli s\u00f6z konusu idi. Bu nakliyat\u0131n engellenmekte oldu\u011funu anlam\u0131\u015f bulundu\u011fumdan, \u0130stanbul’dan hareketim g\u00fcnlerinde Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 olan Cevat Pa\u015fa’dan,kolordunun trenle nakli gecikirse, karadan y\u00fcr\u00fcyerek Ankara’ya sevkini rica etmi\u015ftim. Bundan dolay\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim \u015fifreli telgraf\u0131mda,20’nci Kolordu birliklerinin b\u00fct\u00fcn mevcudu ile Ankara’ya gelmeyi ba\u015far\u0131p ba\u015faramayaca\u011f\u0131n\u0131 sordum. Canik sanca\u011f\u0131 hakk\u0131nda bilgi verdikten sonra, bir iki g\u00fcne kadar Samsun’dan kararg\u00e2h\u0131mla bir s\u00fcre i\u00e7in Havza’ya gidece\u011fimi ve mutlaka Samsun’dan hareketimden \u00f6nce beni ayd\u0131nlatacak bilgileri bekledi\u011fimi yazd\u0131m. 20’nci Kolordu Komutan\u0131ndan, \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra 26 May\u0131s 1919’da ald\u0131\u011f\u0131m cevapta \u0130zmir’den d\u00fczenli bilgi alamad\u0131klar\u0131n\u0131, Manisa’n\u0131n da i\u015fgal edildi\u011fini telgraf memurlar\u0131n\u0131n haber verdi\u011fini, kolordunun Ere\u011fli’de bulunan birliklerinin hepsini trenle nakletmeyi ba\u015faramad\u0131klar\u0131ndan karadan y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131, ancak aradaki uzakl\u0131k dolay\u0131s\u0131yla Ankara’ya ne zaman varacaklar\u0131n\u0131n belli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiriyordu. Kolordu Komutan\u0131 ayn\u0131 telgraf\u0131nda Afyonkarahisar’da bulunan 23’\u00fcnc\u00fc T\u00fcmen’in mevcudunun azl\u0131\u011f\u0131ndan ve orada ellerine ge\u00e7en erleri bu t\u00fcmene g\u00f6ndermekte olduklar\u0131ndan s\u00f6z ettikten sonra, Kastamonu ve Kayseri dolaylar\u0131ndan, g\u00fcvenlik bozucu baz\u0131 olaylarla ilgili haberler gelmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiriyor ve zaman zaman bilgi verece\u011fini yaz\u0131yordu. 27 May\u0131s 1919 tarihinde, Havza’dan, 20′ nci Kolordu Komutan\u0131’ndan ve ayn\u0131 zamanda bu kolordunun ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu Konya’daki Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi’nden, Afyonkarahisar’daki t\u00fcmenin takviyesi i\u00e7in hangi kaynaklardan yararlan\u0131lmakta oldu\u011funu ve kuvvetinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131na maddi imk\u00e2n bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bug\u00fcnk\u00fc \u015fartlara ve durumumuza g\u00f6re bu t\u00fcmene nas\u0131l bir g\u00f6rev verilmesinin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sordum. Kolordu Komutan\u0131, 28 May\u0131s 1919’da sordu\u011fum hususlarla ilgili bilgi veriyor ve 23’\u00fcnc\u00fc T\u00fcmen d\u00fc\u015fman bir i\u015fgal durumu kar\u015f\u0131s\u0131nda yerini terketmeyecek ve sald\u0131r\u0131ya u\u011frarsa b\u00f6lge halk\u0131ndan alaca\u011f\u0131 yard\u0131mla kendi kesimini savunacakt\u0131r diyordu. Ordu M\u00fcfetti\u015fi de 30 May\u0131s 1919’da verdi\u011fi cevapta 23’\u00fcnc\u00fc T\u00fcmen, Karahisar’daki g\u00fcvenli\u011fi korumakla birlikte, her t\u00fcrl\u00fc i\u015fgal olay\u0131na her t\u00fcrl\u00fc vas\u0131tayla kar\u015f\u0131 koyacakt\u0131r diyordu. Bu 8 vas\u0131talar\u0131n haz\u0131rlanmakta oldu\u011funu ve Konya’da orduya yard\u0131mc\u0131 olabilecek bir kuvvetin haz\u0131rlanmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak bu kuvvetin bir ad\u0131n\u0131n ve \u00fcnvan\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiriyordu. Ben, m\u00fcfetti\u015fli\u011fe yazd\u0131\u011f\u0131m telgrafta, Konya’da bir vatan ordusu kurulmaktad\u0131r, diye baz\u0131 haberler yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, bunun i\u00e7y\u00fcz\u00fc ve te\u015fkilat\u0131 nedir demi\u015ftim. B\u00f6yle bir soruyu y\u00f6neltmekten maksad\u0131m, biraz da onlar\u0131 \u00f6zendirmek ve harekete ge\u00e7irmekti. M\u00fcfetti\u015fli\u011fin verdi\u011fi son bilgi bunun \u00fczerinedir. Kolordu Komutan\u0131 bu a\u00e7\u0131klama iste\u011fime Konya’da vatan ordusunun kuruldu\u011fundan haberdar de\u011filim demi\u015fti. 20′ nci Kolordu ve Konya’daki Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi ile kurdu\u011fum temas sonunda edindi\u011fim bilgilerden, dikkat ve uyan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 gerektiren noktalar\u0131 1 Haziran 1919’da Erzurum’daki 15’inci Kolordu, Samsun’daki 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu ve Diyarbak\u0131r’daki 13′ nc\u00fc Kolordu Komutanlar\u0131na bildirdim. Trakya’da bulunan kuvvet ve komuta durumunu bilmiyordum. O b\u00f6lge ile de temas kurmak gerekiyordu. Bu maksatla \u0130stanbul’da, Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131 Cevat Pa\u015fa’dan 16 Haziran 1919’da \u00f6zel \u015fifre ile – Cevat Pa\u015fa ile \u0130stanbul’dan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m g\u00fcn gizli ve \u00f6zel bir \u015fifre kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131k-, Edirne’de Kolordu Komutan\u0131n\u0131n kim oldu\u011funu ve Cafer Tayyar Bey’in nerede bulundu\u011funu sordum. Cevat Pa\u015fa 17 Haziranda cevap verdi. Cafer Tayyar Bey’in 1’inci Kolordu Komutan\u0131 olarak Edirne’de bulundu\u011funu \u00f6\u011frendim. Amasya’dan 18 Haziran 1919 tarihinde, Edirne’de 1’inci Kolordu Komutan\u0131 Cafer Tayyar Bey ‘e \u015fifre ile verdi\u011fim direktifte ba\u015fl\u0131ca \u015fu hususlar\u0131 belirttim : \u00a0Mill\u00ee istikl\u00e2limizi bo\u011fan ve vatan\u0131m\u0131z\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 tehlikelerini haz\u0131rlayan \u0130til\u00e2f Devletleri’nin yapt\u0131klar\u0131, \u0130stanbul h\u00fck\u00fbmetinin esir ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz durumu sizce de bilinmektedir. Milletin kaderini b\u00f6yle bir h\u00fck\u00fbmetin eline teslim etmek, y\u0131k\u0131lmaya mahk\u00fbm olmakt\u0131r. Trakya ve Anadolu’daki mill\u00ee te\u015fkil\u00e2tlar\u0131n birle\u015ftirilmesi ve milletin sesini b\u00fct\u00fcn g\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile d\u00fcnyaya duyurabilmesi i\u00e7in, g\u00fcvenli biryer olan Sivas’ta ortak ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hey’et kurulmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Trakya Pa\u015faeli Cemiyeti, yetki sahibi olmamak \u00fczere \u0130stanbul’da bir hey’et bulundurabilir. Ben \u0130stanbul’da iken Trakya Cemiyeti \u00fcyelerinden baz\u0131lar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcm. \u015eimdi zaman geldi. Gereken kimselerle gizlice g\u00f6r\u00fc\u015ferek derhal te\u015fkil\u00e2t kurunuz ve benim yan\u0131ma da temsilci olarak de\u011ferli bir iki ki\u015fi g\u00f6nderiniz. Onlar gelinceye kadar Edirne ilinin haklar\u0131n\u0131n savunucusu olmak \u00fczere, te\u015fkil\u00e2t \u00fcyelerinin beni vekil se\u00e7tiklerini belirten imzal\u0131 bir belgeyi kendi imzas\u0131yla ve \u015fifreli telgrafla bildiriniz. \u0130stikl\u00e2limizi kazan\u0131ncaya kadar, b\u00fct\u00fcn milletle birlikte fedak\u00e2rca \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131ma mukaddesat\u0131m \u00fczerine yemin ettim. Art\u0131k benim i\u00e7in Anadolu’dan hi\u00e7bir yere gitmemek karar\u0131 kesindir. Trakya’n\u0131n manev\u00ee g\u00fcc\u00fcn\u00fc y\u00fckseltmek maksad\u0131yla bu talimata \u015fu bilgileri de ekledim: Anadolu halk\u0131 ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcnmez bir b\u00fct\u00fcn haline getirildi. Kararlar, istisnas\u0131z, b\u00fct\u00fcn komuta hey \u2018etleri ve arkada\u015flar\u0131m\u0131zla birlikte al\u0131n\u0131yor. Vali ve mutasarr\u0131flar\u0131n hemen hepsi bizimle beraberdir. Anadolu’daki mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t il\u00e7e ve bucaklara kadar geni\u015fledi. \u0130ngiliz himayesi alt\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z bir K\u00fcrdistan kurulmas\u0131 ile ilgili propaganda ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve taraftarlar\u0131 yola getirildi. K\u00fcrtler T\u00fcrklerle birle\u015fti.<\/p>\n

YUNAN ORDUSUNUN MAN\u0130SA VE AYDIN \u00c7EVRES\u0130N\u0130 \u0130\u015eGAL\u0130<\/p>\n

Bu tarihe kadar Yunan ordusunun Manisa ve Ayd\u0131n \u00e7evrelerini de i\u015fgal etmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendim. Fakat \u0130zmir’de ve Ayd\u0131n’da bulunduklar\u0131n\u0131 bildi\u011fim kuvvetlerin ne durumda olduklar\u0131na dair daha hi\u00e7bir yerden a\u00e7\u0131k bir bilgi elde edemiyordum. Do\u011frudan do\u011fruya bu kuvvet komutanlar\u0131na da baz\u0131 emirler yazm\u0131\u015ft\u0131m. Nihayet 29 Haziran’da, 56′ nc\u0131 T\u00fcmen Komutan\u0131 Bekir Sami Bey’in iki g\u00fcn \u00f6nceki tarihli bir \u015fifreli telgraf\u0131n\u0131 ald\u0131m. 56’nc\u0131 T\u00fcmen’e \u0130zmir’de Hurrem Bey ad\u0131nda biri komuta ediyormu\u015f. Bu zat ve \u0130zmir’deki iki alay\u0131n k\u0131l\u0131\u00e7 art\u0131\u011f\u0131 subaylar\u0131yla birlikte hemen hepsi esir olmu\u015flar. Yunanl\u0131lar bunlar\u0131 gemilerle Mudanya’ya g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fler. Bekir Sami Bey, bu k\u0131l\u0131\u00e7 art\u0131klar\u0131n\u0131n komutas\u0131n\u0131 ele almak \u00fczere g\u00f6nderilmi\u015f. Bekir Sami Bey, 27 Haziran 1919 tarihli telgraf\u0131nda, 22 Haziran 1919 tarihli iki emrimi, ancak 27 Haziran’da Bursa’ya vard\u0131\u011f\u0131nda alabildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Verdi\u011fi bilgi ve yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada: Mill\u00ee gayeleri ger\u00e7ekle\u015ftirecek yeterli vas\u0131talar\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131mdan ve t\u00fcmenimi yeniden d\u00fczenleyip yoluna koyabilirsem daha iyi hizmetlerin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmden 21 Haziran sabah\u0131 Kula’dan Bursa’ya do\u011fru harekete mecbur oldum. Bununla birlikte ve bir\u00e7ok engele ra\u011fmen, mill\u00ee 9 bir m\u00fccadelenin memleketin kurtar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesini her tarafa yaymay\u0131 ba\u015fard\u0131m diyor. D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerime ve yapt\u0131klar\u0131ma sars\u0131lmaz inanc\u0131 oldu\u011funu bildiriyor. Bu konuda hemen temaslara ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00c7ine’de bulunan 57’nci T\u00fcmen’e de emir vermemi, kendisine de emir vermekte devam etmemi istiyordu.<\/p>\n

M\u0130LL\u0130 TE\u015eK\u0130LATIN KURULMASI VE M\u0130LLET\u0130N UYARILMASI
\nBir hafta kadar Samsun’da ve 25 May\u0131stan 12 Hazirana kadar Havza’da kald\u0131ktan sonra Amasya’ya gittim. Bu s\u00fcre i\u00e7inde b\u00fct\u00fcn yurtta mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t kurulmas\u0131 gere\u011fini bir genelge ile b\u00fct\u00fcn komutanlara ve sivil idare \u00e2mirlerine bildirdim. Dikkate de\u011fer bir noktad\u0131r ki, \u0130zmir’in, onun arkas\u0131ndan da Manisa ve Ayd\u0131n’\u0131n i\u015fgali ile yap\u0131lan sald\u0131r\u0131 ve zul\u00fcmler hakk\u0131nda millet daha ayd\u0131nlanmam\u0131\u015f; mill\u00ee varl\u0131\u011fa vurulan bu korkun\u00e7 darbeye kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa herhangi bir tepki ve \u015fik\u00e2yet g\u00f6sterilmemi\u015fti. Milletin, bu haks\u0131z darbe kar\u015f\u0131s\u0131nda sessiz ve hareketsiz kalmas\u0131, elbette kendi lehine yorumlanamazd\u0131. Onun i\u00e7in milleti uyar\u0131p harekete getirmek gerekirdi. Bu maksatla 28 May\u0131s 1919 tarihinde valilere ve ba\u011f\u0131ms\u0131z mutasarr\u0131fl\u0131klara, Erzurum’da 15′ inci Kolordu, Ankara’da 20′ nci Kolordu ve Diyarbak\u0131r’da l3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanl\u0131klar\u0131na, Konya’da Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi \u2018ne \u015fu yolda birer genelge g\u00f6nderdim: \u0130zmir\u2019in ve maalesef bunun arkas\u0131ndan da Manisa ve Ayd\u0131n’\u0131n i\u015fgali, gelecekteki tehlikeyi daha a\u00e7\u0131k olarak sezdirmi\u015ftir. Yurt b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn korunmas\u0131 i\u00e7in, millet\u00e7e g\u00f6sterilen tepkinin daha canl\u0131 ve s\u00fcrekli olmas\u0131 gerekir. Ya\u015fay\u0131\u015f\u0131m\u0131zda ve mill\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131zda gedikler a\u00e7an i\u015fgal ve ilhak gibi olaylar, b\u00fct\u00fcn millete kan a\u011flatmaktad\u0131r. Izd\u0131raplar dindirilemiyor. Sindirilmesi ve katlan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan bu duruma derhal son verilmesinin b\u00fct\u00fcn meden\u00ee milletlerle b\u00fcy\u00fck devletlerin adalet ve n\u00fcfuzundan sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla beklendi\u011fini g\u00f6stermek maksad\u0131yla, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki hafta i\u00e7inde ve \u00e7e\u015fitli illere g\u00f6re, pazartesi ba\u015flay\u0131p \u00e7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc m\u00fcracaat\u0131n arkas\u0131 al\u0131nmak \u00fczere, b\u00fcy\u00fck ve heyecanl\u0131 mitingler yap\u0131larak mill\u00ee g\u00f6sterilerde bulunulmas\u0131, bunun b\u00fct\u00fcn kasaba ve k\u00f6ylere kadar yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck devletlerin temsilcileriyle B\u00e2b\u0131\u00e2li’ye etkileyici telgraflar \u00e7ekilmesi, yabanc\u0131lar\u0131n bulundu\u011fu yerlerde yabanc\u0131lar da etki alt\u0131na al\u0131nmakla birlikte, d\u00fczenlenen mill\u00ee g\u00f6sterilerde terbiye ve a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n titizlikle korunmas\u0131, Hristiyan halka kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131, g\u00f6steri ve d\u00fc\u015fmanl\u0131k gibi tav\u0131r ve davran\u0131\u015flardan sak\u0131n\u0131lmas\u0131 zaruridir. Y\u00fcksek \u015fahsiyetinizin bu konularda duyarl\u0131 ve etkili bulunmalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla i\u015fin iyi idare edilece\u011fine ve ba\u015far\u0131ya ula\u015faca\u011f\u0131na bendenizin tam bir g\u00fcveni vard\u0131r. Sonu\u00e7tan haberdar buyurulmam\u0131 rica ederim.<\/p>\n

M\u0130T\u0130NGLER, M\u0130LL\u0130 G\u00d6STER\u0130LER
\nVerdi\u011fim bu talimat \u00fczerine her yerde g\u00f6steri toplant\u0131lar\u0131 yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Yaln\u0131z, s\u0131n\u0131rl\u0131 birka\u00e7 yerde baz\u0131 yersiz korkularla karars\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rnek olarak,15’ inci Kolordu Komutan\u0131’n\u0131n Trabzon hakk\u0131nda g\u00f6nderdi\u011fi 9 Haziran 1919 tarihli \u015fifreden miting s\u0131ras\u0131nda Rumlar\u0131n uygunsuz davran\u0131\u015flarda bulunabilecekleri hi\u00e7 yoktan bir olay \u00e7\u0131kabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile, mitinge karar verilmi\u015fken bu karar\u0131n uygulanmad\u0131\u011f\u0131… mitingi d\u00fczenleyen heyetin toplant\u0131s\u0131nda \u0130strati ve Polidis’in de haz\u0131r bulundu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Trabzon, Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda ve \u00f6nemli bir merkez oldu\u011fundan orada mill\u00ee te\u015febb\u00fcs ve faaliyetler konusunda g\u00f6sterilen karars\u0131zl\u0131k ve Yunanl\u0131lar aleyhinde mill\u00ee g\u00f6steriler yap\u0131lmas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde \u0130strative Polidis Efendiler ‘i de bulundurmak gibi, te\u015febb\u00fcs\u00fcn ciddiyetsizli\u011fine delil say\u0131lacak gev\u015feklikler, elbette \u0130stanbul ve d\u00fc\u015fmanlar i\u00e7in pek de\u011ferli say\u0131lacak belirtilerdir. Verdi\u011fim talimattaki esaslar\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanacak kadar ustal\u0131k g\u00f6sterenler de oldu. S\u00f6z geli\u015fi Sinop’a yeni atanan bir mutasarr\u0131f, orada yap\u0131lan g\u00f6sterileri kendisi y\u00f6netiyor ve miting kararlar\u0131n\u0131 kendisi yaz\u0131p halka imza ettirdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor ve bize de bir \u00f6rne\u011fini g\u00f6nderiyor. Bu zat\u0131n zavall\u0131 halka g\u00fcr\u00fclt\u00fc pat\u0131rt\u0131 aras\u0131nda imza ettirdi\u011fi uzun yaz\u0131lar i\u00e7inde \u015fu sat\u0131rlar gizleniyordu: T\u00fcrkler 10 ilerleyip geli\u015femedi. Avrupa medeniyet esaslar\u0131n\u0131 kabul edemedi ve benimseyemedi ise, bu da \u015fimdiye kadar iyi bir y\u00f6netime kavu\u015famam\u0131\u015f olmas\u0131ndan ileri gelmi\u015ftir. T\u00fcrk milleti, ancak kendi padi\u015fah\u0131n\u0131n saltanat ve h\u00e2kimiyeti alt\u0131nda olmak \u015fart\u0131yla, Avrupa’n\u0131n him\u00e2ye ve kontrol\u00fc alt\u0131nda kurulacak bir y\u00f6netim \u015fekli ile ya\u015fayabilir. Efendiler, Sinop halk\u0131 ad\u0131na \u0130til\u00e2f Devletleri temsilcilerine verilen 3 Haziran 1919 tarihli bu muht\u0131ran\u0131n alt\u0131ndaki imzalara g\u00f6z gezdirirken, m\u00fcft\u00fc vekili efendinin imzas\u0131ndan sonra g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm imza, bilginize sundu\u011fum sat\u0131rlar\u0131 yazan ve yazd\u0131ran ruhu bana ke\u015ffettirdi. O imza, H\u00fcrriyet ve \u0130til\u00e2f F\u0131rkas\u0131’n\u0131n ikinci ba\u015fkan\u0131 olan zat\u0131n imzas\u0131 idi.<\/p>\n

M\u0130LL\u0130 G\u00d6STER\u0130LER\u0130N YANKILARI
\nHer yerde g\u00f6steriler yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131m tebligat tarihinden \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra, yani 31 May\u0131s 1919’da Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n \u015fu telgraf\u0131n\u0131 ald\u0131m: \u0130ngiltere Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Komiserli\u011fi’nden B\u00e2b\u0131\u00e2l\u00ee’ye tebli\u011f olunup Harbiye Nezareti’ne verilen nota sureti aynen a\u015fa\u011f\u0131ya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: Bug\u00fcne kadar gelen raporlardan, 3’\u00fcnc\u00fc Kolordu b\u00f6lgesinde \u00e2d\u00ee haydutluk olaylar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi bilinmekle beraber, son notada bildirilen durumlar hakk\u0131nda \u00f6zel soru\u015fturma yap\u0131larak sonucunun acele bildirilmesini rica ederim. 31\/8\/1919 Harbiye Naz\u0131r\u0131 \u015eevket Suret 1- Sivas’\u0131n durumu ile orada olup bitenler ve bu \u015fehirde yahut bu \u015fehrin yak\u0131n\u0131nda toplanmakta olan \u00e7ok say\u0131daki Ermeni m\u00fcltecilerinin g\u00fcvenli\u011fi ile ilgili olarak son g\u00fcnlerde olduk\u00e7a kayg\u0131 verici haberler alm\u0131\u015f oldu\u011fumu siz Sadrazam Hazretleri’nin y\u00fcksek kat\u0131na bildirmekle \u015feref duyar\u0131m. 2 – Bundan dolay\u0131 asker\u00ee komutan\u0131n g\u00f6rev b\u00f6lgesi i\u00e7inde bulunan Ermenilerin iyi korunmas\u0131 ve himayeleri i\u00e7in elden gelen b\u00fct\u00fcn tedbirleri almas\u0131n\u0131 emreder ve herhangi bir \u015fekilde \u00f6ld\u00fcrme veyahut k\u00f6t\u00fc muamele oldu\u011fu takdirde, kendisinin do\u011frudan do\u011fruya sorumlu tutulaca\u011f\u0131n\u0131 bildiren bir telgraf\u0131n y\u00fcksek Harbiye Nezareti’nce ad\u0131 ge\u00e7en komutana acele olarak \u00e7ekilmesi hususunda emir buyrulmas\u0131n\u0131 siz Sadrazam Hazretleri’nin y\u00fcksek \u015fahsiyetlerinden rica ederim. 3 – Bu talimata benzer bir talimat\u0131n ilgili sivil memurlara da verilmesini ayr\u0131ca rica ederim. 4 – Memleket i\u00e7indeki g\u00fcvenlik bozucu olaylar konusunda siz Sadrazam Hazretleri’nin y\u00fcksek \u015fahsiyetlerinin ne kadar hakl\u0131 bir endi\u015fe i\u00e7inde bulunduklar\u0131n\u0131 bildi\u011fim i\u00e7in, siz Sadrazam Hazretleri’nin y\u00fcksek \u015fahsiyetlerine ayr\u0131ca, i\u015fbu uyulaca\u011f\u0131ndan eminim. 5 – S\u00f6z konusu olan talimat\u0131n g\u00f6nderildi\u011fi tarih hakk\u0131nda verilecek bilginin beni fazlas\u0131yla sevindirece\u011fini bildiririm. Sivas Vali Vekilli\u011fi’nden ald\u0131\u011f\u0131m 2 Haziran 1919 tarihli bir telgrafta da Albay Demange (D\u00f6manj) imzas\u0131yla al\u0131nan telgrafta): \u0130zmir i\u015fgali \u00fczerine, Aziziye’de Hristiyanlar \u00f6l\u00fcmle tehdit edilmi\u015ftir, bu hareket do\u011fru de\u011fildir. Sizi durumdan haberdar edeyim ki, bu gibi haller m\u00fcttefik askerleri taraf\u0131ndan ilinizin i\u015fgaline yol a\u00e7ar, anlam\u0131nda ihtarlarda bulunulmaktad\u0131r denilmekteydi. Ger\u00e7ekte, ne S\u0131vas’ta kayg\u0131 verici bir durum vard\u0131 ve ne de Hristiyanlar\u0131n \u00f6l\u00fcmle tehdit edildi\u011fi do\u011fruydu. Bunlar\u0131, millet\u00e7e yap\u0131lmaya ba\u015flanan g\u00f6sterilerden korkuya d\u00fc\u015fen Hr\u0131stiyan az\u0131nl\u0131klar\u0131n, yabanc\u0131lar\u0131n dikkatini kendi \u00fczerlerine \u00e7ekmek i\u00e7in kas\u0131tl\u0131 olarak yayd\u0131klar\u0131 uydurma haberler olarak kabul etmek gerekir. Harbiye Nezareti’nin nota suretini de i\u00e7ine alan telgraf\u0131na verdi\u011fim cevab\u0131 oldu\u011fu gibi arz edece\u011fim: \u0130stihbarat \u00e7ok ivedi 11 Harbiye Nezareti Y\u00fcksek Kat\u0131na \u0130lgi: 2 Haziran 1919 tarihli \u015fifre 3.6.1919 Sivas ve \u00e7evresinde eskiden beri bulunan Ermenileri ve sonradan gelen m\u00fcltecileri y\u0131lg\u0131nl\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcrecek hi\u00e7bir olay ge\u00e7memi\u015ftir. Ne S\u0131vas’ta ne de \u00e7evresinde kayg\u0131 verici herhangi bir durum yoktur. Herkes s\u00fck\u00fbnet i\u00e7inde i\u015f ve g\u00fc\u00e7leriyle me\u015fguld\u00fcr. Bunu kesinlikle bilginize sunar ve sizi temin ederim. Bu bak\u0131mdan \u0130ngiliz notas\u0131ndaki haberlerin nereden kaynakland\u0131\u011f\u0131 bendenizce bilinmek gerekir. \u0130zmir ve Manisa’n\u0131n i\u015fgali ile ilgili ac\u0131 haberler \u00fczerine M\u00fcsl\u00fcman halk taraf\u0131ndan yap\u0131lan ve Hristiyan az\u0131nl\u0131klar hakk\u0131nda hi\u00e7bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k duygusu g\u00fctmeyen toplant\u0131lardan belki de baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fcrkm\u00fc\u015f olmas\u0131 hat\u0131ra gelebilir. \u0130til\u00e2f devletleri milletimizin haklar\u0131na ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na sayg\u0131l\u0131 kald\u0131k\u00e7a, millet de vatan\u0131n sald\u0131r\u0131ya u\u011fray\u0131p par\u00e7alanmayaca\u011f\u0131ndan emin olduk\u00e7a, Hristiyan az\u0131nl\u0131klar\u0131n korkuya kap\u0131lmalar\u0131na hi\u00e7 bir sebep yoktur. Bu konuda devlete kar\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc sorumlulu\u011fu y\u00fcklenir ve buna kesinlikle g\u00fcven buyurulmas\u0131n\u0131 istirham ederim. Ancak, milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yok eden ve mill\u00ee varl\u0131\u011f\u0131 tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcren i\u015fgal, cana k\u0131yma ve zul\u00fcm gibi \u0130zmir b\u00f6lgesinde g\u00f6r\u00fclmekte olan olaylar\u0131n ve benzerlerinin tekrarlanmas\u0131na kar\u015f\u0131, ne milletin heyecan\u0131n\u0131 ve i\u00e7indeki ac\u0131lar\u0131 ne de bundan do\u011facak mill\u00ee g\u00f6sterileri engelleyip durdurmak i\u00e7in kendimde ve hi\u00e7 kimsede bir g\u00fc\u00e7 ve kudret g\u00f6remeyece\u011fim gibi, bu y\u00fczden \u00e7\u0131kacak olaylar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda da sorumluluk kabul edebilecek ne bir komutan ne bir sivil y\u00f6netici ve ne de bir h\u00fck\u00fbmet tasavvur edebilirim. Mustafa Kemal Bu nota suretiyle taraf\u0131mdan verilen cevap sureti b\u00fct\u00fcn komutanlara, vali ve mutasarr\u0131flara bir genelge ile bildirildi. Bu tarihlerde \u0130ngiliz Muhipler Cemiyeti’nin iste\u011fine kat\u0131larak b\u00fct\u00fcn millet\u00e7e \u0130ngiltere himayesinin istenmesi, bu dernek ad\u0131na, Sait Molla imzas\u0131yla b\u00fct\u00fcn belediye ba\u015fkanl\u0131klar\u0131na bir telgrafla bildirildi\u011fi ve bu telgraf\u0131n etkisini h\u00fck\u00fcms\u00fcz k\u0131lmak i\u00e7in milleti gerekti\u011fi gibi ayd\u0131nlatmakla birlikte h\u00fck\u00fbmet nezdinde te\u015febb\u00fcslerde bulundu\u011fum da sizce bilinmektedir. Bundan ba\u015fka 27 May\u0131s 1919 tarihinde T\u00fcrkiye – Havas – Reuter (Royter) ad\u0131ndaki ajans\u0131n, toplanan Saltanat \u015e\u00fbr\u00e2s\u0131 ile ilgili a\u00e7\u0131klamalar\u0131 aras\u0131nda \u015e\u00fbr\u00e2y\u0131 olu\u015fturan b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerin d\u00fc\u015f\u00fcnces\u00ed, T\u00fcrkiye’nin b\u00fcy\u00fck devletlerden birinin him\u00e2yesini sa\u011flama noktas\u0131nda birle\u015fiyor haberini yaymas\u0131 \u00fczerine, sadrazama, milletin, mill\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaya kararl\u0131 oldugunu ve do\u011fabilecek b\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lara kar\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6ze ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve mill\u00ee vicdan\u0131 temsil etmeyen haberlerin endi\u015fe verici tepkiler yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaymakla birlikte, b\u00fct\u00fcn milleti de bu durumdan nas\u0131l haberdar etti\u011fimi ba\u015fka bir a\u00e7\u0131klama dolay\u0131s\u0131yla belirtmi\u015ftim. Sadrazam Ferit Pa\u015fa ‘n\u0131n, Paris e bilinen daveti \u00fczerine, Birinci T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin ilk toplant\u0131s\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011fn g\u00fcnlerde baz\u0131 deme\u00e7ler vermi\u015ftim. Bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015f ve davran\u0131\u015f tarz\u0131m\u0131n ne oldugunu a\u00e7\u0131klamak \u00fczere \u015fu b\u00f6lgeyi oldu\u011fu gibi bilginize sunaca\u011f\u0131m. \u015eifre \u0130vedi Havza, 3.6.1919 Ki\u015fiye \u00f6zel Samsun’da 3’\u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131 Refet Beyefendi’ye Erzurum’da 15’inci Kolordu Komutan\u0131 K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa Hazretleri’ne, Erzurum Valisi M\u00fcnir Beyefendi’ye, Canik Mutasarr\u0131fi H\u00e2mit Beyefendi’ye, 12 S\u0131vas Vali Vekili H\u00e2kim Hasbi Efendi Hazretleri’ne, Kastamonu Valisi \u0130brahim Beyefendi’ye Ankara’da 20’nci Kolordu Komutan\u0131 Ali Fuad Pa\u015fa Hazretleri’ne, Konya’da Y\u0131ld\u0131r\u0131m K\u0131t’alan M\u00fcfetti\u015fi Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne, Diyarbak\u0131r’da 13’\u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131 Vekili Cevdet Beyefendi’ye, Van Valisi Haydar Beyefendi’ye. Frans\u0131z siyas\u00ee temsilcisi M\u00f6sy\u00f6 Defrance (D\u00f6frans)’\u0131n Sadrazaml\u0131k y\u00fcksek makam\u0131na gelerek Osmanl\u0131 Devleti’nin haklar\u0131n\u0131 konferans huzurunda savunmak i\u00e7in Paris’e gidebileceklerini bildirdi\u011fi, Dahiliye Nezareti’nin resm\u00ee tebli\u011flerinden ve ajans yay\u0131nlar\u0131ndan anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130zmir olay\u0131 \u00fczerine milletimizin g\u00f6sterdi\u011fi \u015fiddetli tepki ve b\u00f6ylece ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma konusunda beliren kesin kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n sonucu olan bu ba\u015far\u0131 \u015f\u00fckranla kar\u015f\u0131lanmaya de\u011fer. Ancak, buna ra\u011fmen, Yunanl\u0131lar’\u0131n \u0130zmir ilini i\u015fgali \u00f6nlenebilmi\u015f de\u011fildir. Herhalde milletin, kendi haklar\u0131n\u0131n bilincinde ve onlar\u0131 \u00e7i\u011fnetmemek i\u00e7in tek bir v\u00fccut halinde fedak\u00e2rca harekete haz\u0131r oldu\u011fu, \u0130til\u00e2f Devletleri’ne kar\u015f\u0131 g\u00f6sterilmeye ve ispata devam edildik\u00e7e, bu devletlerin milletimize ve onun haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur. Sadrazam Pa\u015fa Hazretleri’nin konferans huzurunda Osmanl\u0131 Devleti’nin haklar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in ellerinden geleni yapacaklar\u0131 tabi\u00eedir. Ancak, millet\u00e7e kesin bir \u015fekilde savunulmas\u0131 istenen ve gerekli g\u00f6r\u00fclen haklar \u00f6zellikle iki noktada \u00f6nem kazan\u0131r. Birincisi, devlet ve milletin mutlak olarak tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, \u0130kincisi de vatan\u0131n ana topraklar\u0131nda \u00e7o\u011funlu\u011fun az\u0131nl\u0131klara feda edilmemesidir. Bu konuda Paris’e harekete haz\u0131rlanan hey’etin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile mill\u00ee vicdan\u0131n kesin istekleri aras\u0131nda tam bir uygunlu\u011fun bulunmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Aksi halde, millet, pek g\u00fc\u00e7 bir durumda ve giderilmesi imkans\u0131z oldu bittiler kar\u015f\u0131s\u0131nda kalabilir. Bu endi\u015feyi do\u011furan sebepler \u015funlard\u0131r : Sadrazam Pa\u015fa Hazretleri, duyulan demecinde, bir Ermeni muhtariyeti ilkesini kabul etmi\u015f oldu\u011funu bildirdi. Bunun s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 belirtmedi, Bundan Do\u011fu illerinin halk\u0131 elbette \u00fcz\u00fcnt\u00fc duydu ve durumun a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 istemeye mecbur oldu. Toplanm\u0131\u015f olan Saltanat \u015e\u00fbr\u00e2s\u0131’nda da \u00fcyelerin hemen hepsi, mill\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n korunmas\u0131n\u0131 ve millet mukadderat\u0131n\u0131n bir mill\u00ee \u015f\u00fbr\u00e2n\u0131n yetkisine b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 istedikleri halde, yaln\u0131z, h\u00fck\u00fbmetin dayand\u0131\u011f\u0131 ltil\u00e2f ve H\u00fcrriyet F\u0131rkas\u0131 ad\u0131na Bakan Sad\u0131k Bey taraf\u0131ndan yaz\u0131l\u0131 olarak \u0130ngiltere’nin him\u00e2yesi teklif edildi. Geni\u015f bir Ermenistan muhtariyetini ve devletin bir yabanc\u0131 himayesini kabul konular\u0131nda, milletin iste\u011fi ile \u015fimdiki h\u00fck\u00fcmetin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc aras\u0131nda bir uygunluk olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Sadrazam Pa\u015fa Hazretleri ile birlikte hareket edecek olan hey’etin, milletin haklar\u0131n\u0131 savunmada uyaca\u011f\u0131 ilkeler ve program millet\u00e7e bilinmedik\u00e7e, arzedilen noktalarda endi\u015feye kap\u0131lmamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu suretle illerdeki ve onlara ba\u011fl\u0131 yerlerdeki M\u00fcdafaa-i Hukuk-\u0131 M\u0131lliye ve Redd-i \u0130lhak Cemiyetleri’nin temsilcileri ve daha te\u015fkil\u00e2t\u0131 tamamlanamayan yerlerde de belediye hey’etleri, Sadrazam Pa\u015fa Hazretleri’ne ve do\u011frudan do\u011fruya Z\u00e2t-\u0131 \u015e\u00e2h\u00e2ne’ye telgraflar \u00e7ekerek, mill\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n mutlak dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve millet \u00e7o\u011funlu\u011funun haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131n milletin temel \u015fart\u0131 oldu\u011fu belirtilmeli ve gidecek hey’etin yapaca\u011f\u0131 savunman\u0131n esaslar\u0131n\u0131 millete resmen ve a\u00e7\u0131k\u00e7a bildirmesi istenmelidir. Milletin bu \u015fekildeki hareketi ile, gidecek hey’etin savunmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 ilkelerin ger\u00e7ekten milletin iste\u011fi oldu\u011fu, \u0130til\u00e2f Devletleri’nce anla\u015f\u0131lacak ve \u015f\u00fcphesiz daha fazla bir \u00f6nemle dikkate al\u0131narak hey’etin g\u00f6revini kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin gerekenlere s\u00fcr’atle ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve duyrulmas\u0131n\u0131, vatan\u0131m\u0131z\u0131n mukadderat\u0131 ad\u0131na vatansever y\u00fcksek \u015fahsiyetinizden \u00f6zellikle istirham ederim. Bu telgraf\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131n bildirilmesini de rica ederim. Mustafa Kemal<\/p>\n

\u0130STANBUL’A GER\u0130 \u00c7A\u011eRILI\u015eIM 13
\nBu tarihten be\u015f g\u00fcn sonra, yani 8 Haziran 1919 da, \u0130stanbul’a Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131 ve gizlice sorup soru\u015fturmam \u00fczerine, kimler taraf\u0131ndan ne i\u00e7in istendi\u011fimi devlet adamlar\u0131m\u0131zdan birinin haber verdi\u011fini daha \u00f6nce ba\u015fka bir m\u00fcnasebetle yapt\u0131\u011f\u0131m a\u00e7\u0131klamada ifade etmi\u015ftim. O zat, Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131nda oturan Cevat Pa\u015fa idi. Bunun \u00fczerine, \u0130stanbul ile yap\u0131lm\u0131\u015f olan yaz\u0131\u015fmalar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 herkes\u00e7e \u00f6\u011frenilmi\u015ftir. Bu yaz\u0131\u015fmalar, Erzurum’da g\u00f6revden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m tarihe kadar de\u011fi\u015fik Harbiye N\u00e2z\u0131rlar\u0131yla ve do\u011frudan do\u011fruya sarayla devam etmi\u015ftir. Anadolu’ya ge\u00e7eli bir ay olmu\u015ftu. Bu s\u00fcre i\u00e7inde b\u00fct\u00fcn ordu birlikleriyle temas ve ba\u011flant\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f; millet m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar ayd\u0131nlat\u0131larak dikkatli ve uyan\u0131k bir duruma getirilmi\u015f, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t kurma d\u00fc\u015f\u00fcncesi yay\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Genel durumu art\u0131k b\u00eer komutan ile y\u00fcr\u00fct\u00fcp y\u00f6netmeye devam imk\u00e2n\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131. Yap\u0131lan geri \u00e7a\u011f\u0131rma emrine uymam\u0131\u015f ve onu yerine getirmemi\u015f olmakla birlikte, milli te\u015fkil\u00e2t ve haz\u0131rl\u0131klar\u0131n y\u00f6netimine devam etmekte oldu\u011fuma g\u00f6re, \u015fahsen\u00e2s\u0131 duruma ge\u00e7mi\u015f oldu\u011fuma \u015f\u00faphe edilemezdi. Bundan ba\u015fka ve \u00f6zellikle giri\u015fmeye karar verdi\u011fim te\u015febb\u00fcs ve faaliyetlerin k\u00f6kl\u00fc ve \u015fiddetli olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin g\u00fc\u00e7 de\u011fildi. O halde, yap\u0131lacak te\u015febb\u00fcs ve faaliyetlerin bir an \u00f6nce \u015fahs\u00ee olmak niteli\u011finden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 mutlaka, b\u00fct\u00fcn bir milletin birlik ve dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak ve temsil edecek bir hey’et ad\u0131na olmas\u0131 gerekli idi. S\u0130VAS’TA GENEL B\u0130R KONGRE TOPLANMA KARARI Bu sebeple, 18 Haziran 1919 tarihinde, Trakya’ya verdi\u011fim direktifte i\u015faret etti\u011fim bir noktan\u0131n uygulanma zaman\u0131 gelmi\u015f bulunuyordu. Hat\u0131r\u0131n\u0131zdad\u0131r ki, o nokta, Anadolu ve Rumeli’deki mill\u00ee te\u015fkil\u00e2tlar\u0131 birle\u015ftirerek, bir merkezden temsil ve idare etmek \u00fczere, Sivas’ta genel bir mill\u00ee kongre toplamakt\u0131. Bu gayenin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in yaverim Cevat Abbas Bey 21 \/22 Haziran 1919 gecesi, Amasya’da yazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131m genelgenin esas noktalar\u0131 \u015funlard\u0131 : 1 – Vatan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 tehlikededir. 2 – \u0130stanbul h\u00fck\u00fbmeti \u00fczerine ald\u0131\u011f\u0131 sorumlulu\u011fun gere\u011fini yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok olmu\u015f gibi g\u00f6steriyor. 3 – Milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, yine milletin azim ve karar\u0131 kurtaracakt\u0131r. \u00b7 4 – Milletin i\u00e7inde bulundu\u011fu durum ve \u015fartlar\u0131n gere\u011fini yerine getirmek ve haklar\u0131n\u0131 g\u00fcr sesle cihana duyurmak i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131 ve kontroldan uzak mill\u00ee bir hey’etin varl\u0131\u011f\u0131 zarur\u00eedir. 5 – Anadolu’nun her bak\u0131mdan en g\u00fcvenli yeri olan S\u0131vas’ta hemen mill\u00ee bir kongrenin toplanmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 6 – Bunun i\u00e7in b\u00fct\u00fcn illerin her sanca\u011f\u0131ndan milletin g\u00fcvenini kazanm\u0131\u015f \u00fc\u00e7 temsilcinin m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa zamanda yeti\u015fmek \u00fczere yola \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gerek\u0131nektedir. 7 – Her ihtimale kar\u015f\u0131, bu mesele milli bir s\u0131r olarak tutulmal\u0131 ve temsilciler, gere\u011finde yolculuklar\u0131n\u0131 kendilerini tan\u0131tmadan yapmal\u0131d\u0131rlar. 8 – Do\u011fu illeri ad\u0131na, 23 Temmuzda, Erzurum’da bir kongre toplanacakt\u0131r. O tarihe kadar \u00f6teki illerin temsilcileri de S\u0131vas’a gelebilirlerse, Erzurum Kongresi’nin \u00fcyeleri de S\u0131vas genel kongresine kat\u0131lmak \u00fczere hareket ederler. G\u00f6r\u00fcyorsunuz ki, bu yazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131m hususlar, zaten vermi\u015f ve d\u00f6rt g\u00fcn \u00f6nce Trakya’ya tebli\u011f etmi\u015f oldu\u011fum bir karar\u0131n bir genelge ile Anadolu’ya da bildirilmesinden ibarettir. Bu karar\u0131n 21\/22 Haziran 1919 gecesi, karanl\u0131k bir odada al\u0131nm\u0131\u015f korkun\u00e7 ve esrarl\u0131 yeni bir karar olmad\u0131\u011f\u0131, zann\u0131mca kolayl\u0131kla takdir buyurulur 14 Bu noktan\u0131n ayd\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in, arzu buyurursan\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck bir a\u00e7\u0131k zorlamada bulunay\u0131m. Efendiler, o m\u00fcsvedde i\u015fte bu k\u00e2\u011f\u0131tlard\u0131r (g\u00f6stererek), d\u00f6rt maddeliktir. \u0130\u00e7indekileri bildirdim. Sonunda benim imzam vard\u0131r. Bir de g\u00f6revi dolay\u0131s\u0131yla Kurmay Ba\u015fkan\u0131m olan Albay K\u00e2z\u0131m Bey ‘in (\u015fimdiki \u0130zmir Valisi K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa), kurmay hey’etinden tebli\u011f i\u015fleriyle g\u00f6revli memur Husrev Bey ‘in ( \u015fimdi b\u00fcy\u00fckel\u00e7i ), asker\u00ee makamlara \u015fifreleyen yaverim Muzaffer Bey ‘in ve sivil makamlara \u015fifreleyen bir memur efendinin imzalar\u0131 vard\u0131r. Bunlardan ba\u015fka daha baz\u0131 imzalar vard\u0131r.<\/p>\n

ADINI SAKLAYAN B\u0130R TANIDI\u011eIN AMASYA’YA GELMES\u0130
\nBu imzalar\u0131n bu m\u00fcsveddeye konmas\u0131 iyi bir \u015fans ve tesad\u00fcf eseridir. Daha, Havza’da bulundu\u011fum s\u0131rada Ankara’da bulunan 20’inci Kolordu Komutan\u0131 Ali Fuat Pa\u015fa’ dan bir \u015fifreli telgraf ald\u0131m. Bu telgraf, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir zat baz\u0131 arkada\u015flarla birlikte \u0130stanbul’dan buraya gelmi\u015ftir. Nas\u0131l hareket etmeleri gerekti\u011fi konusunda ne emir buyuruyorsunuz \u015feklinde idi. Adeta bir bilmeceyi and\u0131ran bu telgraf, bende b\u00fcy\u00fck bir merak ve hayret uyand\u0131rd\u0131. S\u00f6z konusu edilen zat\u0131 tan\u0131yorum, benden nas\u0131l hareket edece\u011fini soruyor; Ankara’da arkada\u015f\u0131m olan g\u00fcvenilir bir komutan\u0131n yan\u0131nda, telgraf da \u015fifrelidir. O halde neden ad\u0131n\u0131 \u015fifreli olarak bile yazd\u0131rmaktan \u00e7ekiniyor? Bir hayli d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, kavrar gibi oldum; tahmin buyurulur ki, bilmece \u00e7\u00f6zmekle u\u011fra\u015facak zaman\u0131m yoktu. Fakat, Fuat Pa\u015fa ‘y\u0131 yak\u0131ndan g\u00f6rmek, b\u00f6lgeleri, \u00e7evreleri, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00fczerinde kendisiyle konu\u015fmak, bence pek istenilir bir \u015feydi. Bu bilmeceli telgraftan ilham alarak kendisine \u015fu ricada bulundum : Ankara’dan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 belli etmeyecek tedbirleri ald\u0131ktan sonra, ad ve k\u0131yafet de\u011fi\u015ftirerek birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7in hemen yan\u0131ma geliniz. \u0130stanbul’dan gelen arkada\u015flar\u0131 da birlikte getiriniz. Ger\u00e7ekten de Fuat Pa\u015fa, dedi\u011fim gibi Havza’ya hareket eder. Ancak, baz\u0131 zorlay\u0131c\u0131 sebepler dolay\u0131s\u0131yla, ben derhal Havza’dan ayr\u0131l\u0131p Amasya’ya gitme\u011fe mecbur olmu\u015ftum. Fuat Pa\u015fa, Havza yolunda durumu anlar ve Amasya’ya y\u00f6nelir. \u0130\u015fte, b\u00f6ylece 21 \/22 Haziranda Amasya’da yan\u0131mda bulunuyor. Ad\u0131 \u015fifrede bildirilmeyen zat da Rauf Bey ‘di. \u0130stanbul’dan ayr\u0131lmak \u00fczere, evimden otomobile binece\u011fim s\u0131rada Rauf Bey yan\u0131ma gelmi\u015fti. Binece\u011fim vapurun takip edilece\u011fini ve beni \u0130stanbul’da iken tutuklamad\u0131klar\u0131na g\u00f6re, belki de Karadeniz’de bat\u0131r\u0131laca\u011f\u0131m\u0131 g\u00fcvenilir bir yerden i\u015fitmi\u015f, onu haber verdi. Ben \u0130stanbul’da kal\u0131p tutuklanmaktansa, bat\u0131p bo\u011fulmay\u0131 tercih ettim ve hareket ettim. Kendisine de eninde sonunda \u0130stanbul’dan \u00e7\u0131kmak zorunda kal\u0131rsa benim yan\u0131ma gelmesini s\u00f6yledim. Rauf Bey, ger\u00e7ekten de \u0130stanbul’dan \u00e7\u0131kmak gere\u011fini duymu\u015f ve \u00e7\u0131km\u0131\u015f… Ancak, benim yan\u0131ma gelmedi. Arkada\u015f\u0131 olan 6’nc\u0131 T\u00fcmen Komutan\u0131 Albay Bekir Sami Bey ‘in yan\u0131na gitmek ve \u0130zmir cephesine daha yak\u0131n bir yerde olmakla, daha etkili ve daha yararl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 zannederek Band\u0131rma – Akhisar yoluyla Manisa b\u00f6lgesine gitmi\u015f. Gitti\u011fi yerde halk\u0131n maneviyat\u0131n\u0131 bozuk, durumu tehlikeli ve korkun\u00e7 bulmu\u015f. Derhal ad de\u011fi\u015ftirerek oradan \u00d6demi\u015f, Nazilli, Afyonkarahisar \u00fczerinden Aziziye Sivrihisar yoluyla ve arabayla Ankara’ya, Fuat Pa\u015fa ‘n\u0131n yan\u0131na gelmi\u015f ve bana haber g\u00f6ndermi\u015f; pek g\u00fczel ama! ad\u0131n\u0131 saklamak suretiyle beni \u00fczmenin anlam\u0131 var m\u0131yd\u0131? \u00d6te yandan 3’\u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131m olup Samsun mutasarr\u0131fl\u0131\u011f\u0131nda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m Refet Bey ‘i art\u0131k S\u0131vas’a Kolordu merkezine g\u00f6ndermek istiyordum. Birka\u00e7 defa gelmesi i\u00e7in emir vermi\u015ftim. B\u00f6lgeyi tefti\u015fe \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Emirlerime cevap bile alam\u0131yordum. Nihayet o da bir tesad\u00fcf eseri olarak o g\u00fcn gelmi\u015fti.<\/p>\n

RAUF BEY VE REFET BEYLER\u0130N KARARSIZLI\u011eI 15
\n\u015eimdi, imza meselesine gelelim : Ben m\u00fcsveddenin yeni gelen arkada\u015flar taraf\u0131ndan da imzalanmas\u0131n\u0131 istedim. O s\u0131rada Rauf ve Refet Beyler benim odamda, Fuat Pa\u015fa ba\u015fka bir odada bulunuyorlard\u0131. Rauf Bey, misafir oldu\u011fundan bu m\u00fcsveddeye imza koymak i\u00e7in kendini ilgili ve yetkili g\u00f6rmedi\u011fini nazik\u00e7e ifade etti. Bunun tarihi bir h\u00e2t\u0131ra oldu\u011funu ileri s\u00fcrerek imza etmesini s\u00f6yledim. Bunun \u00fczerine imzalad\u0131. Refet Bey, imzadan \u00e7ekindi ve b\u00f6yle bir kongre toplanmas\u0131ndaki maksat ve yarar\u0131 anlayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. \u0130stanbul’dan beri yan\u0131mda getirdi\u011fim bu arkada\u015f\u0131n – tuttu\u011fumuz yola g\u00f6re- anla\u015f\u0131lmas\u0131 pek basit olan bir konuda, b\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ve duygu i\u00e7inde olu\u015fu bana pek ac\u0131 geldi. Fuat Pa\u015fa’y\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rtt\u0131m. Pa\u015fa ,maksad\u0131m\u0131 anlay\u0131nca derhal imza etti. Fuat Pa\u015fa’ya, Refet Bey’in \u00e7ekinmesinin sebebin\u00ec anlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledim. Fuat Pa\u015fa, Refet Bey ‘den biraz cidd\u00ee a\u00e7\u0131klama yapmas\u0131n\u0131 istedikten sonra, Refet Bey, m\u00fcsveddeyi eline alarak kendine g\u00f6re bir i\u015faret koydu. \u00d6yle bir i\u015faret ki, bunu, bu m\u00fcsveddede bulmak olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr. (Buyurun! merak eden inceleyebilir.) Efendiler, gereksiz gibi g\u00f6r\u00fclebilen bu a\u00e7\u0131klamalar, daha sonraki y\u0131llara ve olaylara ait baz\u0131 karanl\u0131k noktalar\u0131 ayd\u0131nlatmava yard\u0131mc\u0131 olur d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u0130STANBUL’DA BAZI K\u0130MSELERE G\u00d6NDERD\u0130\u011e\u0130M MEKTUP Kongreye davet genelgesi sivil ve asker\u00ee makamlara \u015fifre olarak verildi. Bundan ba\u015fka \u0130stanbul’da bulunan baz\u0131 kimselere de g\u00f6nderildi. Fakat bu kimselere ayr\u0131ca bir de genel birer mektup yazd\u0131m. Kendilerine mektup yazd\u0131\u011f\u0131m kimseler \u015funlard\u0131 : Abdurrahman \u015eeref Bey, Re\u015fit Akif Pa\u015fa, Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa, Seyit Bey, Halide Edip Han\u0131m, Kara Vas\u0131f Bey, Ferit Bey (Nafia N\u00e2z\u0131r\u0131) Sulh ve Sel\u00e2met F\u0131rkas\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Ferit Pa\u015fa (daha sonra Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 oldu), C\u00e2mi Bey, Ahmet R\u0131za Bey. Bu mektupta s\u00f6yledi\u011fim noktalar\u0131 \u00f6zet olarak tekrar edece\u011fim : l. Yaln\u0131z mitingler ve g\u00f6steriler, b\u00fcy\u00fck gayeleri hi\u00e7bir vakit ger\u00e7ekle\u015ftiremez. 2. Bunlar, ancak milletin ba\u011fr\u0131ndan fiilen do\u011fan ortak g\u00fcce dayan\u0131rsa kurtar\u0131c\u0131 olur. 3. Zaten ac\u0131 olan durumu tehlikeli \u015fekle sokan en etkili sebep, \u0130stanbul’daki muhalif ak\u0131mlar ve mill\u00ee fayday\u0131 yararl\u0131 bir \u015fekilde y\u00fcz\u00fcst\u00fc b\u0131rakan siyas\u00ee ve gayri mill\u00ee propagandalard\u0131r. 4. Art\u0131k \u0130stanbul Anadolu’ya ba\u011fl\u0131 olmak mecburiyetindedir. 5. Size d\u00fc\u015fen fedak\u00e2rl\u0131k pek b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n

AL\u0130 KEMAL BEY’\u0130N GENELGES\u0130 25
\nHazirana kadar Amasya’da kald\u0131m. Hat\u0131rlardad\u0131r ki, o tarihlerde Dahiliye N\u00e2z\u0131rl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revinde bulunan Ali Kemal Bey, benim g\u00f6revden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131m\u0131 ve art\u0131k benimle hi\u00e7 bir resm\u00ee muameleye giri\u015filmemesi gerekti\u011fi konusunda \u015fifre ile bir genelge yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131. 16 23 Haziran 1919 tarih ve 84 say\u0131l\u0131 olan bu genelge metni, dikkate de\u011fer bir anlay\u0131\u015f\u0131 g\u00f6sterir belge oldu\u011fu i\u00e7in aynen bilginize sunaca\u011f\u0131m. Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 Ali Kemal Bey’in 23.6.1919 tarihli ve 84 say\u0131l\u0131 \u015fifresinin \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f suretidir : Mustafa Kemal Pa\u015fa b\u00fcy\u00fck bir asker olmakla birlikte g\u00fcn\u00fcn siyasetini pek bilmedi\u011fi i\u00e7in, ola\u011fan\u00fcst\u00fc say\u0131lacak vatanseverlik ve gayretine ra\u011fmen, yeni g\u00f6revinde asla ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131. \u0130ngiliz Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Temsilcisi’nin istek ve \u0131srar\u0131yla g\u00f6revden al\u0131nd\u0131; bundan sonra yapt\u0131klar\u0131 ve yazd\u0131klar\u0131 ile de bu kusurlar\u0131n\u0131 daha \u00e7ok a\u00e7\u0131\u011fa vurdu. Redd-i \u0130lhak Cemiyetleri gibi, Bal\u0131kesir ve Ayd\u0131n dolaylar\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131 bo\u015f yere k\u0131rd\u0131rmaktan ve bu f\u0131rsattan yararlanarak halk\u0131 haraca kesmekten ba\u015fka i\u015f g\u00f6rmeyen emirsiz, sayg\u0131s\u0131z ve kanunsuz olarak kurulan baz\u0131 hey’etler i\u00e7in \u00f6teden beri \u00e7ekti\u011fi telgraflarla siyas\u00ee hat\u00e2s\u0131n\u0131 idar\u00ee y\u00f6nden de art\u0131rd\u0131. Kendisinin \u0130stanbul’a getirilmesi Harbiye Nezareti ile ilgili bir i\u015ftir. Ancak, Dahiliye Nezareti’nin size kesin emri, art\u0131k o zat\u0131n g\u00f6revden al\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011funu bilmek, kendisi ile hi\u00e7bir resm\u00ee i\u015fleme giri\u015fmemek, h\u00fck\u00fbmet i\u015fleri ile ilgili hi\u00e7bir iste\u011fini yerine getirmemektir. Bu genelgeye uygun hareket etmekle ne gibi sorumluluklar\u0131n giderilmi\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 takdir buyuraca\u011f\u0131n\u0131zdan eminim. Ayr\u0131ca, bu \u00f6nemli ve tehlikeli g\u00fcnlerde memur, halk, her Osmanl\u0131’ya d\u00fc\u015fen en b\u00fcy\u00fck g\u00f6rev, bar\u0131\u015f konferans\u0131nca gelece\u011fimiz \u00fczerinde karar verilirken ve be\u015f y\u0131ld\u0131r yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z deliliklerin hesaplar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken, art\u0131k akl\u0131m\u0131z\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131za dev\u015firdi\u011fimizi g\u00f6stermek, ak\u0131ll\u0131ca ve tedbirlice davran\u0131\u015flar\u0131 benimsemek, parti, mezhep, \u0131rk ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmeksizin her ferdin hayat\u0131n\u0131, mal\u0131n\u0131, \u0131rz\u0131n\u0131 koruyarak, meden\u00ee d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fcnde bu memleketi bir daha lekelememek de\u011fil midir?<\/p>\n

AL\u0130 KEMAL BEY VE PAD\u0130\u015eAH
\nBu \u015fifreli genelgeden, benim ancak Sivas’a vard\u0131\u011f\u0131m 27 Haziran 1919 tarihinde haberim oldu. Ali Kemal Bey, 23 Haziran tarihinde bu genelgesi ile d\u00fc\u015fmanlara ve padi\u015faha \u00f6nemli bir g\u00f6rev yapt\u0131ktan sonra, 26 Haziran 1919 tarihinde h\u00fck\u00fbmetten \u00e7ekilmi\u015ftir. Ali Kemal Bey ‘ in sadrazaml\u0131\u011fa verdi\u011fi resm\u00ee istifa yaz\u0131s\u0131ndan ba\u015fka, saraya da gidip padi\u015faha kendi eliyle verdi\u011fi istifa yaz\u0131s\u0131 suretleri ile s\u00f6zl\u00fc m\u00e2r\u00fbz\u00e2t\u0131n\u0131 ve padi\u015fah\u0131n ona verdi\u011fi cevab\u0131, \u00e7ok sonra \u00f6\u011frendim. Ali Kemal Bey, istifa yaz\u0131lar\u0131nda, \u00f6zellikle bunun padi\u015faha ait olan\u0131nda : Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerinde ba\u015fg\u00f6steren ayaklanma ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k belirtileri \u00fczerine, ihtil\u00e2l ate\u015finin hemen \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yerde, yay\u0131lmadan bast\u0131r\u0131l\u0131p s\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesi ve yok edilmesi i\u00e7in tedbir almak, yaln\u0131z kendi makam\u0131n\u0131 ilgilendirirken, padi\u015fah\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi yak\u0131n ilgi ve g\u00fcveni \u00e7ekemeyen baz\u0131 arkada\u015flar\u0131n\u0131n bir\u00e7ok yersiz sebepler ileri s\u00fcrerek ihtil\u00e2lin daha da geni\u015flemesine yol a\u00e7t\u0131klar\u0131ndan s\u00f6z ettikten sonra resm\u00ee g\u00f6revinden \u00e7ekilmekle birlikte, \u00f6zel olarak hizmet ve sadakata devam edece\u011fini ekliyor ve s\u00f6zl\u00fc olarak da resm\u00ee g\u00f6revinden ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 f\u0131rsat bilen has\u0131mlar\u0131n\u0131n h\u00fccumundan ben kulunuzu koruyunuz istirham\u0131nda bulunuyor. Padi\u015fah, kar\u015f\u0131l\u0131k olarak beni b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yaln\u0131z b\u0131rakmayaca\u011f\u0131n\u0131za g\u00fcveniyorum. Ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z, bana b\u00fcy\u00fck \u00fcmit ve teselliler vermi\u015ftir. Saray, her dakika size a\u00e7\u0131kt\u0131r. Refik Bey’le i\u015fbirli\u011finden ayr\u0131lmay\u0131n\u0131z iltifat\u0131nda bulunuyorlar. Kendisine olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan padi\u015fah\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00fcmit ve teselliye kap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Ali Kemal’i n\u00e2z\u0131rl\u0131k makam\u0131nda ve padi\u015fah huzurunda g\u00f6rd\u00fckten sonra, bir de as\u0131l ger\u00e7ek g\u00f6revi ba\u015f\u0131nda g\u00f6relim! Can\u0131n\u0131z s\u0131k\u0131lmazsa, Sait Molla’n\u0131n Rahip Frew’a yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplardan birini g\u00f6zden ge\u00e7irelim : Ali Kemal Bey’e, son fel\u00e2keti \u00fczerine \u00fcz\u00fcnt\u00fcn\u00fcz\u00fc bildirdi\u011finizi s\u00f6yledim. Bu zat\u0131 elde bulundurmak gerekir. Bu f\u0131rsat\u0131 ka\u00e7\u0131rmayal\u0131m. Bir hediye takdimi i\u00e7in en uygun zamand\u0131r. 17 Ali Kemal Bey d\u00fcn o zatla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Bas\u0131n i\u015finde biraz ihtiyatl\u0131 olmak gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015f. Daha \u00f6nce herhangi bir gidi\u015ften yana y\u00f6neltilmi\u015f olan d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kalem erbab\u0131n\u0131 bu defa \u00f6ncekine ayk\u0131r\u0131 bir gayeye y\u00f6neltmek bizde kolayl\u0131kla m\u00fcmk\u00fcn olmaz. B\u00fct\u00fcn devlet memurlar\u0131, Mill\u00ee M\u00fccadele’yi \u015fimdilik iyi g\u00f6r\u00fcyorlar demi\u015f. Ali Kemal Bey, talimat\u0131n\u0131za harfi harfine uyacak, Zeynel\u00e2bidin Partisi’ylede i\u015fbirli\u011fi yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. K\u0131sacas\u0131 i\u015fler buland\u0131r\u0131lacak. Ayn\u0131 mektubun alt\u0131nda bir de notu vard\u0131r. \u015eimdi onu da okuyal\u0131m : Birka\u00e7 defad\u0131r s\u00f6ylemek istedi\u011fim halde unutuyorum. Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya ve taraftarlar\u0131na biraz kendilerini destekliyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmeli ki, hi\u00e7 bir \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015fmeden buraya gelebilsin. Bu i\u015fe fevkal\u00e2de \u00f6nem veriniz. Kendi gazetelerimizle onu destekleyemeyiz. Bu belgeler hakk\u0131nda s\u0131ras\u0131 gelince daha \u00e7ok bilgi veririm. \u015eimdilik bu kadar\u0131 yeterlidir.<\/p>\n

AL\u0130 GAL\u0130P BEY S\u0130VAS’TA
\nAli Kemal Bey’ in daha Amasya’da iken haberim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 arzetti\u011fim genelgesi, memurlar\u0131n ve halk\u0131n kafas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten de buland\u0131rm\u0131\u015f. Her yerde eksik olmayan menf\u00ee ruhlu kimseler derhal aleyhimde propagandaya ve faaliyete ge\u00e7mi\u015fler. Bu yoldaki baltalay\u0131c\u0131 g\u00f6steri ve hareketlerin en \u00f6nemlisi Sivas’ta haz\u0131rlanmaya ba\u015flanm\u0131\u015f. M\u00fcsaade buyurursan\u0131z bunu k\u0131saca anlatay\u0131m : Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 Ali Kemal Bey’in, bu genelge ile verdi\u011fi emrin tarihi olan 23 Haziran g\u00fcn\u00fc, Sivas’ta Ali Galip Bey ad\u0131nda biri, on kadar adam\u0131yla haz\u0131r bulunuyormu\u015f. Bu kimse \u0130stanbul’dan El\u00e2z\u0131\u011f valisi olarak g\u00f6nderilmi\u015f olan Kurmay Albay Ali Galip’tir. S\u00f6zde o ilin ikinci derecede memurlar\u0131 olmak \u00fczere, birtak\u0131m insanlar\u0131 da \u0130stanbul’dan se\u00e7mi\u015f, birlikte g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Ali Galip, yol \u00fczerinde bulunan Sivas’ta kalm\u0131\u015f. \u00d6zel bir g\u00f6revi oldu\u011funa \u015f\u00fcphe etmemek gereken Ali Galip, orada derhal kuvvetli taraftarlar bulmu\u015f. G\u00f6revini hakk\u0131yla yerine getirebilmek i\u00e7in tertip ve tedbirler almaya ba\u015flam\u0131\u015f. Dahiliye Nezareti’nin, aleyhimdeki emri gelir gelmez, faaliyet ba\u015flam\u0131\u015f. Sivas sokaklar\u0131nda benim hain, \u00e2s\u00ee, zararl\u0131 bir adam olduguma dair duvarlara yaftalar yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Kendisi de, bir g\u00fcn, Sivas’ta vali bulunan Re\u015fit Pa\u015fa merhumun yan\u0131na giderek, Dahiliye Nezareti’nin emrinden bahsettikten sonra, Sivas’a gitti\u011fim takdirde hakk\u0131mda uygulayaca\u011f\u0131 i\u015flemi sormu\u015f. Re\u015fit Pa\u015fa ne yap\u0131labilece\u011fini sormu\u015f, Ali Galip, ben senin yerinde olsam, derhal kollar\u0131n\u0131 ba\u011flar ve tutuklar\u0131m. Senin de b\u00f6yle yapman gerekir demi\u015f. Re\u015fit Pa\u015fa, bu i\u015fin bu kadar basit olaca\u011f\u0131na inanamam\u0131\u015f. Konu\u015fma hayli uzam\u0131\u015f. Konu\u015fmaya kat\u0131lanlar \u00e7o\u011falm\u0131\u015f… \u00d6yle ki, bir k\u0131s\u0131m halk verilecek karar\u0131 anlamak \u00fczere toplanm\u0131\u015f… Bug\u00fcn, Haziran\u0131n 27’nci g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bak\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131, yeniden bu noktaya d\u00f6nmek \u00fczere bir an i\u00e7in bu tablodan ay\u0131ral\u0131m ve Amasya’ya \u00e7evirelim :<\/p>\n

S\u0130VAS’A HAREKET
\nAy\u0131n 25’inci g\u00fcn\u00fc, Sivas’ta aleyhimde baz\u0131 yak\u0131\u015f\u0131ks\u0131z olaylar \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 haber ald\u0131m. 25\/26 Haziran gecesi yaverim Cevat Abbas Bey’i \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131m ve yar\u0131n sabah karanl\u0131kta Amasya’dan g\u00fcneye hareket edece\u011fiz, dedim. Bu gidi\u015fin gizli tutularak haz\u0131rl\u0131k yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in emir verdim. 18 Bir yandan da 5’inci T\u00fcmen Komutan\u0131 ve kurmay hey’etimle, gizli olarak \u015fu tedbiri kararla\u015ft\u0131rd\u0131k : 5’inci T\u00fcmen Komutan\u0131, t\u00fcmeninin se\u00e7kin subay ve erlerinden olu\u015fmu\u015f, olduk\u00e7a kuvvetli bir atl\u0131 piyade birli\u011fini hemen o geceden ba\u015flayarak s\u00fcr’atle kuracakt\u0131. Ben, 26 Haziran sabah\u0131 karanl\u0131kta arkada\u015flar\u0131mla birlikte otomobille Tokat’a hareket edecektim. Birlik kurulur kurulmaz, Tokat \u00fczerinden Sivas’a do\u011fru sevk edilecek ve benimle ba\u011flant\u0131 kurmaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131. Hareketimiz hi\u00e7bir yere telgrafla bildirilmeyecek ve elden geldi\u011fi kadar Amasya’da da a\u00e7\u0131klanmayacakt\u0131r. 26 Haziranda Amasya’dan yola \u00e7\u0131kt\u0131m. Tokat’a var\u0131r varmaz telgrafhaneyi g\u00f6z alt\u0131na ald\u0131rarak benim geli\u015fimin Sivas’a ve hi\u00e7bir yere bildirilmemesini sa\u011flad\u0131m. 26\/27 Haziran gecesini orada ge\u00e7irdim, 27’de Sivas’a hareket ettim. Otomobille Tokat, Sivas’a a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 alt\u0131 saattir. Sivas valisine, Tokat’tan Sivas’a hareket etti\u011fimi bildirir a\u00e7\u0131k bir telgraf yazd\u0131m. \u0130mzada Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi \u00fcnvan\u0131n\u0131 kulland\u0131m. Telgrafta, bile bile \u00e7\u0131k\u0131\u015f saatimi kaydetmi\u015ftim. Fakat, bu telgraf\u0131n, yola \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131mdan alt\u0131 saat sonra \u00e7ekilmesini ve o zamana kadar Sivas’a hi\u00e7bir \u015fekilde bilgi verilmemesini sa\u011flayacak tedbirleri ald\u0131rd\u0131m. \u015eimdi Efendiler, bak\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 yeniden Sivas’ta, b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tabloya \u00e7evirelim : Ali Galip Bey ile Re\u015fit Pa\u015fa aras\u0131nda, bana kar\u015f\u0131 uygulanacak i\u015flemin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 sahnesine… Tart\u0131\u015fman\u0131n k\u0131z\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada, Re\u015fit Pa\u015fa’n\u0131n eline, benim Tokat’tan \u00e7ekilen telgraf\u0131m\u0131 verirler. Re\u015fit Pa\u015fa, haberi Ali Galip Bey’e uzat\u0131r.\u0130\u015fte kendisi geliyor, buyurun, tutuklay\u0131n! der. Re\u015fit Pa\u015fa, telgrafta yaz\u0131l\u0131 olan hareket saatini g\u00f6r\u00fcnce hemen kendi saatini \u00e7\u0131kar\u0131r, bakar… Efendim geliyor de\u011fil, gelmi\u015f olacakt\u0131r diye il\u00e2ve eder. Bunun \u00fczerine Ali Galip, ben tutuklar\u0131m dedimse, benim il s\u0131n\u0131rlar\u0131m i\u00e7inde olursa tutuklar\u0131m, demek istedim deyince toplant\u0131 halinde bulunanlar\u0131 bir heyecan kaplar… Hep birden, haydi \u00f6yleyse kar\u015f\u0131lamaya gidelim diyerek toplant\u0131ya son verirler. . . Ancak, \u015fehrin ileri gelenleri, halk ve askerle parlak bir kar\u015f\u0131lama t\u00f6reni haz\u0131rlayabilmek i\u00e7in biraz zaman kazanmak gerekti\u011fini; fakat, hesap\u00e7a, benim Sivas \u015fehri kap\u0131lar\u0131na kadar yakla\u015fm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131m\u0131 dikkate alarak, beni, \u015fehrin giri\u015fine yak\u0131n olan Ziraat N\u00fcmune \u00e7iftli\u011finde bir s\u00fcre dinlendirmenin yolunu aram\u0131\u015flar. Vali Pa\u015fa, kararg\u00e2h\u0131m\u0131n sa\u011fl\u0131k ba\u015fkan\u0131 olup, daha \u00f6nce te\u015fkil\u00e2t kurmak \u00fczere S\u0131vas’a g\u00f6ndermi\u015f oldu\u011fum Tali Bey’i \u00e7a\u011f\u0131rtarak, bu i\u015fin yerine getirilmesini ondan rica etmi\u015f ve gerekli haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yapar yapmaz kendisinin de bize kat\u0131lacag\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f. . Ger\u00e7ekten de, tam N\u00fcmune \u00c7iftli\u011fi yak\u0131nlar\u0131nda, kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan bir otomobilin i\u00e7inden, Tali Bey g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Otomobillerden indik, \u00e7iftli\u011fin avlusunda oturduk. Tali Bey, hik\u00e2ye etti\u011fim durumu ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra, g\u00f6revinin beni burada biraz oyalamak oldu\u011funu s\u00f6yleyince, hemen aya\u011fa kalkt\u0131m, \u00e7abuk otomobillere ve Sivas’a! dedim. Bunun sebebini anlatay\u0131m. O anda hat\u0131r\u0131ma gelen \u015fuydu : Kar\u015f\u0131lama t\u00f6reni yapaca\u011f\u0131z diye Tali Bey’i aldatm\u0131\u015f olabilirler ve ger\u00e7ekte aksi bir tertip yapmak i\u00e7in zaman kazanmak isteyebilirlerdi. Otomobillere binmek \u00fczere iken Sivas taraf\u0131ndan ba\u015fka bir otomobil yan\u0131m\u0131za yakla\u015ft\u0131. \u0130\u00e7inde Vali Pa\u015fa vard\u0131. Re\u015fit Pa\u015fa, Efendim birka\u00e7 dakika daha istirahat buyurulmaz m\u0131? diye s\u00f6ze ba\u015flad\u0131. Yar\u0131m dakika bile istirahate ihtiyac\u0131m yoktur. Derhal yola \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131z ve sen benim yan\u0131ma gel dedim. – Efendim, dedi, sizin yan\u0131n\u0131za Rauf Bey binsin. ben arkadaki otomobille de gelirim. – Hay\u0131r, hay\u0131r! dedim. Siz buraya. .. 19 Bu basit tedbirin neden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya gerek yoktur. Sivas \u015fehrine girerken, caddenin iki taraf\u0131 b\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131kla dolmu\u015f, asker\u00ee birlikler t\u00f6ren d\u00fczenini alm\u0131\u015f bulunuyordu. Otomobillerden indik. Y\u00fcr\u00fcyerek askeri ve halk\u0131 sel\u00e2mlad\u0131m.. Bu manzara, Sivas’\u0131n sayg\u0131de\u011fer halk\u0131n\u0131n ve S\u0131vas’ta bulunan kahraman subay ve askerlerimizin bana ne kadar ba\u011fl\u0131 ve sevgi ile dolu oldu\u011funu g\u00f6steren canl\u0131 bir tan\u0131k idi… Bundan sonra, do\u011fruca Kolordu Komutanl\u0131k binas\u0131na gittim ve hemen maiyyeti ile birlikte Ali Galip’i ve onun yardak\u00e7\u0131s\u0131 olduklar\u0131n\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131m fesat\u00e7\u0131lar\u0131 getirttim. Onlara ne yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 anlatarak, zaten yeterince yorgunluk vermi\u015f oldu\u011funa \u015f\u00fcphe etmedi\u011fim ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 uzatmak istemem. Yaln\u0131z, bir noktaya i\u015faret etmekle yetinece\u011fim. Efendiler, Ali Galip, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu k\u00f6t\u00fc davran\u0131\u015ftan sonra, bana bildirecek baz\u0131 gizli \u015feyleri oldu\u011funu s\u00f6yleyerek, gece yaln\u0131z olarak yan\u0131ma geldi. Kabul ettim. Davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcne \u00f6nem vermemekli\u011fimizi rica ile, El\u00e2z\u0131\u011f valili\u011fini kabul ederek gelmekten maksad\u0131n\u0131n, benim yolumda hizmet etmek oldu\u011funu ve Sivas’ta kal\u0131\u015f\u0131n\u0131n benimle bulu\u015fup benden direktif almak maksad\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya ve bin t\u00fcrl\u00fc delillerle ispata \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bizi sabaha kadar oyalamak suretiyle ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131 da itiraf etmeliyim.<\/p>\n

M\u0130LL\u0130 GAYE \u0130LE ORTAYA ATILMA KARARI
\nBu iki vali beyler ile 15′ inci Kolordu Komutan\u0131 K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa ve yan\u0131mda bulunan Rauf Bey, eski \u0130zmit mutasarr\u0131f\u0131 S\u00fcreyya Bey, kararg\u00e2h\u0131na ba\u011fl\u0131 Kurmay Ba\u015fkan\u0131 K\u00e2z\u0131m Bey, Kurmay Husrev Bey ve Doktor Refik Bey arkada\u015flar\u0131mla cidd\u00ee bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapmay\u0131 uygun buldum. Kendilerine genel ve \u00f6zel durumu a\u00e7\u0131klayarak tutulmas\u0131 gerekli olan yolu anlatt\u0131m. Bu m\u00fcnasebetle en elveri\u015fsiz durumlar\u0131, genel ve \u015fahs\u00ee tehlikeleri; her ihtimale kar\u015f\u0131 g\u00f6ze al\u0131nmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 dile getirdim. Bir de mill\u00ee gaye ile ortaya at\u0131lacaklar\u0131n bug\u00fcn yok edilmesini d\u00fc\u015f\u00fcnen, yaln\u0131z saray, h\u00fck\u00fbmet ve yabanc\u0131lard\u0131r. Ancak, b\u00fct\u00fcn memleketin aldat\u0131lmas\u0131n\u0131 ve aleyhimize \u00e7evrilmesini de ihtimalden uzak tutmamak gerekir. Millete \u00f6nder olacaklar\u0131n, her ne pahas\u0131na olursa olsun ama\u00e7tan d\u00f6nmemeleri, memlekette bar\u0131nabilecekleri son noktada, son nefeslerini verinceye kadar, bu ama\u00e7 u\u011frunda fedak\u00e2rl\u0131\u011fa devam edeceklerine daha i\u015fin ba\u015f\u0131nda karar vermeleri gerekir. Kalplerinde bu g\u00fcc\u00fc duymayanlar\u0131n te\u015febb\u00fcse ge\u00e7memeleri elbette daha isabetli olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, aksi halde hem kendilerini hem de milleti aldatm\u0131\u015f olurlar. Bir de s\u00f6z konusu g\u00f6rev, resm\u00ee makam ve \u00fcniformaya s\u0131\u011f\u0131narak, el alt\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclebilecek t\u00fcrden de\u011fildir. Bu tarz bir dereceye kadar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir. Fakat, art\u0131k, o devir ge\u00e7mi\u015ftir. A\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kmak ve milletin haklar\u0131 ad\u0131na g\u00fcr sesle ba\u011f\u0131rmak ve b\u00fct\u00fcn milleti bu sese ortak etmek l\u00e2z\u0131md\u0131r. Benim, g\u00f6revden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ma ve her t\u00fcrl\u00fc sonu\u00e7la kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fuma \u015f\u00fcphe yoktur. Benimle a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa i\u015fbirli\u011fi etmek, ayn\u0131 sonucu \u015fimdiden kabullenmek demektir. Bundan ba\u015fka, bu \u015fartlar\u0131n istedi\u011fi adam\u0131n, ba\u015fka bir\u00e7ok bak\u0131mlardan da, mutlaka benim \u015fahs\u0131m olabilece\u011fi gibi bir iddia s\u00f6z konusu de\u011fildir. Yaln\u0131z, herhalde, bu memleket evl\u00e2d\u0131ndan birinin ortaya at\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmu\u015ftur. Benden ba\u015fka bir arkada\u015f da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Yeter ki, o arkada\u015f, bug\u00fcnk\u00fc durumun kendisinden bekledi\u011fi \u015fekilde harekete evet diyebilsin dedim. Bu konu\u015fma ve a\u00e7\u0131klamalardan sonra, geli\u015fig\u00fczel karar almak do\u011fru olamayaca\u011f\u0131ndan bir s\u00fcre d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve \u00f6zel g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapabilmek i\u00e7in, g\u00f6r\u00fc\u015fmelere son verdi\u011fimi bildirdim. Tekrar topland\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, i\u015fin ba\u015f\u0131nda benim devam etmemi, kendilerinin bana yard\u0131mc\u0131 ve destek olacaklar\u0131n\u0131 bildirdiler. Yaln\u0131z bir arkada\u015f, M\u00fcnir Bey, \u00f6nemli mazereti dolay\u0131s\u0131yla, bir s\u00fcre i\u00e7in 20 kendisinin fiil\u00ee g\u00f6revden aff\u0131n\u0131 rica etti. Ben, \u015feklen, resm\u00ee g\u00f6rev ve askerlikten ayr\u0131ld\u0131ktan sonra da, t\u0131pk\u0131 \u015fimdiye kadar oldu\u011fu tarzda \u00fcst komutan imi\u015fim gibi emirlerimin yerine getirilmesinin ba\u015far\u0131 i\u00e7in temel \u015fart oldu\u011funu belirttim. Bu nokta tamamen benimsenip kabul g\u00f6rd\u00fckten sonra toplant\u0131ya son verildi. Efendiler, \u0130stanbul’da Genel Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131nda, birbirinin yerini alan Cevat ve Fevzi pa\u015falardan, Bar\u0131\u015f Haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 Komisyonu’nda \u00e7al\u0131\u015fan \u0130smet Bey’den ba\u015flayarak Erzurum’a gelinceye kadar, her yerde temas ve ili\u015fkide bulundu\u011fum komutan, subay, her t\u00fcrl\u00fc devlet adam\u0131 ve ileri gelen kimselerle, burada, Erzurum’da yapt\u0131\u011f\u0131m gibi g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ve anla\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131m. Bundaki yarar takdir buyurulur.Sivas’taki te\u015fkil\u00e2t ve nas\u0131l hareket edilece\u011fi konusunda gerekenlere talimat verdikten sonra, hi\u00e7 uyumadan ge\u00e7en 27\/28 gecesinin sabah\u0131nda bir bayram g\u00fcn\u00fc, Sivas’tan Erzurum’a do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131k. Bir haftal\u0131k yorucu bir otomobil yolculu\u011fundan sonra 3 Temmuz 1919 g\u00fcn\u00fc halk\u0131n ve askerin i\u00e7ten gelen samimi g\u00f6sterileri aras\u0131nda, Erzurum’a var\u0131ld\u0131. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nden gelebilecek menf\u00ee emirleri denetlemek ve \u00f6nlemek i\u00e7in haberhe\u015fme kanal\u0131 olan \u00f6nemli merkezlerde tedbirler al\u0131nmak \u00fczere, b\u00fct\u00fcn komutanlara, 5 Temmuz 1919 tarihinde emir verdim. Komutan, vali ve Vil\u00e2y\u00e2t-\u0131 \u015earkiye M\u00fcdafaa-i Hukuk-\u0131 Milliye Cemiyeti’nin Erzurum \u015fubesiyle temasa ge\u00e7ildi. Vali M\u00fcnir Bey, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nce g\u00f6revden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Hareket etmeyip Erzurum’da kalmas\u0131 i\u00e7in g\u00f6nderdi\u011fim haber \u00fczerine hen\u00fcz Erzurum’da bulunuyordu. Bitlis valili\u011finden ayr\u0131l\u0131p \u0130stanbul’a gitmek \u00fczere Erzurum’dan ge\u00e7en Mazhar M\u00fcfit Bey de ayn\u0131 \u015fekilde Erzurum’da beni bekliyordu.<\/p>\n

ERZURUM KONGRES\u0130 HAZIRLIKLARI
\nErzurum’a geli\u015fimin ilk g\u00fcnlerinde, Erzurum Kongresi’nin toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere, gerekli tedbirlerin al\u0131nmas\u0131na \u00f6nem verildi. Efendiler, Vil\u00e2y\u00e2t-\u0131 \u015earkiye M\u00fcdafaa-i Hukuk-\u0131 Milliye Cemiyeti’nin, 3 Mart 1919 tarihinde bir kurucu hey’et meydana getirmek \u00fczere olu\u015fturdu\u011fu Erzurum \u015fubesi, Trabzon ile de anla\u015farak 1919 y\u0131l\u0131 Temmuzunun onuncu g\u00fcn\u00fc Erzurumda bir Vilayat-\u0131 \u015earkiye Kongresi toplamaya te\u015febb\u00fcs etti. Benim daha Amasya da bulundu\u011fum tarihlerde, Haziran i\u00e7inde, Do\u011fu illerine temsilci g\u00f6ndermeleri i\u00e7in teklif ve davette de bulundu. \u0130llerden temsilci getirtilmesi i\u00e7in o tarihten ba\u015flayarak, benim Erzurum’a geli\u015fime kadar ve ondan sonra da bu konuda pek \u00e7ok gayret sarfetti. Ancak, o g\u00fcnlerin \u015fartlar\u0131 i\u00e7inde b\u00f6yle bir maksad\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesindeki g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcn b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc kolayl\u0131kla takdir olunur. Kongrenin toplanma g\u00fcn\u00fc olan 23 Temmuz yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 halde, illerden g\u00f6nderilmesi gereken temsilciler se\u00e7ilip g\u00f6nderilmiyordu. Halbuki, bu kongrenin toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak art\u0131k pek \u00f6nemli olmu\u015ftu. Bu sebeple taraf\u0131m\u0131zdan da cidd\u00ee te\u015febb\u00fcslerde bulunmak gerekir. \u0130llerin her birine a\u00e7\u0131k telgraflar g\u00f6nderildi\u011fi gibi, bir yandan da \u015fifreli telgraflarla valilere, komutanlara gereken tebligatta bulunuldu. Sonunda, on \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck bir gecikme ile yeterince temsilci getirtilerek kongreyi toplama ger\u00e7ekle\u015ftirilebildi. Efendiler, Mill\u00ee M\u00fccadele’ye ordu mensuplar\u0131n\u0131n deste\u011fini sa\u011flamak, asker\u00ee ve mill\u00ee m\u00fccadeleyi biribiri ile uyumlu olarak y\u00fcr\u00fctmek i\u015fi de son derece \u00f6nemli idi. Trabzon’daki t\u00fcmen vek\u00e2letle idare ediliyordu. As\u0131l komutan\u0131 H\u00e2lit Bey Bayburt’ta gizlenmi\u015fti. H\u00e2lit Bey’i gizlendi\u011fi yerden \u00e7\u0131kartmak iki bak\u0131mdan gerekli idi. Biri ve en \u00f6nemlisi, \u0130stanbul’a \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lman\u0131n ve bir emre uymaman\u0131n gizlenmeyi gerektirecek nitelikte olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 millete ve \u00f6zellikle ordu mensuplar\u0131na g\u00f6stererek manev\u00ee g\u00fcc\u00fc y\u00fckseltmek i\u00e7indi. Di\u011feri de, sahilde \u00f6nemli 21 bir nokta olan Trabzon’a d\u0131\u015far\u0131dan bir sald\u0131r\u0131 oldu\u011fu takdirde, oradaki t\u00fcmenin ba\u015f\u0131nda g\u00f6z\u00fc pek bir komutan bulundurmak maksad\u0131na dayan\u0131yordu. Bundan dolay\u0131, H\u00e2lit Bey ‘ i Erzurum’a getirttim. Kendisine bizzat \u00f6zel bir talimat verdikten sonra, gerekti\u011finde derhal t\u00fcmeninin ba\u015f\u0131na ge\u00e7mek \u00fczere Ma\u00e7ka’da bulunmas\u0131 i\u00e7in de emir verdirdim. Biz bu i\u015flerle ugra\u015f\u0131rken, bir yandan da, \u0130stanbul da Harbiye Nezareti makam\u0131nda bulunan Ferit Pa\u015fa’ n\u0131n ve Padi\u015fah\u0131n, \u0130stanbula d\u00f6nmemi sa\u011flamak \u00fczere biribiri ard\u0131nca \u00e7ekilen aldat\u0131c\u0131 telgraflar\u0131na da t\u00fcrl\u00fc kar\u015f\u0131l\u0131klar vermekle vakit kayb\u0131na mecbur oluyorduk.<\/p>\n

RESM\u0130 SIFAT VE YETK\u0130LER\u0130M\u0130 BIRAKARAK, M\u0130LLET\u0130N SEVG\u0130 VE FEDAKARLI\u011eINA G\u00dcVENEREK V\u0130CDAN\u0130 G\u00d6REVE DEVAM ETME KARARI
\nHarbiye Nezareti, \u0130stanbul’a gel, diyor. Padi\u015fah, \u00f6nce “hava de\u011fi\u015fimi al, Anadolu’da bir yerde otur, fakat bir i\u015fe kar\u0131\u015fma” diye ba\u015flad\u0131. Daha sonra, ikisi birlikte “mutlaka gelmelisin!” dediler. “Gelemem!” dedim. Sonunda, 8\/9 Temmuz 1919 gecesi, sarayla a\u00e7\u0131lan bir telgrafba\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda, birdenbire perde kapand\u0131 ve 8 Hazirandan 8 Temmuza kadar bir ayd\u0131r s\u00fcregelen oyun sona erdi. \u0130stanbul o dakikada, benim resm\u00ee g\u00f6revime son vermi\u015f oldu. Ben de ayn\u0131 dakikada, 8 – 9 Temmuz 1919 gecesi saat 22.50’de Harbiye Nezareti’ne, saat 23.00’te Padi\u015fah’a resmi g\u00f6revimle birlikte askerlikten de ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131 bildiren telgraf \u00e7ekmi\u015f oldum. Durum, taraf\u0131mdan, ordulara ve millete duyuruldu. Bu tarihten sonra resmi s\u0131fat ve yetkilerden s\u0131yr\u0131lm\u0131\u015f olarak, yaln\u0131z milletin sevgi ve fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131na g\u00fcvenerek ve onun t\u00fckenmez feyiz ve kudret kayna\u011f\u0131ndan ilham ve g\u00fc\u00e7 alarak vicdani g\u00f6revimize devam ettik… Biz, 8\/9 Temmuz gecesi \u0130stanbul ile telgraf ba\u015f\u0131nda konu\u015furken bunu ba\u015fka dinleyenlerin ve ilgilenenlerin de bulundu\u011funu tahmin etmek g\u00fc\u00e7 de\u011fildir. O tarihlerde ve ondan sonraki zamanlarda, en hafif deyimi ile safl\u0131klar\u0131n\u0131 uyan\u0131kl\u0131k ve tedbirlilik gibi g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olanlar hakk\u0131nda bir fikir vermi\u015f olmak i\u00e7in, m\u00fcsaade buyurursan\u0131z, \u015fu belgeyi oldu\u011fu gibi bilgilerinize sunmak isterim. Konya, 9.7.l919 Saat : 6.00 3’\u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Ba\u015fyaverli\u011fine Telgraf ve Posta Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Refik Halit Bey ile Konya Valisi Cemal Bey, 6\/7 Temmuz gecesi, telgrafla makine ba\u015f\u0131nda konu\u015ftular. Konu\u015fman\u0131n \u015f\u00f6yle ge\u00e7ti\u011fini haber ald\u0131m. Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri i\u00e7in gerekli i\u015flem yap\u0131ld\u0131. \u0130stanbul’a getirilecek. Cemal Pa\u015fa Hazretleri i\u00e7in de yap\u0131lacak i\u015flem haz\u0131rd\u0131r. Konya valisi de : – Te\u015fekk\u00fcr ederim, dediler. Uygun bir \u015fekilde Pa\u015fa Hazretleri’ne arz etmenizi rica ederim. 2’nci Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi \u015eifre M\u00fcd\u00fcr\u00fc Hasan<\/p>\n

MERS\u0130NL\u0130 CEMAL PA\u015eA’NIN \u0130STANBUL’A G\u0130TMES\u0130
\nGer\u00e7ekten, Konya’da bulunan 2′ nci Ordu M\u00fcfetti\u015fi Cemal Pa\u015fa’n\u0131n on g\u00fcn i\u00e7in izinli olarak \u0130stanbul’a gitti\u011fini d\u00f6rt g\u00fcn \u00f6nce \u00f6\u011frenmi\u015f ve hayret etmi\u015ftim. 22 Cemal Pa\u015fa ile, Samsun’a \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m g\u00fcnden beri mill\u00ee davay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in i\u015fbirli\u011fi yapmak, asker\u00ee ve mill\u00ee haz\u0131rl\u0131klara giri\u015fmek ve te\u015fkil\u00e2t kurmak konular\u0131nda haberle\u015fmelerimiz vard\u0131. Kendisinden, \u00fcmit verici olumlu cevaplar alm\u0131\u015ft\u0131m. Benimle bu tarzda ili\u015fki kurmu\u015f olan bir komutan\u0131n, kendi kendine izin al\u0131p \u0130stanbul’a gitmesi, ak\u0131ll\u0131ca bir i\u015f olmamak gerekirdi. Bu sebeple 5 Temmuz 1919 tarihli \u015fifre ile, Konya’da 12′ nci Kolordu Komutan\u0131 Sal\u00e2hattin Bey’e \u015fu iki maddeyi yazd\u0131m : 1- Cemal Pa\u015fa ‘n\u0131n on g\u00fcn i\u00e7in \u0130stanbul’a hareketinin ger\u00e7ek sebebini a\u00e7\u0131k\u00e7a ve \u00e7ok acele olarak bildirmenizi; 2 – Z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eenizin hi\u00e7bir sebep ve suretle oradaki birliklerin ba\u015f\u0131ndan ayr\u0131lman\u0131z do\u011fru de\u011fildir. Bu konuda Fuat Pa\u015fa ile de haberle\u015ferek en k\u00f6t\u00fc ihtimale kar\u015f\u0131 tedbirler alman\u0131z gereklidir. Her g\u00fcn durumunuz hakk\u0131nda k\u0131sa bilgiler vermenizi rica ederim. Ayn\u0131 \u015fifrenin suretini ayn\u0131 tarihte Ankara’da bulunan Fuat Pa\u015fa’ya da bildirdim. Sal\u00e2hattin Bey’in Konya’dan 6\/7 Temmuz tarihinde, yani Refik H\u00e2lit Bey’in Konya Valisi Cemal Bey’ le telgraf ba\u015f\u0131nda konu\u015ftu\u011fu s\u0131rada, cevap olarak verdi\u011fi \u015fifreli telgrafta “Cemal Pa\u015fa, \u0130stanbul’da baz\u0131 kimselerle temas etmek ve ailesiyle g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere on g\u00fcn i\u00e7in ve kendi iste\u011fi ile izinli olarak \u0130stanbul’a gitmi\u015ftir” denilmekte idi. Cemal Pa\u015fa gitti, fakat gelemedi. Kendisini \u00e7ok zaman sonra Ali R\u0131za Pa\u015fa kabinesinde Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 olarak g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n

KOMUTAYI ELDEN BIRAKMAMA KARARI
\nMaalesef, bu durumun tan\u0131\u011f\u0131 olan ve kendisine birliklerinin ba\u015f\u0131ndan ayr\u0131lmamas\u0131 tavsiye edilen Sal\u00e2hattin Bey’ in de bir s\u00fcre sonra \u0130stanbul’a gitti\u011fini \u00f6\u011frendik. Cemal Pa\u015fa’ n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi bu k\u00f6t\u00fc \u00f6rnek \u00fczerine, 7 Temmuz 1919 tarihinde, \u015fu genel bildiriyi g\u00f6nderdim. 1 – Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 koruma u\u011frunda kurulmu\u015f ve te\u015fkil\u00e2tlanm\u0131\u015f olan mill\u00ee kuvvetlere hi\u00e7bir \u015fekilde m\u00fcdahale ve sald\u0131r\u0131da bulunulamaz. Devlet ve milletin mukadderat\u0131nda mill\u00ee irade s\u00f6z sahibi ve h\u00e2kimdir. Ordu, bu mill\u00ee iradeye ba\u011fl\u0131 ve onun hizmetindedir. 2 – M\u00fcfetti\u015f ve komutanlar, herhangi bir sebeple komutadan uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 takdirde, yerlerini alacak kimseler, i\u015fbirli\u011fi yap\u0131lacak niteliklere sahip iseler, komutay\u0131 onlara b\u0131rakacaklar; ancak, kendileri de yetki b\u00f6lgelerinde kalarak mill\u00ee g\u00f6revlerini yapmaya devam edeceklerdir. Aksi takdirde, yani bir ikinci \u0130zmir olay\u0131na yol a\u00e7abilecek kimselerin tayini halinde, komuta asla b\u0131rak\u0131lmayacak, b\u00fct\u00fcn m\u00fcfetti\u015f ve komutanlarca kendilerine g\u00fcvenilemedi\u011fi gerek\u00e7esi ile yap\u0131lan tayin reddedilecek ve kabul edilmeyecektir. 3 – Memleketimizi kolayca i\u015fgal edebilmek maksad\u0131yla \u0130til\u00e2f Devletleri taraf\u0131ndan yap\u0131lacak bask\u0131larla, h\u00fck\u00fbmet herhangi bir birli\u011fi, asker\u00ee ve mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131 da\u011f\u0131tma emri verirse, bu emir kabul edilmeyecek ve yerine getirilmeyecektir. 4 – Hedef ve gayesi mill\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kurtarmak olan M\u00fcdafaa-i Hukuk-\u0131 Milliye ve Redd-i \u0130lhak Cemiyetleri’nin ve te\u015febb\u00fcslerinin gerileme ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7acak herhangi bir etki ve m\u00fcdahaleyi ordu kesinlikle \u00f6nleyecektir. 5 – Devlet ve milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kurtarma gayesinde devletin b\u00fct\u00fcn sivil memurlar\u0131, M\u00fcdafaa-i Hukuk-\u0131 Milliye ve Redd-i \u0130lhak Cemiyetleri’nin ordu gibi me\u015fru yard\u0131mc\u0131lar\u0131d\u0131r. 23 6 – Vatan\u0131n herhangi bir b\u00f6lgesine sald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde, b\u00fct\u00fcn millet, haklar\u0131n\u0131 savunmaya haz\u0131r bulundu\u011fundan, bu gibi olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda, i\u015fbirli\u011fi i\u00e7in her yer biribirini en k\u0131sa zamanda haberdar ederek savunmada hareket ve i\u015fbirli\u011fi sa\u011flanacakt\u0131r. Bu bildiri, Anadolu ve Rumeli’de bulunan b\u00fct\u00fcn ordu ve kolordu komutanlar\u0131yla di\u011fer ilgililere g\u00f6nderilmi\u015ftir.<\/p>\n

REFET BEY’\u0130N 3’\u00dcNC\u00dc KOLORDU KOMUTANLI\u011eINI BIRAKMASI
\nBu genel bildirimizden be\u015f alt\u0131 g\u00fcn sonra, Kavak’tan,3’\u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131 Refet imzal\u0131, 13 Temmuz 1919’da yaz\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fifreli telgraf ald\u0131m. Telgraf\u0131n metni aynen \u015fudur :\u0130stanbul’dan bir \u0130ngiliz gemisiyle, Harbiye Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Albay Sal\u00e2hattin Bey, benim g\u00f6revimi devralmak \u00fczere geldi. Benim de ayn\u0131 gemi ile d\u00f6nmemi Nezaret emrediyor. Sal\u00e2hattin Bey gayeye uygun olarak \u00e7al\u0131\u015facak. Genel durumu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarak komutay\u0131 kendisine devretmeyi uygun buldum ve Harbiye Nezareti’ne g\u00f6revden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131 bildirdim. Ayr\u0131ca geni\u015f bilgi veririm. Sivas y\u00f6n\u00fcne hareket ediyorum. 5’inci T\u00fcmen Komutan\u0131 Arif Bey vas\u0131tas\u0131yla Amasya’ya cevap veriniz. Efendiler, itiraf etmeliyim ki, bu tutum ve tav\u0131rdan pek memnun olmad\u0131m. Refet Bey’ in benimle olan i\u015fbirli\u011fi \u0130stanbul’ca biliniyor. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 benimseyen bir kimse onun g\u00f6revini devralmaya hem de bir \u0130ngiliz gemisi ile gelince, derhal verilmesi tabi\u00ee olan h\u00fck\u00fcm, bu kimsenin \u0130ngiliz g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne hizmet edebilece\u011fi konusunda kendisine g\u00fcvenilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, bir zandan ibaret olsa bile, Refet Bey’ in komutay\u0131 devirde acele etmemesi, hi\u00e7 olmazsa bizim de g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc almas\u0131 gerekirdi. G\u00fcvenip komutay\u0131 kendisine devretti\u011fine g\u00f6re de, hi\u00e7 olmazsa bir s\u00fcre ondan ayr\u0131lmay\u0131p, durumumuzu ve g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi ona iyice benimsetinceye kadar birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve kendisi ile aram\u0131zda bir ba\u011flant\u0131 kurduktan sonra uzakla\u015fmas\u0131 yerinde olurdu, d\u00fc\u015f\u00fcncesinde idim. Bununla birlikte, bir oldubitti kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fuma g\u00f6re, iki noktada tesell\u00ee aramakla yetinmeye mecburdum. Birincisi, Refet Bey ‘in telgraf\u0131ndaki Salahattin Bey gayeye uygun olarak \u00e7al\u0131\u015facak c\u00fcmlesi, ikincisi de, Refet Bey’ in hi\u00e7 olmazsa \u0130stanbul’a gitmemi\u015f olmas\u0131 idi. Bu durum \u00fczerine, komutanlar\u0131n \u0130stanbul’a gitmek hususunda en k\u00fc\u00e7\u00fck bir yan\u0131lmalar\u0131n\u0131n pek pahal\u0131ya mal olaca\u011f\u0131n\u0131 ve program\u0131m\u0131z\u0131 en iyi \u015fekilde uygulamaya devam edece\u011fimizi b\u00fct\u00fcn komutanlara bildirmek suretiyle hemen dikkatlerini \u00e7ektim. Refet Bey’ e de ayn\u0131 tarihte (14 Temmuz 1919), Sal\u00e2hattin Bey ‘ in kararlar\u0131m\u0131z\u0131 istenildi\u011fi \u015fekilde uygulayaca\u011f\u0131, buradaki arkada\u015flar\u0131 fazlas\u0131yla duyguland\u0131rm\u0131\u015f ve onlara g\u00fc\u00e7 kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 c\u00fcmlesi de bulunan bir \u015fifreli telgraf \u00e7ektirdim. Sal\u00e2hattin Bey’ in kendisine de aynen \u015fu telgraf\u0131 \u00e7ektirdim. 14.7.1919 31 Amasya’da 5’inci T\u00fcmen Komutanl\u0131\u011f\u0131na Refet Bey ‘edir : A\u015fa\u011f\u0131daki telgraf\u0131, uygun g\u00f6r\u00fcrseniz Sal\u00e2hattin Bey’e ula\u015ft\u0131r\u0131n\u0131z ve sonucunu bildiriniz. Mustafa Kemal Salahattin Beyefendi’ye : \u0130stanbul’un d\u00fc\u015fmanlarca ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f \u00e7evresinden milletin kutsal ba\u011fr\u0131na gelmeniz ve fedak\u00e2r arkada\u015flar\u0131n\u0131z\u0131n azim ve vatanperverlik meydan\u0131na sizin de \u015feref vermi\u015f olman\u0131z b\u00fcy\u00fck bir sevin\u00e7le kar\u015f\u0131land\u0131. Kutsal amac\u0131m\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi u\u011frunda g\u00f6sterilecek ortak gayrette Tanr\u0131 hepimizi zafere ula\u015ft\u0131racakt\u0131r. G\u00f6zlerinizden \u00f6perim. 24 (Mustafa Kemal) 3’ \u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fi Kurmay Ba\u015fkan\u0131 Albav K\u00e2z\u0131m Sal\u00e2hattin Bey hakk\u0131nda ilk \u015f\u00fcphe ve karars\u0131zl\u0131k, yine Sal\u00e2hattin Bey ‘in gayeye uygun olarak \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesi \u00fczerine kendisine g\u00fcvenen ve hemen komutay\u0131 teslim edip Sivas’a do\u011fru uzakla\u015fan Refet Bey taraf\u0131ndan g\u00f6sterilmi\u015f oldu. Refet Bey ‘in Amasya’dan \u00e7ekti\u011fi bir telgraf, yaln\u0131z Sal\u00e2hattin Bey hakk\u0131ndaki \u015f\u00fcpheyi de\u011fil, daha birka\u00e7 nokta ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fleri de ortaya koyuyordu. M\u00fcsaade buyurursan\u0131z oldu\u011fu gibi bilginize sunay\u0131m : \u0130vedi G\u00fcvenlikle ilgili 719 Erzumun’da 15’inci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131na Amasya, 15.7.1919 Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne: Sal\u00e2hattin Bey’ i tan\u0131rs\u0131n\u0131z. \u00d6nce K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa, tebrik dolay\u0131s\u0131yla ve yumu\u015fak ifadelerle kendisiyle haberle\u015fmeye giri\u015fmelidir. Hamit Bey’in g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131 hakk\u0131nda daha bir \u015fey yok. Fakat yerinde b\u0131rak\u0131lmas\u0131 i\u00e7in te\u015febb\u00fcslerde bulunuldu. G\u00f6revden al\u0131n\u0131rsa buralarda kalaca\u011f\u0131n\u0131 pek sanm\u0131yorum. Bununla birlikte etkilemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Benim d\u00f6nmem i\u00e7in \u0130ngilizlerin h\u00fck\u00fbmete bask\u0131 yapacaklar\u0131 \u015f\u00fcphesizdir. Ben kendimi duruma g\u00f6re ayarlayarak buralarda kalaca\u011f\u0131m. \u0130ngilizlerden ve buradan ge\u00e7en Amerikal\u0131lardan anlad\u0131\u011f\u0131ma g\u00f6re, K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa’n\u0131n durumu da tehlikelidir. Her zaman \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc davran\u0131lmas\u0131n\u0131 ve durumun iyi idare edilmesini tekrar tavsiye ederim ( Refet ). 5′ inci T\u00fcmen Komutan\u0131 Arif Bu telgrafta ad\u0131 ge\u00e7en H\u00e2mit Bey, Samsun mutasarr\u0131f\u0131 idi. Hamit Bey, Samsun’a geli\u015fimizin ilk g\u00fcnlerinde, Refet Bey’ in aralar\u0131ndaki eski hukuk ve dostluk dolay\u0131s\u0131yla, ortak gaye u\u011frunda, sonuna kadar bizimle birlikte fedak\u00e2rca \u00e7al\u0131\u015facak vas\u0131flar\u0131 ta\u015f\u0131yan bir arkada\u015f oldu\u011funa g\u00fcvendi\u011fi i\u00e7in bana tavsiye etti\u011fi ve benim Sadrazaml\u0131\u011fa ve Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131 Cevat Pa\u015fa’ya durumu bildirerek Samsun’a getirebildi\u011fimiz zat idi. B\u00f6yle bir zat\u0131n, erge\u00e7 g\u00f6revden al\u0131naca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe var m\u0131yd\u0131? Fakat, Refet Bey, yerinde b\u0131rak\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gereken yerlere ba\u015fvuruldu diyor. Nerede? Kimlere gidilerek? Kim ba\u015fvurmu\u015ftur? Sonra, G\u00f6revden al\u0131n\u0131rsa buralarda kalaca\u011f\u0131n\u0131 pek sanm\u0131yorum. Bununla birlikte etkilemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum! diyor. Nereye? \u0130stanbul’a m\u0131 gidecek? Nas\u0131l? Bu zat bug\u00fcne kadar bizimle birlikte \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor muydu? Bu telgraf\u0131nda Refet Bey, kendisinin d\u00f6nmesi i\u00e7in \u0130ngilizlerin h\u00fck\u00fbmete bask\u0131 yapacaklar\u0131n\u0131 kesin olarak kabul ediyor ve kendisini duruma g\u00f6re ayarlayarak buralarda kalaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor, Oysa, durum belli ve yap\u0131lacak \u015feyi ben kendisine 7 Temmuz 1919 tarihli genel talimat\u0131mla bildirdim (ad\u0131 ge\u00e7en talimat\u0131n 2. maddesi). Ondan ba\u015fka yap\u0131lacak \u015fey yoktu. Refet Bey, \u0130ngilizlerden ve buradan ge\u00e7en Amerikal\u0131lardan anlam\u0131\u015f ki, K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa’n\u0131n da durumu tehlikelidir. Bu ne demektir? Azim ve iradelerini en \u00e7ok korumalar\u0131 gereken arkada\u015flar\u0131n, bize kar\u015f\u0131 her halde rahmet okumayacak kimselerin s\u00f6zlerinden tehlike kuruntusuna kap\u0131lmalar\u0131 ve bunu inanarak s\u00f6ylemeleri ne demektir? Refet Bey, telgraf\u0131n\u0131n sonunda bana da ders veriyor, Her zaman \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc davran\u0131lmas\u0131n\u0131 ve durumun iyi idare edilmesini tekrar tavsiye ederim diyor. 25 Buradaki \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc kelimesinden maksad\u0131n ne olabilece\u011finin yorumunu iz’an sahiplerine b\u0131rak\u0131r\u0131m. Bana iyi idareyi tavsiye eden zat, bu tavsiyeyi, benim verdi\u011fim emir ve talimat\u0131 hakk\u0131yla yerine getirip g\u00f6revi ba\u015f\u0131ndan ayr\u0131lmadan \u00f6nce yapm\u0131\u015f olsayd\u0131, daha i\u00e7ten hareket etmi\u015f olurdu, san\u0131r\u0131m.<\/p>\n

HAM\u0130T BEY’\u0130N \u0130STANBUL H\u00dcK\u00dcMET\u0130NCE G\u00d6REVDEN ALINMASI
\nEfendiler, H\u00e2mit Bey, 14 Temmuz 1919 tarihinde Samsun’dan bana \u015fu k\u0131sa telgraf\u0131 \u00e7ekmi\u015fti : G\u00f6revden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131m\u0131 g\u00fcvenilir bir kaynaktan haber ald\u0131m. \u015eu bir iki g\u00fcn i\u00e7inde emrin gelmesini bekliyorum. Sonra \u0130stanbul’a gidece\u011fimi arz ederim. Refet Bey’ in komutay\u0131 b\u0131rakm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcnde iken ayn\u0131 g\u00fcnde, \u00f6nemli bir noktada kendisinden fedak\u00e2rca bir davran\u0131\u015f bekledi\u011fimiz di\u011fer bir arkada\u015f\u0131n da, sanki ola\u011fan \u015fartlar i\u00e7inde bulunuyormu\u015fuz gibi, anla\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 bir tutum i\u00e7inde oldu\u011funu \u00f6\u011freniyorum. H\u00e2mit Bey’e 15 Temmuz 1919 tarihinde \u015f\u00f6yle bir telgraf \u00e7ekildi : Karde\u015fim H\u00e2mit Bey, sizin yerinize \u0130brahim Ethem Bey’in tayin edildi\u011fini haber ald\u0131k. Refet’e yazd\u0131m ve bulu\u015farak birlikte i\u00e7 taraflara do\u011fru gelmenizi rica ettim. Bilmem hangi g\u00fcvenlik duygusu, size \u0130stanbul’a gitmek d\u00fc\u015f\u00fcncesini telkin ediyor. Bundan ba\u015fka, biz, de\u011ferli arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 \u0130stanbul’dan Anadolu’ya \u00e7ekmeye ve b\u00f6ylece ger\u00e7ekten vatansever olanlar\u0131 mill\u00ee gayeye hizmetten uzak tutmamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, siz bu hareketinizle, en az\u0131ndan d\u00fc\u015fmanlarca sar\u0131lm\u0131\u015f bir \u00e7evreye giriyorsunuz. Biz hi\u00e7 do\u011fru bulmad\u0131k.Refet’in yan\u0131na gidiniz. Ya Sivas yak\u0131nlar\u0131nda birlikte kal\u0131rs\u0131n\u0131z yahut da rahat\u00e7a yan\u0131m\u0131za gelirsiniz. Kesin cevap bekleriz. Be\u015f g\u00fcn sonra (20 Temmuz 1919) Canik Mutasarr\u0131f\u0131 H\u00e2mit Bey’ in Samsun’dan gelen telgraf\u0131 \u015fuydu : Bizans’\u0131n gittik\u00e7e artan rezaletleri kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fcmitsizli\u011fe d\u00fc\u015fen millet, Do\u011fu’dan bir \u00fcmit \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 bekliyor. Buralar\u0131 ve buradakileri \u00f6yle hayal\u00ee \u015fekil ve yarat\u0131l\u0131\u015fta g\u00f6r\u00fcyorlar ki, acaba bir \u015fey var m\u0131 diye ben bile \u015f\u00fcpheleniyorum. Kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131mdan utan\u0131yorum. Ger\u00e7i uyumuyoruz. Bir \u015fey yapmak istiyoruz, Ancak, bu \u015feyin \u015fekil ve nazariyat\u0131 ile u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, uzun yollar se\u00e7ti\u011fimiz kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Zaman\u0131n ve durumun beklemeye tahamm\u00fcl\u00fc yoktur. Memleketin durumu dakikadan dakikaya k\u00f6t\u00fcle\u015fiyor. Bu bak\u0131mdan d\u00fc\u015f\u00fcnceler \u00fczerinde fazla durmayarak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 h\u0131zland\u0131rmak gerekiyor. Bu hususta benim hat\u0131r\u0131ma gelen \u015fudur : Her yerden ve ayn\u0131 zamanda z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’ye birer telgraf \u00e7ekelim. On aydan beri g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde, \u00e7ok defa kendi istek ve hevesince yap\u0131lagelen rezaletler y\u00fcz\u00fcnden nereye s\u00fcr\u00fcklenmekte oldu\u011funu g\u00f6ren milletin, ne pahas\u0131na olursa olsun, mukadderat\u0131n\u0131 ele almaya karar verdi\u011fine dikkati \u00e7ekip, k\u0131rk sekiz saat i\u00e7inde milletin g\u00fcven duyabilece\u011fi bir h\u00fck\u00fbmet kurulmad\u0131\u011f\u0131 ve bir kurucu Meclis’in toplanmas\u0131na karar al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, ne kendisini ne de h\u00fck\u00fbmetini tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ekleyelim. Bunda hi\u00e7bir g\u00fc\u00e7l\u00fck yoktur. Gelene\u011fe uyarak ‘boyun k\u0131rmaktan \u00fcz\u00fcnt\u00fc duymayan millet, biz y\u00fcr\u00fcyelim, arkam\u0131zdan gelsin efendim. Be\u015f g\u00fcn \u00f6nce, g\u00f6revden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 takdirde \u0130stanbul’a gidece\u011fini arz eden Canik mutasarr\u0131f\u0131n\u0131n bu telgraf\u0131n\u0131, biraz \u00f6fkeli yaz\u0131lm\u0131\u015f olmakla birlikte, karar ve hareket telkin eder nitelikte buldu\u011fumuzu tahmin etmek isterim. 26 Mutasarr\u0131f Bey, milletin bir \u00fcmit \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 bekledi\u011fi yerde, acaba bir \u015fey var m\u0131 diye \u015f\u00fcpheleniyor. Bizi ne yapmak istedi\u011fini bilmeyen, \u015fekil ve nazariyatla u\u011fra\u015fan \u015fa\u015fk\u0131nlar zannediyor. D\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi k\u0131saltarak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in yap\u0131lacak \u015feyi de s\u00f6yl\u00fcyor. E\u011fer bundan sonra, b\u00fct\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015flerindeki isabetsizli\u011fi a\u00e7\u0131\u011fa vuran \u00e7irkin bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ortaya koymam\u0131\u015f olsayd\u0131 iyi ederdi. Efendiler, tarih “gelene\u011fe uyarak boyun k\u0131rmaktan \u00fcz\u00fcnt\u00fc duymayan millet, biz y\u00fcr\u00fcyelim, arkam\u0131zdan gelsin” d\u00fc\u015f\u00fcnce ve inanc\u0131nda bulunanlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 sonu\u00e7lar ve cezalarla doludur. Y\u00f6neticilerin ve \u00f6zellikle devlet adamlar\u0131n\u0131n asla b\u00f6yle sakat ve \u00e7arp\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015flere kap\u0131lmamalar\u0131 gerekir. H\u00e2mit Bey, bu telgraf\u0131nda, bizim, Refet Bey ‘ le birlikte i\u00e7erilere do\u011fru \u00e7ekilmesi konusunda yazd\u0131klar\u0131m\u0131za hi\u00e7 dokunmuyor. H\u00e2mit Bey’ in bu telgraf\u0131na 21 Temmuz 1919 tarihinde verdi\u011fimiz bir cevapta: “\u0130n\u015fallah her \u015fey olacakt\u0131r. Yaln\u0131z, milletin g\u00fcvenebilece\u011fi bir kabine kurabilmek i\u00e7in, \u00f6nce o kabinenin dayanabilece\u011fi bir kuvveti meydana getirmek l\u00e2z\u0131md\u0131r. O da Do\u011fu illeri kongresinin ve onun arkadas\u0131ndan da Sivas genel kongresinin toplanmas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fecektir” dedik.<\/p>\n

REFET BEY’LE HABERLE\u015eMELER
\nEfendiler. 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu’dan, bu m\u00fcnasebetle Refet ve S a l\u00e2hattin Bey’lerden yeniden s\u00f6z etmek gerekiyor. \u0130lgisi \u015fudur : \u0130ngilizler Sivas’a bir tabur g\u00f6nderecekleri s\u00f6ylentisini yayd\u0131lar. Her ihtimale kar\u015f\u0131 Sivas’a gelen \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerde asker\u00ee tedbirler ald\u0131rmak ge rekmi\u015fti. Bu m\u00fcnasebetle Amasya’da bulunan 5′ inci T\u00fcmen Komutanl\u0131 \u011f\u0131’na 18 Temmuz 1919 tarihinde verdi\u011fim bir emir metninde, daha o s\u0131 rada Amasya’da bulunan R e f e t B e y ‘e ait de \u015fu c\u00fcmleler vard\u0131 : Durum hakk\u0131nda R e f e t B e y ‘in \u00f6nemle dikkati \u00e7ekildi. Belki R e f e t B e y b\u00f6yle bir durumu dikkate alarak \u015fimdilik Amasya’da kalma y\u0131 da tercih eder. 5′ inci T\u00fcmen Komutan\u0131’n\u0131n 19 Temmuz 1919’da verdi\u011fi cevapta dikkate de\u011fer \u015fu c\u00fcmleler yer al\u0131yor du : “S e l \u00e2 h a t t i n B e y halen Samsun’dad\u0131r. \u015eimdiye kadar kendi si ile temas edemedi\u011fim gibi hi\u00e7bir cidd\u00ee ve \u00f6nemli haberle\u015fme de ya p\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011fundan, ad\u0131 ge\u00e7en komutan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ve inanc\u0131n\u0131n ne merkezde oldu\u011funu bilemiyorum.” Ankara R e f e t B e y gerekti\u011finde \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 koyacak ka dar cesaret g\u00f6steremeyece\u011fini hissettirmi\u015fti.” “R e f e t B e y 18 Temmuz 1919’da Sivas’a hareket etti”(Belge : 35). Bunun \u00fczerine R e f e t B e y’ e \u015fu \u015fifreyi verdirdim : Ki\u015fiye \u00f6zel 19.7.19l9 Say\u0131 : 115 Amasya’da 5′ inci T\u00fcmen Komutanl\u0131\u011f\u0131na, Sivas’ta 3’\u00fcnc\u00fc Ordu S\u0131hhiye M\u00fcfetti\u015fi Albay \u0130brahim Tali Beyefendi’ye, R e f e t B e y’ edir S a 1 \u00e2 h a t t i n B e y ‘ e telgraf\u0131m\u0131 verdiniz mi? Bu arkada\u015f\u0131m\u0131z\u0131n kesin kanaatlar\u0131n\u0131n mutlaka tespit edilmesi ve karars\u0131zl\u0131k yahut iki tarafl\u0131 idare gibi fel\u00e2ket do\u011furacak bir duruma hi\u00e7 bir \u015fekilde tahamm\u00fcl ve r\u0131za g\u00f6sterilmemesi bir vatan g\u00f6revi oldu\u011fundan, bu hususta evet veya hay\u0131r \u015feklinde kendisinden s\u00f6z al\u0131nmas\u0131 ve ona g\u00f6re bir karar verilmesi zarur\u00eedir. Sizin b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z noktadan ba\u015flamak kendileri i\u00e7in en uygun programd\u0131r, \u015eimdiye ka dar hemen bir 27 hafta ge\u00e7ti\u011fi halde hi\u00e7 bir kesin bilgi al\u0131namamas\u0131, \u0130stanbul’dan ge len bir haberde kendisi hakk\u0131nda sa\u011flam bir kanaat g\u00f6sterilmemesi ve hareketin den \u00f6nce Sa d \u0131 k B e y ‘ le gizli bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapt\u0131\u011f\u0131ndan ve dostlu\u011fundan s\u00f6z edilerek \u015fik\u00e2yet edilmesi bu telgraf\u0131m\u0131n yaz\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumu ve sonu\u00e7lann\u0131 \u00f6zellikle sizin takdir etmeniz ve \u00e7\u00f6zmeniz gerekir. Zira, herhangi biz halk toplulu\u011funda s\u00f6yleyece\u011fi yanl\u0131\u015f ve mill\u00ee gayeye ayk\u0131r\u0131 bir tek s\u00f6z\u00fcn bile ya rataca\u011f\u0131 tepkiyi ve bunun duraca\u011f\u0131 durumu \u015fimdiden d\u00fc\u015f\u00fcnmek yeterlidir (Mus tafa Kemal). 3’ \u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Kurmay Ba\u015fkan\u0131 Albay K\u00e2z\u0131m Yaln\u0131z bu telgraf\u0131m\u0131za de\u011fil, \u00e7ok \u015feye cevap olan R e f e t B e y ‘in \u015fu telgraf\u0131n\u0131 oldu\u011fu gibi bilginize sunaca\u011f\u0131m : G\u00fcvenlikle ilgili ve \u00e7ok ivedi l828 Sivas, 22.7.1919 Erzurum’da 3’ \u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Vekili K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa Hazretleri’ne 1-M u s t a f a K e m a l P a \u015f a Hazretleri’ne: Telgra f\u0131n\u0131z\u0131 S a l \u00e2 h a t t i n B e y ‘den ayr\u0131ld\u0131ktan sonra ald\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in kendisine veremedim. S a l a h a t t i n B e y’ i herkes gibi siz de \u00e7ok iyi tan\u0131rs\u0131n\u0131z. Karars\u0131z tabiatl\u0131 bir zatt\u0131r. Bu b\u00f6lgede on g\u00fcnden fazla kalmamak niyetiyle gelmi\u015f. Az kals\u0131n, komutay\u0131 almadan geri ka\u00e7acakt\u0131. Kendisine g\u00fcven duygusu vererek ve inand\u0131rarak vatan\u00ee g\u00f6revini hat\u0131rlatt\u0131m. Memleketini herhalde sever. Ancak, vakitsiz i\u015f g\u00f6rmeye gelemez. A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 R e \u015f i t P a \u015f a’ dan biraz daha iyi. 13′ \u00fcnc\u00fc Kolordu’dan ge\u00e7en silahlardan haberi oldu\u011fu gibi, bu i\u015fi hallet mek \u00fczere \u0130stanbul’da da \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015f. Buraya, C e v a t P a \u015f a taraf\u0131ndan se\u00e7ilerek g\u00f6nderilmi\u015f. Bu bak\u0131mdan gayeye zararl\u0131 olamaz ve hi\u00e7bir halk toplulu\u011funda gayeye ayk\u0131r\u0131 tek bir s\u00f6z s\u00f6ylemez. Aksine, mill\u00ee gayeye uygun olarak fakat sessiz bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131na s\u00f6z verdi. S a d \u0131 k B e y ‘ le ili\u015fkisi hakk\u0131nda verilen bilgilere inanm\u0131yorum. Zaten ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z haberi iyice kontrol et meden ve belirli bir program yapmadan \u00e7al\u0131\u015fmak, kuvvetlerin kayb\u0131na yol a\u00e7\u0131 yor. Do\u011fu’nun durumu hakk\u0131nda bana verdi\u011finiz bilgilerde, ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z abart\u0131lm\u0131\u015f haberlere kap\u0131lmam\u0131\u015f olsayd\u0131n\u0131z, belki de ben durumu daha iyi idare eder ve ko mutay\u0131 terke mecbur kalmazd\u0131m. Tek ba\u015f\u0131na karar verecek insanlar\u0131n, ger\u00e7ek durumu bilmeleri gere\u011fini siz de takdir buyurursunuz. O halde, S a l \u00e2 h a t t i n B e y’ i bo\u015fu bo\u015funa \u00fcrk\u00fctmek ve hay\u0131r dedirtmekle ne \u00e7\u0131kacak? Zaten o ka\u00e7 maya haz\u0131r. Yerine acaba kim gelecek? Emirlerinizin k\u0131sa ve a\u00e7\u0131k olmas\u0131n\u0131 rica ederim. S \u00e2 l a h a t t i n B e y ‘ le ilgili telgraf\u0131n\u0131z\u0131 l\u00fbtfen bir daha okuyunuz. F\u0131rt\u0131na ile ba\u015flay\u0131p suk\u00fbnetle biten bu telgraftan kesin olarak ne demek isten di\u011fini \u00e7\u0131karamad\u0131m. Bununla birlikte, birka\u00e7 g\u00fcne kadar S a l \u00e2 h a t t i n B e y Samsun’dan d\u00f6n\u00fcyor. Kendisiyle g\u00f6r\u00fc\u015fece\u011fim: \u015e\u00fcphesiz kendisini uygun bir tarzda ve amaca hizmet yolunda idare i\u00e7in gerekli tedbirleri al\u0131yorum. 2 – Samsun’a \u00e7\u0131kar\u0131lan taburun, buradaki Hintli M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 de\u011fi\u015ftir mekle birlikte, as\u0131l Sivas’ta bulundu\u011funuzu zannettikleri zat\u0131\u00e2lilerine kar\u015f\u0131 bir g\u00f6zda\u011f\u0131 vermek maksad\u0131yla \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0130ngilizlerle temas\u0131mda anlad\u0131m. Beni \u0130stanbul’a gitmeye raz\u0131 etmek i\u00e7in, Kavak’ta bulundu\u011fum zaman bir \u0130ngiliz bin ba\u015f\u0131s\u0131 geldi. \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fim direnmeyi f\u0131rsat bilerek fakat asl\u0131nda z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerini y\u0131pratmak i\u00e7in beni g\u00f6revden ald\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yledi. Z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerinin \u00f6teki dayana\u011f\u0131 K \u00e2 z \u0131 m K a r a b e k i r P a \u015f a imi\u015f. Bu bak\u0131mdan K \u00e2 z \u0131 m P a \u015f a, ellerine, \u0130ngilizlerin \u0131srar\u0131na yol a\u00e7acak bir tutamak verme melidir. F e r i t P a \u015f a’ n\u0131n, istifan\u0131z \u00fczerine K \u00e2 z \u0131 m P a \u015f a’ y\u0131 komutan vekili olarak tayin etmesi, \u0130stanbul’dakilerden bir k\u0131sm\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc bir niyeti olma d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Ancak, \u0130ngilizlerin \u0131srar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bir \u015fey yapamazlar. K \u00e2 z \u0131 m P a \u015f a’n\u0131n vekil olarak tayini de S a l \u00e2 h a t t i n B e y’in S a d \u0131 k B e y hesab\u0131na buraya gelmedi\u011fini g\u00f6sterir. 3 – Benim \u0130stanbul’a g\u00f6t\u00fcr\u00fclmem i\u00e7in \u0130ngilizlerin \u0130stanbul h\u00fck\u00fbmetine bask\u0131 yapmalar\u0131 pek muhtemeldir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, benimle \u0130ngilizlerin aras\u0131nda. resm\u00ee bir ili\u015fki var ( ! ). Bu bask\u0131 artarsa S a l \u00e2 h a t t i n B e y’ i g\u00fc\u00e7 bir durumda b\u0131 rakmamak i\u00e7in izimi kaybettirece\u011fim. 4 – H \u00e2 m i t B e y’ in de\u011fi\u015ftirilece\u011fi s\u00f6ylentisi daha ger\u00e7ekle\u015fmedi. Onun, yerinde b\u0131rak\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerek S a l \u00e2 h a t t in B e y ve gerekse \u0130ngilizler \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ne ba\u015fvurdular. Bu zat\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi te\u015febb\u00fcs\u00fc Dahiliye Nezareti ile kavga etmesinin sonucudur. S a l \u00e2 h a t t i n B e y ‘ 28 in yerine, Konya’ya S e d a t B e y ‘ in geldi\u011fi de do\u011fru de\u011fildir. Her ne kadar H a m i t B e y’ b\u00fct\u00fcn komutanlar\u0131n de\u011fi\u015ftirilece\u011fini haber ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yorsa da K \u00e2 z \u0131 m P a \u015f a’n\u0131n vekil olarak tayini bunun aksini g\u00f6steriyor. 5 – Sivas Kongresi ile ilgili olarak Sadrazaml\u0131ktan do\u011fruca illere tebli\u011f olunan 20 Temmuz 1919 tarihli telgraf\u0131 g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz m\u00fc? Karahisar’daki t\u00fcmen ko mutan\u0131 bu kongreye temsilci se\u00e7ilmesi i\u00e7in buralara bildiri yay\u0131nlam\u0131\u015f. Bu davra n\u0131\u015f tarz\u0131n\u0131 uygun buluyor musunuz? Almanya ile yap\u0131lan bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 ve Do\u011fu’daki sessizlik, durumun geli\u015fmesini beklerken bizim de ihtiyatl\u0131 bulunma m\u0131z\u0131 gerektirmiyor mu? \u015eahs\u0131m i\u00e7in hi\u00e7 bir endi\u015fem olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131k anlam\u0131\u015f. s\u0131n\u0131zd\u0131r (!). Yaln\u0131z, karars\u0131z ve programs\u0131z hareketlerle gayeyi \u00e7\u0131kmaza sokaca \u011f\u0131z. Ya ihtiyatl\u0131 olal\u0131m yahut da i\u015fi hemen a\u00e7\u0131\u011fa vural\u0131m. Ne var ki, ikisinden birini yapal\u0131m. Sivas Kongresi’nden bug\u00fcn i\u00e7in bir fayda bekliyor musunuz? Bug\u00fcnk\u00fc duruma g\u00f6re, bu kongrenin Sivas’ta ve a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa yap\u0131lmas\u0131n\u0131 teh likeli bulmuyor musunuz? G\u00fcney y\u00f6nlerinden Sivas’a gelecek bir darbe \u00f6zellikle bu il halk\u0131n\u0131n kans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden Anadolu’yu ikiye ay\u0131r\u0131r ve pek tehlikeli olur. Bunun i\u00e7in bu ilin son ana kadar tarafs\u0131zm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmesi son derece \u00f6nemlidir. Bu kongrenin mutlaka toplanmas\u0131 gerekiyorsa, ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z haberlere g\u00f6re, temsilci ler de gelebilecekler ise, acaba bunun Do\u011fu’da ba\u015fka bir yerde toplanmas\u0131 daha uygun d\u00fc\u015fmez mi? 6 – Sivas ve Amasya \u015fehirlerinin halk\u0131 pek baya\u011f\u0131; il\u00e7elerde, k\u00f6ylerde halk bunlara bakarak \u00e7ok daha iyi. Bundan sonra, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 ona g\u00f6re ayarlaya ca\u011f\u0131m. 7 – \u0130stanbul’dan ald\u0131\u011f\u0131m haberde, buradaki Mill\u00ee M\u00fccadele’nin hi\u00e7bir parti veyahut bir \u015fahs\u0131n kendi \u00f6zel emellerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek maksad\u0131na dayanmay\u0131p s\u0131rf milletin sel\u00e2met ve istikl\u00e2lini kurtarmak gayesine dayand\u0131\u011f\u0131 konusunda, z\u00e2t\u0131 \u00e2l\u00eeleri taraf\u0131ndan bir bildiri yay\u0131nlanarak \u0130ngilizlerin yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 tavsiye olu nuyor. Buna gerek g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc takdirde, ben, bunun z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eeniz taraf\u0131ndan bir bil diri \u015feklinde de\u011fil, belki Erzurum Kongresi’nin kararlar\u0131na sokularak yay\u0131nlan mas\u0131n\u0131n uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 zannediyorum. 8 – Ajanslar Meclis-i Meb’usan se\u00e7imlerinden bahsediyorlar. Bu hususta ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? (Refet) Bu telgrafa verdi\u011fimiz cevab\u0131 da oldu\u011fu gibi aktarmakla yetinece\u011fim: \u015eifre Subay eliyle \u00e7ekilmesi 23.7.1919 \u0130vedi 171 Sivas’ta 3’\u00fcnc\u00fc Kolordu Kurmay Ba\u015fkan\u0131 Zeki Bey’e Refet Beyefendi’ye: 1- S a l \u00e2 h a t t in B e y hakk\u0131ndaki telgraf\u0131 bir defa daha okumak \u00fczere arad\u0131m. Fakat, bulunam\u0131yor. Hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131ma g\u00f6re, bu zat i\u00e7in s\u00f6z konusu olan hususlar \u0130stanbul’dan bildirilmi\u015fti. Her al\u0131nan haberin do\u011frulu\u011funu istenil di\u011fi gibi kontrol edebilmek nadiren m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Do\u011fu’nun durumu hakk\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgiler, abartmadan uzak olmamakla birlikte, bize yanl\u0131\u015f bir ad\u0131m at t\u0131rm\u0131\u015f de\u011fildir, kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Mukadderat\u0131m\u0131zda, yaln\u0131z Do\u011fu’daki olaylar\u0131n ge li\u015fmesine ba\u011fl\u0131 kal\u0131nmakla yetinilmi\u015f de\u011fildir. Mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131 geni\u015flik ve canl\u0131l\u0131k kazand\u0131rarak,\u00a0 k\u00f6kle\u015ftirmek, \u00a0kongrelerle mill\u00ee d\u00e2v\u00e2y\u0131 benimsetmek, \u00a0ordunun mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta destek ve yard\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak, \u00a0mill\u00ee d\u00e2v\u00e2n\u0131n kayb\u0131na meydan vermemek i\u00e7in, komuta ve sil\u00e2h meseleleri ile gereken kesin karar\u0131 verme hususlar\u0131nda, \u015fimdiye kadar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ve daha ihtiyatl\u0131 davranmak, acaba bug\u00fcnk\u00fc verimli sonucu sa\u011flayabilir miydi? \u00a0Her halde \u015fimdiki durum, herkesi sevindirecek derecededir. 2 – K \u00e2 z \u0131 m P a \u015f a’n\u0131n komutan vekilli\u011fine tayini pek yerinde ol mu\u015ftur. Ellerine \u0130ngilizlerin \u0131srar\u0131na yol a\u00e7acak g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde bir sebep vermemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ancak, sil\u00e2h konusunda ve Trabzon’a asker \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleme husu sunda ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc davranamayaca\u011f\u0131m\u0131z a\u015fikard\u0131r. Halbuki, ileri s\u00fcr\u00fclen bu sebep ler \u0130ngilizlerin hi\u00e7 de ho\u015funa gitmeyecektir. 3 – \u0130ngilizler, benim \u0130stanbul’a g\u00f6t\u00fcr\u00fclmem i\u00e7in pek \u00e7ok \u0131srar ettiler ve h\u00fck\u00fbmete a\u011f\u0131r bask\u0131 yapt\u0131lar. H\u00fck\u00fbmet ve Padi\u015fah ile makine ba\u015f\u0131nda g\u00fcnlerce devam eden g\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda bu 29 nokta a\u00e7\u0131k\u00e7a bildirildi. Bu konu\u015fmalar\u0131n metinleri, g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde sizin taraf\u0131n\u0131zdan da g\u00f6r\u00fclecektir. Yaln\u0131z \u015fu var ki, meslekten ayr\u0131l\u0131nca \u0131srar son buldu. Bu bak\u0131mdan sizin i\u00e7in de istifadan sonra b\u00fcy\u00fck bir \u0131srar olaca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum. Bununla birlikte ve aksi halde, izinizi kaybettirmektense, S a l \u00e2 h a t t i n B e y ‘in g\u00fc\u00e7 duruma girmesini tercih ederim. Burada H \u00e2 l i t B e y hakk\u0131nda, h\u00fck\u00fbmet ve \u0130ngilizler K \u00e2 z \u0131 m P a \u015f a ‘ ya \u00e7ok \u0131srar ettiler. K \u00e2 z \u0131 m P a \u015f a bir \u015fey yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yle mekte direndi\u011fi i\u00e7indir ki, bug\u00fcn H \u00e2 l i t B e y, resmen olmasa bile, yine t\u00fc meninin ba\u015f\u0131nda bulunuyor. 4 – H \u00e2 m i t B e y, son telgraf\u0131yla hepimizden daha \u00e7abuk hareket etme iste\u011fini g\u00f6steriyor. \u015eimdilik yumu\u015fat\u0131ld\u0131. 5 – Sivas Kongresi ile ilgili telgraf\u0131 hen\u00fcz g\u00f6rmedim. Ger\u00e7ekten de baz\u0131 yerlerde olumlu baz\u0131 yerlerde olumsuz y\u00f6nde a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u015e\u00fcphesiz du ruma g\u00f6re ve verimli hareketlerde bulunabilecek \u015fekilde ihtiyatl\u0131 davranma taraf l\u0131s\u0131y\u0131m. Herkesi ilgilendiren bu a\u00e7\u0131k ve kesin program, bug\u00fcn toplanmaya ba\u015fla yan Erzurum Kongresi g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinden \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Sivas Kongresi’nden pek \u00e7ok yarar beklerim. Bug\u00fcn de\u011fil, Sivas Kongresi ilk defa s\u00f6z konusu edildi\u011fi g\u00fcn bile, her y\u00f6nden ve \u00f6zellikle g\u00fcneyden bir darbe gelebilece\u011fini b\u00fcy\u00fck bir ihtimal dahilinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc ve bundan dolay\u0131 da sa vunma tedbirleri al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in ricada bulundu\u011funu hat\u0131rlars\u0131n\u0131z. Bununla bir likte, Erzurum Kongresi topland\u0131ktan sonra, Sivas’a gelecek temsilcilerin say\u0131s\u0131na ve Erzurum Kongresi’nin yapaca\u011f\u0131 etkilerden do\u011facak duruma g\u00f6re daha pratik ve g\u00fcvenilir bir \u015fekil de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. 6 – Siz karde\u015fimin, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 d\u00fczenleme konusundaki d\u00fc\u015f\u00fcncesi pek ye rindedir. Ancak, \u015fehirlileri de mill\u00ee duygu ve etki alt\u0131nda tutmaktan uzak kal\u0131nmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00fcmit ederim. 7- Milli M\u00fccadele’nin gaye ve hedefi kongre taraf\u0131ndan yay\u0131nlanacak bildi rilerle tasavvur buyurdu\u011funuz \u015fekilde duyurulacakt\u0131r. 8 – Meclis-i Mebusan toplanmal\u0131d\u0131r. Fakat \u0130stanbul’da de\u011fil, Anadolu’da. Bu konu kongrede g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fckten sonra te\u015febb\u00fcse ge\u00e7ilecektir. Hepimiz g\u00f6zleri nizden \u00f6periz karde\u015fim. (Mustafa Kemal) 3′ \u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Kurmay Ba\u015fkan\u0131 Albay Kaz\u0131m<\/p>\n

ERZURUMLULARIN YARDIMLARI
\nEfendiler, askerlikten ayr\u0131ld\u0131ktan sonra, b\u00fct\u00fcn Erzurum halk\u0131n\u0131n ve Vilayat-\u0131 \u015earkiye M\u00fchafaa-i Hukuk-\u0131 Milliye Cemiyeti’nin Erzurum \u015fubesinin bana kar\u015f\u0131 pek a\u00e7\u0131k olarak g\u00f6sterdikleri g\u00fcven ve yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n bende b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 unutulmaz h\u00e2t\u0131ray\u0131 burada a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmeyi g\u00f6rev sayar\u0131m. Cemiyetin Erzurum \u015fubesinden ald\u0131\u011f\u0131m 10 Temmuz 1919 tarihli yaz\u0131da Cemiyetin ba\u015f\u0131na ge\u00e7erek Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmemi teklif ediyorlar ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere se\u00e7tikleri be\u015f ki\u015finin adlar\u0131n\u0131 bildiriyorlard\u0131. Bu be\u015f ki\u015fi, Raif Efendi, emekli Binba\u015f\u0131 S\u00fcleyman Bey, emekli Binba\u015f\u0131 K\u00e2z\u0131m Bey, Albayrak gazetesi m\u00fcd\u00fcr\u00fc Necati Bey, Dursun Beyz\u00e2de Cevat Bey idi. S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim yaz\u0131da Rauf Bey’ in de Y\u00f6netim Kurulu \u0130kinci Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na se\u00e7ildi\u011fi bildiriliyordu. Bu tarihlerde, Erzurum \u015eubesi Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 Raif Efendi, \u00fcyeler Hac\u0131 Haf\u0131z Efendi, S\u00fcleyman Bey, Maksut Bey, Mes’ut Bey, Necati Bey, Ahmet Bey, K\u00e2z\u0131m Bey ve sekreter Cevat Bey idi. 30 Erzurum \u015fubesi, \u0130stanbul’daki Genel Merkez Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na ula\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 bir telgrafla Genel Merkez ad\u0131na karar verme ve s\u00f6z s\u00f6yleme yetkisinin bana verildi\u011finin telgrafla bildirilmesinide rica ettiler. Bundan ba\u015fka, bizim Erzurum Kongresi’ne kat\u0131lmam\u0131z\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, Kongre Erzurum temsilcisi olarak se\u00e7ilmi\u015f bulunan emekli Binba\u015f\u0131 K\u00e2z\u0131m ve Dursun Beyzade Cevat Beyler temsilcilikten istifa ettiler.<\/p>\n

ERZURUM KONGRES\u0130
\nEfendiler, y\u00fcksek mal\u00fbmunuz oldu\u011fu \u00fczere, Erzurum Kongresi 1919 y\u0131l\u0131 Temmuz’unun 23’\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc, pek g\u00f6steri\u015fsiz bir okul salonunda topland\u0131. \u0130lk g\u00fcn\u00fc, beni ba\u015fkanl\u0131\u011fa se\u00e7tiler. Kongre \u00fcyelerini, durum ve bir dereceye kadar da tutulan yol hakk\u0131nda ayd\u0131nlat\u0131nak i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131m konu\u015fmada : Tarihin ve olaylar\u0131n zoru ile, do\u011frudan do\u011fruya i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz kanl\u0131 ve kara tehlikeleri g\u00f6stermeyecek ve bundan irkilmeyecek hi\u00e7bir vatanseverin tasavvur edilemeyece\u011fine i\u015faret ettim. Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131 h\u00fck\u00fcmlerine ayk\u0131r\u0131 olarak yap\u0131lan sald\u0131r\u0131 ve i\u015fgallerden bahsettim. Tarihin, bir milletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hakk\u0131n\u0131 hi\u00e7bir zaman ink\u00e2r edemeyece\u011fini, bu itibarla vatan\u0131m\u0131z, milletimiz aleyhinde verilen h\u00fck\u00fcmlerin erge\u00e7 ifl\u00e2sa mahk\u00fbm oldu\u011funu s\u00f6yledim. Vatan ve milletin kutsal varhklar\u0131n\u0131 kurtarmak ve korumak hususunda son s\u00f6z\u00fc s\u00f6yleyecek ve bunun gere\u011fini yerine getirecek g\u00fcc\u00fcn, b\u00fct\u00fcn vatanda bir elektrik a\u011f\u0131 haline gelmi\u015f olan m\u00edll\u00ee ak\u0131m\u0131n kahramanl\u0131k ruhu oldu\u011funu ifade ettim. Maneviyat\u0131n kuvvetlendirilmesine yard\u0131mc\u0131 olmak \u00fczere de, yery\u00fcz\u00fcndeki bilinen b\u00fct\u00fcn milletlerin milli gayelerine ula\u015fmak i\u00e7in i\u00e7inde bulundu\u011fumuz tarihteki m\u00fccadeleleri ile ilgili mevcut baz\u0131 bilgileri \u00f6zetledim. Ve milletin mukadderat\u0131na h\u00e2kim bir milli iradenin, ancak Anadolu’dan do\u011fabilece\u011fini belirttim. Milli iradeye dayanan bir Millet Meclisi’nin meydana getirilmesini ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc milli iradeden alacak bir h\u00fck\u00fbmetin kurulmas\u0131n\u0131, kongre \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ilk hedefi olarak g\u00f6sterdim.<\/p>\n

ERZURUM KONGRE’S\u0130N\u0130N B\u0130LD\u0130R\u0130S\u0130 VE KARARLARI
\nEfendiler, Erzurum Kongresi 14 g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonucu, tespit etti\u011fi t\u00fcz\u00fck ve bu t\u00fcz\u00fckteki h\u00fck\u00fcmleri il\u00e2n eden bildiri maddelerinden ibarettir. Bu t\u00fcz\u00fck ve bildiri metni, zaman ve ortam\u0131n gerektirdi\u011fi baz\u0131 \u00f6nemsiz ve ikinci derecede d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015fler atlanarak incelenirse, birtak\u0131m k\u00f6kl\u00fc ve geni\u015f \u00e7apl\u0131 ilkeler ve kararlara varm\u0131\u015f oluruz. M\u00fcsaade buyurursan\u0131z, bu ilkelerin ve kararlar\u0131n bence, daha o zaman, nelerden ibaret oldu\u011funa i\u015faret edeyim : 1 – Milli s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde bulunan vatan par\u00e7alar\u0131 bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. Birbirinden ayr\u0131lamaz ( Bildiri, madde 6; T\u00fcz\u00fck madde 3’\u00fcn a\u00e7\u0131klamas\u0131 : T\u00fcz\u00fck ve bildiri’nin 1’inci maddeleri l\u00fctfen okunup incelensin…) 2 – Her t\u00fcrl\u00fc yabanc\u0131 i\u015fgal ve m\u00fcdahalesine kar\u015f\u0131 ve Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmeti’nin da\u011f\u0131lmas\u0131 halinde, millet topyek\u00fbn kendisini savunacak ve direnecektir. ( T\u00fcz\u00fck madde 2 ve 3; Bildiri, madde 3 ) 31 3 – \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmeti vatan\u0131 koruma ve istikl\u00e2li elde etme g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6steremedi\u011fi takdirde, bu gayeyi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in ge\u00e7ici bir h\u00fck\u00fcmet kurulacakt\u0131r. Bu h\u00fck\u00fbmet \u00fcyeleri mill\u00ee kongrece se\u00e7ilecektir. Kongre toplanmam\u0131\u015fsa bu se\u00e7imi Heyet-i Temsiliye yapacakt\u0131r. (T\u00fcz\u00fck,madde 4; Bildiri, madde 4) 4 – Kuva-y\u0131 Milliye’yi tek kuvvet olarak tan\u0131mak ve mill\u00ee iradeyi h\u00e2kim k\u0131lmak esast\u0131r (Bildiri, madde 3). 5 – Hristiyan az\u0131nl\u0131klara siyas\u00ee h\u00e2kimiyet ve sosyal dengemizi bozacak imtiyazlar verilemez ( Bildiri, madde 4 ). 6 – Manda ve Himaye kabul olunamaz (Bildiri, madde 7). 7 – Mill\u00ee Meclis’in derhal toplanmas\u0131n\u0131 ve h\u00fck\u00fbmetin yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flerin meclis taraf\u0131ndan kontrol edilmesini sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r.(Bildiri, madde 8). Bu ilkeler ve bu kararlar \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde yorumlanm\u0131\u015fsa da, ger\u00e7ek niteliklerini hi\u00e7 de\u011fi\u015ftirmeden uygulanma imk\u00e2n\u0131 bulabilmi\u015flerdir. Efendiler, biz Kongre’de \u00f6zetledi\u011fim bu kararlar\u0131 ve bu ilkeleri ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Sadrazam Ferit Pa\u015fa da bas\u0131nda birtak\u0131m deme\u00e7ler yay\u0131nl\u0131yordu. Bu deme\u00e7lere, Sadrazam\u0131n milli jurnal\u0131 dense yeridir. 23 Temmuz 1919 tarihli bas\u0131n, d\u00fcnyaya \u015funu ilan ediyordu : “Anadolu’da kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00e7\u0131kt\u0131. Kanun-\u0131 Esas\u00ee’ye ayk\u0131r\u0131 olarak Meclis-i Meb’usan ad\u0131 alt\u0131nda toplant\u0131lar yap\u0131l\u0131yor. Bu hareketin asker\u00ee ve sivil memurlar taraf\u0131ndan \u00f6nlenmesi gerekir.” Buna kar\u015f\u0131 gereken tedbirler al\u0131nd\u0131 ve Meclis-i Meb’usan’\u0131n toplant\u0131ya \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131 istendi. A\u011fustos’un yedinci g\u00fcn\u00fc, Kongre, toplant\u0131s\u0131na son verirken \u00fcyelerine : “\u00d6nemli kararlar al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya milletimizin varl\u0131k ve birli\u011finin g\u00f6sterildi\u011fini” s\u00f6yledim ve “tarih, bu kongremizi ender g\u00f6r\u00fclen b\u00fcy\u00fck bir eser olarak kaydedecektir” dedim. S\u00f6zlerimde isabetsizlik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 zaman ve olaylar\u0131n ispatlam\u0131\u015f oldu\u011funa inan\u0131yorum, Efendiler. Erzurum Kongresi, t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc gere\u011fince bir Hey’et-i Temsiliye se\u00e7mi\u015fti. Dernekler Kanunu’na g\u00f6re, dilek\u00e7e yerine ge\u00e7mek \u00fczere, Erzurum Valili\u011fi’ne verilen 24 A\u011fustos 1919 tarihli yaz\u0131da, Heyet-i Temsiliye \u00fcyelerinin adlar\u0131 ve kimlikleri \u015fu \u015fekilde g\u00f6sterilmi\u015ftir : Mustafa Kemal Eski 3′ \u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fi, askerlikten ayr\u0131lm\u0131\u015f Rauf Bey Eski Bahriye N\u00e2z\u0131r\u0131. Raif Efendi Eski Erzurum Milletvekili. \u0130zzet Bey Eski Trabzon Milletvekili. Servet Bey Eski Trabzon Milletvekili. \u015eeyh Fevzi Efendi Erzincan’da Nak\u015f\u00ee \u015eeyhi. Bekir Sami Bey Eski Beyrut Valisi Sadullah Efendi Eski Bitlis Milletvekili. 32 Hac\u0131 Musa Bey Mutki A\u015firet Bey’i Efendiler, s\u0131ras\u0131 gelmi\u015fken arz edeyim ki, bu kimseler hi\u00e7bir vakit bir araya gelip birlikte \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f de\u011fillerdir. Bunlardan \u0130zzet, Servet ve Hac\u0131 Musa Bey’ler ile Sadullah Efendi hi\u00e7 gelmemi\u015flerdir. Raif ve \u015eeyh Fevzi Efendiler Sivas Kongresi’ne kat\u0131lm\u0131\u015flar fakat ondan sonra biri Erzurum’a \u00f6teki Erzincan’a d\u00f6nerek bir daha Hey’et-i Temsiliye’de bulunmam\u0131\u015flard\u0131r. Rauf Bey ve Sivas Kongresi’nde aram\u0131za kat\u0131lan Bekir Sami Bey \u0130stanbul’da Meclis-i Meb’usan’a gidinceye kadar, bizimle birlikte bulunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

ERZURUM KONGRES\u0130’NDE G\u00d6R\u00dcLEN KARASIZLIKLAR
\nEfendiler, h\u00e2t\u0131ra olarak k\u00fc\u00e7\u00fck bir noktaya da i\u015faret etmek isterim. Benim bu Erzurum Kongresi’ne \u00fcye olarak girip girmemekli\u011fim, \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye de\u011fer bulundu\u011fu gibi, Kongre’ye kat\u0131ld\u0131ktan sonra da ba\u015fkan olup olmamakl\u0131\u011f\u0131m konusunda karars\u0131zl\u0131k g\u00f6sterenler olmu\u015ftur. Bu karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterenlerden bir k\u0131sm\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini iyi niyet ve i\u00e7tenliklerine vermek m\u00fcmk\u00fcn ise de, di\u011fer baz\u0131 kimselerin bu hususta tamamen samimiyetten uzak, aksine mel’unca bir maksad\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fcklerine daha o zaman \u015f\u00fcphem kalmam\u0131\u015ft\u0131. S\u00f6z geli\u015fi, d\u00fc\u015fman casusu olup her nas\u0131lsa Trabzon ilinde bir yerden kendisini kongreye temsilci se\u00e7tirerek gelen \u00d6mer Fevzi Bey ve arkada\u015flar\u0131 gibi. Bu zat\u0131n hainli\u011fi, sonradan Trabzon’da ve oradan ka\u00e7t\u0131ktan sonra da \u0130stanbul’daki faaliyet ve hareketleri ile sabit olmu\u015ftur. Kongrenin bitiminden iki \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce ba\u015fka bir tart\u0131\u015fma da s\u00f6z konusu olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Baz\u0131 yak\u0131n arkada\u015flar\u0131m benim Hey et-i Temsiliye’ye girerek a\u00e7\u0131k\u00e7a faaliyet g\u00f6stermemi sak\u0131ncal\u0131 buluyorlard\u0131. G\u00f6r\u00fc\u015fleri \u015fu noktalarda \u00f6zetlenebilir : Mill\u00ee te\u015febb\u00fcs ve faaliyetlerin b\u00fct\u00fcn anlam\u0131yla milletten do\u011fdu\u011funu, ger\u00e7ekten mill\u00ee oldu\u011funu g\u00f6stermek l\u00e2z\u0131md\u0131r. Bu takdirde, yap\u0131lacak te\u015febb\u00fcsler daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olur ve kimsenin k\u00f6t\u00fc yorumuna ve \u00f6zellikle yabanc\u0131lar\u0131n olumsuz d\u00fc\u015f\u00fcncelerine f\u0131rsat vermez. Fakat tan\u0131nm\u0131\u015f ve hele \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ne Hilafet ve Saltanat makam\u0131na kar\u015f\u0131 asi duruma d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, h\u00fccumlar\u0131n hedef noktas\u0131 haline gelmi\u015f olan benim gibi bir adam\u0131n b\u00fct\u00fcn bu mill\u00ee te\u015febb\u00fcslerin ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse, faaliyetin mill\u00ee gayelere dayanmaktan \u00e7ok, \u015fahs\u00ee emellerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi maksad\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131 uyan\u0131r. Bu bak\u0131mdan Hey’et-i Temsiliye’yi illerin ve m\u00fcstakil sancaklar\u0131n se\u00e7ece\u011fi kimseler olu\u015fturmal\u0131d\u0131r. Ancak, bu \u015fekilde mill\u00ee bir g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterilebilir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin ne dereceye kadar yerinde olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131racak de\u011filim. Yaln\u0131z benim de bu g\u00f6r\u00fc\u015flere kar\u015f\u0131 olan d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi ve bunlar\u0131 dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131m noktalardan baz\u0131lar\u0131n\u0131 sayay\u0131m : \u00d6zellikle, ben mutlaka kongreye kat\u0131lmal\u0131 ve onu idare etmeliydim. \u00c7\u00fcnk\u00fc, zaman ge\u00e7irmeksizin milli iradenin faaliyete ge\u00e7irilmesini ve milletin do\u011frudan do\u011fruya fiil\u00ee ve sil\u00e2hl\u0131 olarak tedbirler almaya ba\u015flamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak zaruretine inan\u0131yordum. Bu esasl\u0131 noktalar\u0131, takdir ve tespit ettirebilmek i\u00e7in, kongrede ayd\u0131nlatmak, yol g\u00f6stermek ve bizzat idare etmek suretiyle \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131 zarur\u00ee g\u00f6r\u00fcyordum. Nitekim \u00f6yle oldu. Erzurum Kongresi’nin daha \u00f6nce a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m ilke ve kararlar\u0131n\u0131, herhangi bir temsilciler hey’etinin uygulama alan\u0131na sokturabilece\u011fime hen\u00fcz g\u00fcvencim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf ederim. Nitekim zaman ve olaylar beni do\u011frulam\u0131\u015ft\u0131r. Bundan ba\u015fka, daha Amasya’da iken karar verilip de b\u00fct\u00fcn millete her t\u00fcrl\u00fc vas\u0131ta ile tebli\u011f ettirdi\u011fim Sivas Genel Kongresi’nin toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak, b\u00fct\u00fcn milleti ve memleketi yaln\u0131z bir hey’etle temsil etmek, ayr\u0131ca yaln\u0131z Do\u011fu illerini de\u011fil, vatan\u0131n her k\u00f6\u015fesini ayn\u0131 dikkat ve duyarl\u0131kla savunma ve kurtarma \u00e7arelerini bulmaya \u00e7al\u0131\u015fmak hususlar\u0131n\u0131 herhangi bir heyetin ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fine inanmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmek zorunday\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bende b\u00f6yle bir kanaat var olsayd\u0131, benim i\u015fba\u015f\u0131na ge\u00e7ti\u011fim g\u00fcne kadar te\u015febb\u00fcs ve faaliyette bulunanlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 bekler ve istifa etmemek yolunu tutard\u0131m. H\u00fck\u00fbmet’e, Padi\u015fah ve Halife’ye kar\u015f\u0131 isyan gere\u011fini duymazd\u0131m. Aksine, ben de baz\u0131 iki y\u00fczl\u00fc ve iki tarafl\u0131 oynayanlar gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte pek \u015fatafatl\u0131 ve g\u00f6steri\u015fli olan, o g\u00fcn\u00fcn Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi g\u00f6revini ve Padi\u015fah Hazretleri’nin Yaveri s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131makta devam ederdim. 33 Ger\u00e7i, benim a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya at\u0131lmamda ve b\u00fct\u00fcn mill\u00ee ve asker\u00ee hareketlerin ba\u015f\u0131na ge\u00e7memde elbette sak\u0131nca vard\u0131. Ancak, o sak\u0131nca, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k halinde herkesten \u00f6nce ve herkesten \u00e7ok benim, en b\u00fcy\u00fck ceza ve azaba u\u011frat\u0131lmamdan ba\u015fka bir \u015fey olabilecek miydi? Oysa, b\u00fct\u00fcn vatan\u0131n ve koskaca bir milletin \u00f6l\u00fcm kal\u0131m d\u00e2v\u00e2s\u0131 s\u00f6z konusu olurken vatanseverim diyenlerin kendi sonlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin yeri varm\u0131yd\u0131 ? Efendiler, ben, baz\u0131 arkada\u015flarca ileri s\u00fcr\u00fclen d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kuruntulara uymu\u015f olsayd\u0131m, iki bak\u0131mdan b\u00fcy\u00fck sak\u0131ncalar ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131.Birincisi; d\u00fc\u015f\u00fcncelerimde, kararlar\u0131mda ve b\u00fct\u00fcn ki\u015fili\u011fimde yetersizlik ve g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck oldu\u011funu itiraf etmek ki, bu husus, benim, vicdan\u0131m\u0131n emrine uyarak y\u00fcklendi\u011fim g\u00f6rev bak\u0131m\u0131ndan d\u00fczeltilmesi imk\u00e2ns\u0131z bir yan\u0131lma olurdu. Efendiler, tarih, itiraz edilemez bir \u015fekilde ispatlam\u0131\u015ft\u0131r ki, b\u00fcy\u00fck d\u00e2v\u00e2larda ba\u015far\u0131 i\u00e7in sars\u0131lmaz bir kabiliyet ve kudrete sahip bir \u00f6nderin varl\u0131\u011f\u0131 \u015fartt\u0131r. B\u00fct\u00fcn devlet adamlar\u0131n\u0131n \u00fcmitsizlik ve beceriksizlik i\u00e7inde b\u00fct\u00fcn milletin ba\u015fs\u0131z olarak karanl\u0131klar i\u00e7inde kald\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada, her vatanseverim diyen binbir \u00e7e\u015fit insan\u0131n, binbir hareket ve g\u00f6r\u00fc\u015f tarz\u0131 ortaya att\u0131\u011f\u0131 ve her \u015feyin allak bullak oldu\u011fu bir d\u00f6nemde, dan\u0131\u015fmalar yolu ile, bir\u00e7ok hat\u0131rl\u0131 ve n\u00fcfuzlu kimselere bel ba\u011flama gere\u011fine inanmakla, g\u00fcvenli ve kararl\u0131 bir \u015fekilde ve \u00f6zellikle s\u00fcr’atle yol almak ve en sonunda \u00e7ok \u00e7etin olan hedefe ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Tarihte, bu tarzda ba\u015far\u0131ya ula\u015fm\u0131\u015f bir toplum g\u00f6sterebilir mi? \u0130kincisi Efendiler; millet, memleket, siyaset ve ordu y\u00f6netimi ile hi\u00e7bir ilgi ve ili\u015fkileri bulunmam\u0131\u015f, bu alanda ba\u015far\u0131lar\u0131 g\u00f6r\u00fclmemi\u015f ve denenmemi\u015f olan geli\u015fig\u00fczel kimselerden, s\u00f6z geli\u015fi Erzincanl\u0131 bir Nak\u015f\u00ee \u015eeyhi ve Mutki’li bir a\u015firet reisi gibi zavall\u0131lardan da kurulmas\u0131 ihtimalden uzak olmayan herhangi bir temsilciler hey’etine, s\u00f6z konusu durum ve g\u00f6rev emanet edilebilir miydi? Edildi\u011fi takdirde, memleket ve milleti kurtaraca\u011f\u0131z dedi\u011fimiz zaman, milleti ve kendimizi aldatm\u0131\u015f olmak gibi bir yan\u0131lg\u0131ya d\u00fc\u015fmeyecek miydik? Bu nitelikteki bir hey’ete perde arkas\u0131ndan yard\u0131m edilebilece\u011fi s\u00f6z konusu olsa bile, bu tarz g\u00fcvenli bir yol say\u0131labilir miydi? Bu s\u00f6ylediklerimin, o g\u00fcnlerde de\u011filse bile, art\u0131k bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaca ink\u00e2r edilemeyecek ger\u00e7ekler olarak kabul edildi\u011fine asla \u015f\u00fcphe yoktur. Bununla birlikte, ben burada bu s\u00f6ylediklerimi ge\u00e7mi\u015f g\u00fcnlere ait baz\u0131 h\u00e2t\u0131ra ve belgeler ile bir kere daha belirtmeyi, gelecek nesillerin siyas\u00ee ve sosyal ahl\u00e2k terbiyesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir g\u00f6rev sayar\u0131m. Bu dakikaya kadar oldu\u011fu gibi bundan sonra da \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m olaylar dolay\u0131s\u0131yla, bu husus, kendili\u011finden ayd\u0131nl\u0131\u011fa kavu\u015facakt\u0131r. Efendiler, Erzurum Kongresi’nin bitiminde, Ferit Pa\u015fa’dan sonra Harbiye Nezareti’ne yeni geldi\u011fi anla\u015f\u0131lan bir Naz\u0131m Pa\u015fa imzas\u0131yla, 15′ inci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na 30 Temmuz 1919 tarihli \u015f\u00f6yle bir emir geldi. Mustafa Kemal Pa\u015fa ile Refet Bey’in h\u00fck\u00fbmetin kararlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 faaliyet ve hareketlerinden dolay\u0131 hemen yakalanarak \u0130stanbul’a g\u00f6nderilmeleri B\u00e2b\u0131\u00e2l\u00ee’ce uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcp o b\u00f6lgedeki memurlara emirler verildi\u011finden, Kolordu’ca gereken yard\u0131mda bulunulmas\u0131 ve sonucundan bilgi verilmesi rica olunur. Bu emre Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan l\u00e2y\u0131k oldu\u011fu \u015fekilde cevap verildi. Bu cevab\u0131 \u00f6teki komutanlara da verdirerek dikkatlerini \u00e7ektirdim. Kongre bildirisi, memleket i\u00e7inde her yere ve yabanc\u0131 devlet temsilcilerine \u00e7e\u015fitli vas\u0131talarla g\u00f6nderildi. T\u00fcz\u00fck de komutanlara ve \u00f6teki g\u00fcvenilir makamlara k\u0131s\u0131m k\u0131s\u0131m \u015fifre ile verilerek, oralarda bas\u0131lmas\u0131n\u0131n ve \u00e7o\u011falt\u0131l\u0131p da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bu durum tabiat\u0131yla g\u00fcnlerce devam etti. Bu m\u00fcnasebetle Sivas’ta 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131 Sal\u00e2hattin Bey ‘den ald\u0131\u011f\u0131m 22 A\u011fustos 1919 tarihli bir telgrafta : “T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn ikinci ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddelerinin yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 sak\u0131ncal\u0131 buldu\u011fu, bir kere daha incelenmesi gere\u011fi” bildiriliyordu. \u0130kinci madde Topyek\u00fbn savunma ve direnme esas\u0131n\u0131n kabul edildi\u011fi 34 D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc madde Ge\u00e7ici bir idare kurulabilece\u011fi hususundaki maddelerdir.<\/p>\n

KARAKOL CEM\u0130YET\u0130
\nBiz Erzurum’da kongre kararlar\u0131n\u0131n her taraf\u00e7a anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ve topyek\u00fbn uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131 tedbirleri almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, bize Karakol Cemiyetinin Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Umumiye Nizamnamesi , ve Karakol Cemiyetinin Vezaif-i Umumiye Talimatnamesi diye bas\u0131l\u0131 bir tak\u0131m k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131n, b\u00fct\u00fcn orduya, komutan,subay, herkese da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirildi. Bu y\u00f6netmeli\u011fi okuyan bana en yak\u0131n komutanlar bile, bu te\u015febb\u00fcs\u00fcn benden geldi\u011fini sanarak, bir\u00e7ok \u015f\u00fcphe ve karars\u0131zl\u0131klara d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fler. Benim bir yandan kongrelerle a\u00e7\u0131k\u00e7a ortak mill\u00ee faaliyetlerde bulunurken, bir yandan da esrarengiz ve korkun\u00e7 bir komite kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m zann\u0131na kap\u0131lm\u0131\u015flar. Ger\u00e7i, bu \u00f6rg\u00fct\u00fcn ve te\u015febb\u00fcslerin eleba\u015f\u0131lar\u0131 \u0130stanbul’da bulunuyorlarm\u0131\u015f; fakat, te\u015febb\u00fcslerini benim ad ve hesab\u0131ma yapmakta imi\u015fler. Karakol Cemiyeti’nin genel kurulu\u015f t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc’ne g\u00f6re, genel merkez \u00fcyeleri, say\u0131lar\u0131, toplant\u0131 yer ve toplan\u0131\u015f \u015fekilleri, se\u00e7im usulleri ve g\u00f6revlendirilmeleri kesinlikle gizli tutulur. Bir de, en ufak bir s\u0131rr\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vuran, Karakol Cemiyeti’ne bir tehlike getiren, hatt\u00e2 tehlikeye yol a\u00e7abilecek bir \u015f\u00fcphe uyand\u0131ran kimseler derhal idam edilir. Genel G\u00f6rev Y\u00f6netmeli\u011fi’nde de bir “mill\u00ee ordu’dan” s\u00f6z ediliyor ve “bu ordunun ba\u015fkomutan\u0131, b\u00fcy\u00fck kurmay hey’eti, ordu, kolordu ve t\u00fcmen komutanlar\u0131 ile kurmaylar\u0131 se\u00e7ilmi\u015f ve tayin edilmi\u015f olup gizli tutulur. Bunlar g\u00f6revlerini gizli olarak yaparlar” a\u00e7\u0131klamas\u0131 okunur. Efendiler, derhal komutanlar\u0131 uyararak, bu t\u00fcz\u00fck ve y\u00f6netmelik h\u00fck\u00fcmlerini asla uygulamamalar\u0131 gerekti\u011fini ve bu te\u015febb\u00fcs\u00fcn kayna\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmakta oldu\u011fumu bildirdim. Sivas’a var\u0131\u015f\u0131mdan sonra, oraya gelen Kara Vas\u0131f Bey ‘den anlad\u0131m ki, bu i\u015fi yapan kendisi ve baz\u0131 arkada\u015flar\u0131 imi\u015f. Herhalde, bu hareket tarz\u0131 do\u011fru de\u011fildi. Herkesi idam ile tehdit ederek bilinmeyen bir merkezin, bilinmeyen bir ba\u015fkomutan\u0131n, bilinmeyen birtak\u0131m komutanlar\u0131n emirlerine uymak mecburiyetinde b\u0131rakmaya kalk\u0131\u015fmak \u00e7ok tehlikeliydi. Ger\u00e7ekten de, b\u00fct\u00fcn ordu mensuplar\u0131nda biribirlerine kar\u015f\u0131 bir g\u00fcvensizlik ve korku ba\u015flad\u0131. S\u00f6z geli\u015fi,herhangi bir kolordu komutan\u0131n\u0131n, benim komuta etmekte oldu\u011fum kolordunun acaba bilinmeyen gizli komutan\u0131 kimdir? Bu gizli komutan ne vakit ve nas\u0131l komutay\u0131 ele alacak ve bana ne gibi bir i\u015flem uygulayacak gibi hakl\u0131 birtak\u0131m kuruntulara kap\u0131lmas\u0131 ihtimalden uzak de\u011fildi. Sivas’ta Kara Vas\u0131f Bey’e bu gizli merkezin, gizli ba\u015fkomutan\u0131n ve gizli b\u00fcy\u00fck kurmay hey’etinin kimler oldu\u011funu sordu\u011fum zaman, hepsi siz ve arkada\u015flar\u0131n\u0131zd\u0131r, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vermi\u015fti. Bu beni b\u00fcsb\u00fct\u00fcn \u015fa\u015f\u0131rtm\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6yle bir kar\u015f\u0131l\u0131k elbette akla yatk\u0131n olamazd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bana asla b\u00f6yle bir \u00f6rg\u00fctlenmeden kimse s\u00f6z etmi\u015f ve iznimi de alm\u0131\u015f de\u011fildi. Bu derne\u011fin, sonradan, \u00f6zellikle \u0130stanbul’da yine ayn\u0131 adla faaliyetini s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra, kurulu\u015funda ve bununla ilgili olarak bize vermek zorunda kald\u0131klar\u0131 bilgilerde samimiyet bulunabilece\u011fi iddia edilemez.<\/p>\n

AVRUPA’DAN B\u0130R\u015eEY BA\u015eARAMADAN D\u00d6NEN FER\u0130T PA\u015eA’YA \u00c7EKT\u0130\u011e\u0130M TELGRAF35
\n\u0130stanbul H\u00fck\u00fbmetini mill\u00ee te\u015febb\u00fcsleri engellemekten vazge\u00e7irmek, ba\u015far\u0131da sa\u011flayaca\u011f\u0131 \u00e7abukluk ve kolayl\u0131k bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli idi. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ile ve Ferit Pa\u015fa ‘n\u0131n, tabiat\u0131yla hi\u00e7 bir \u015fey basaramadan, adeta hakarete u\u011fram\u0131\u015f bir durumda \u0130stanbul’a d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnden yararlanarak, kendisine 16 A\u011fustos 1919 tarihinde bir \u015fifreli telgraf yazd\u0131m. Bu telgrafta ba\u015fl\u0131ca \u015fu c\u00fcmleler vard\u0131r : M\u00f6sy\u00f6 Clemenceau (Klemanso)’nun, siz Sadrazam Hazretleri’nin y\u00fcksek \u015fahsiyetlerine olan ayr\u0131nt\u0131l\u0131 cevab\u0131n\u0131, ben \u00e2cizleri son g\u00fcnlerde okuyunca \u0130stanbul’a nas\u0131l ac\u0131 ve \u00fcz\u00fcnt\u00fcler i\u00e7inde d\u00f6nm\u00fc\u015f oldu\u011funuzu takdir ediyorum. Vatan\u0131m\u0131z\u0131 payla\u015fma ve yok etme du\u015f\u00fcncesini bu kadar a\u00e7\u0131k ve haysiyet k\u0131r\u0131c\u0131 bir \u015fekilde ortaya koyan bu ifade kar\u015f\u0131s\u0131nda titremeyecek duygulu bir insan d\u00fc\u015f\u00fcnemiyorum. Tanr\u0131’ya binlerce \u015f\u00fckredelim ki, milletimiz, ruhundaki kahramanl\u0131k azmiyle, tarih boyunca s\u00fcr\u00fcp gelen hayat ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, hi\u00e7bir zaman ne kaderin ak\u0131\u015f\u0131na ne de b\u00f6yle cell\u00e2t\u00e7a h\u00fck\u00fcmlere kurban etmeyecektir. \u015eimdi pek eminim ki, siz Sadrazam Hazretleri’nin y\u00fcksek \u015fahsiyetleri,bug\u00fcnk\u00fc genel durumu, devlet ve milletin ger\u00e7ek \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 ay \u00f6nceki g\u00f6zlerle g\u00f6rm\u00fcyorlar. Dokuz aydan beri i\u015f ba\u015f\u0131na gelen h\u00fck\u00fbmetlerin hep biribirinden daha \u00e7ok y\u0131pranmas\u0131 ve sonunda da ne yaz\u0131k ki, art\u0131k i\u015f g\u00f6remez bir duruma d\u00fc\u015fmesi, milletin y\u00fcksek haysiyeti kar\u015f\u0131s\u0131nda do\u011frusu pek \u00fcz\u00fcc\u00fc oluyor. \u015euras\u0131 bir ger\u00e7ektir ki, vatan ve milletin mukadderat\u0131 ad\u0131na i\u00e7eride ve d\u0131\u015fanda sesini duyurmak ve s\u00f6z sahibi olabilmek, mutlaka mill\u00ee iradeye dayanmay\u0131 \u015fart k\u0131lar. Hayat hakk\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131n\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan milletin amac\u0131ndaki bu asalet ve ciddiyete kar\u015f\u0131l\u0131k, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti, d\u00fc\u015fmanca davranmak yolunu tutuyor. Bu davran\u0131\u015f tarz\u0131, elbette b\u00fcy\u00fck bir \u00fcz\u00fcnt\u00fc do\u011furuyor. Milleti, \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmeti’ne kar\u015f\u0131 istenmeyen hareketlere s\u00fcr\u00fckleyebilecek niteliktedir. \u00c7ok a\u00e7\u0131k olarak arz edeyim ki, millet her t\u00fcrl\u00fc iradesini kullanabilecek g\u00fc\u00e7tedir. Te\u015febb\u00fcslerinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilecek hi\u00e7bir kuvvet yoktur. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin olumsuz te\u015febb\u00fcsleri hi\u00e7bir yerde hi\u00e7bir kimse taraf\u0131ndan uygulanamayacakt\u0131r. Millet, \u00e7izdi\u011fi program \u00e7er\u00e7evesinde pek kesin ve a\u00e7\u0131k ad\u0131mlarla hedefine do\u011fru y\u00fcr\u00fcmektedir. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin \u015fimdiye kadar s\u00fcregelen engelleyici te\u015febb\u00fcslerinin hi\u00e7bir yerde hi\u00e7bir etki yapamamakta olmas\u0131yla, ger\u00e7ek durumun takdir buyurulmu\u015f olaca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe edilemez. \u0130ngilizlerin g\u00f6sterdikleri yolda bir kurtulu\u015f \u00e7aresi aramak da bo\u015funad\u0131r ve sonucu bir hi\u00e7tir. Bununla birlikte, \u0130ngilizler de en sonunda kuvvetin millette oldu\u011funu takdir ederek, hi\u00e7bir dayana\u011f\u0131 olmayan ve millet ad\u0131na hi\u00e7bir taahh\u00fctte bulunamayan, bulunsa bile millet\u00e7e kabul edilemeyecek olan bir h\u00fckumetle sonu\u00e7 al\u0131nabilecek bir i\u015fe giri\u015fmenin m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131na inanm\u0131\u015flard\u0131r ……… B\u00fct\u00fcn dilekler \u015fu noktada birle\u015fmi\u015ftir ki, h\u00fck\u00fbmet me\u015fru olan milli ak\u0131m\u0131 engellemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktan vazge\u00e7erek, Kuva-y\u0131 Milliye’ye dayans\u0131n ve b\u00fct\u00fcn te\u015febb\u00fcslerinde kendine mill\u00ee gayeyi rehber edinsin. Bunun i\u00e7in de mill\u00ee varl\u0131\u011f\u0131 ve mill\u00ee iradeyi temsil edecek olan Meclis-i Meb’usan’\u0131n en k\u0131sa zamanda toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flas\u0131n!…….<\/p>\n

S\u0130VAS KONGRES\u0130 HAZIRLIKLARI
\nEfendiler, Sivas’ta toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z kongreye her taraftan temsilci se\u00e7tirmek ve onlar\u0131n Sivas’a gelmelerini sa\u011flamak \u00fczere, daha Amasya’da iken ba\u015flam\u0131\u015f olan \u00e7al\u0131\u015fma ve yaz\u0131\u015fmalar devam ediyordu. B\u00fct\u00fcn komutanlar ve bir\u00e7ok vatansever her yerde ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u00e7aba harc\u0131yorlard\u0131.Ne var ki, yine her tarafta olumsuz ve aleyhte propagandalar ve \u00f6zellikle \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin engelleyici tedbirleri i\u015fi g\u00fc\u00e7le\u015ftiriyordu. 36 Baz\u0131 yerlerden hem temsilci se\u00e7miyorlar hem de maneviyat k\u0131racak ve herkesi \u00fcmitsizli\u011fe d\u00fc\u015f\u00fcrecek cevaplar veriyorlard\u0131. \u00d6rnek olarak,20’ nci Kolordu Komutan\u0131 ad\u0131na Kurmay Ba\u015fkan\u0131 \u00d6mer Halis Bey’in \u0130stanbul’dan gelen bilgileri i\u00e7ine alan 9 A\u011fustos 1919 tarihli \u015fifresinde, \u015fu maddeler dikkate de\u011fer g\u00f6r\u00fcld\u00fc : 1- \u0130stanbul temsilci g\u00f6ndermiyor. Oradaki i\u015fleri uygun bulmakla birlikte, c\u00fcr’etli bir duruma girmeyi de istemiyor. 2 – \u0130stanbul’dan temsilci g\u00f6ndermek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. G\u00f6nderilmek istenen kimseler, orada verimli, ba\u015far\u0131l\u0131 i\u015f g\u00f6receklerine emin olmad\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131, bo\u015funa masraf etmemek ve yolculuk s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131na katlanmamak i\u00e7in hareket etmiyorlar. (Bilindi\u011fi \u00fczere, baz\u0131 kimseleri \u00f6zel birer mektupla da davet etmi\u015ftik. ) Biz, her yerden temsilci se\u00e7tirmek ve g\u00f6ndertmekte kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan g\u00fc\u00e7l\u00fckleri yenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, \u00f6te yandan kongrenin toplanmas\u0131 i\u00e7in en g\u00fcvenli bir yer olarak se\u00e7ti\u011fimiz Sivas’ta da bir tel\u00e2\u015f ve heyecan ba\u015flad\u0131. Efendiler, burada, s\u0131ras\u0131 gelmi\u015fken arz edeyim ki, ben Sivas’\u0131 ger\u00e7ekten de her bak\u0131mdan g\u00fcvenli bir yer saym\u0131\u015f olmakla birlikte, daha Amasya’da iken Si\u0131vas’a gelen b\u00fct\u00fcn yollar \u00fczerinde uzaktan ve yak\u0131ndan her t\u00fcrl\u00fc asker\u00ee tedbir ve tertipleri ald\u0131rmay\u0131 da ihtiyatl\u0131 olman\u0131n gere\u011fi saym\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

S\u0130VAS VAL\u0130S\u0130N\u0130N END\u0130\u015eELER\u0130
\nSivas’\u0131n heyecan\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6\u011frenildi. 20 A\u011fustos g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleyin, Sivas Valisi Re\u015fit Pa\u015fa taraf\u0131ndan telgraf ba\u015f\u0131na davet olundu\u011fum zaman, Pa\u015fa’n\u0131n uzun bir telgraf\u0131 veriliyordu. O telgraf \u015fudur : Erzurum’da Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u00d6nce, rahats\u0131z etti\u011fim i\u00e7in beni ba\u011f\u0131\u015flaman\u0131z\u0131 diler ve z\u00e2t\u0131 devletlerinin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorar\u0131m. Neden rahats\u0131z etti\u011fimi a\u015fa\u011f\u0131da arz ediyor ve a\u00e7\u0131kl\u0131yorum efendim. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte, Frans\u0131zlara ait kurulu\u015flar\u0131 teslim almak, ger\u00e7ekte buralar\u0131n durumu konusunda incelemelerde bulunmak \u00fczere, Cizvit papazlar\u0131yla birlikte \u0130stanbul’dan \u00f6nceki g\u00fcn Sivas’a gelerek valilik makam\u0131n\u0131 ziyaret eden Frans\u0131z subaylar\u0131n\u0131n ziyaretlerini iade i\u00e7in d\u00fcn sabah yanlar\u0131na gitmi\u015ftim. Ziyaret ve g\u00f6r\u00fc\u015fmenin sonunda orada haz\u0131r bulunan Frans\u0131z binba\u015f\u0131lar\u0131ndan Jandarma M\u00fcfetti\u015fi M\u00f6sy\u00f6 Brunot(Br\u00fcno) biraz \u00f6zel g\u00f6r\u00fc\u015fmek iste\u011finde bulunarak bendenizi ba\u015fka bir odaya ald\u0131. S\u00f6yledi\u011fi s\u00f6zleri oldu\u011fu gibi aktar\u0131yorum : Mustafa Kemal Pa\u015fa ile Kongre Hey’etinin Sivas’a gelerek burada da bir kongre yapacaklar\u0131n\u0131 i\u015fittim. Bunu \u0130stanbul’dan gelen Frans\u0131z subaylar\u0131 s\u00f6ylediler. Sizinle bu kadar samimi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp \u015fahs\u0131n\u0131za kar\u015f\u0131 pek \u00e7ok sayg\u0131 duyarken bu konuyu benden saklaman\u0131za \u00e7ok \u00fcz\u00fcld\u00fcm, dedi. Bendeniz de gereken cevab\u0131 vererek kendisini inand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131msa da son s\u00f6z olarak : “E\u011fer Mustafa Kemal Pa\u015fa Sivas’a gelir ve burada kongre yapmaya kalk\u0131\u015f\u0131rlarsa, be\u015f on g\u00fcn i\u00e7inde buralar\u0131, i\u015fgal etme karar\u0131n\u0131n verildi\u011fini kesin olarak biliyorum. \u0130nanmazsan\u0131z, ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. O zaman vatan\u0131n\u0131z\u0131n fel\u00e2ketini haz\u0131rlayanlar aras\u0131na siz de girmi\u015f olursunuz s\u00f6zlerini s\u00f6yledi. Dahiliye Nezareti’nden ald\u0131\u011f\u0131m \u015fifreli telgraf da ba\u015fka \u015fekilde yaz\u0131lm\u0131\u015f olmakla birlikte ayn\u0131 kanaati verecek nitelikte idi. Yeni gelen Frans\u0131z subaylar\u0131ndan biri de d\u00fcn kolordu komutan\u0131 ile uzun uzad\u0131ya g\u00f6r\u00fc\u015ferek, kongre hakk\u0131nda komutan beyefendi’nin d\u00fc\u015f\u00fcncesini anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi, bu sabah da M\u00f6sy\u00f6 Brunot bendenize gelerek saat 15.00’te \u00f6teki Frans\u0131z subaylar\u0131yla birlikte kongre hakk\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclece\u011fini, ancak kendisinin aradaki samimiyet dolay\u0131siyle daha \u00f6nce ayr\u0131ca g\u00f6r\u00fc\u015fmek istedi\u011fini bildirdi. Bir s\u00fcre konu\u015fulduktan sonra sonu\u00e7 olarak \u015funu da ekledi : “Ben d\u00fcnden beri bu mesele \u00fczerinde \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.Sonunda \u015funa karar verdim ki, e\u011fer Mustafa Kemal Pa\u015fa ile Kongre Hey’eti, Sivas Kongresi’nde \u0130til\u00e2f Devletleri aleyhine k\u0131\u015fk\u0131rtmalarda bulunmazlar ve onlar hakk\u0131nda sald\u0131rgan bir dil kullanmazlarsa, 37 kongrenin toplanmas\u0131nda hi\u00e7bir sak\u0131nca yoktur. Bizzat ben General Franchetd’Esperey (Fran\u015fe Despere)’ye yazar, Mustafa Kemal Pa\u015fa hakk\u0131ndaki tutuklama emrini geri ald\u0131r\u0131r ve kongrenin toplanmas\u0131na engel olunmamas\u0131 i\u00e7in Dahiliye Nezareti’nden size emir verdiririm. Ancak, \u015fu \u015fartla ki, siz de benden hi\u00e7bir \u015feyi saklamayacaks\u0131n\u0131z ve samim\u00ee dostlu\u011fumuzdan dolay\u0131 birbirimize kar\u015f\u0131 daima a\u00e7\u0131k bir dil kullanaca\u011f\u0131z. Yaln\u0131z, kongrenin toplanma tarihini \u00f6\u011frenmek gerekir” dedi. Bendeniz de kendisine bu konuda bir \u015fey bilmedi\u011fimi, \u00f6\u011frendi\u011fimde kendisine bildirece\u011fimi ve aradaki dostlu\u011fa dayanarak hi\u00e7bir \u015feyi saklamayaca\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledim. Binba\u015f\u0131n\u0131n i\u015fgal konusunda d\u00fcnk\u00fc kesin ifadesine ra\u011fmen bug\u00fcnk\u00fc yumu\u015fakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sebebini, b\u00fct\u00fcn incelikleri g\u00f6ren y\u00fcksek dikkatinize arz etmeyi g\u00f6rev bilir ve bu hususta s\u00f6z\u00fc uzatmay\u0131 gereksiz sayar\u0131m. \u00d6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, bunlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesi, kongreyi Sivas’ta toplatmaya raz\u0131 g\u00f6r\u00fcnerek say\u0131n kongre \u00fcyeleri ile sizi burada toplamak ve el alt\u0131ndan haz\u0131rl\u0131klarda bulunarak b\u00fct\u00fcn arkada\u015flar\u0131 ele ge\u00e7irmekten ve i\u015fgal mes’elesini de bir oldu bitti haline getirmekten ibarettir. D\u00fcn ak\u015fam Dahiliye Nezareti’nden ald\u0131\u011f\u0131m \u015fifreli telgraf da, ba\u015fka \u015fekilde yaz\u0131lm\u0131\u015f olmakla birlikte, nitelik bak\u0131m\u0131ndan hemen hemen ayn\u0131 idi. \u0130\u015fte bendeniz her ger\u00e7e\u011fi gizli tutulmak istirham\u0131 ile efendimize arz ediyorum. Bundan sonra tutulacak yolun tayini size d\u00fc\u015fer. Entrikal\u0131 bir tehlikenin bu kadar yak\u0131n ve \u00e2deta elle tutulacak derecede g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde oldu\u011funu bilip dururken, durumdan z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerini haberdar etmemeyi ve dolay\u0131s\u0131yla Sivas’ta kongre toplanmas\u0131ndan vazge\u00e7ilmesini arz etmemeyi vicdan\u0131ma s\u0131\u011fd\u0131ramad\u0131m. \u0130\u015fte bunun i\u00e7in z\u00e2t\u0131devletlerinden ve orada bulunan di\u011fer say\u0131n arkada\u015flardan pek \u00e7ok rica ederim ki,ikinci bir kongrenin toplanmas\u0131na mutlak bir ihtiya\u00e7 yoksa vazge\u00e7ilsin.Varsa,d\u00f6rt yandan i\u015fgali pek kolay olan Sivas’\u0131n toplant\u0131 merkezi olmas\u0131ndan vazge\u00e7ilerek,i\u015fgal ihtimali pek uzak olan Erzurum’da veyahut uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse,Erzincan’da toplanmas\u0131 \u00e7arelerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131,memleketin selameti ad\u0131na istirham ederim.Kolordu komutan\u0131 Salahattin Beyefendi de bu husustaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ayr\u0131ca Kaz\u0131m Pa\u015fa Hazretleri vas\u0131tas\u0131yla size yazacaklard\u0131r.\u015eimdi yan\u0131mda bulunan eski Sivas milletvekili Rasim Bey de,eski Erzurum Milletvekili Hoca Raif Efendi Hazretleri ‘ne bu husustaki bilgi ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini bildiren bir telgraf \u00e7ekecektir. Elbette, okuduktan sonra, Hoca Raif Efendi Hazretleri’ nin Il\u0131ca’dan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde kendilerine yollamak l\u00fbtfunda bulunursunuz. \u0130\u015fte efendim durum bu merkezdedir. Herkes\u00e7e bilinen vatanseverli\u011finize kar\u015f\u0131 fazla rahats\u0131zl\u0131k vermekten \u00e7ekinir, cevab\u0131n\u0131zda verece\u011finiz emrinizi beklerim efendim. \u0130\u015fte Rasim Bey’in telgraf\u0131. Re\u015fit Bu telgrafa orada verdi\u011fim cevab\u0131 oldu\u011fu gibi arz edece\u011fim. Ertesi g\u00fcn Heyet-i Temsiliye ad\u0131na da ayn\u0131 nitelikte uzun bir telgrafla vali yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaya ve inand\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Ayr\u0131ca Kad\u0131 Hasbi Efendi’ye de dolayl\u0131 olarak bir telgraf \u00e7ekildi. Kolordu Komutan\u0131’na da gerekti\u011fi gibi yaz\u0131ld\u0131. Rasim Bey’e de endi\u015feye kap\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in kendim yazd\u0131m. Sivas Valisi Re\u015fit Pa\u015fa Hazretleri’ne 20\/8\/1919 Saat : 13.00 Verdi\u011finiz bilgilere ve y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcncelerinize \u00f6zellikle te\u015fekk\u00fcr\u00fcm\u00fc arz ederim. M\u00f6sy\u00f6 Brunot ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n bir g\u00f6zda\u011f\u0131 vermek i\u00e7in s\u00f6yledikleri s\u00f6zleri tamamiyle bl\u00f6f olarak sayd\u0131m. Sivas Kongresi’nin toplanmas\u0131 yeni bir mesele de\u011fildir; aylarca \u00f6ncesinden d\u00fcnyaca bilinen bir te\u015febb\u00fcst\u00fcr. Gariptir ki, \u0130stanbul da bulunan yetkili Frans\u0131z siyaset adamlar\u0131n\u0131n da bana g\u00f6nderdikleri haberler, Anadolu’da millet taraf\u0131ndan giri\u015filmekte olan te\u015febb\u00fcslerin pek hakl\u0131 ve me\u015fru oldu\u011fu, milletimizin istekleri kendilerine ve a\u00e7\u0131k\u00e7a bildirildi\u011fi takdirde, bunlar\u0131 memnunlukla kabul ile gere\u011fini yerine getireceklerine dair \u015fimdiden yaz\u0131l\u0131 g\u00fcvence vermeye haz\u0131r olduklar\u0131 \u015feklindedir. M\u00f6sy\u00f6 Brunot’nun ikinci g\u00f6r\u00fc\u015fmede a\u011f\u0131z de\u011fi\u015ftirmesi ve yumu\u015famas\u0131, beni kazanma maksad\u0131na dayanabilir. Binba\u015f\u0131 Brunot’nun dedi\u011fi gibi Sivas’\u0131n Frans\u0131z’lar taraf\u0131ndan be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde i\u015fgali o kadar kolay bir \u015fey de\u011fildir. Z\u00e2t\u0131devletinizin hat\u0131r\u0131nda olsa gerekir ki, \u0130ngilizler bu konudaki tehditlerinde daha ileri giderek Batum’daki askerlerinin Samsun’a \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na karar verdiler. Hatta s\u00f6zde beni y\u0131ld\u0131rmak i\u00e7in, bir tabur bile \u00e7\u0131kard\u0131lar. Fakat, bu te\u015febb\u00fcse kar\u015f\u0131, milletin sars\u0131lmaz bir azim, iman ve ate\u015fle kar\u015f\u0131 koyaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi kendilerince anla\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra, hem kararlar\u0131ndan vazge\u00e7meye hem de Samsun’a \u00e7\u0131karm\u0131\u015f olduklar\u0131 askerleriyle birlikte orada bulunan taburu da al\u0131p g\u00f6t\u00fcrmeye mecbur olmu\u015flard\u0131r. Sivas Kongresi’nde ele al\u0131nacak 38 hususlar da Erzurum Kongresi bildirisi’ndeki maddelerden kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131na g\u00f6re,\u0130tilaf devletleri aleyhine k\u0131\u015fk\u0131rtmalarda bulunmak gibi maksatlar asla s\u00f6z konusu de\u011fildir. Burada \u015funu da arz edeyim ki, bendeniz ne Frans\u0131zlar\u0131n ve ne de herhangi bir yabanc\u0131 devletin yard\u0131m\u0131na tenezz\u00fcl eden \u015fahsiyetlerden de\u011filim, Benim i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck korunma yeri ve yard\u0131m kayna\u011f\u0131 milletimin ba\u011fr\u0131d\u0131r. Kongrenin gere\u011fi, zaman ve toplanma yeri hakk\u0131nda s\u00f6z sahibi olmak, bendenizin \u015fahs\u00ee h\u00fckm\u00fcn\u00fcn pek \u00fcst\u00fcnde bir s\u00f6z sahibi olan millet karar\u0131na ba\u011fl\u0131 bir durumdur. Yaln\u0131z, tahmin buyuruldu\u011fu gibi, Frans\u0131zlar\u0131n, kongre \u00fcyelerinin Sivas’ta toplanmas\u0131na taraftar g\u00f6r\u00fcnerek, sonradan onlar\u0131 ele ge\u00e7irme imk\u00e2n\u0131n\u0131 bulabilmesi bizce pek uzak kuruntulardand\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu arz ettiklerimi M\u00f6sy\u00f6 Brunot’ya aynen s\u00f6ylemenizde hi\u00e7bir sak\u0131nca g\u00f6rm\u00fcyorum. Bu m\u00fcnasebetle M\u00f6sy\u00f6 Brunot ve arkada\u015flar\u0131na, milletimizi savunmak i\u00e7in, Erzurum Kongresi Bildirisi ile, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya oldu\u011fu gibi kendilerinin \u0130stanbul’daki siyas\u00ee temsilcilerine de duyurmu\u015f oldu\u011fu temel kararlar\u0131 uygulamakta hi\u00e7bir \u015fekilde karars\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmesine imkan bulunmad\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015f olur. M\u00f6sy\u00f6 Brunot bilmelidir ki, Frans\u0131zlar\u0131n Sivas’\u0131 i\u015fgale karar vermeleri, kendilerine pek pahal\u0131ya mal olabilecek yeni kuvvetlerle ve \u00e7ok paralarla yeni bir harbe karar vermelerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u00f6yle bir karar\u0131n, Jandarma Binba\u015f\u0131s\u0131 M\u00f6sy\u00f6 Brunot ve arkada\u015flar\u0131 aras\u0131nda s\u00f6z konusu edilse bile, Frans\u0131z milletince kabul edilebilece\u011fine ihtimal verilemez. Milletvekili Rasim Bey’ in, Raif Efendi Hazretleri ne olan telgraf\u0131n\u0131 okudum. Korkman\u0131n yeri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kendisine bildirilmesini rica ederim. Gerek bendenize vermi\u015f bulundu\u011funuz bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri gerek Rasim Bey’in telgraf\u0131n\u0131 Hey’et-i Temsiliye’ye oldu\u011fu gibi takdim edece\u011fim yaln\u0131z, Sivas Kongresi hakk\u0131ndaki kesin karar ancak Hey’et-i Temsiliye’nin g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri sonunda belli olacakt\u0131r. Al\u0131nacak karar, y\u00fcksek \u015fahsiyetinize elbette arz olunacakt\u0131r.Yaln\u0131z, bug\u00fcn i\u00e7in istirham\u0131m, Brunot’nun tehditlerinin halk aras\u0131nda yay\u0131l\u0131p maneviyat\u0131n bozulmas\u0131na engel olunmas\u0131d\u0131r. Samim\u00ee sayg\u0131lar\u0131m\u0131n kabul\u00fcn\u00fc ve S\u00e2lahattin ve Refet Beyefendi’lere sel\u00e2m\u0131m\u0131n bildirilmesini istirham ederim. Muhterem Pa\u015fa Hazretleri. Mustafa Kemal (Verilen Cevap \u00dczerine Re\u015fit Pa\u015fa’dan Al\u0131nan \u0130kinci Telgraft\u0131r) Bendeniz anlayabildi\u011fim kadar\u0131n\u0131 Efendimize arz etmekle vicdani g\u00f6revimi yerine getirmi\u015f oluyorum. \u0130stanbul’daki Frans\u0131z ordu ve siyaset adamlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini ve z\u00e2t\u0131devletlerine kar\u015f\u0131 vermi\u015f olduklar\u0131 s\u00f6zlerin ne dereceye kadar g\u00fcvenilebilir oldu\u011funu kestirememekte hakl\u0131y\u0131m. \u015e\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmez olan vatanseverli\u011finiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan vatan\u0131n kurtulu\u015fu s\u00f6z konusu oldu\u011funa g\u00f6re, iyice d\u00fc\u015f\u00fcnerek tutulmas\u0131 gerekli yolun belirlenmesi Efendimize ve y\u00fcksek kongre hey’etinin orada bulunan say\u0131n \u00fcyelerine d\u00fc\u015fer. Emirlerinizi yerine getirece\u011fimizi arz ile derin sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m, efendim. Re\u015fit Efendiler, Diyarbak\u0131r ve Bitlis dolaylar\u0131ndaki halk\u0131 ayd\u0131nlatmak maksad\u0131yla, oralarda ordu komutan\u0131 olarak bulundu\u011fum s\u0131ralarda, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u015fahsen tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m birtak\u0131m ileri gelenlere \u00f6zel mektuplar yazd\u0131m.Van, Bayez\u0131t ve yak\u0131nlar\u0131nda bulunan baz\u0131 a\u015firet beyleri ile de ili\u015fki ve ba\u011flant\u0131lar kurdum.<\/p>\n

ERZURUMDAN AYRILMA GERE\u011e\u0130
\nNihayet, Efendiler, A\u011fustos i\u00e7inde, her yerden bir tak\u0131m temsilcilerin Sivas’a do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 ve k\u0131smen Sivas’a gelmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Sivas’a gelen temsilciler taraf\u0131ndan bizim Sivas’a ne zaman hareket edece\u011fimiz sorulmaya ba\u015fland\u0131. Art\u0131k, Erzurum’dan ayr\u0131lmak gerekiyordu. Fakat, \u015fimdiye kadar verdi\u011fim bilgilerden anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki, Sivas Kongresi, Do\u011fu ve Bat\u0131 illeri ile Trakya’n\u0131n yani b\u00fct\u00fcn bir memleketin birli\u011fini sa\u011flamak gayesini g\u00fcd\u00fcyordu. Bu sebeple kongrede Do\u011fu illerinin de temsilcileri bulunmak gerekirdi. Bu 39 illerden Sivas Kongresi i\u00e7in temsilciler se\u00e7tirmeye kalk\u0131\u015fmak ise, uygulanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan de\u011feri olmayan bir d\u00fc\u015f\u00fcnceydi. Erzurum Kongresi’ni yapan temsilcilerin, Sivas’a g\u00f6nderilmesine kalk\u0131\u015fman\u0131n da m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Zaten Vil\u00e2y\u00e2t-\u0131 \u015earkiye M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti ad\u0131na, kendi illerinden yetki alm\u0131\u015f olan bu temsilcilerin daha genel bir gayeye y\u00f6nelen yetkileri de yoktu. Bu bak\u0131mdan Erzurum Kongresi’nin, Sivas Kongresi’ne Do\u011fu’daki se\u00e7im b\u00f6lgeleri ad\u0131na,bir temsilci hey’et g\u00f6nderme yetkisini alamayaca\u011f\u0131 da belliydi. Yeniden temsilci se\u00e7tirmeye kalk\u0131\u015fmak pratik bak\u0131mdan ne kadar ge\u00e7ersiz idiyse, birtak\u0131m teorik fikir \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalmak da o kadar ge\u00e7ersiz idi. En basit ve \u00e7\u0131kar yol, Vil\u00e2y\u00e2t-\u0131 \u015earkiye M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin Temsil Hey’eti’ni Sivas’a g\u00f6t\u00fcr\u00fcp kongreye katmaktan ibarettir. \u00dcyelerden Mutki a\u015firet reisinin Mutki da\u011flar\u0131ndan \u00e7\u0131kmaktan korktu\u011funu bilirdim. Siirt milletvekili Sadullah Bey de ortada yok. Servet ve \u0130zzet Bey’ler kongre biter bitmez birer mazeretle Trabzon’a gitmi\u015f bulunuyorlar. Erzurum’da Rauf Bey ve Raif Efendi var.Raif Efendi de \u00f6z\u00fcr diliyor. Yolumuz \u00fczerinde, Erzincan’da \u015eeyh Fevzi Efendi’yi bulabilece\u011fiz. Servet ve \u0130zzet Bey’leri davet ettim, gelmediler. Raif Efendi’ve bizimle birlikte gelmesi i\u00e7in rica ettik, kabul etti. Nihayet, Hey’et-i Temsiliye \u00fcyeleri olarak Erzurum’dan \u00fc\u00e7 ki\u015fi, Erzincan’dan bir ki\u015fi ve Sivas’ta buldu\u011fum Bekir Sami Bey ile be\u015f ki\u015fi olduk. Sivas kongresi’ne kat\u0131lan temsilcilerin ellerindeki kartlar\u0131 inceleme gere\u011fi duyuldu\u011fu, zaman, ben, orada \u015f\u00f6yle bir belge haz\u0131rlad\u0131m ve alt\u0131na Hey’eti Temsiliye’nin m\u00fchr\u00fcn\u00fc bast\u0131m. “Hey’et-i Temsiliye’den : Mustafa Kemal Pa\u015fa Rauf Bey Ulemadan Raif Efendi \u015eeyh Fevzi Efendi Bekir Sami Bey Yukar\u0131da adlar\u0131 yaz\u0131l\u0131 \u015fah\u0131slar, Do\u011fu Anadolu ad\u0131na Sivas Kongresi’nde bulunmak \u00fczere Erzurum Kongresi’nce g\u00f6revlendirilmi\u015ftir. ( M\u00fch\u00fcr) Efendiler, Erzurum’dan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarih 29 A\u011fustos 1919’dur.<\/p>\n

S\u0130VAS YOLUNDA
\nAmasya’dan Erzurum’a gelirken, Sivas’ta k\u00fc\u00e7\u00fck bir hik\u00e2yeye konu olan olay hat\u0131rlar\u0131n\u0131zdad\u0131r. Gariptir ki, Erzurum’dan Sivas’a giderken de buna benzer k\u00fc\u00e7\u00fck bir durumla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. 40 Erzincan’dan bat\u0131ya hareket etti\u011fimiz g\u00fcn\u00fcn sabah\u0131, Erzincan Bo\u011faz\u0131’n\u0131n giri\u015fine gelir gelmez, baz\u0131 Jandarma erlerinin ve subaylar\u0131n\u0131n heyecanl\u0131 ve tel\u00e2\u015fl\u0131 bir \u015fekilde otomobillerimizi durdurduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Durumu a\u00e7\u0131klad\u0131lar : “Dersim K\u00fcrtleri ‘bo\u011faz\u0131 tutmu\u015flard\u0131r. Tehlike var. Ge\u00e7ilemez.” Bir subay, merkeze kuvvet g\u00f6nderilmesini yazm\u0131\u015f. O kuvvet gelince tertibat alacak, h\u00fccum edecek ve e\u015fkiyay\u0131 p\u00fcsk\u00fcrterek yolu a\u00e7acakm\u0131\u015f. Pek iyi ama, bu e\u015fkiyan\u0131n kuvveti nedir? Neresini nas\u0131l tutmus? Ne kadar kuvvet ve ne vakit gelecek? Bu sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcnceye kadar, geri Erzincan’a d\u00f6nmek ve kimbilir nice g\u00fcnler beklemek gerekir. Bizim ise, i\u015fimiz pek aceleydi. Ben Erzurum ile Sivas aras\u0131ndaki yolu belli bir zamanda katedip kararla\u015ft\u0131r\u0131lan g\u00fcnde Sivas’ta bulunamazsak, \u015furada veya burada \u015fu veya bu sebeple korkup kald\u0131\u011f\u0131m, Sivas’ta ve ba\u015fka yerlerde duyulursa, panik ba\u015flayabilir, i\u015fler alt\u00fcst olabilirdi. O halde karar? Tehlikeyi g\u00f6ze al\u0131p yola devam etmek. Ba\u015fka \u00e7aremiz de yoktu. Yaln\u0131z ufak bir tedbir almay\u0131 uygun buldum. Hafif makinal\u0131 t\u00fcfeklerle sil\u00e2hlanm\u0131\u015f olan fed\u00e2k\u00e2r arkada\u015flar\u0131m\u0131zdan birka\u00e7\u0131n\u0131 – \u015fimdi bir alay komutan\u0131 olan Osman Bey ki Tufan Bey ad\u0131yla tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda idi – bir otomobille kendi otomobilimizin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7irdik. Sa\u011fdan soldan gelecek uzak mesafedeki ate\u015flere ald\u0131r\u0131\u015f etmeyerek, otomobiller, \u015fose \u00fczerinde s\u00fcr’atle ilerlemeye devam edecekler. Vurulan, \u00f6len olursa, onlarla me\u015fgul olunmayacak… Tam \u015fose \u00fczerinde ve yak\u0131n\u0131nda, \u015foseyi kapam\u0131\u015f olan e\u015fk\u0131yaya rastlan\u0131rsa, hepimiz otomobillerden atlayaca\u011f\u0131z ve bunlara h\u00fccum ederek yolu a\u00e7aca\u011f\u0131z. Kalanlar tekrar kullan\u0131labilir durumdaki otomobillere binerek ve s\u00fcr’atle uzakla\u015farak yola devam edecekler… \u0130\u015fte verilen emir de buydu. . . Bu tedbiri ve bu arzdaki hareketi yerinde ve emniyetli g\u00f6rmeyenler bulunabilir. Ger\u00e7i bu tarihlerde El\u00e2z\u0131\u011f Valisi Ali Galip Bey’in Dersim’de dola\u015ft\u0131\u011f\u0131, baz\u0131 propadganda ve tertiplere giri\u015fti\u011fi bilinmekte idiyse de, a\u00e7\u0131klayay\u0131m ki, ben, \u00f6nce, bo\u011faz\u0131n ger\u00e7ekten tutulmu\u015f oldu\u011funa inanmad\u0131m. Bunu \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ne hizmet edeceklerini tahmin etti\u011fim baz\u0131 kimseler taraf\u0131ndan, s\u0131rf beni geri d\u00f6nmeye mecbur etmek i\u00e7in kurulmu\u015f bir pl\u00e2n olarak kabul ettim. \u0130kincisi, e\u011fer Dersim K\u00fcrtleri bo\u011faz\u0131 tutmu\u015flarsa, bunlar\u0131n alabilecekleri tertibat\u0131n, uzak tepelerden yola ate\u015f etmekten ibaret kalmas\u0131 bence \u00e7ok muhtemeldi. \u00d6zet olarak, y\u00fcr\u00fcd\u00fck, bo\u011faz\u0131 ge\u00e7tik ve 2 Eyl\u00fcl 1919 g\u00fcn\u00fc Sivas’a vard\u0131k. Halk\u0131n, \u015fehrin \u00e7ok uzaklar\u0131ndan ba\u015flayan b\u00fcy\u00fck ve parlak g\u00f6sterileriyle kar\u015f\u0131land\u0131k. 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131 olan Sal\u00e2hattin Bey, Sivas’ta bulunuyordu. Vali Pa\u015fa ile birlikte, kongreye gelen temsilcilerin yerle\u015ftirilmesinde, Hey’et-i Temsiliye i\u00e7in lise binas\u0131n\u0131n ve kongrenin yap\u0131laca\u011f\u0131 salonun haz\u0131rlanmas\u0131nda, ayr\u0131ca her t\u00fcrl\u00fc tedbirin al\u0131nmas\u0131nda, bir konukseverlik \u00f6rne\u011fi verecek \u015fekilde m\u00fckemmel \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Refet Bey orada de\u011fildi. Nerede bulundu\u011funu da kimse bilmiyordu. 7 Temmuz 1919 tarihli genelgemiz uyar\u0131nca, kendi b\u00f6lgesi olan 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu b\u00f6lgesinden ayr\u0131lmamas\u0131 gerekir ve \u00f6zellikle tam Sivas’ta kongre yap\u0131laca\u011f\u0131 g\u00fcnlerde, orada bulunmas\u0131 uygun d\u00fc\u015ferdi. Haberle\u015fme sonunda kendisinin Ankara’da oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. Ankara’da Kolordu Komutan\u0131 Ali Fuat Pa\u015fa’ya “derhal ve mutlaka Sivas’a g\u00f6nderilmesini” emrettim. 7 Eyl\u00fcl’de geldi ve Hey’et-i Temsiliye \u00fcyesi olarak taraf\u0131mdan Kongre Hey’eti’ne takdim edildi. Efendiler, bizden \u00f6nce gelmi\u015f olan temsilciler, geli\u015fimizi beklerken, aralar\u0131nda toplant\u0131lar yapm\u0131\u015flar ve haz\u0131rl\u0131k olarak baz\u0131 tasar\u0131lar kaleme alm\u0131\u015flar. 41 Bizim geli\u015fimizden sonra da baz\u0131 \u00f6zel toplant\u0131lar ve g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yap\u0131lm\u0131\u015f. Bu defa baz\u0131 kararlar da verilmi\u015f. M\u00fcsaade ederseniz, \u00e7ok karakteristik oldu\u011fu i\u00e7in bu noktay\u0131 a\u00e7\u0131klayay\u0131m :<\/p>\n

S\u0130VAS KONGRES\u0130 A\u00c7ILIYOR
\nSivas Kongresi, 1919 Eyl\u00fcl\u00fcn\u00fcn 4’\u00fcnc\u00fc Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc saat 14.00 te a\u00e7\u0131ld\u0131. \u00d6\u011fleden \u00f6nce temsilciler aras\u0131nda bulunan ve \u00f6teden beri \u015fahsen tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m Husrev Sami Bey yan\u0131ma gelerek \u015f\u00f6yle bir haber getirdi : Rauf Bey ve di\u011fer baz\u0131 kimseler Bekir Sami Bey’in evinde \u00f6zel bir toplant\u0131 yapm\u0131\u015flar ve beni ba\u015fkan yapmamaya karar vermi\u015fler. Arkada\u015flar\u0131n, \u00f6zellikle Rauf Bey’in b\u00f6yle bir davran\u0131\u015f i\u00e7ine girmesine asla ihtimal vermedim. Husrev Sami Bey’e itiraf edeyim ki, biraz ciddi olarak, b\u00f6yle anlams\u0131z s\u00f6zleri bana getirmemesi uyar\u0131s\u0131nda bulundum. Verdi\u011fi haberin asl\u0131 olmak imk\u00e2n ve ihtimali bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, arkada\u015flar aras\u0131nda, yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmalara yol a\u00e7abilecek s\u00f6zler sarfedilmesinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ekledim. Efendiler, ben bu kongrede ba\u015fkanl\u0131k meselesine \u00f6nem vermiyordum. Ba\u015fkanl\u0131\u011fa, belki ya\u015fl\u0131 bir zat\u0131n getirilmesinin uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Bu maksatla, baz\u0131 arkada\u015flar\u0131n da d\u00fc\u015f\u00fcncelerini yollad\u0131m. Bu arada, kongre salonuna girmeden \u00f6nce koridorda Rauf Bey’e raslad\u0131m. Kimi ba\u015fkan yapal\u0131m? dedim. Rauf Bey, \u00e2deta heyecanl\u0131 bir sesle, zaten s\u00f6ylemeye haz\u0131rlanm\u0131\u015f oldu\u011fu o anda halinden anla\u015f\u0131lan bir tav\u0131rla ve keskin bir dille : Sen ba\u015fkan olmamal\u0131s\u0131n. dedi. Derhal Husrev Sami Bey’in verdi\u011fi haberin do\u011frulu\u011funa inand\u0131m ve do\u011frusu \u00fcz\u00fcld\u00fcm. Ger\u00e7i, Erzurum Kongresi’nde de benim ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131 sak\u0131ncal\u0131 g\u00f6renler vard\u0131. Fakat onlar\u0131n nas\u0131l kimseler olduklar\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftim. Bu defa en yak\u0131n arkada\u015flar\u0131m\u0131n ayn\u0131 zihniyeti a\u00e7\u0131\u011fa vurmalar\u0131 beni d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc. Rauf Bey’e :Anlad\u0131m, Bekir Sami Bey’in evinde ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z karar\u0131 bana bildiriyorsun dedim ve cevab\u0131n\u0131 beklemeden yan\u0131ndan uzakla\u015farak kongre salonuna girdim. Kongrenin a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan sonra ilk s\u00f6z alan bir y\u00fcksek zat\u0131n kongre zapt\u0131na aynen ge\u00e7mi\u015f olan \u015fu konu\u015fmas\u0131n\u0131 dinledik : – Efendim, \u015fimdi tabi\u00ee ba\u015fkanl\u0131k meselesi s\u00f6z konusu olacak. Bendeniz ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n birer g\u00fcn veyahut birer hafta devam etmek \u00fczere s\u0131ra ile yap\u0131lmas\u0131n\u0131 ve \u00fcyelerin veya temsil edilen il ve sancak adlar\u0131n\u0131n ba\u015f harfleri esas al\u0131narak alfabe s\u0131ras\u0131na uyulmas\u0131n\u0131 teklif ediyorum. Efendiler, garip bir tesad\u00fcft\u00fcr ki, bu teklif sahibinin temsil etti\u011fi ilin ad\u0131 elif (A) ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 gibi, kendi ad\u0131n\u0131n ilk harfi de (A) ile ba\u015fl\u0131yordu. Ben davet sahibi s\u0131fat\u0131yla bir konu\u015fma yaparak kongreyi a\u00e7t\u0131ktan sonra, ge\u00e7ici olarak ba\u015fkanl\u0131k makam\u0131nda bulunuyordum. – Buna neden gerek duyuluyor, efendim? diye sordum. Teklif sahibi : Bu \u015fekilde i\u015fin i\u00e7ine \u015fahsiyat kar\u0131\u015fmam\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 gibi, e\u015fitlik ilkesine uyuldu\u011fu i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131ya kar\u015f\u0131 da olumlu bir etki yapm\u0131\u015f olur dedi. Efendiler, ben, vatan\u0131n, teklif sahibi ile birlikte b\u00fct\u00fcn milletin ve hepimizin bir fel\u00e2ket \u00e7\u0131kmaz\u0131nda bulundu\u011fumuzu g\u00f6z\u00f6n\u00fcne getirerek, kurtulu\u015f \u00e7aresi oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131m te\u015febb\u00fcsleri, sonsuz g\u00fc\u00e7l\u00fck ve engellere ra\u011fmen, madd\u00ee, manev\u00ee b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131mla bir sonuca ula\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, benim en yak\u0131n arkada\u015flar\u0131m daha d\u00fcn \u0130stanbul’dan gelmi\u015f ve tabi\u00ee olarak i\u015fin i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc bilmeyen, sayg\u0131 duydu\u011fum ya\u015fl\u0131 bir zat\u0131n diliyle, bana \u015fahsiyattan s\u00f6z ediyorlar. Bu teklifi oya koydum. \u00c7o\u011funlukla reddettiler. Ba\u015fkan se\u00e7imini gizli oyla yapt\u0131rd\u0131m. \u00dc\u00e7 olumsuz oya kar\u015f\u0131, beni ba\u015fkan se\u00e7tiler.<\/p>\n

S\u0130VAS KONGRES\u0130N\u0130N U\u011eRA\u015eTI\u011eI \u0130\u015eLER 42
\nSivas Kongresi’nin g\u00fcndemini, Erzurum Kongresi’nin t\u00fcz\u00fck ve bildiri metinleri ile, bizden \u00f6nce Sivas’a gelmi\u015f olan yirmi be\u015f kadar \u00fcyenin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir muht\u0131ra olu\u015fturacakt\u0131. \u0130lk a\u00e7\u0131l\u0131\u015f g\u00fcn\u00fc olan 4 Eyl\u00fcl ile, be\u015finci, alt\u0131nc\u0131 g\u00fcnler yani \u00fc\u00e7 g\u00fcn, \u0130ttihat\u00e7\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ispat i\u00e7in yemin etmek gerekti\u011finden, yemin form\u00fcl\u00fc haz\u0131rlamakla, Padi\u015fah’a sunulacak bir yaz\u0131 yazmakla, kongrenin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla gelen telgraflara cevap vermekle ve \u00f6zellikle, kongre siyasetle u\u011fra\u015fa\u00e7ak m\u0131 u\u011fra\u015fmayacak m\u0131 konusunun tart\u0131\u015fmas\u0131 ile ge\u00e7ti. \u0130\u00e7inde bulunulan m\u00fccadele ve yap\u0131lan i\u015fler siyasetten ba\u015fka bir \u015fey de\u011filken, bu son konuyu tart\u0131\u015fmak, hayretle kar\u015f\u0131lanacak bir durum de\u011fil midir? En sonunda, Kongrenin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc as\u0131l maksada geldik ve ayn\u0131 g\u00fcnde, Erzurum Kongresi T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc’n\u00fcn metnini g\u00f6r\u00fc\u015ferek hemen bir sonuca ba\u011flad\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Erzurum Kongresi’nin T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc’nde yap\u0131lmas\u0131 gereken de\u011fi\u015fiklikleri zaten haz\u0131rlam\u0131\u015f ve gereken kimseleri de ayd\u0131nlatm\u0131\u015f bulunuyorduk. Bununla birlikte, yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikler sonradan baz\u0131 itirazlara, anla\u015fmazl\u0131klara, bir\u00e7ok yaz\u0131\u015fma ve tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, de\u011fi\u015ftirilen noktalar\u0131n \u00f6nemli olanlar\u0131na i\u015faret edece\u011fim : 1- Derne\u011fin ad\u0131 \u015earki Anadolu M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti idi. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti oldu. 2 – Hey’et-i Temsiliye, b\u00fct\u00fcn Do\u011fu Anadolu’yu temsil eder yerine Hey’et-i Temsiliye b\u00fct\u00fcn vatan\u0131 temsil eder dendi. Mevcut \u00fcyelere alt\u0131 ki\u015fi daha eklendi. 3 -Her t\u00fcrl\u00fc i\u015fgal ve m\u00fcdahaleyi Rumluk ve Ermenilik kurma gayesine ba\u011fl\u0131 sayaca\u011f\u0131m\u0131zdan, topyek\u00fcn savunma ve direnme ilkesi kabul edilmi\u015ftir yerine her t\u00fcrl\u00fc i\u015fgal ve m\u00fcdahalenin \u00f6zellikle Rumluk ve Ermenilik kurma gayesine y\u00f6nelmi\u015f faaliyetin reddi konular\u0131nda topyek\u00fbn savunma ve direnme ilkesi kabul edilmi\u015ftir denildi. Bu iki c\u00fcmlede anlam bak\u0131m\u0131ndan elbette b\u00fcy\u00fck fark vard\u0131r. Birincisinde \u0130til\u00e2f Devletlerine kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanca tav\u0131r alma ve direnmeden s\u00f6z edilmiyor. \u0130kincisinde bu husus a\u00e7\u0131kl\u0131k kazan\u0131yor. 4 – T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddesinde yer alan konu olduk\u00e7a tart\u0131\u015fmal\u0131 ge\u00e7ti. Madde \u015fuydu : Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fbmeti’nin yabanc\u0131 devletlerin bask\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, buralar\u0131 (yani Do\u011fu illerini) b\u0131rakmak ve ilgilenmemek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131rsa, al\u0131nacak idar\u00ee, siyas\u00ee, asker\u00ee tedbirlerin tayin ve tespiti yani ge\u00e7ici bir vekalet kurma konusu. Sivas Kongresi T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc’n\u00fcn bu maddesindeki buralar\u0131 yerine yurdumuzun her hangi bir par\u00e7as\u0131n\u0131 b\u0131rakmak ve ilgilenmemek \u015feklinde daha geni\u015f ve genel bir kay\u0131t kondu.<\/p>\n

AMER\u0130KAN MANDASI \u0130\u00c7\u0130N PROPAGANDALAR AMER\u0130KAN MANDASI \u0130\u00c7\u0130N PROPAGANDALAR
\nBundan sonra, 8 Eyl\u00fcl toplant\u0131s\u0131nda s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim muht\u0131ra ele al\u0131nd\u0131. Bu muht\u0131rada ba\u015fl\u0131ca Amerikan mandas\u0131 \u00fczerinde duruluyordu. O g\u00fcnlerde, \u0130stanbul’dan gelen baz\u0131 kimseler Amerikal\u0131 Mistez Brown (Bravn) ad\u0131nda bir gazeteciyi de Sivas’a getirmi\u015flerdi. Bu konu \u00fczerinde kongrede ge\u00e7en g\u00f6r\u00fc\u015fmelere yer vermeden \u00f6nce,y\u00fcksek hey’etinizi yeterince ayd\u0131nlatabilmek i\u00e7in, baz\u0131, \u00f6n bilgiler arz edeyim. Bu bilgiler, Erzurum’dan beri ba\u015flayan baz\u0131 haberle\u015fmelerden daha iyi anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 i\u00e7in, onlar\u0131 oldu\u011fu gibi sunaca\u011f\u0131m : 43 G\u00fcvenlikle ilgili ve \u00e7ok ivedi Amasya, 25\/26.7.1919 Erzurum’da 3′ \u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Kurmay Ba\u015fka\u0131l\u0131\u011f\u0131’na 1-Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya \u00f6zel : Bu g\u00fcn 25 Temmuz 1919 ak\u015fam\u0131 Bekir Sami Beyefendi Amasya’ya geldiler. Kendileri ile uzunca bir s\u00fcre g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u015ferefine eri\u015ftim. Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya ve Rauf Beyefendi’ye sayg\u0131lar\u0131n\u0131 sunarlar. Kendisi a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini arz etmekli\u011fimi rica etmi\u015ftir. 2 – Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, elbette istenir ve tercih edilir. Ancak, tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istedi\u011fimiz takdirde, vatan\u0131n bir\u00e7ok par\u00e7alara ayr\u0131laca\u011f\u0131 kesin ve \u015f\u00fcphesizdir. \u015eu halde, iki \u00fc\u00e7 ili i\u00e7ine almaktan ibaret olacak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa, vatan\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc garanti alt\u0131na alacak yabanc\u0131 bir devletin himayesi (mandaterlik) elbette tercih edilir. Osmanl\u0131 \u00fclkesinin tamam\u0131n\u0131 i\u00e7ine alan me\u015frulu\u011fumuz ve d\u0131\u015far\u0131daki temsil hakk\u0131m\u0131z eskiden oldu\u011fu gibi devam etmek \u015fart\u0131yla, belirli s\u00fcre i\u00e7in Amerika mandas\u0131n\u0131 istemeyi milletimiz i\u00e7in en yararl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u015fekli olarak kabul ediyorum. Bu konuda Amerika temsilcisiyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Birka\u00e7 ki\u015finin de\u011fil,b\u00fct\u00fcn bir milletin sesini Amerika’ya duyurmak gerekti\u011fini s\u00f6yledi ve a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fartlar \u00e7er\u00e7evesinde Wilson’a, Senato’ya ve Amerikan Kongresi’ne ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131 teklif etti : a) Adil bir h\u00fckumetin kurulmas\u0131, b) \u00d6\u011fretim ve e\u011fitimin yay\u0131lmas\u0131 ve genelle\u015ftirilmesi, c) Din ve mezhep h\u00fcrriyetinin sa\u011flanmas\u0131, d) Gizli anla\u015fmalar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 e) B\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 \u00fclkesini s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine alacak \u015fekilde, Amerikan H\u00fck\u00fbmeti’nin bizi kumandas\u0131 alt\u0131na almay\u0131 kabul etmesi. 3 – Bundan ba\u015fka kongremizin se\u00e7ece\u011fi bir hey’eti, Amerika’ya bir z\u0131rhl\u0131 ile g\u00f6ndermeyi de temsilci \u00fczerine alm\u0131\u015ft\u0131r. 4 – Bekir Sami Bey, daha bir iki g\u00fcn buralarda kalaca\u011f\u0131ndan, her t\u00fcrl\u00fc emir ve talimat\u0131n benim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131mla g\u00f6nderilmesini, \u00f6zellikle Sivas Kongresi’nin ne zaman toplanaca\u011f\u0131n\u0131n ve kendilerinin o g\u00fcne kadar nerede beklemesinin uygun olaca\u011f\u0131n\u0131n bildirilmesini istirham eylemekte oldu\u011fu. 5′ inci Kafkas T\u00fcmeni Komutan Vekili Arif \u015eifre \u0130vedi ve ki\u015fiye \u00f6zel Erzurum Amasya’da 5′ inci T\u00fcmen Komutanl\u0131\u011f\u0131na 1- \u015eimdi Amasya’da bulunan eski Vali Bekir Sami Beyefendi’ye \u00f6zel : Z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerinin telgraf\u0131ndan \u00e7ok yararland\u0131k, Toplanm\u0131\u015f bulunan Vil\u00e2yat-\u0131 \u015earkiye Kongresi hemen her tarafta kendi memleketleri halk\u0131nca etkili,hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r ve s\u00f6z sahibi olarak tan\u0131nm\u0131\u015f kimselerden kurulmu\u015f yetkili bir hey’et durumundad\u0131r. Bu kongrede, \u015fimdiye kadar yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde, devlet ve milletin istikl\u00e2linin b\u00f6l\u00fcnmezli\u011fi \u0131srarla savunulmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan, bizce de daha \u015fartlar\u0131 ve niteli\u011fi belirsiz olan bir Amerika mandaterli\u011finden kongrede do\u011frudan do\u011fruya s\u00f6z edilmesi pek sak\u0131ncal\u0131 olaca\u011f\u0131ndan, z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerinin \u0130stanbul’da temasta bulundu\u011fu kimselerle yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelere dayanarak a\u015fa\u011f\u0131daki noktalar\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 ve bizleri hemen ayd\u0131nlatman\u0131z\u0131 \u00f6zellikle rica ederiz. Bundan \u00f6nce de do\u011frudan do\u011fruya \u0130stanbul’dan gelen bu konudaki bilgiler \u015f\u00fcpheli g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, ayn\u0131 esaslar \u00e7er\u00e7evesinde a\u00e7\u0131klama istendi\u011fi gibi, 21 Temmuz 1919 tarihinde Sivas’ta Refet Bey vas\u0131tas\u0131yla \u0130stanbul’dan al\u0131nan bilgilerde de yine \u015f\u00fcpheli noktalar bulundu\u011fundan, oradan da \u015fartlar hakk\u0131nda kestirmeden a\u00e7\u0131klama istenmi\u015ftir. 44 a) Tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istendi\u011fi takdirde, vatan\u0131n bir\u00e7ok par\u00e7alara ayr\u0131laca\u011f\u0131 kesin ve \u015f\u00fcphesizdir, buyuruluyor. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn kayna\u011f\u0131 nedir? b) Vatan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden maksat, memleketin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc m\u00fc, yoksa hakimiyet haklar\u0131 m\u0131d\u0131r? c) Osmanl\u0131 \u00fclkesinin tamam\u0131n\u0131 i\u00e7ine alan me\u015frulu\u011fumuz ve d\u0131\u015far\u0131daki temsil edilme hakk\u0131m\u0131z eskiden oldu\u011fu gibi devam etmek \u015fartiyle mandaterlik istemeyi en yararl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak kabul buyuruyorsunuz, Ancak, temsilcinin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bildirdi\u011finiz maddeler ile bu \u015fekil biribiri ile \u00e7eli\u015fmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u00c7\u00fcnk\u00fc, me\u015frulu\u011fumuz eskiden oldu\u011fu gibi devam etti\u011fi takdirde, h\u00fck\u00fbmet, yasama g\u00fcc\u00fcn\u00fcn g\u00fcvenine sahip ve denetimine t\u00e2b\u00ee bir hey’etten ibaret olur ki, art\u0131k bu hey’etin kurulu\u015funda Amerika’n\u0131n m\u00fcdahalesi ve etkisi olamaz. Bu durumda ya me\u015fruluk devam edecektir ve Amerika’dan \u00e2dil bir h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131n\u0131 istemeye gerek yoktur. Yahut da, istendi\u011fine g\u00f6re, me\u015frulu\u011fun devam\u0131 s\u00f6zden ibaret kal\u0131r. d) \u00d6\u011fretim ve e\u011fitimin yay\u0131lmas\u0131ndan ve genelle\u015ftirilmesinden maksat nedir? \u0130lk anda hat\u0131r\u0131m\u0131za gelen, memleketin her taraf\u0131nda Amerikan okullar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc daha \u015fimdiden yaln\u0131z Sivas’ta yirmi be\u015f kadar okul a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r ki, yaln\u0131z bir tanesinde bin be\u015f y\u00fcz kadar Ermeni \u00f6\u011frenci vard\u0131r. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda Osmanl\u0131 ve \u0130sl\u00e2m ve \u00f6\u011fretim ve e\u011fitiminin yay\u0131lmas\u0131 ve genelle\u015ftirilmesi ile bu te\u015febb\u00fcs nas\u0131l ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131r. e) Din ve mezhep h\u00fcrriyetinin sa\u011flanmas\u0131 maddesi de \u00f6nemlidir. Patrikhanelerin imtiyazlar\u0131 devam ederken bunun farkl\u0131 yan\u0131 ve anlam\u0131 nedir? f) Temsilcinin be\u015finci madde olarak s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 \u00fclkesinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 ne demektir? Yani sava\u015ftan \u00f6nceki s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z m\u0131d\u0131r? E\u011fer bu deyim i\u00e7inde Suriye ve Irak da varsa, Anadolu halk\u0131 Arabistan ad\u0131na mandaterlik iste\u011fine hak ve yetkisi olabilir mi? g) Bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmetin politikas\u0131 nedir? Tevfik Pa\u015fa neden Londra’ya gitti? Amerikal\u0131lar gibi \u0130ngilizlerin de ayr\u0131ca bir mandaterlik politikas\u0131 g\u00fctt\u00fckleri anla\u015f\u0131l\u0131yor. Aralar\u0131ndaki fark nedir? H\u00fck\u00fcmet Amerikan mandas\u0131 i\u00e7in ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor? Yani buna e\u011filimli mi, yoksa isteksiz mi? Amerikal\u0131lar neden Ermenistan mandaterli\u011fini b\u0131rakt\u0131lar? Amerikal\u0131lar manday\u0131 almaya ne dereceye kadar yatk\u0131n ve isteklidirler? 2 – Sivas Kongresi’nin toplanmas\u0131, Erzurum Kongresi’nin sonucuna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bununla ayr\u0131ca u\u011fra\u015f\u0131lmaktad\u0131r.. Y\u00fcksek \u015fahsiyetlerinin bunu beklemek \u00fczere ya Tokat’ta yahut Amasya’da bulunmalar\u0131 uygundur. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 sunar\u0131z. Mustafa Kemal G\u00fcvenlikle ilgili Amasya, 30.7.1919 \u0130vedi 3′ \u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na 1-Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya \u00f6zel; Bekir Sami Bey’den al\u0131nan cevap a\u015fa\u011f\u0131da arz olunur : a) Tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istendi\u011fi takdirde, vatan\u0131n bir\u00e7ok b\u00f6lgeye ayr\u0131laca\u011f\u0131 ve birka\u00e7 mandaya tabi tutulaca\u011f\u0131m\u0131z D\u00f6rtler Komisyonu’nca kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.Bu bak\u0131mdan ve buna engel olmak i\u00e7in, Amerikan temsilcisi, bir manda istemenin en uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. b) Yaln\u0131z hakimiyet haklar\u0131 s\u00f6z konusudur; yurt b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn korunmas\u0131 temel ilkedir. c) Amerika’dan herhangi \u015fekilde bir h\u00fckumet istemeyece\u011fiz. Amerika’ya adil bir h\u00fckumet kuraca\u011f\u0131m\u0131z konusunda g\u00fcvence verece\u011fiz. Anayasam\u0131z\u0131n h\u00fck\u00fcmleri y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalmak, Hanedan’\u0131n her t\u00fcrl\u00fc h\u00fck\u00fcm s\u00fcrme haklar\u0131na dokunulmamak ve korunmak, eskiden oldu\u011fu gibi 45 d\u0131\u015far\u0131da temsilcilerimiz bulunmak \u015fart\u0131yla,Amerikan H\u00fck\u00fbmeti’nin mutlulu\u011fumuza ve geli\u015fmemize yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131n\u0131 isteyece\u011fiz. \u0130steyece\u011fimiz manda \u015fekli budur. d) \u00d6\u011fretim ve e\u011fitimin yay\u0131lmas\u0131ndan ve genelle\u015ftirilmesinden maksat Amerikan okullar\u0131n\u0131n k\u00f6ylerimize kadar girmesine izin vermek de\u011fil, mill\u00ee ve isl\u00e2m\u00ee \u00f6\u011fretim ve e\u011fitimi yaymaya ve genelle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z konusunda kendilerine s\u00f6z vermekle birlikte yard\u0131mlar\u0131n\u0131 istemektir. Mandaterli\u011fi Amerikan misyonerlerine de\u011fil Amerikan H\u00fck\u00fcmeti’ne vermek istiyoruz. e) Din ve mezhep h\u00fcrriyeti esasen din\u00ee ve isl\u00e2m\u00ee ilkelerimizin gere\u011fidir;Amerikan kamuoyu bu ger\u00e7e\u011fi bilmedi\u011fi i\u00e7in, kendilerine bu konuda g\u00fcvence vermek istiyoruz. Temsilcinin s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi s\u0131n\u0131rlar sava\u015ftan \u00f6nceki s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131zd\u0131r.Suriye ve di\u011fer memleketler \u00fczerinde bizim mandaterlik iste\u011fine yetkimiz olup olmamas\u0131 kongrece \u00e7\u00f6z\u00fclecek bir sorundur. Esasen Suriye ve Irak’ta Amerikan hey’etleri halk oyuna ba\u015fvurdular. Suriye ve Filistin’de ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Arap h\u00fck\u00fbmeti kurulmas\u0131n\u0131 istemekle birlikte, Amerikan mandas\u0131n\u0131 \u00f6tekilerden daha \u00fcst\u00fcn tuttuklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdiler. f) Bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmet daha yeni kuruldu\u011fundan politikas\u0131 belli de\u011fildir. Ancak, daha \u00f6nceki h\u00fck\u00fbmetlerin siyasetleri g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck ve \u0130til\u00e2f kuvvetlerinin her emrine boyun e\u011fmekti. Tevfik Pa\u015fa, Londra’ya gitmeyerek Ferit Pa\u015fa ile geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr.Amerika, Ermenistan h\u00fck\u00fbmeti belli olmadan yaln\u0131z oralarda dola\u015fan heyetlerinin verdi\u011fi raporlara g\u00f6re, b\u00fcy\u00fck bir Ermenistan’\u0131n kurulmas\u0131na madd\u00ee olarak imk\u00e2n bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir. Manda konusundaki aynnt\u0131l\u0131 bir rapor posta ile g\u00f6nderilmek \u00fczeredir. g) \u015eimdilik taraf\u0131n\u0131zdan yap\u0131lacak tebligat\u0131 beklemek \u00fczere Tokat’ta bulunaca\u011f\u0131m. Amasya ve Tokat ile il\u00e7elerde gerekli tebli\u011flerde bulunmakta ve bunlar\u0131n iyi sonu\u00e7lar verece\u011fini \u00fcmit etmekteyim. Hepinize sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m, efendim. 5′ inci T\u00fcmen Komutan\u0131 Arif \u015fifre Erzurum, 1.8.1919 Ki\u015fiye \u00f6zel Amasya’da 5′ inci T\u00fcmen Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Bu telgraf\u0131n hemen Bekir Sami Beyefendi’ye \u0131\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve cevab\u0131n\u0131n acele olarak al\u0131nmas\u0131 rica olunur. Bekir Sami Beyefendi’ye \u00d6zel: \u0130lgi : 3.7.1919. Amerikan mandas\u0131 hakk\u0131ndaki son a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6\u011frendik. Bu \u015fartlara g\u00f6re asl\u0131nda korkulacak bir \u015fey olmamak l\u00e2z\u0131m. Bununla birlikte daha bir nokta hakk\u0131ndaki y\u00fcksek g\u00f6r\u00fc\u015flerinizi de almak istiyoruz. Lehimizde bu kadar elveri\u015fli \u015fartlar ileri s\u00fcr\u00fclmesine yatk\u0131n bulunacak olan Amerikan H\u00fckumeti, b\u00f6yle bir mandaterli\u011fi kabul etmesine yani buna katlanmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k,Amerika ad\u0131na ne gibi yarar ve \u00e7\u0131karlar sa\u011flam\u0131\u015f olacakt\u0131r? Bununla kendi hesaplar\u0131na elde edecekleri sonu\u00e7 nedir? Bu konudaki y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilgilerinizle de bizi ayd\u0131nlatman\u0131z\u0131 acele bekleriz, efendim. Mustafa Kemal Amasya, 3.8.l919 3′ c\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na Bekir Sami Bey’den al\u0131nan cevap a\u015fa\u011f\u0131da arz olunur : 46 Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya \u00d6zel : Amerikal\u0131larla \u015fimdiye kadar yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler tabiat\u0131yla hep \u00f6zel bir \u015fekilde olmu\u015f ve s\u0131rf bir varsay\u0131mdan ibaret kalm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, mandaterliklerin her iki tarafa y\u00fckleyece\u011fi \u015fartlar \u00fczerinde durulmam\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcmk\u00fcnse, haz\u0131rl\u0131klara ba\u015flanarak Sivas Kongresi’nin bir an \u00f6nce a\u00e7\u0131lmas\u0131 gere\u011fini \u00f6zet olarak arz ederim. Kurmay Yarbay Arif Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Sayg\u0131de\u011fer Efendim, Memleketin siyas\u00ee durumu en son kertesine geldi. Kendimize bir y\u00f6n \u00e7izebilmek i\u00e7in, T\u00fcrk milletinin zar\u0131n\u0131 at\u0131p olumlu bir durum alma zaman\u0131 ise ge\u00e7mek \u00fczere bulunuyor. D\u0131\u015f durum \u0130stanbul’da \u015f\u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor : Fransa,\u0130talya, \u0130ngiltere, T\u00fcrkiye’nin mandaterlik meselesini Amerikan Senatosu’na resmen teklif etmi\u015f olmakla birlikte, Senato’nun bu teklifi kabul etmemesi i\u00e7in b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7lerini kullan\u0131yorlar. Taksimden pay ka\u00e7\u0131rmak elbette i\u015flerine gelmiyor. Suriye’de arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulamayan Fransa, zarar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye’den kapatmak istiyor. \u0130talya namuslu bir emperyalist oldu\u011fundan, sava\u015fa ancak Anadolu’nun b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fclmesinde pay almak i\u00e7in girdi\u011fini a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa s\u00f6yl\u00fcyor. \u0130ngiltere’nin oyunu biraz daha incedir. \u0130ngiltere, T\u00fcrk’\u00fcn birli\u011fini, \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fmas\u0131n\u0131, ger\u00e7ek bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k kazanmas\u0131n\u0131, gelecekte bile istemiyor. Yeni imk\u00e2n ve g\u00f6r\u00fc\u015flerle ;tamamen \u00e7a\u011fda\u015f ve kuvvetli bir M\u00fcsl\u00fcman – T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmeti ba\u015f\u0131nda hil\u00e2fet de olursa, \u0130ngiltere’nin elindeki m\u00fcsl\u00fcman esirleri i\u00e7in k\u00f6t\u00fc bir \u00f6rnek olur. \u0130ngiltere T\u00fcrkiye’yi b\u00fct\u00fcn\u00fc ile ele ge\u00e7irebilse, kafas\u0131n\u0131 kolunu kopar\u0131r, birka\u00e7 y\u0131lda sad\u0131k bir s\u00f6m\u00fcrge durumuna sokar. Buna, memleketimizde en ba\u015fta ve \u00f6zellikle din\u00ee s\u0131n\u0131flar \u00e7oktan taraftard\u0131rlar. Fakat bunu Fransa ile d\u00f6v\u00fc\u015fmeden yapabilmek m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131ndan taraftar olamaz. Fakat, T\u00fcrkiye’yi b\u00fct\u00fcn olarak korumak gere\u011fi duyulursa, yani b\u00f6l\u00fc\u015fmenin b\u00fcy\u00fck asker\u00ee fedak\u00e2rl\u0131klarla yap\u0131labilece\u011fini anlarsa L\u00e2tinleri sokmamak i\u00e7in Amerikan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc tutar ve destekler.Nitekim \u0130ngiliz siyaset\u00e7ileri aras\u0131nda zaten bu g\u00f6r\u00fc\u015fe e\u011filimli olanlar vard\u0131r. Morisson (Morison) gibi \u00fcnl\u00fc kimseler Amerika’n\u0131n T\u00fcrkiye’de manda kurmasm\u0131 istiyorlar. Ba\u015fka bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu da, T\u00fcrkiye’yi Trakya’dan, \u0130zmir’den, Adana’dan, belki de Trabzon’dan ve hele \u0130stanbul’dan yoksun b\u0131rakt\u0131ktan sonra, eski Kapit\u00fclasyonlar\u0131 ve bo\u011fulmaya mahk\u00fbm i\u00e7 s\u0131n\u0131rlar\u0131yla ba\u015fba\u015fa b\u0131rakmak. Biz \u0130stanbulda, kendimiz i\u00e7in, b\u00fct\u00fcn eski ve yeni T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 i\u00e7ine almak \u00fczere ge\u00e7ici bir Amerikan mandas\u0131n\u0131 Kehven-i \u015ferolarak g\u00f6r\u00fcyoruz. Dayand\u0131\u011f\u0131m\u0131z noktalar \u015funlard\u0131r : 1- Aram\u0131zda, hangi \u015fartlar alt\u0131nda olursa olsun, Hristiyan az\u0131nl\u0131klar kalacakt\u0131r. Bunlar hem Osmanl\u0131 vatanda\u015f\u0131 olma haklar\u0131ndan yararlanacaklar hem de d\u0131\u015far\u0131da bir Avrupa devletine dayanarak kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00e7\u0131karacaklar, s\u00fcrekli olarak m\u00fcdahaleye yol a\u00e7acaklar ve zaten g\u00f6stermelikten ibaret olan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan az\u0131nl\u0131klar ad\u0131na her y\u0131l bir par\u00e7a daha kaybedece\u011fiz. G\u00fc\u00e7l\u00fc bir h\u00fck\u00fbmet ve \u00e7a\u011fda\u015f bir idare kurulabilmesi i\u00e7in, patrikhanenin siyas\u00ee imtiyazla, az\u0131nl\u0131klar\u0131n kuvvetli devletler vas\u0131tas\u0131yla yapt\u0131klar\u0131 s\u00fcrekli tehditler ortadan kalkmal\u0131d\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck ve zay\u0131f bir T\u00fcrkiye bunu ba\u015faramayacakt\u0131r. 2 – Biribirini yok eden, \u00e7\u0131kar sa\u011flama, h\u0131rs\u0131zl\u0131k, macera ve \u015f\u00f6hret i\u00e7in ya\u015fayanlar\u0131n h\u0131rs\u0131n\u0131 doyuran bu h\u00fck\u00fbmet anlay\u0131\u015f\u0131 yerine, milletin refah ve kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilecek, halk\u0131 ve k\u00f6yleri, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve zihniyeti ile \u00e7a\u011fda\u015f bir halk durumuna getirebilecek bir h\u00fck\u00fbmet anlay\u0131\u015f ve uygulamas\u0131na ihtiyac\u0131m\u0131z var.Bunun i\u00e7in gerekli olan paraya uzmanl\u0131\u011fa ve kudrete sahip de\u011filiz. Siyas\u00ee d\u0131\u015f 47 bor\u00e7lar, siyas\u00ee esareti art\u0131r\u0131yor. Taraf tutma, cahillik ve \u00e7ok konu\u015fmaktan ba\u015fka olumlu bir sonu\u00e7 veren yeni bir hayat yaratam\u0131yoruz. Bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmet, adamlar\u0131n\u0131 takdir etmese bile, halk\u0131 ve halk h\u00fck\u00fbmeti kurulmas\u0131n\u0131 yararl\u0131 g\u00f6ren Filipin gibi vah\u015f\u00ee bir memleketi, bug\u00fcn kendi kendini idareye muktedir \u00e7a\u011fda\u015f bir makine haline koyan Amerika, bu konuda \u00e7ok i\u015fimize geliyor. On be\u015f yirmi y\u0131l s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ektikten sonra yeni bir T\u00fcrkiye’yi, her ferdi \u00f6\u011frenimi ve zihniyetiyle ger\u00e7ek ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kafas\u0131nda ve cebinde ta\u015f\u0131yan bir T\u00fcrkiye’yi, ancak yeni d\u00fcnyan\u0131n kabiliyeti yaratabilir. 3 – Yabanc\u0131 devletlerin T\u00fcrkiye \u00fczerindeki rekabetlerini ve kuvvetlerini memleketimizden uzakla\u015ft\u0131rabilecek bir yard\u0131mc\u0131ya ihtiyac\u0131m\u0131z var. Bunu ancak Avrupa d\u0131\u015f\u0131nda ve Avrupa’dan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir elde bulabiliriz. 4 – Bug\u00fcnk\u00fc oldu bittileri ortadan kald\u0131rmak ve davam\u0131z\u0131 s\u00fcr’atle d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 savunabilmek i\u00e7in, gerekli g\u00fcce sahip bir devletin yard\u0131m\u0131n\u0131 istemek l\u00e2z\u0131md\u0131r. Yay\u0131lma siyaseti g\u00fcden Avrupa’n\u0131n ba\u015fvurdu\u011fu binbir yol ve al\u00e7ak\u00e7a siyasetine kar\u015f\u0131 b\u00f6yle bir vekil olarak Amerika’y\u0131 kendimize kazanarak ortaya atabilirsek, Do\u011fu Meselesi’ni de T\u00fcrk Meselesi’ni de gelecek i\u00e7in kendimiz \u00e7\u00f6z\u00fcmlemi\u015f olaca\u011f\u0131z. Bu sebeplerden dolay\u0131, bir an \u00f6nce istememiz gereken Amerikan mandas\u0131 da, elbette sak\u0131ncas\u0131z de\u011fildir. Haysiyetimizden epeyce fedak\u00e2rl\u0131k etmek mecburiyetinde bulunuyoruz. Yaln\u0131z, baz\u0131lar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi, Amerika’n\u0131n resm\u00ee s\u0131fat\u0131nda din\u00ee e\u011filim ve taraf tutma yoktur. Hristiyanlara para verecek misyoner kad\u0131n Amerika’s\u0131, Amerika’n\u0131n y\u00f6netim mekanizmas\u0131nda bir yer tutmaz. Amerika’n\u0131n y\u00f6netim mekanizmas\u0131 dinsiz ve milliyetsizdir. O, t\u00fcrl\u00fc cins ve mezhepten insanlar\u0131 \u00e7ok uyumlu ve kayna\u015fm\u0131\u015f olarak bir arada tutman\u0131n yolunu biliyor. Amerika, Do\u011fu’da mandaterlik yapmak Avrupa’da ba\u015f\u0131na dert a\u00e7mak niyetinde de\u011fildir. Fakat onlar\u0131n onur meselesi yapt\u0131klan \u015fey, y\u00f6ntemleri ve idealleri ile Avrupa’dan daha \u00fcst\u00fcn bir milet olmak iddias\u0131d\u0131r. Bir millet i\u00e7tenlikle Amerikan milletine ba\u015fvurursa, Avrupa’ya, girdikleri memleket ve milletin yarar\u0131na nas\u0131l bir idare kurduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek isterler. Amerikan resm\u00ee mahfillerinin \u00f6nemli \u015fahsiyetleri aras\u0131nda epey lehimize bir hava olu\u015ftu. \u0130stanbul’a Ermeni dostu olarak gelen bir\u00e7ok hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131 Amerikal\u0131, T\u00fcrk dostu ve T\u00fcrk propagandac\u0131s\u0131 olarak d\u00f6nd\u00fcler. Bu ak\u0131m\u0131 temsil eden resm\u00ee ve gayr\u00ee resm\u00ee Amerikan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda yatan gizli d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015fudur : T\u00fcrkiye’yi par\u00e7alamamak, eski s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bir b\u00fct\u00fcn halinde oldu\u011fu gibi korumak \u015fart\u0131yla genel ve tek bir mandaya ba\u011flamak. Suriye, Amerikan Komisyonu orada iken, genel bir kongre toplayarak Amerika’y\u0131 istemi\u015ftir. Suriye’nin bu iste\u011fi Amerika’da \u00e7ok iyi kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Amerika, bizim topraklar\u0131m\u0131z \u00fczerinde Ermenistan kurmaya niyetli g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. E\u011fer manday\u0131 al\u0131rlarsa, b\u00fct\u00fcn milletleri e\u015fit \u015fartlar alt\u0131nda bir memleket evd\u00e2d\u0131 olarak kabul edip alacaklar\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00e7evrelerden haber ald\u0131m. Ne var ki, Avrupa, mutlaka bir Ermenistan meselesi ortaya \u00e7\u0131karmak – \u00f6zellikle \u0130ngiltere – Ermenilere tavizler vermek istiyor. Amerikan kamuoyunda zul\u00fcm g\u00f6rm\u00fc\u015f Ermeniler ad\u0131na bir oyun oynamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Avrupa korkusu bizim fikir adamlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Re\u015fat Hikmet Bey gibi, C\u00e2mi Bey gibi,hatt\u00e2 mill\u00ee birli\u011fe \u015fekil veren diplomatlar\u0131m\u0131z\u0131n, Ermeni meselesi i\u00e7in bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu tavsiyeleri var. Resmen size yaz\u0131l\u0131yor. \u00c7ok tehlikeli anlar ge\u00e7iriyoruz. Anadolu’daki m\u00fccadeleyi dikkat ve sevgiyle izleyen bir Amerika var. H\u00fck\u00fbmet ve \u0130ngilizler, bunun Hristiyanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek,\u0130ttihat\u00e7\u0131lar getirmek i\u00e7in yap\u0131lan bir hareket oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesini Amerika’ya elbirli\u011fi ile benimsetmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Her an bu Mill\u00ee M\u00fccadele’yi durdurmak i\u00e7in kuvvet g\u00f6nderilmesi tasarlan\u0131yor; bunun i\u00e7in \u0130ngilizleri kand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Mill\u00ee M\u00fccadele s\u00fcr’atle ve olumlu isteklerle kendini ortaya koyarsa ve 48 Hristiyan d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 gibi bir rengi de olmazsa Amerika’da hemen destek bulaca\u011f\u0131n\u0131 yine \u00e7ok \u00f6nemli \u00e7evreler garanti ediyorlar. Sivas Kongresi toplan\u0131ncaya kadar, Amerikan komisyonunu al\u0131koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Hatt\u00e2, kongreye Amerikal\u0131 bir gazeteci g\u00f6ndermeyi de belki ba\u015farabilece\u011fiz. \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn bunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda, d\u00e2v\u00e2m\u0131zda bize yard\u0131mc\u0131 olabilmesi i\u00e7in, bu f\u0131rsat dakikalar\u0131n\u0131 kaybetmeden, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fclme ve \u00e7\u00f6z\u00fclme korkusu kar\u015f\u0131s\u0131nda, kendimizi Amerika’ya ba\u015fvurmaya mecbur g\u00f6r\u00fcyoruz Vas\u0131f Bey karde\u015fimizle bu hususta birle\u015fti\u011fimiz noktalar\u0131 kendisi de ayr\u0131ca yazacakt\u0131r. T\u00fcrkiye’yi azim ve irade sahibi geni\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc bir iki ki\u015fi belki kurtarabilir. Macera ve bo\u011fu\u015fma devri art\u0131k ge\u00e7mi\u015ftir.Gelecek i\u00e7in kalk\u0131nma ve birlik sava\u015f\u0131 a\u00e7maya mecburuz. S\u0131n\u0131rlar\u0131nda bu kadar \u00e7ok evlad\u0131 \u00f6len zavall\u0131 memleketimizin d\u00fc\u015f\u00fcnce ve medeniyet sava\u015f\u0131nda ka\u00e7 tane \u015fehidi var.Biz T\u00fcrkiye’nin hay\u0131rl\u0131 evl\u00e2tlar\u0131ndan, yar\u0131n\u0131n kurucular\u0131 olmalar\u0131n\u0131 istiyoruz. Sizin, Rauf Bey karde\u015fimizle birlikte, temelleri bile \u00e7\u00f6ken zavall\u0131 memleketimiz i\u00e7in uzaklar\u0131 g\u00f6rerek d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z\u0131 bekliyoruz. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131 g\u00f6nderir, ba\u015far\u0131n\u0131za dua ederim. Mill\u00ee d\u00e2v\u00e2da can\u0131yla ba\u015f\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fanlar aras\u0131nda, sade bir T\u00fcrk askerinin al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ile, sizinle birlikte oldu\u011fumu ifade ederim. 10.8.1919 Halide Edip Afyonkarahisar 13.8.1969 15’ inci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya \u00f6zel : \u0130stanbul’daki \u00e7e\u015fitli partilerin birle\u015ferek Amerika hey’etine verilmek \u00fczere ald\u0131klar\u0131 kararlar a\u015fa\u011f\u0131da arz olunur : 1- Ermenistan i\u00e7in T\u00fcrkiye’nin do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00fczerinde Ermenilerin i\u015fine yarayacak bir toprak par\u00e7as\u0131 vermeye Do\u011fu illerindeki T\u00fcrklerin ve orada i\u015f ba\u015f\u0131nda bulunan b\u00fcy\u00fcklerin, bu b\u00f6lgenin gelecekteki refah\u0131n\u0131 ve serbest\u00e7e geli\u015fmesini d\u00fc\u015f\u00fcnerek raz\u0131 olabilecekleri g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde olduklar\u0131n\u0131, yaln\u0131z bu g\u00f6r\u00fc\u015flerini, oradaki K\u00fcrtlerle i\u015fbirli\u011fi yapm\u0131\u015f olmalar\u0131 ve K\u00fcrtlerin de Ermenilere toprak verme d\u00fc\u015f\u00fcncelerine kesinlikle kar\u015f\u0131 bulunmalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla a\u00e7\u0131\u011fa vurmak istemediklerini ve hatt\u00e2 a\u00e7\u0131\u011fa vursalar bile, oradaki T\u00fcrk \u00e7o\u011funlu\u011funun, a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fartlar\u0131n yerine getirilece\u011fi konusunda kendilerine g\u00fcvence verilmedik\u00e7e bu d\u00fc\u015f\u00fcncede K\u00fcrtlerden ayr\u0131lmayacaklar\u0131n\u0131 zannettiklerini tespit etmi\u015ftir. \u015e\u00f6yle ki Birincisi,T\u00fcrk ve K\u00fcrt \u00e7o\u011funlu\u011funun ve aralar\u0131ndaki di\u011fer az\u0131nl\u0131klar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklar\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc; ikincisi, T\u00fcrk ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tam olarak tan\u0131nmas\u0131 ve fiilen garanti edilmesi; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, T\u00fcrkiye’nin \u00e7a\u011fda\u015f medeniyete ula\u015fabilmesi i\u00e7in serbest\u00e7e geli\u015fmesine engel olan kay\u0131tlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla Wilson prensiplerinde vadedildi\u011fi \u00fczere, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131ndan ve haklar\u0131ndan en g\u00fcvenli bir \u015fekilde yararlanmas\u0131na imk\u00e2n verilmesi; d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, bu hususlarda ve T\u00fcrklerin geli\u015fmelerinin \u00e7abukla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda Amerika’n\u0131n bize yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131, Cemiyet-i Akvam ‘a kar\u015f\u0131 \u00fcstlenmesi. 2 – Bo\u015falt\u0131lacak topraklardan \u00e7\u0131kar\u0131lacak olan T\u00fcrk ve K\u00fcrtlerin g\u00f6nderildikleri yeni topraklarda derhal yerle\u015ftirilmeleri ve bu topraklardan hemen yararlanmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in Amerika’n\u0131n yard\u0131m etmesi. 3 – O \u00e7evrede ve \u00f6zellikle Erzincan ve Sivas aras\u0131nda yo\u011fun olarak bulunan Ermeniler’in yine Ermenistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine g\u00f6nderilmelerinin sa\u011flanmas\u0131. 4 – Ermenistan ad\u0131na ve hesab\u0131na ger\u00e7ekle\u015fmesini muhtemel g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz toprak verme durumu, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Ermenistan ad\u0131na de\u011fil, ancak b\u00fcy\u00fck ve meden\u00ee bir devletin mandas\u0131 alt\u0131nda geli\u015fecek \u00e7a\u011fda\u015f bir devlet ad\u0131na olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc,bug\u00fcnk\u00fc Ermenistan’a toprak b\u0131rakmak, T\u00fcrkiye’nin ba\u015f\u0131na ikinci bir Makedonya derdi a\u00e7mak demek oldu\u011fu gibi, Kafkasya i\u00e7in de bir gaile \u00e7\u0131karmak demektir. 49 5 – B\u00fct\u00fcn bunlar tart\u0131\u015f\u0131labilir bir “teklif” niteli\u011findedir. Ancak, bunlar\u0131n kesin bir \u015fekil alabilmesi, memleketteki hey’etlerle temas kurmaya ba\u011fl\u0131 ise oraya Amerikan hey’etinden birinin g\u00f6nderilmesi \u015fartt\u0131r. 6 – Ve en son olarak konunun kanun\u00ee ve me\u015fru bir \u015fekle sokulmas\u0131 i\u00e7in Osmanl\u0131 Mill\u00ee Meclisi’ne g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesi tabi\u00eedir. 12’nci Kolordu Komutan\u0131 Sal\u00e2hattin \u015eifre Erzurum, 21.8.1919 Ki\u015fiye \u00f6zel 12′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na (Yaln\u0131z 12’nci Kolordu). \u0130lgi : 13.8.1919. \u0130stanbul’da \u00e7e\u015fitli partilerin Amerikan Komisyonu’na verilmek \u00fczere ald\u0131klar\u0131 kararlar, burada Hey’et-i Temsiliye’mizce son derece \u00fcz\u00fcnt\u00fc ve esefle kar\u015f\u0131land\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, birinci maddede Ermenistan’a Do\u011fu illerimizden toprak verilmesi s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r. Oysa, ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu T\u00fcrk ve K\u00fcrt olan bu illerden bir kar\u0131\u015f topra\u011f\u0131n bile Ermeniler hesab\u0131na yaz\u0131lmas\u0131n\u0131n, bug\u00fcn i\u00e7in uygulamada m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131 \u015f\u00f6yle dursun, unsurlar aras\u0131ndaki nefret ve \u00f6calma duygusunun deh\u015fet ve \u015fiddeti, Osmanl\u0131 Ermenilerinin d\u00f6nmeleri halinde bile iller i\u00e7inde yo\u011fun olarak yerle\u015ftirilmelerini tehlikeli g\u00f6stermektedir. Bu bak\u0131mdan, su\u00e7lu olmayan Osmanl\u0131 Ermenilerine g\u00f6sterilecek en b\u00fcy\u00fck kolayl\u0131k, adaletli ve e\u015fit \u015fartlar alt\u0131nda vatanlar\u0131na d\u00f6nmelerini kabulden ba\u015fka bir \u015fey olamayacakt\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddede, Erzurum ve Sivas aras\u0131nda yo\u011fun bir Ermeni toplulu\u011fu bulundu\u011fu hayali,bilgisizlik ve vukufsuzluktan ba\u015fka bir\u015fey de\u011fildir : Harpten \u00f6nce bile, buralarda oturanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7oklu\u011fu T\u00fcrk, biraz\u0131 Zaza denilen K\u00fcrtlerden ve pek az\u0131 da Ermenilerden ibaretti. Bug\u00fcn art\u0131k varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilecek say\u0131da Ermeni yoktur. O halde, bu gibi dernekler yetkilerini bilmeli ve bir i\u015f yapmak isterlerse, hi\u00e7 olmazsa Harbiye ve Hariciye Nezaretleri’nin bar\u0131\u015f haz\u0131rl\u0131klar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla yapt\u0131klar\u0131 resm\u00ee istatistik ve grafiklere olsun ba\u015fvurmak zahmetinden ka\u00e7\u0131nmamal\u0131d\u0131rlar. Bu telgraf\u0131n aynen \u0130stanbul’a g\u00f6nderilmesini rica ederiz. Mustafa Kemal G\u00fcvenlikle ilgili Ankara,14.8.1919 3′ \u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na 1- Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya (\u00f6zel) : \u0130stanbul’a g\u00f6nderilmek \u00fczere yazm\u0131\u015f oldu\u011funuz son cevaplar\u0131n\u0131z, yerine ula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve buna cevap olarak bas\u0131l\u0131 bir raporla, Ahmet R\u0131za Bey, Ahmet \u0130zzet, Cevat, \u00c7\u00fcr\u00fcksulu Mahmut Pa\u015falar, Re\u015fat Hikmet, C\u00e2mi, Re\u015fit Sadi Beyler, Esat Pa\u015falar gibi pek \u00e7ok \u015fahsiyetin d\u00fc\u015f\u00fcncelerine uygun olan Kara Vas\u0131f’\u0131n yani Cengiz’in ve Halide Edip Han\u0131m’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 uzun mektuplar geldi. Bunlar s\u0131ra ile \u00f6zetlenerek arz edilece\u011fi gibi, as\u0131llar\u0131 da Sivas’a g\u00f6nderilecektir. Bunlar\u0131n hepsinde bir yard\u0131ma ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu ve bu yard\u0131m\u0131n Amerika taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131n\u0131n en az zararl\u0131 yol olarak kabul ve uygun bulundu\u011fu \u015feklinde bir gerek\u00e7e ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Bas\u0131l\u0131 rapor, C\u00e2mi, Rauf, Ahmet, Re\u015fit Hikmet, Re\u015fit Sadi Bey’ler ile Halide Han\u0131m, Kara Vas\u0131f, Esat Pa\u015fa, b\u00fct\u00fcn parti ve derneklerin d\u00fc\u015f\u00fcnceleri yokland\u0131ktan sonra b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re d\u00fczenlenmi\u015ftir. Vakit varm\u0131\u015f. Kongrede bir an \u00f6nce i\u015f g\u00f6rmek,Amerikal\u0131lar gitmeden tebligat yap\u0131lmak gerekirmi\u015f. Amerikal\u0131lar\u0131 oyalayarak hareketleri geciktirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yormu\u015f. Kongre hemen kesin bir karar verebilir mi? sorusuyla Amerikal\u0131lar bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi benimsediklerini hissettiriyorlarm\u0131\u015f. Kongrenin toplanmas\u0131n\u0131 \u00e7abukla\u015ft\u0131rman\u0131z rica olunur. 50 20′ nci Kolordu Komutan\u0131 Ali Fuat Bu telgrafta s\u00f6z\u00fc edilen uzun mektuplar g\u00fcnlerce telleri i\u015fgal eden \u015fifrelerle verildi. Birbirine ekli olan o \u015fifrelerden biri de \u015fuydu : G\u00fcvenlikle ilgili Ki\u015fiye \u00f6zel Ankara,17.8.1919 3’\u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Kurmay Ba\u015fkan\u0131 K\u00e2z\u0131m Beyefendi’ye Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne(\u00f6zel):16.7.1919tarih ve 880 say\u0131l\u0131 \u015fifrenin dokuzuncu maddesinin ekidir : Kara Vas\u0131f’\u0131n 10 numaral\u0131 madde hakk\u0131nda ek olarak verdi\u011fi bilgi : 1- Bir yard\u0131m \u015feklinde Amerika’ya taraftar olursak ve bunu Do\u011fu \u0130lleri Kongresi, Mill\u00ee Kongre, bir istek gibi telgrafla h\u00fck\u00fbmetimize bildirirse, Wilson’un Amerikan Kongresi’ne kar\u015f\u0131 g\u00fczel bir dayanak noktas\u0131 olacakt\u0131r. \u0130stanbul’da pek \u00e7ok ayd\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015ften yanad\u0131r ve b\u00f6yle bir \u015fey haz\u0131rl\u0131yorlar. E\u011fer Anadolu da yaparsa yararl\u0131 olur diyorlar. B\u00f6yle olursa, Amerika’n\u0131n mandas\u0131ndan yararlanarak \u00f6teki al\u00e7ak d\u00fc\u015fmanlar\u0131 memleketimizden \u00e7\u0131karmak ve sonra yaln\u0131zca Amerikal\u0131larla kar\u015f\u0131la\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn olur ve u\u011fra\u015fmak da kolay olur. Bir de Amerikal\u0131lar bizi \u015fiddetle su\u00e7luyorlar. Yani h\u00fck\u00fbmeti a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131p milletimizi de horluyorlar. Temsilcilerine \u0130stanbul’dan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131, Paris’e gidi\u015fini, muht\u0131ralar\u0131…. sonra diyorlar ki, Avrupa’n\u0131n yapmaya cesaret edemedi\u011fini siz kabul ediyorsunuz. S\u00f6z geli\u015fi,Avrupa b\u00fcy\u00fck bir Ermenistan kurulmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. Sizin sadrazam, Toros’tan s\u0131n\u0131r veriyor, Ermenistan istiyor. Oysa, \u015fimdiye kadar Amerikan komisyonlar\u0131ndan hi\u00e7birisi bile, buna olabilir demedi. B\u00fct\u00fcn raporlara g\u00f6re, Anadolu’da, T\u00fcrkiye’de bir Ermenistan kurmak \u015f\u00f6yle dursun, muhtar ve b\u00f6lgesel idareler bile olu\u015fturmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. N\u00fcfuslar\u0131 yok, topraklar\u0131 yok. Bu y\u00f6netim m\u00fcthi\u015f bir asker\u00ee kuvvete dayand\u0131r\u0131lmazsa olmaz. Ermenilerde bu kuvvet olamaz, Amerika bu l\u00fbtfu yapamaz. \u00d6teki devletler de buna tahamm\u00fcl edemez. Me\u011fer ki, oralar\u0131 zaptetsinler ve bar\u0131\u015f yaps\u0131nlar, Bu da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, Rekabet bunu engeller.\u0130\u015fte \u0130stanbul’un haberleri. Orada iyice d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcls\u00fcn : Epeyce zaman vard\u0131r. Amerikan Kongresi hemen hemen Wilson’u dinlemek \u00fczeredir. 2 – \u0130stanbul’da b\u00fcy\u00fck \u00e7apta temaslar var. Onun i\u00e7in Mustafa Kemal Pa\u015fa genel bir emir verir mi? Yoksa \u0130stanbul’un karar ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 benimser mi? Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n amac\u0131, milletin birli\u011fi, vatan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, istikl\u00e2l ve h\u00e2kimiyetin elde edilmesi! E\u011fer Mustafa Kemal Pa\u015fa buraya genel bir emir vermezse ve kendisi hemen oradan Amerikal\u0131lar, \u0130ngilizler ve di\u011fer yabanc\u0131larla temasa ge\u00e7mezse, tabi\u00ee burada faaliyet devam edecektir. Belki; ters bir sonu\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kabilir. Buna dikkati \u00e7ekerim. Bu rol\u00fc, siyaseti \u00e7ok daha iyi y\u00fcr\u00fcten bir Mustafa Kemal Pa\u015fa’n\u0131n m\u00fccadelesine ve kuvvetine dayanmak ise , onun s\u00f6zleri, deme\u00e7leri, tav\u0131r ve hareketleriyle tutum ve s\u00f6z olarak yalanlanm\u0131\u015f. 3-\u00c7olak H\u00fcseyin Sal\u00e2hattin iki y\u00fczl\u00fc davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Sad\u0131k Bey’in en g\u00f6zde bendelerinden olan bu \u015fahs\u0131n bir mevki sahibi olmamas\u0131 i\u00e7in ne yap\u0131laca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. 20′ nci Kolordu Komutan\u0131 Ali Fuat Kara Vas\u0131f Bey’e bildirilmek \u00fczere verilen cevap \u015fuydu : \u015eifre Erzurum, 19.8.1918 Ki\u015fiye \u00f6zel ve ivedi 51 20′ nci Kolordu Komutan\u0131 Ali Fuat Pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130lgi :17.8.1919 1- S\u00f6z\u00fc edilen Amerikan mandas\u0131n\u0131n nas\u0131l bir yard\u0131m sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131n dikkatli bir incelemeden ge\u00e7irilmesi ve mill\u00ee gayemiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir yarar\u0131 olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131n da hesaplanmas\u0131 pek \u00f6nemlidir. \u0130stanbul’da \u00e7al\u0131\u015fan grubun gayesi milletin birli\u011fi, vatan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, istikl\u00e2l ve h\u00e2kimiyetin elde edilmesi noktas\u0131nda toplanm\u0131\u015f g\u00f6sterildi\u011fine g\u00f6re, Amerikan mandas\u0131n\u0131 kabul durumunda bu gaye korunmu\u015f olabilir mi? 2 – Mill\u00ee isteklere ba\u011fl\u0131 kalmayan ve onlara uygun d\u00fc\u015fmeyen kararlar, hi\u00e7bir zaman millet\u00e7e kabul edilemeyece\u011finden, milletimizin ve vatan\u0131m\u0131z\u0131n al\u0131nyaz\u0131s\u0131n\u0131 tayinde, mill\u00ee vicdana terc\u00fcman olmaktan ibaret bulunan g\u00f6revimizi tam olarak yerine getirebilmek i\u00e7in, mill\u00ee iste\u011fin odakla\u015farak tek bir hedefe y\u00f6nelmesini beklemeden hi\u00e7 bir meselede yetkili g\u00f6r\u00fcnmemiz do\u011fru de\u011fildir. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki,taraf\u0131m\u0131zdan yabanc\u0131larla olan temas ve ili\u015fkilerin, kongrenin kararlar\u0131na uyularak millet ad\u0131na yap\u0131lmas\u0131n\u0131 tercih etmekteyiz. Tanr\u0131’ya \u015f\u00fck\u00fcr, yurdumuzdaki mill\u00ee ak\u0131m\u0131n pek \u00e7ok geli\u015fmekte, k\u00f6kle\u015fmekte ve g\u00fc\u00e7lenmekte olu\u015fu, bizleri s\u00fcrekli olarak bu noktaya do\u011fru \u00e7ekiyor ve davet ediyor. 3 – \u015euras\u0131 da g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutulmal\u0131d\u0131r ki, memleket ve milletin al\u0131nyaz\u0131s\u0131 \u00fczerinde Amerika veya herhangi bir devletle anla\u015fmaya yetkili olabilecek bir h\u00fck\u00fbmet, ancak mill\u00ee h\u00e2kimiyet ilkesini kabul ve milli bir meclis’in varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 benimseyerek ona dayanmay\u0131 gerekli sayan bir h\u00fck\u00fbmettir. Bu takdirde, \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmeti’ni olu\u015fturacak \u015fah\u0131slar\u0131n da mutlaka bu vas\u0131flar\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekir. Burada bizce oldu\u011fu gibi oradaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z da bu amac\u0131n sa\u011flanmas\u0131na y\u00f6nelmelidir. 4 – Yak\u0131nda kongre kararlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011freneceksiniz. G\u00f6zlerinizden \u00f6periz. Mustafa Kemal Bi k\u00fc\u00e7\u00fck bilgi daha vereyim. Sivas’a gelmi\u015f olan gazeteci Mister Brown(Brovn) ile bizzat g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi uygun g\u00f6rd\u00fcm. Kar\u015f\u0131s\u0131ndakini kolayl\u0131kla anlayan \u00e7ok zeki bir gen\u00e7. Bundan sonra, 8 Eyl\u00fcl toplant\u0131s\u0131nda s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim muht\u0131ra ele al\u0131nd\u0131. Bu muht\u0131rada ba\u015fl\u0131ca Amerikan mandas\u0131 \u00fczerinde duruluyordu. O g\u00fcnlerde, \u0130stanbul’dan gelen baz\u0131 kimseler Amerikal\u0131 Mistez Brown (Bravn) ad\u0131nda bir gazeteciyi de Sivas’a getirmi\u015flerdi. Bu konu \u00fczerinde kongrede ge\u00e7en g\u00f6r\u00fc\u015fmelere yer vermeden \u00f6nce,y\u00fcksek hey’etinizi yeterince ayd\u0131nlatabilmek i\u00e7in, baz\u0131, \u00f6n bilgiler arz edeyim. Bu bilgiler, Erzurum’dan beri ba\u015flayan baz\u0131 haberle\u015fmelerden daha iyi anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 i\u00e7in, onlar\u0131 oldu\u011fu gibi sunaca\u011f\u0131m : G\u00fcvenlikle ilgili ve \u00e7ok ivedi Amasya, 25\/26.7.1919 Erzurum’da 3′ \u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Kurmay Ba\u015fka\u0131l\u0131\u011f\u0131’na 1-Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya \u00f6zel : Bu g\u00fcn 25 Temmuz 1919 ak\u015fam\u0131 Bekir Sami Beyefendi Amasya’ya geldiler. Kendileri ile uzunca bir s\u00fcre g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u015ferefine eri\u015ftim. Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya ve Rauf Beyefendi’ye sayg\u0131lar\u0131n\u0131 sunarlar. Kendisi a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini arz etmekli\u011fimi rica etmi\u015ftir. 2 – Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, elbette istenir ve tercih edilir. Ancak, tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istedi\u011fimiz takdirde, vatan\u0131n bir\u00e7ok par\u00e7alara ayr\u0131laca\u011f\u0131 kesin ve \u015f\u00fcphesizdir. \u015eu halde, iki \u00fc\u00e7 ili i\u00e7ine almaktan ibaret olacak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa, vatan\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc garanti alt\u0131na alacak yabanc\u0131 bir devletin himayesi (mandaterlik) elbette tercih edilir. Osmanl\u0131 \u00fclkesinin tamam\u0131n\u0131 i\u00e7ine alan me\u015frulu\u011fumuz ve 52 d\u0131\u015far\u0131daki temsil hakk\u0131m\u0131z eskiden oldu\u011fu gibi devam etmek \u015fart\u0131yla, belirli s\u00fcre i\u00e7in Amerika mandas\u0131n\u0131 istemeyi milletimiz i\u00e7in en yararl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u015fekli olarak kabul ediyorum. Bu konuda Amerika temsilcisiyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Birka\u00e7 ki\u015finin de\u011fil,b\u00fct\u00fcn bir milletin sesini Amerika’ya duyurmak gerekti\u011fini s\u00f6yledi ve a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fartlar \u00e7er\u00e7evesinde Wilson’a, Senato’ya ve Amerikan Kongresi’ne ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131 teklif etti : a) Adil bir h\u00fckumetin kurulmas\u0131, b) \u00d6\u011fretim ve e\u011fitimin yay\u0131lmas\u0131 ve genelle\u015ftirilmesi, c) Din ve mezhep h\u00fcrriyetinin sa\u011flanmas\u0131, d) Gizli anla\u015fmalar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 e) B\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 \u00fclkesini s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine alacak \u015fekilde, Amerikan H\u00fck\u00fbmeti’nin bizi kumandas\u0131 alt\u0131na almay\u0131 kabul etmesi. 3 – Bundan ba\u015fka kongremizin se\u00e7ece\u011fi bir hey’eti, Amerika’ya bir z\u0131rhl\u0131 ile g\u00f6ndermeyi de temsilci \u00fczerine alm\u0131\u015ft\u0131r. 4 – Bekir Sami Bey, daha bir iki g\u00fcn buralarda kalaca\u011f\u0131ndan, her t\u00fcrl\u00fc emir ve talimat\u0131n benim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131mla g\u00f6nderilmesini, \u00f6zellikle Sivas Kongresi’nin ne zaman toplanaca\u011f\u0131n\u0131n ve kendilerinin o g\u00fcne kadar nerede beklemesinin uygun olaca\u011f\u0131n\u0131n bildirilmesini istirham eylemekte oldu\u011fu. 5′ inci Kafkas T\u00fcmeni Komutan Vekili Arif \u015eifre \u0130vedi ve ki\u015fiye \u00f6zel Erzurum Amasya’da 5′ inci T\u00fcmen Komutanl\u0131\u011f\u0131na 1- \u015eimdi Amasya’da bulunan eski Vali Bekir Sami Beyefendi’ye \u00f6zel : Z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerinin telgraf\u0131ndan \u00e7ok yararland\u0131k, Toplanm\u0131\u015f bulunan Vil\u00e2yat-\u0131 \u015earkiye Kongresi hemen her tarafta kendi memleketleri halk\u0131nca etkili,hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r ve s\u00f6z sahibi olarak tan\u0131nm\u0131\u015f kimselerden kurulmu\u015f yetkili bir hey’et durumundad\u0131r. Bu kongrede, \u015fimdiye kadar yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde, devlet ve milletin istikl\u00e2linin b\u00f6l\u00fcnmezli\u011fi \u0131srarla savunulmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan, bizce de daha \u015fartlar\u0131 ve niteli\u011fi belirsiz olan bir Amerika mandaterli\u011finden kongrede do\u011frudan do\u011fruya s\u00f6z edilmesi pek sak\u0131ncal\u0131 olaca\u011f\u0131ndan, z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerinin \u0130stanbul’da temasta bulundu\u011fu kimselerle yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelere dayanarak a\u015fa\u011f\u0131daki noktalar\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 ve bizleri hemen ayd\u0131nlatman\u0131z\u0131 \u00f6zellikle rica ederiz. Bundan \u00f6nce de do\u011frudan do\u011fruya \u0130stanbul’dan gelen bu konudaki bilgiler \u015f\u00fcpheli g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, ayn\u0131 esaslar \u00e7er\u00e7evesinde a\u00e7\u0131klama istendi\u011fi gibi, 21 Temmuz 1919 tarihinde Sivas’ta Refet Bey vas\u0131tas\u0131yla \u0130stanbul’dan al\u0131nan bilgilerde de yine \u015f\u00fcpheli noktalar bulundu\u011fundan, oradan da \u015fartlar hakk\u0131nda kestirmeden a\u00e7\u0131klama istenmi\u015ftir. a) Tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istendi\u011fi takdirde, vatan\u0131n bir\u00e7ok par\u00e7alara ayr\u0131laca\u011f\u0131 kesin ve \u015f\u00fcphesizdir, buyuruluyor. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn kayna\u011f\u0131 nedir? b) Vatan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden maksat, memleketin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc m\u00fc, yoksa hakimiyet haklar\u0131 m\u0131d\u0131r? c) Osmanl\u0131 \u00fclkesinin tamam\u0131n\u0131 i\u00e7ine alan me\u015frulu\u011fumuz ve d\u0131\u015far\u0131daki temsil edilme hakk\u0131m\u0131z eskiden oldu\u011fu gibi devam etmek \u015fartiyle mandaterlik istemeyi en yararl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak kabul buyuruyorsunuz, Ancak, temsilcinin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bildirdi\u011finiz maddeler ile bu \u015fekil biribiri ile \u00e7eli\u015fmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u00c7\u00fcnk\u00fc, me\u015frulu\u011fumuz eskiden oldu\u011fu gibi devam etti\u011fi takdirde, h\u00fck\u00fbmet, yasama g\u00fcc\u00fcn\u00fcn g\u00fcvenine sahip ve denetimine t\u00e2b\u00ee bir hey’etten ibaret olur ki, art\u0131k bu hey’etin kurulu\u015funda Amerika’n\u0131n m\u00fcdahalesi ve etkisi olamaz. Bu durumda ya me\u015fruluk devam edecektir ve Amerika’dan \u00e2dil bir h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131n\u0131 istemeye gerek yoktur. Yahut da, istendi\u011fine g\u00f6re, me\u015frulu\u011fun devam\u0131 s\u00f6zden ibaret kal\u0131r. 53 d) \u00d6\u011fretim ve e\u011fitimin yay\u0131lmas\u0131ndan ve genelle\u015ftirilmesinden maksat nedir? \u0130lk anda hat\u0131r\u0131m\u0131za gelen, memleketin her taraf\u0131nda Amerikan okullar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc daha \u015fimdiden yaln\u0131z Sivas’ta yirmi be\u015f kadar okul a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r ki, yaln\u0131z bir tanesinde bin be\u015f y\u00fcz kadar Ermeni \u00f6\u011frenci vard\u0131r. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda Osmanl\u0131 ve \u0130sl\u00e2m ve \u00f6\u011fretim ve e\u011fitiminin yay\u0131lmas\u0131 ve genelle\u015ftirilmesi ile bu te\u015febb\u00fcs nas\u0131l ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131r. e) Din ve mezhep h\u00fcrriyetinin sa\u011flanmas\u0131 maddesi de \u00f6nemlidir. Patrikhanelerin imtiyazlar\u0131 devam ederken bunun farkl\u0131 yan\u0131 ve anlam\u0131 nedir? f) Temsilcinin be\u015finci madde olarak s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 \u00fclkesinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 ne demektir? Yani sava\u015ftan \u00f6nceki s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z m\u0131d\u0131r? E\u011fer bu deyim i\u00e7inde Suriye ve Irak da varsa, Anadolu halk\u0131 Arabistan ad\u0131na mandaterlik iste\u011fine hak ve yetkisi olabilir mi? g) Bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmetin politikas\u0131 nedir? Tevfik Pa\u015fa neden Londra’ya gitti? Amerikal\u0131lar gibi \u0130ngilizlerin de ayr\u0131ca bir mandaterlik politikas\u0131 g\u00fctt\u00fckleri anla\u015f\u0131l\u0131yor. Aralar\u0131ndaki fark nedir? H\u00fck\u00fcmet Amerikan mandas\u0131 i\u00e7in ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor? Yani buna e\u011filimli mi, yoksa isteksiz mi? Amerikal\u0131lar neden Ermenistan mandaterli\u011fini b\u0131rakt\u0131lar? Amerikal\u0131lar manday\u0131 almaya ne dereceye kadar yatk\u0131n ve isteklidirler? 2 – Sivas Kongresi’nin toplanmas\u0131, Erzurum Kongresi’nin sonucuna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bununla ayr\u0131ca u\u011fra\u015f\u0131lmaktad\u0131r.. Y\u00fcksek \u015fahsiyetlerinin bunu beklemek \u00fczere ya Tokat’ta yahut Amasya’da bulunmalar\u0131 uygundur. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 sunar\u0131z. Mustafa Kemal G\u00fcvenlikle ilgili Amasya, 30.7.1919 \u0130vedi 3′ \u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na 1-Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya \u00f6zel; Bekir Sami Bey’den al\u0131nan cevap a\u015fa\u011f\u0131da arz olunur : a) Tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istendi\u011fi takdirde, vatan\u0131n bir\u00e7ok b\u00f6lgeye ayr\u0131laca\u011f\u0131 ve birka\u00e7 mandaya tabi tutulaca\u011f\u0131m\u0131z D\u00f6rtler Komisyonu’nca kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.Bu bak\u0131mdan ve buna engel olmak i\u00e7in, Amerikan temsilcisi, bir manda istemenin en uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. b) Yaln\u0131z hakimiyet haklar\u0131 s\u00f6z konusudur; yurt b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn korunmas\u0131 temel ilkedir. c) Amerika’dan herhangi \u015fekilde bir h\u00fckumet istemeyece\u011fiz. Amerika’ya adil bir h\u00fckumet kuraca\u011f\u0131m\u0131z konusunda g\u00fcvence verece\u011fiz. Anayasam\u0131z\u0131n h\u00fck\u00fcmleri y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalmak, Hanedan’\u0131n her t\u00fcrl\u00fc h\u00fck\u00fcm s\u00fcrme haklar\u0131na dokunulmamak ve korunmak, eskiden oldu\u011fu gibi d\u0131\u015far\u0131da temsilcilerimiz bulunmak \u015fart\u0131yla,Amerikan H\u00fck\u00fbmeti’nin mutlulu\u011fumuza ve geli\u015fmemize yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131n\u0131 isteyece\u011fiz. \u0130steyece\u011fimiz manda \u015fekli budur. d) \u00d6\u011fretim ve e\u011fitimin yay\u0131lmas\u0131ndan ve genelle\u015ftirilmesinden maksat Amerikan okullar\u0131n\u0131n k\u00f6ylerimize kadar girmesine izin vermek de\u011fil, mill\u00ee ve isl\u00e2m\u00ee \u00f6\u011fretim ve e\u011fitimi yaymaya ve genelle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z konusunda kendilerine s\u00f6z vermekle birlikte yard\u0131mlar\u0131n\u0131 istemektir. Mandaterli\u011fi Amerikan misyonerlerine de\u011fil Amerikan H\u00fck\u00fcmeti’ne vermek istiyoruz. e) Din ve mezhep h\u00fcrriyeti esasen din\u00ee ve isl\u00e2m\u00ee ilkelerimizin gere\u011fidir;Amerikan kamuoyu bu ger\u00e7e\u011fi bilmedi\u011fi i\u00e7in, kendilerine bu konuda g\u00fcvence vermek istiyoruz. Temsilcinin s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi s\u0131n\u0131rlar sava\u015ftan \u00f6nceki s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131zd\u0131r.Suriye ve di\u011fer memleketler \u00fczerinde bizim mandaterlik iste\u011fine yetkimiz olup olmamas\u0131 kongrece \u00e7\u00f6z\u00fclecek bir sorundur. Esasen Suriye ve Irak’ta Amerikan hey’etleri halk oyuna ba\u015fvurdular. Suriye ve Filistin’de ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Arap h\u00fck\u00fbmeti kurulmas\u0131n\u0131 istemekle birlikte, Amerikan mandas\u0131n\u0131 \u00f6tekilerden daha \u00fcst\u00fcn tuttuklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdiler. 54 f) Bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmet daha yeni kuruldu\u011fundan politikas\u0131 belli de\u011fildir. Ancak, daha \u00f6nceki h\u00fck\u00fbmetlerin siyasetleri g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck ve \u0130til\u00e2f kuvvetlerinin her emrine boyun e\u011fmekti. Tevfik Pa\u015fa, Londra’ya gitmeyerek Ferit Pa\u015fa ile geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr.Amerika, Ermenistan h\u00fck\u00fbmeti belli olmadan yaln\u0131z oralarda dola\u015fan heyetlerinin verdi\u011fi raporlara g\u00f6re, b\u00fcy\u00fck bir Ermenistan’\u0131n kurulmas\u0131na madd\u00ee olarak imk\u00e2n bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir. Manda konusundaki aynnt\u0131l\u0131 bir rapor posta ile g\u00f6nderilmek \u00fczeredir. g) \u015eimdilik taraf\u0131n\u0131zdan yap\u0131lacak tebligat\u0131 beklemek \u00fczere Tokat’ta bulunaca\u011f\u0131m. Amasya ve Tokat ile il\u00e7elerde gerekli tebli\u011flerde bulunmakta ve bunlar\u0131n iyi sonu\u00e7lar verece\u011fini \u00fcmit etmekteyim. Hepinize sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m, efendim. 5′ inci T\u00fcmen Komutan\u0131 Arif \u015fifre Erzurum, 1.8.1919 Ki\u015fiye \u00f6zel Amasya’da 5′ inci T\u00fcmen Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Bu telgraf\u0131n hemen Bekir Sami Beyefendi’ye \u0131\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve cevab\u0131n\u0131n acele olarak al\u0131nmas\u0131 rica olunur. Bekir Sami Beyefendi’ye \u00d6zel: \u0130lgi : 3.7.1919. Amerikan mandas\u0131 hakk\u0131ndaki son a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6\u011frendik. Bu \u015fartlara g\u00f6re asl\u0131nda korkulacak bir \u015fey olmamak l\u00e2z\u0131m. Bununla birlikte daha bir nokta hakk\u0131ndaki y\u00fcksek g\u00f6r\u00fc\u015flerinizi de almak istiyoruz. Lehimizde bu kadar elveri\u015fli \u015fartlar ileri s\u00fcr\u00fclmesine yatk\u0131n bulunacak olan Amerikan H\u00fckumeti, b\u00f6yle bir mandaterli\u011fi kabul etmesine yani buna katlanmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k,Amerika ad\u0131na ne gibi yarar ve \u00e7\u0131karlar sa\u011flam\u0131\u015f olacakt\u0131r? Bununla kendi hesaplar\u0131na elde edecekleri sonu\u00e7 nedir? Bu konudaki y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilgilerinizle de bizi ayd\u0131nlatman\u0131z\u0131 acele bekleriz, efendim. Mustafa Kemal Amasya, 3.8.l919 3′ c\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na Bekir Sami Bey’den al\u0131nan cevap a\u015fa\u011f\u0131da arz olunur : Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya \u00d6zel : Amerikal\u0131larla \u015fimdiye kadar yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler tabiat\u0131yla hep \u00f6zel bir \u015fekilde olmu\u015f ve s\u0131rf bir varsay\u0131mdan ibaret kalm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, mandaterliklerin her iki tarafa y\u00fckleyece\u011fi \u015fartlar \u00fczerinde durulmam\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcmk\u00fcnse, haz\u0131rl\u0131klara ba\u015flanarak Sivas Kongresi’nin bir an \u00f6nce a\u00e7\u0131lmas\u0131 gere\u011fini \u00f6zet olarak arz ederim. Kurmay Yarbay Arif Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Sayg\u0131de\u011fer Efendim, Memleketin siyas\u00ee durumu en son kertesine geldi. Kendimize bir y\u00f6n \u00e7izebilmek i\u00e7in, T\u00fcrk milletinin zar\u0131n\u0131 at\u0131p olumlu bir durum alma zaman\u0131 ise ge\u00e7mek \u00fczere bulunuyor. D\u0131\u015f durum \u0130stanbul’da \u015f\u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor : 55 Fransa,\u0130talya, \u0130ngiltere, T\u00fcrkiye’nin mandaterlik meselesini Amerikan Senatosu’na resmen teklif etmi\u015f olmakla birlikte, Senato’nun bu teklifi kabul etmemesi i\u00e7in b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7lerini kullan\u0131yorlar. Taksimden pay ka\u00e7\u0131rmak elbette i\u015flerine gelmiyor. Suriye’de arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulamayan Fransa, zarar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye’den kapatmak istiyor. \u0130talya namuslu bir emperyalist oldu\u011fundan, sava\u015fa ancak Anadolu’nun b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fclmesinde pay almak i\u00e7in girdi\u011fini a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa s\u00f6yl\u00fcyor. \u0130ngiltere’nin oyunu biraz daha incedir. \u0130ngiltere, T\u00fcrk’\u00fcn birli\u011fini, \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fmas\u0131n\u0131, ger\u00e7ek bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k kazanmas\u0131n\u0131, gelecekte bile istemiyor. Yeni imk\u00e2n ve g\u00f6r\u00fc\u015flerle ;tamamen \u00e7a\u011fda\u015f ve kuvvetli bir M\u00fcsl\u00fcman – T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmeti ba\u015f\u0131nda hil\u00e2fet de olursa, \u0130ngiltere’nin elindeki m\u00fcsl\u00fcman esirleri i\u00e7in k\u00f6t\u00fc bir \u00f6rnek olur. \u0130ngiltere T\u00fcrkiye’yi b\u00fct\u00fcn\u00fc ile ele ge\u00e7irebilse, kafas\u0131n\u0131 kolunu kopar\u0131r, birka\u00e7 y\u0131lda sad\u0131k bir s\u00f6m\u00fcrge durumuna sokar. Buna, memleketimizde en ba\u015fta ve \u00f6zellikle din\u00ee s\u0131n\u0131flar \u00e7oktan taraftard\u0131rlar. Fakat bunu Fransa ile d\u00f6v\u00fc\u015fmeden yapabilmek m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131ndan taraftar olamaz. Fakat, T\u00fcrkiye’yi b\u00fct\u00fcn olarak korumak gere\u011fi duyulursa, yani b\u00f6l\u00fc\u015fmenin b\u00fcy\u00fck asker\u00ee fedak\u00e2rl\u0131klarla yap\u0131labilece\u011fini anlarsa L\u00e2tinleri sokmamak i\u00e7in Amerikan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc tutar ve destekler.Nitekim \u0130ngiliz siyaset\u00e7ileri aras\u0131nda zaten bu g\u00f6r\u00fc\u015fe e\u011filimli olanlar vard\u0131r. Morisson (Morison) gibi \u00fcnl\u00fc kimseler Amerika’n\u0131n T\u00fcrkiye’de manda kurmasm\u0131 istiyorlar. Ba\u015fka bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu da, T\u00fcrkiye’yi Trakya’dan, \u0130zmir’den, Adana’dan, belki de Trabzon’dan ve hele \u0130stanbul’dan yoksun b\u0131rakt\u0131ktan sonra, eski Kapit\u00fclasyonlar\u0131 ve bo\u011fulmaya mahk\u00fbm i\u00e7 s\u0131n\u0131rlar\u0131yla ba\u015fba\u015fa b\u0131rakmak. Biz \u0130stanbulda, kendimiz i\u00e7in, b\u00fct\u00fcn eski ve yeni T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 i\u00e7ine almak \u00fczere ge\u00e7ici bir Amerikan mandas\u0131n\u0131 Kehven-i \u015ferolarak g\u00f6r\u00fcyoruz. Dayand\u0131\u011f\u0131m\u0131z noktalar \u015funlard\u0131r : 1- Aram\u0131zda, hangi \u015fartlar alt\u0131nda olursa olsun, Hristiyan az\u0131nl\u0131klar kalacakt\u0131r. Bunlar hem Osmanl\u0131 vatanda\u015f\u0131 olma haklar\u0131ndan yararlanacaklar hem de d\u0131\u015far\u0131da bir Avrupa devletine dayanarak kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00e7\u0131karacaklar, s\u00fcrekli olarak m\u00fcdahaleye yol a\u00e7acaklar ve zaten g\u00f6stermelikten ibaret olan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan az\u0131nl\u0131klar ad\u0131na her y\u0131l bir par\u00e7a daha kaybedece\u011fiz. G\u00fc\u00e7l\u00fc bir h\u00fck\u00fbmet ve \u00e7a\u011fda\u015f bir idare kurulabilmesi i\u00e7in, patrikhanenin siyas\u00ee imtiyazla, az\u0131nl\u0131klar\u0131n kuvvetli devletler vas\u0131tas\u0131yla yapt\u0131klar\u0131 s\u00fcrekli tehditler ortadan kalkmal\u0131d\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck ve zay\u0131f bir T\u00fcrkiye bunu ba\u015faramayacakt\u0131r. 2 – Biribirini yok eden, \u00e7\u0131kar sa\u011flama, h\u0131rs\u0131zl\u0131k, macera ve \u015f\u00f6hret i\u00e7in ya\u015fayanlar\u0131n h\u0131rs\u0131n\u0131 doyuran bu h\u00fck\u00fbmet anlay\u0131\u015f\u0131 yerine, milletin refah ve kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilecek, halk\u0131 ve k\u00f6yleri, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve zihniyeti ile \u00e7a\u011fda\u015f bir halk durumuna getirebilecek bir h\u00fck\u00fbmet anlay\u0131\u015f ve uygulamas\u0131na ihtiyac\u0131m\u0131z var.Bunun i\u00e7in gerekli olan paraya uzmanl\u0131\u011fa ve kudrete sahip de\u011filiz. Siyas\u00ee d\u0131\u015f bor\u00e7lar, siyas\u00ee esareti art\u0131r\u0131yor. Taraf tutma, cahillik ve \u00e7ok konu\u015fmaktan ba\u015fka olumlu bir sonu\u00e7 veren yeni bir hayat yaratam\u0131yoruz. Bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmet, adamlar\u0131n\u0131 takdir etmese bile, halk\u0131 ve halk h\u00fck\u00fbmeti kurulmas\u0131n\u0131 yararl\u0131 g\u00f6ren Filipin gibi vah\u015f\u00ee bir memleketi, bug\u00fcn kendi kendini idareye muktedir \u00e7a\u011fda\u015f bir makine haline koyan Amerika, bu konuda \u00e7ok i\u015fimize geliyor. On be\u015f yirmi y\u0131l s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ektikten sonra yeni bir T\u00fcrkiye’yi, her ferdi \u00f6\u011frenimi ve zihniyetiyle ger\u00e7ek ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kafas\u0131nda ve cebinde ta\u015f\u0131yan bir T\u00fcrkiye’yi, ancak yeni d\u00fcnyan\u0131n kabiliyeti yaratabilir. 3 – Yabanc\u0131 devletlerin T\u00fcrkiye \u00fczerindeki rekabetlerini ve kuvvetlerini memleketimizden uzakla\u015ft\u0131rabilecek bir yard\u0131mc\u0131ya ihtiyac\u0131m\u0131z var. Bunu ancak Avrupa d\u0131\u015f\u0131nda ve Avrupa’dan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir elde bulabiliriz. 4 – Bug\u00fcnk\u00fc oldu bittileri ortadan kald\u0131rmak ve davam\u0131z\u0131 s\u00fcr’atle d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 savunabilmek i\u00e7in, gerekli g\u00fcce sahip bir devletin yard\u0131m\u0131n\u0131 istemek l\u00e2z\u0131md\u0131r. Yay\u0131lma siyaseti g\u00fcden Avrupa’n\u0131n 56 ba\u015fvurdu\u011fu binbir yol ve al\u00e7ak\u00e7a siyasetine kar\u015f\u0131 b\u00f6yle bir vekil olarak Amerika’y\u0131 kendimize kazanarak ortaya atabilirsek, Do\u011fu Meselesi’ni de T\u00fcrk Meselesi’ni de gelecek i\u00e7in kendimiz \u00e7\u00f6z\u00fcmlemi\u015f olaca\u011f\u0131z. Bu sebeplerden dolay\u0131, bir an \u00f6nce istememiz gereken Amerikan mandas\u0131 da, elbette sak\u0131ncas\u0131z de\u011fildir. Haysiyetimizden epeyce fedak\u00e2rl\u0131k etmek mecburiyetinde bulunuyoruz. Yaln\u0131z, baz\u0131lar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi, Amerika’n\u0131n resm\u00ee s\u0131fat\u0131nda din\u00ee e\u011filim ve taraf tutma yoktur. Hristiyanlara para verecek misyoner kad\u0131n Amerika’s\u0131, Amerika’n\u0131n y\u00f6netim mekanizmas\u0131nda bir yer tutmaz. Amerika’n\u0131n y\u00f6netim mekanizmas\u0131 dinsiz ve milliyetsizdir. O, t\u00fcrl\u00fc cins ve mezhepten insanlar\u0131 \u00e7ok uyumlu ve kayna\u015fm\u0131\u015f olarak bir arada tutman\u0131n yolunu biliyor. Amerika, Do\u011fu’da mandaterlik yapmak Avrupa’da ba\u015f\u0131na dert a\u00e7mak niyetinde de\u011fildir. Fakat onlar\u0131n onur meselesi yapt\u0131klan \u015fey, y\u00f6ntemleri ve idealleri ile Avrupa’dan daha \u00fcst\u00fcn bir milet olmak iddias\u0131d\u0131r. Bir millet i\u00e7tenlikle Amerikan milletine ba\u015fvurursa, Avrupa’ya, girdikleri memleket ve milletin yarar\u0131na nas\u0131l bir idare kurduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek isterler. Amerikan resm\u00ee mahfillerinin \u00f6nemli \u015fahsiyetleri aras\u0131nda epey lehimize bir hava olu\u015ftu. \u0130stanbul’a Ermeni dostu olarak gelen bir\u00e7ok hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131 Amerikal\u0131, T\u00fcrk dostu ve T\u00fcrk propagandac\u0131s\u0131 olarak d\u00f6nd\u00fcler. Bu ak\u0131m\u0131 temsil eden resm\u00ee ve gayr\u00ee resm\u00ee Amerikan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda yatan gizli d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015fudur : T\u00fcrkiye’yi par\u00e7alamamak, eski s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bir b\u00fct\u00fcn halinde oldu\u011fu gibi korumak \u015fart\u0131yla genel ve tek bir mandaya ba\u011flamak. Suriye, Amerikan Komisyonu orada iken, genel bir kongre toplayarak Amerika’y\u0131 istemi\u015ftir. Suriye’nin bu iste\u011fi Amerika’da \u00e7ok iyi kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Amerika, bizim topraklar\u0131m\u0131z \u00fczerinde Ermenistan kurmaya niyetli g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. E\u011fer manday\u0131 al\u0131rlarsa, b\u00fct\u00fcn milletleri e\u015fit \u015fartlar alt\u0131nda bir memleket evd\u00e2d\u0131 olarak kabul edip alacaklar\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00e7evrelerden haber ald\u0131m. Ne var ki, Avrupa, mutlaka bir Ermenistan meselesi ortaya \u00e7\u0131karmak – \u00f6zellikle \u0130ngiltere – Ermenilere tavizler vermek istiyor. Amerikan kamuoyunda zul\u00fcm g\u00f6rm\u00fc\u015f Ermeniler ad\u0131na bir oyun oynamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Avrupa korkusu bizim fikir adamlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Re\u015fat Hikmet Bey gibi, C\u00e2mi Bey gibi,hatt\u00e2 mill\u00ee birli\u011fe \u015fekil veren diplomatlar\u0131m\u0131z\u0131n, Ermeni meselesi i\u00e7in bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu tavsiyeleri var. Resmen size yaz\u0131l\u0131yor. \u00c7ok tehlikeli anlar ge\u00e7iriyoruz. Anadolu’daki m\u00fccadeleyi dikkat ve sevgiyle izleyen bir Amerika var. H\u00fck\u00fbmet ve \u0130ngilizler, bunun Hristiyanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar getirmek i\u00e7in yap\u0131lan bir hareket oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesini Amerika’ya elbirli\u011fi ile benimsetmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Her an bu Mill\u00ee M\u00fccadele’yi durdurmak i\u00e7in kuvvet g\u00f6nderilmesi tasarlan\u0131yor; bunun i\u00e7in \u0130ngilizleri kand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Mill\u00ee M\u00fccadele s\u00fcr’atle ve olumlu isteklerle kendini ortaya koyarsa ve Hristiyan d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 gibi bir rengi de olmazsa Amerika’da hemen destek bulaca\u011f\u0131n\u0131 yine \u00e7ok \u00f6nemli \u00e7evreler garanti ediyorlar. Sivas Kongresi toplan\u0131ncaya kadar, Amerikan komisyonunu al\u0131koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Hatt\u00e2, kongreye Amerikal\u0131 bir gazeteci g\u00f6ndermeyi de belki ba\u015farabilece\u011fiz. \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn bunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda, d\u00e2v\u00e2m\u0131zda bize yard\u0131mc\u0131 olabilmesi i\u00e7in, bu f\u0131rsat dakikalar\u0131n\u0131 kaybetmeden, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fclme ve \u00e7\u00f6z\u00fclme korkusu kar\u015f\u0131s\u0131nda, kendimizi Amerika’ya ba\u015fvurmaya mecbur g\u00f6r\u00fcyoruz Vas\u0131f Bey karde\u015fimizle bu hususta birle\u015fti\u011fimiz noktalar\u0131 kendisi de ayr\u0131ca yazacakt\u0131r. T\u00fcrkiye’yi azim ve irade sahibi geni\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc bir iki ki\u015fi belki kurtarabilir. Macera ve bo\u011fu\u015fma devri art\u0131k ge\u00e7mi\u015ftir.Gelecek i\u00e7in kalk\u0131nma ve birlik sava\u015f\u0131 a\u00e7maya mecburuz. S\u0131n\u0131rlar\u0131nda bu kadar \u00e7ok evlad\u0131 \u00f6len zavall\u0131 memleketimizin d\u00fc\u015f\u00fcnce ve medeniyet sava\u015f\u0131nda ka\u00e7 tane \u015fehidi var.Biz T\u00fcrkiye’nin hay\u0131rl\u0131 evl\u00e2tlar\u0131ndan, yar\u0131n\u0131n kurucular\u0131 olmalar\u0131n\u0131 istiyoruz. Sizin, Rauf Bey 57 karde\u015fimizle birlikte, temelleri bile \u00e7\u00f6ken zavall\u0131 memleketimiz i\u00e7in uzaklar\u0131 g\u00f6rerek d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z\u0131 bekliyoruz. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131 g\u00f6nderir, ba\u015far\u0131n\u0131za dua ederim. Mill\u00ee d\u00e2v\u00e2da can\u0131yla ba\u015f\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fanlar aras\u0131nda, sade bir T\u00fcrk askerinin al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ile, sizinle birlikte oldu\u011fumu ifade ederim. 10.8.1919 Halide Edip Afyonkarahisar 13.8.1969 15’ inci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya \u00f6zel : \u0130stanbul’daki \u00e7e\u015fitli partilerin birle\u015ferek Amerika hey’etine verilmek \u00fczere ald\u0131klar\u0131 kararlar a\u015fa\u011f\u0131da arz olunur : 1- Ermenistan i\u00e7in T\u00fcrkiye’nin do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00fczerinde Ermenilerin i\u015fine yarayacak bir toprak par\u00e7as\u0131 vermeye Do\u011fu illerindeki T\u00fcrklerin ve orada i\u015f ba\u015f\u0131nda bulunan b\u00fcy\u00fcklerin, bu b\u00f6lgenin gelecekteki refah\u0131n\u0131 ve serbest\u00e7e geli\u015fmesini d\u00fc\u015f\u00fcnerek raz\u0131 olabilecekleri g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde olduklar\u0131n\u0131, yaln\u0131z bu g\u00f6r\u00fc\u015flerini, oradaki K\u00fcrtlerle i\u015fbirli\u011fi yapm\u0131\u015f olmalar\u0131 ve K\u00fcrtlerin de Ermenilere toprak verme d\u00fc\u015f\u00fcncelerine kesinlikle kar\u015f\u0131 bulunmalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla a\u00e7\u0131\u011fa vurmak istemediklerini ve hatt\u00e2 a\u00e7\u0131\u011fa vursalar bile, oradaki T\u00fcrk \u00e7o\u011funlu\u011funun, a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fartlar\u0131n yerine getirilece\u011fi konusunda kendilerine g\u00fcvence verilmedik\u00e7e bu d\u00fc\u015f\u00fcncede K\u00fcrtlerden ayr\u0131lmayacaklar\u0131n\u0131 zannettiklerini tespit etmi\u015ftir. \u015e\u00f6yle ki Birincisi,T\u00fcrk ve K\u00fcrt \u00e7o\u011funlu\u011funun ve aralar\u0131ndaki di\u011fer az\u0131nl\u0131klar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklar\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc; ikincisi, T\u00fcrk ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tam olarak tan\u0131nmas\u0131 ve fiilen garanti edilmesi; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, T\u00fcrkiye’nin \u00e7a\u011fda\u015f medeniyete ula\u015fabilmesi i\u00e7in serbest\u00e7e geli\u015fmesine engel olan kay\u0131tlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla Wilson prensiplerinde vadedildi\u011fi \u00fczere, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131ndan ve haklar\u0131ndan en g\u00fcvenli bir \u015fekilde yararlanmas\u0131na imk\u00e2n verilmesi; d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, bu hususlarda ve T\u00fcrklerin geli\u015fmelerinin \u00e7abukla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda Amerika’n\u0131n bize yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131, Cemiyet-i Akvam ‘a kar\u015f\u0131 \u00fcstlenmesi. 2 – Bo\u015falt\u0131lacak topraklardan \u00e7\u0131kar\u0131lacak olan T\u00fcrk ve K\u00fcrtlerin g\u00f6nderildikleri yeni topraklarda derhal yerle\u015ftirilmeleri ve bu topraklardan hemen yararlanmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in Amerika’n\u0131n yard\u0131m etmesi. 3 – O \u00e7evrede ve \u00f6zellikle Erzincan ve Sivas aras\u0131nda yo\u011fun olarak bulunan Ermeniler’in yine Ermenistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine g\u00f6nderilmelerinin sa\u011flanmas\u0131. 4 – Ermenistan ad\u0131na ve hesab\u0131na ger\u00e7ekle\u015fmesini muhtemel g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz toprak verme durumu, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Ermenistan ad\u0131na de\u011fil, ancak b\u00fcy\u00fck ve meden\u00ee bir devletin mandas\u0131 alt\u0131nda geli\u015fecek \u00e7a\u011fda\u015f bir devlet ad\u0131na olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc,bug\u00fcnk\u00fc Ermenistan’a toprak b\u0131rakmak, T\u00fcrkiye’nin ba\u015f\u0131na ikinci bir Makedonya derdi a\u00e7mak demek oldu\u011fu gibi, Kafkasya i\u00e7in de bir gaile \u00e7\u0131karmak demektir. 5 – B\u00fct\u00fcn bunlar tart\u0131\u015f\u0131labilir bir “teklif” niteli\u011findedir. Ancak, bunlar\u0131n kesin bir \u015fekil alabilmesi, memleketteki hey’etlerle temas kurmaya ba\u011fl\u0131 ise oraya Amerikan hey’etinden birinin g\u00f6nderilmesi \u015fartt\u0131r. 6 – Ve en son olarak konunun kanun\u00ee ve me\u015fru bir \u015fekle sokulmas\u0131 i\u00e7in Osmanl\u0131 Mill\u00ee Meclisi’ne g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesi tabi\u00eedir. 12’nci Kolordu Komutan\u0131 Sal\u00e2hattin \u015eifre Erzurum, 21.8.1919 Ki\u015fiye \u00f6zel 58 12′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na (Yaln\u0131z 12’nci Kolordu). \u0130lgi : 13.8.1919. \u0130stanbul’da \u00e7e\u015fitli partilerin Amerikan Komisyonu’na verilmek \u00fczere ald\u0131klar\u0131 kararlar, burada Hey’et-i Temsiliye’mizce son derece \u00fcz\u00fcnt\u00fc ve esefle kar\u015f\u0131land\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, birinci maddede Ermenistan’a Do\u011fu illerimizden toprak verilmesi s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r. Oysa, ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu T\u00fcrk ve K\u00fcrt olan bu illerden bir kar\u0131\u015f topra\u011f\u0131n bile Ermeniler hesab\u0131na yaz\u0131lmas\u0131n\u0131n, bug\u00fcn i\u00e7in uygulamada m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131 \u015f\u00f6yle dursun, unsurlar aras\u0131ndaki nefret ve \u00f6calma duygusunun deh\u015fet ve \u015fiddeti, Osmanl\u0131 Ermenilerinin d\u00f6nmeleri halinde bile iller i\u00e7inde yo\u011fun olarak yerle\u015ftirilmelerini tehlikeli g\u00f6stermektedir. Bu bak\u0131mdan, su\u00e7lu olmayan Osmanl\u0131 Ermenilerine g\u00f6sterilecek en b\u00fcy\u00fck kolayl\u0131k, adaletli ve e\u015fit \u015fartlar alt\u0131nda vatanlar\u0131na d\u00f6nmelerini kabulden ba\u015fka bir \u015fey olamayacakt\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddede, Erzurum ve Sivas aras\u0131nda yo\u011fun bir Ermeni toplulu\u011fu bulundu\u011fu hayali,bilgisizlik ve vukufsuzluktan ba\u015fka bir\u015fey de\u011fildir : Harpten \u00f6nce bile, buralarda oturanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7oklu\u011fu T\u00fcrk, biraz\u0131 Zaza denilen K\u00fcrtlerden ve pek az\u0131 da Ermenilerden ibaretti. Bug\u00fcn art\u0131k varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilecek say\u0131da Ermeni yoktur. O halde, bu gibi dernekler yetkilerini bilmeli ve bir i\u015f yapmak isterlerse, hi\u00e7 olmazsa Harbiye ve Hariciye Nezaretleri’nin bar\u0131\u015f haz\u0131rl\u0131klar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla yapt\u0131klar\u0131 resm\u00ee istatistik ve grafiklere olsun ba\u015fvurmak zahmetinden ka\u00e7\u0131nmamal\u0131d\u0131rlar. Bu telgraf\u0131n aynen \u0130stanbul’a g\u00f6nderilmesini rica ederiz. Mustafa Kemal G\u00fcvenlikle ilgili Ankara,14.8.1919 3′ \u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na 1- Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya (\u00f6zel) : \u0130stanbul’a g\u00f6nderilmek \u00fczere yazm\u0131\u015f oldu\u011funuz son cevaplar\u0131n\u0131z, yerine ula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve buna cevap olarak bas\u0131l\u0131 bir raporla, Ahmet R\u0131za Bey, Ahmet \u0130zzet, Cevat, \u00c7\u00fcr\u00fcksulu Mahmut Pa\u015falar, Re\u015fat Hikmet, C\u00e2mi, Re\u015fit Sadi Beyler, Esat Pa\u015falar gibi pek \u00e7ok \u015fahsiyetin d\u00fc\u015f\u00fcncelerine uygun olan Kara Vas\u0131f’\u0131n yani Cengiz’in ve Halide Edip Han\u0131m’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 uzun mektuplar geldi. Bunlar s\u0131ra ile \u00f6zetlenerek arz edilece\u011fi gibi, as\u0131llar\u0131 da Sivas’a g\u00f6nderilecektir. Bunlar\u0131n hepsinde bir yard\u0131ma ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu ve bu yard\u0131m\u0131n Amerika taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131n\u0131n en az zararl\u0131 yol olarak kabul ve uygun bulundu\u011fu \u015feklinde bir gerek\u00e7e ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Bas\u0131l\u0131 rapor, C\u00e2mi, Rauf, Ahmet, Re\u015fit Hikmet, Re\u015fit Sadi Bey’ler ile Halide Han\u0131m, Kara Vas\u0131f, Esat Pa\u015fa, b\u00fct\u00fcn parti ve derneklerin d\u00fc\u015f\u00fcnceleri yokland\u0131ktan sonra b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re d\u00fczenlenmi\u015ftir. Vakit varm\u0131\u015f. Kongrede bir an \u00f6nce i\u015f g\u00f6rmek,Amerikal\u0131lar gitmeden tebligat yap\u0131lmak gerekirmi\u015f. Amerikal\u0131lar\u0131 oyalayarak hareketleri geciktirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yormu\u015f. Kongre hemen kesin bir karar verebilir mi? sorusuyla Amerikal\u0131lar bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi benimsediklerini hissettiriyorlarm\u0131\u015f. Kongrenin toplanmas\u0131n\u0131 \u00e7abukla\u015ft\u0131rman\u0131z rica olunur. 20′ nci Kolordu Komutan\u0131 Ali Fuat Bu telgrafta s\u00f6z\u00fc edilen uzun mektuplar g\u00fcnlerce telleri i\u015fgal eden \u015fifrelerle verildi. Birbirine ekli olan o \u015fifrelerden biri de \u015fuydu : G\u00fcvenlikle ilgili Ki\u015fiye \u00f6zel Ankara,17.8.1919 3’\u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Kurmay Ba\u015fkan\u0131 K\u00e2z\u0131m Beyefendi’ye Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne(\u00f6zel):16.7.1919tarih ve 880 say\u0131l\u0131 \u015fifrenin dokuzuncu maddesinin ekidir : 59 Kara Vas\u0131f’\u0131n 10 numaral\u0131 madde hakk\u0131nda ek olarak verdi\u011fi bilgi : 1- Bir yard\u0131m \u015feklinde Amerika’ya taraftar olursak ve bunu Do\u011fu \u0130lleri Kongresi, Mill\u00ee Kongre, bir istek gibi telgrafla h\u00fck\u00fbmetimize bildirirse, Wilson’un Amerikan Kongresi’ne kar\u015f\u0131 g\u00fczel bir dayanak noktas\u0131 olacakt\u0131r. \u0130stanbul’da pek \u00e7ok ayd\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015ften yanad\u0131r ve b\u00f6yle bir \u015fey haz\u0131rl\u0131yorlar. E\u011fer Anadolu da yaparsa yararl\u0131 olur diyorlar. B\u00f6yle olursa, Amerika’n\u0131n mandas\u0131ndan yararlanarak \u00f6teki al\u00e7ak d\u00fc\u015fmanlar\u0131 memleketimizden \u00e7\u0131karmak ve sonra yaln\u0131zca Amerikal\u0131larla kar\u015f\u0131la\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn olur ve u\u011fra\u015fmak da kolay olur. Bir de Amerikal\u0131lar bizi \u015fiddetle su\u00e7luyorlar. Yani h\u00fck\u00fbmeti a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131p milletimizi de horluyorlar. Temsilcilerine \u0130stanbul’dan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131, Paris’e gidi\u015fini, muht\u0131ralar\u0131…. sonra diyorlar ki, Avrupa’n\u0131n yapmaya cesaret edemedi\u011fini siz kabul ediyorsunuz. S\u00f6z geli\u015fi,Avrupa b\u00fcy\u00fck bir Ermenistan kurulmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. Sizin sadrazam, Toros’tan s\u0131n\u0131r veriyor, Ermenistan istiyor. Oysa, \u015fimdiye kadar Amerikan komisyonlar\u0131ndan hi\u00e7birisi bile, buna olabilir demedi. B\u00fct\u00fcn raporlara g\u00f6re, Anadolu’da, T\u00fcrkiye’de bir Ermenistan kurmak \u015f\u00f6yle dursun, muhtar ve b\u00f6lgesel idareler bile olu\u015fturmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. N\u00fcfuslar\u0131 yok, topraklar\u0131 yok. Bu y\u00f6netim m\u00fcthi\u015f bir asker\u00ee kuvvete dayand\u0131r\u0131lmazsa olmaz. Ermenilerde bu kuvvet olamaz, Amerika bu l\u00fbtfu yapamaz. \u00d6teki devletler de buna tahamm\u00fcl edemez. Me\u011fer ki, oralar\u0131 zaptetsinler ve bar\u0131\u015f yaps\u0131nlar, Bu da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, Rekabet bunu engeller.\u0130\u015fte \u0130stanbul’un haberleri. Orada iyice d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcls\u00fcn : Epeyce zaman vard\u0131r. Amerikan Kongresi hemen hemen Wilson’u dinlemek \u00fczeredir. 2 – \u0130stanbul’da b\u00fcy\u00fck \u00e7apta temaslar var. Onun i\u00e7in Mustafa Kemal Pa\u015fa genel bir emir verir mi? Yoksa \u0130stanbul’un karar ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 benimser mi? Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n amac\u0131, milletin birli\u011fi, vatan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, istikl\u00e2l ve h\u00e2kimiyetin elde edilmesi! E\u011fer Mustafa Kemal Pa\u015fa buraya genel bir emir vermezse ve kendisi hemen oradan Amerikal\u0131lar, \u0130ngilizler ve di\u011fer yabanc\u0131larla temasa ge\u00e7mezse, tabi\u00ee burada faaliyet devam edecektir. Belki; ters bir sonu\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kabilir. Buna dikkati \u00e7ekerim. Bu rol\u00fc, siyaseti \u00e7ok daha iyi y\u00fcr\u00fcten bir Mustafa Kemal Pa\u015fa’n\u0131n m\u00fccadelesine ve kuvvetine dayanmak ise , onun s\u00f6zleri, deme\u00e7leri, tav\u0131r ve hareketleriyle tutum ve s\u00f6z olarak yalanlanm\u0131\u015f. 3-\u00c7olak H\u00fcseyin Sal\u00e2hattin iki y\u00fczl\u00fc davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Sad\u0131k Bey’in en g\u00f6zde bendelerinden olan bu \u015fahs\u0131n bir mevki sahibi olmamas\u0131 i\u00e7in ne yap\u0131laca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. 20′ nci Kolordu Komutan\u0131 Ali Fuat Kara Vas\u0131f Bey’e bildirilmek \u00fczere verilen cevap \u015fuydu : \u015eifre Erzurum, 19.8.1918 Ki\u015fiye \u00f6zel ve ivedi 20’ nci Kolordu Komutan\u0131 Ali Fuat Pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130lgi :17.8.1919 1- S\u00f6z\u00fc edilen Amerikan mandas\u0131n\u0131n nas\u0131l bir yard\u0131m sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131n dikkatli bir incelemeden ge\u00e7irilmesi ve mill\u00ee gayemiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir yarar\u0131 olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131n da hesaplanmas\u0131 pek \u00f6nemlidir. \u0130stanbul’da \u00e7al\u0131\u015fan grubun gayesi milletin birli\u011fi, vatan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, istikl\u00e2l ve h\u00e2kimiyetin elde edilmesi noktas\u0131nda toplanm\u0131\u015f g\u00f6sterildi\u011fine g\u00f6re, Amerikan mandas\u0131n\u0131 kabul durumunda bu gaye korunmu\u015f olabilir mi? 2 – Mill\u00ee isteklere ba\u011fl\u0131 kalmayan ve onlara uygun d\u00fc\u015fmeyen kararlar, hi\u00e7bir zaman millet\u00e7e kabul edilemeyece\u011finden, milletimizin ve vatan\u0131m\u0131z\u0131n al\u0131nyaz\u0131s\u0131n\u0131 tayinde, mill\u00ee vicdana terc\u00fcman olmaktan ibaret bulunan g\u00f6revimizi tam olarak yerine getirebilmek i\u00e7in, mill\u00ee iste\u011fin odakla\u015farak 60 tek bir hedefe y\u00f6nelmesini beklemeden hi\u00e7 bir meselede yetkili g\u00f6r\u00fcnmemiz do\u011fru de\u011fildir. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki,taraf\u0131m\u0131zdan yabanc\u0131larla olan temas ve ili\u015fkilerin, kongrenin kararlar\u0131na uyularak millet ad\u0131na yap\u0131lmas\u0131n\u0131 tercih etmekteyiz. Tanr\u0131’ya \u015f\u00fck\u00fcr, yurdumuzdaki mill\u00ee ak\u0131m\u0131n pek \u00e7ok geli\u015fmekte, k\u00f6kle\u015fmekte ve g\u00fc\u00e7lenmekte olu\u015fu, bizleri s\u00fcrekli olarak bu noktaya do\u011fru \u00e7ekiyor ve davet ediyor. 3 – \u015euras\u0131 da g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutulmal\u0131d\u0131r ki, memleket ve milletin al\u0131nyaz\u0131s\u0131 \u00fczerinde Amerika veya herhangi bir devletle anla\u015fmaya yetkili olabilecek bir h\u00fck\u00fbmet, ancak mill\u00ee h\u00e2kimiyet ilkesini kabul ve milli bir meclis’in varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 benimseyerek ona dayanmay\u0131 gerekli sayan bir h\u00fck\u00fbmettir. Bu takdirde, \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmeti’ni olu\u015fturacak \u015fah\u0131slar\u0131n da mutlaka bu vas\u0131flar\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekir. Burada bizce oldu\u011fu gibi oradaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z da bu amac\u0131n sa\u011flanmas\u0131na y\u00f6nelmelidir. 4 – Yak\u0131nda kongre kararlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011freneceksiniz. G\u00f6zlerinizden \u00f6periz. Mustafa Kemal Bi k\u00fc\u00e7\u00fck bilgi daha vereyim. Sivas’a gelmi\u015f olan gazeteci Mister Brown(Brovn) ile bizzat g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi uygun g\u00f6rd\u00fcm. Kar\u015f\u0131s\u0131ndakini kolayl\u0131kla anlayan \u00e7ok zeki bir gen\u00e7.<\/p>\n

MANDA MESELES\u0130N\u0130N KONGREDE G\u00d6R\u00dc\u015e\u00dcLMES\u0130
\n\u015eimdi, Efendiler, Kongre’de manda konusunda yap\u0131lm\u0131\u015f olan g\u00f6r\u00fc\u015fme ve tart\u0131\u015fmalar\u0131 elden geldi\u011fince, oldu\u011fu gibi y\u00fcksek heyetinize dinletmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m : Bir\u00e7ok kimse s\u00f6z ald\u0131. Hi\u00e7 kimseye s\u00f6z vermeden \u00f6nce, ba\u015fkanl\u0131k k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnden zab\u0131tlara aynen ge\u00e7mi\u015f olan \u015fu k\u0131sa konu\u015fmay\u0131 yapt\u0131m : Bu rapor \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ba\u015flamadan \u00f6nce baz\u0131 noktalara dikkatinizi \u00e7ekmek isterim. Raporda, s\u00f6z geli\u015fi Mister Brown’dan s\u00f6z edilmekte ve elli bin ki\u015filik bir i\u015f\u00e7i ordusunun getirilece\u011fini s\u00f6yledi\u011fi bildirilmektedir. Efendiler, Mister Brown : Ben hi\u00e7bir ,resm\u00ee s\u0131fatla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fcyorum. Tamamiyle \u00f6zel olarak g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyorum diyor ve hatt\u00e2 Amerika’n\u0131n manday\u0131 kabul edece\u011fini de\u011fil, belki etmeyece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Onun i\u00e7in s\u00f6zleri Amerika ad\u0131na de\u011fil, kendi ad\u0131nad\u0131r. Mandan\u0131n ne oldu\u011funu kendisi de bilmiyor.Manda siz ne derseniz odur, diyor. Bu raporda \u00f6nemli olarak manda meselesi vard\u0131r. Bu konuda g\u00f6r\u00fc\u015fmeden \u00f6nce on dakika ara verelim ( saat 15.25 ). Sonraki oturumda – \u0130Ik s\u00f6z Vas\u0131f Bey’indir, dedim. Vas\u0131f Bey, \u00f6nce mandan\u0131n ne oldu\u011fu konusunda uzun a\u00e7\u0131klamalar yapt\u0131. S\u00f6z\u00fc ba\u015fkalar\u0131na b\u0131rakt\u0131. Yeniden s\u00f6z ald\u0131 ve bir kere prensip olarak manday\u0131 kabul edelim, \u015fartlar\u0131 \u00fczerinde daha sonra g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcz dedi. \u00dcyelerden Macit Bey ad\u0131nda bir zat, genel kurulda as\u0131l g\u00fcr\u00fc\u015f\u00fclecek mesele, bundan sonra yaln\u0131z ya\u015fayabilecek miyiz, ya\u015fayamayacak m\u0131y\u0131z? Manday\u0131 nas\u0131l yorumlayacak ve mandaterle ne tarzda g\u00f6r\u00fc\u015fece\u011fiz? Bizi mandas\u0131na alacak devlet kim olacakt\u0131r? As\u0131l mesele budur, \u015feklinde konu\u015ftu. Ben, ba\u015fkanl\u0131k k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnden Zannederim bu rapordan iki g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunlardan birincisi, devletin i\u00e7te ve d\u0131\u015fta ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan vazge\u00e7memesi; ikincisi de, devlet ve milletin yabanc\u0131 devletlerin zararl\u0131 bask\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bir yard\u0131m ve destek ihtiyac\u0131nda bulunup bulunmamas\u0131d\u0131r. As\u0131l karars\u0131zl\u0131k do\u011furan nokta budur. M\u00fcsaade buyurulursa, bu noktay\u0131 etrafl\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in Teklif Komisyonu’na havale edelim. Sonra da y\u00fcksek huzurlar\u0131n\u0131za arz edelim. Herhalde i\u00e7eride ve d\u0131\u015far\u0131da istikl\u00e2limizi kaybetmek istemiyoruz dedim. Bunun \u00fczerine s\u00f6z alan Bekir Sami Bey : y\u00fcklendi\u011fimiz g\u00f6rev pek a\u011f\u0131r ve \u00f6nemlidir. Bo\u015f tart\u0131\u015fmalara ay\u0131racak hi\u00e7bir dakikam\u0131z yoktur. Bu raporumuzu g\u00f6r\u00fc\u015felim ve vakit ge\u00e7irmeden hemen bir karar alal\u0131m dedi. Ben, ba\u015fkanl\u0131k k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnden bu meseleyi komisyon ba\u015fkan\u0131 olmak dolay\u0131s\u0131yla a\u00e7\u0131klayay\u0131m (ben ayn\u0131 zamanda Teklif Komisyonu Ba\u015fkan\u0131 idim). Bu rapor metni komisyonda okundu, \u00fczerinde bir\u00e7ok konu\u015fma ve tart\u0131\u015fma yap\u0131ld\u0131. Ancak, kesin karar verecek \u015fekilde bir g\u00f6r\u00fc\u015f belirmedi. Daha 61 \u00f6nce, Genel Kurul’da okunmaks\u0131z\u0131n Teklif Komisyonu’na g\u00f6nderilmi\u015fti. Bu sebeple bir defa da burada okunup Genel Kurul’un g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc belirdikten sonra yeniden Teklif Komisyonu’na g\u00f6nderilerek kesin karar verilmesini istemi\u015ftik dedim. \u0130smail Faz\u0131l Pa\u015fa merhum da s\u00f6z alarak \u015fu konu\u015fmay\u0131 yapt\u0131 : Bekir Sami Bey’in d\u00fc\u015f\u00fcncesine kat\u0131l\u0131r\u0131m; kaybedecek vaktimiz yoktur. Asl\u0131nda sorun da basitle\u015fmi\u015ftir. Tam istikl\u00e2l mi, yoksa manda m\u0131 kabul edece\u011fiz? Alaca\u011f\u0131m\u0131z karar budur. B\u00f6ylesine \u00f6nemli, hatt\u00e2 pek \u00f6nemli olan bir meseleyi yeniden komisyona g\u00f6t\u00fcrmek ve oradan yeniden Genel Kurul’a getirmekle vakit ge\u00e7irmeyelim. \u0130\u015f uzar. Zaman\u0131m\u0131z de\u011ferlidir. Buna bug\u00fcn yar\u0131n yahut \u00f6b\u00fcr g\u00fcn her halde Genel Kurul’da bir karar verelim. Komisyonda vakit ge\u00e7irmeyelim. \u00c7\u00fcnk\u00fc, pek ince bir konudur. Bunun arkas\u0131ndan Hami Bey s\u00f6z alarak \u0130smail Pa\u015fa Hazretleri ile Bekir Sami Beyefendi’nin d\u00fc\u015f\u00fcncelerine kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledikten sonra : Herhalde bir deste\u011fe muhtac\u0131z, bunun en basit delili de, devlet gelirlerinin ancak borcumuzun faizini kar\u015f\u0131layabilmesidir ! buyurdular. Bundan sonra, Raif Efendi manda aleyhinde konu\u015ftu. \u0130smail Faz\u0131l Pa\u015fa ona kar\u015f\u0131l\u0131k olacak \u015fekilde uzun bir konu\u015fma yapt\u0131. Daha sonra tekrar Bekir Sami Bey s\u00f6z ald\u0131 ve dedi ki : \u0130smail Faz\u0131l Pa\u015fa Hazretleri’nin tamamiyle kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m konu\u015fmas\u0131na yaln\u0131z bir \u015fey il\u00e2ve edece\u011fim : K\u0131r\u0131m Muharebesinden sava\u015f\u0131 kazanm\u0131\u015f olarak \u00e7\u0131k\u0131p da kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z Paris Kongresi’nde, m\u00fcttefiklerimizin bize y\u00fcklemi\u015f olduklar\u0131 bilinen \u015fartlarla bu \u015fimdi okunan rapordaki isteklerimiz kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lacak olursa, bunlardan hangisinin daha \u00e7ok ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yokedici oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r san\u0131r\u0131m. Bekir Sami Bey’den sonra H\u00e2mi Bey H\u00e2mi Bey’den sonra da Refet Bey (Refet Pa\u015fa) konu\u015ftular. Refet Bey’in konu\u015fmas\u0131 aynen \u015f\u00f6yleydi : Mandan\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yok etmeyece\u011fi ger\u00e7e\u011fi ortada iken, baz\u0131 arkada\u015flar\u0131m\u0131z – ba\u011f\u0131ms\u0131z m\u0131 kalaca\u011f\u0131z yoksa manday\u0131 m\u0131 kabul edece\u011fiz? — tarz\u0131nda birtak\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcr\u00fcyorlar. Onun i\u00e7in her \u015feyden \u00f6nce mandan\u0131n ne oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bununla birlikte daha mandadan s\u00f6z etmeden \u00f6nce, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri g\u0131c\u0131klayan bu raporda bu deyimin ne \u015fekilde anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu bilmek gerekir. Faz\u0131l Pa\u015fa Hazretleri ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 korumak \u015fart\u0131yla manda buyuruyorlar. H\u00e2mi Beyefendi taraf\u0131ndan verilmi\u015f olan rapor iki b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131l\u0131yor. Bir gerek\u00e7e b\u00f6l\u00fcm\u00fc var, ondan sonra bir de mandan\u0131n ne oldu\u011funu anlatan b\u00f6l\u00fcm var. Manda meselesini buradaki g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan de\u011ferlendirebilmek i\u00e7in \u00f6nce bir noktay\u0131 anlamak isterim. Bu rapor metni genel kurulda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmeye sunulmu\u015f mudur, sunulmam\u0131\u015f m\u0131d\u0131r? \u0130smail Faz\u0131l Pa\u015fa : Yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in biz \u00fc\u00e7\u00fcm\u00fcz yani Faz\u0131l Pa\u015fa Bekir Sami ve H\u00e2mi Bey’ler bu raporu , geri \u00e7ekiyoruz. Hi\u00e7 verilmemi\u015f sayd\u0131k dedi (bu raporun m\u00fcsveddesi de temize \u00e7ekilmi\u015fi de kendilerinde kalm\u0131\u015ft\u0131r). Ba\u015fkanl\u0131ktan – Rapor geri al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r dedim. Raporun geri al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, s\u00f6z alan Refet Bey, zab\u0131tlarda be\u015f alt\u0131 sayfa yer tutan \u00f6zentili bir konu\u015fma yapt\u0131. Bu konu\u015fmadan, zab\u0131tlara dayanarak oldu\u011fu gibi ald\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 c\u00fcmleler, katibin maksad\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya yetecektir, san\u0131r\u0131m. Refet Bey diyordu ki : Bizim, Amerika mandas\u0131n\u0131 tercih etmekten maksad\u0131m\u0131z, b\u00fct\u00fcn toplumlar\u0131 kendine tutsak eden, kalpleri, vicdanlar\u0131 s\u00f6nd\u00fcren \u0130ngiliz mandas\u0131ndan kurtulmak ve sakin milletlerin vicdanlar\u0131na sayg\u0131l\u0131 olan Amerika’y\u0131 kabul etmektir. Yoksa as\u0131l i\u015f para meselesi de\u011fildir . S\u00f6z olarak, manda ile ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k biribirine engel olan \u015feyler de\u011fildir: Yaln\u0131z, e\u011fer biz ger\u00e7ekte g\u00fc\u00e7l\u00fc olmayacak olursak, i\u015fte o zaman mandan\u0131n alt\u0131nda eziliriz ve o zaman manda bizim i\u00e7in ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yok edici bir unsur olur. Bir de diyelim ki, biz d\u0131\u015far\u0131da ve i\u00e7eride tam bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k isteriz. Ancak, acaba hemen kendi ba\u015f\u0131m\u0131za yapabilecek miyiz, yapamayacak m\u0131y\u0131z? Ondan da \u00f6nce acaba bizi kendi ba\u015f\u0131m\u0131za b\u0131rakacaklar m\u0131, b\u0131rakmayacaklar m\u0131? Bunu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. buras\u0131 bir ger\u00e7ektir ki, bug\u00fcn bizi \u0130ngiltere, Fransa, \u0130talya ve Yunanistan aralar\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fmek istiyorlar; Ancak, e\u011fer biz bug\u00fcn bu devletin kefilli\u011fi alt\u0131nda bir bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 yapacak olursak, ileride, uygun \u015fartlar alt\u0131na girer girmez hemen d\u00f6ner ve kendi yarar\u0131m\u0131z\u0131 sa\u011flar\u0131z. Fakat, e\u011fer olumsuz bir durum ortaya \u00e7\u0131kacak olursa, acaba b\u00fcsb\u00fct\u00fcn heder etmi\u015f olmayacak m\u0131y\u0131z? 62 Herhalde bir Amerikan kefilli\u011fini kabul etmek zorunday\u0131z. Yirminci y\u00fczy\u0131lda, be\u015f y\u00fcz milyon lira borcu, harap bir memleketi, pek verimli olmayan bir topra\u011f\u0131 ve ancak on onbe\u015f milyon lira geliri olan bir millet i\u00e7in, bir d\u0131\u015f dayanak olmaks\u0131z\u0131n ya\u015famak imk\u00e2n\u0131 olamaz : E\u011fer bundan sonra da bu durumumuzda kal\u0131r ve d\u0131\u015far\u0131dan bir destekle kalk\u0131namayacak olursak, belki de ileride, Yunanistan’\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 bile kendimizi savunamay\u0131z… Allah korusun, e\u011fer \u0130zmir Yunanistan’da kalsa ve aram\u0131zda bir sava\u015f \u00e7\u0131ksa, d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131z, Yunanistan’dan vapurlarla asker getirebilece\u011fi halde, acaba biz Erzurum’dan hangi demiryollar\u0131 ile ula\u015ft\u0131rmam\u0131z\u0131 sa\u011flayabilece\u011fiz. O halde, Amerikan mandas\u0131 her \u015feyden \u00f6nce bir kefil ve yard\u0131mc\u0131 bulmak i\u00e7in gereklidir. Hatip, s\u00f6zlerini \u015fu c\u00fcmle ile bitirdi : E\u011fer sunmu\u015f oldu\u011fum bu a\u00e7\u0131klamalarla ilerideki g\u00f6r\u00fc\u015fmeler i\u00e7in bir giri\u015f yapabildimse ne mutlu. Efendiler, bu parlak ve ustal\u0131kl\u0131 nutkun, dinleyenlerin d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u00fczerinde yapabilece\u011fi yan\u0131lt\u0131c\u0131 etkinin derecesini kolayl\u0131kla takdir buyurursunuz. Zihinlerin, bunun ard\u0131ndan gelebilecek ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fteki hatiplerin konu\u015fmalar\u0131yla b\u00fcsb\u00fct\u00fcn zehirlenmesine meydan vermemek ve kendilerini \u00f6zel olarak ayd\u0131nlat\u0131p yol g\u00f6stermeye f\u0131rsat bulabilmek i\u00e7in, derhal on dakika dinlenelim efendim – diyerek oturuma ara verdim (Saat : 17.30). Efendiler, bu nutkun son c\u00fcmleleri \u00fczerinde dikkatle durulmaya de\u011fer. Refet Beyefendi, Yunanl\u0131lar’\u0131n \u0130zmir’i i\u015fgalini ge\u00e7ici say\u0131yor ve sava\u015f halinde oldu\u011fumuzu kabul etmiyor. Yunanl\u0131lar \u0130zmir’de kal\u0131r da sava\u015f durumuna girilirse ba\u015fa \u00e7\u0131kamayaca\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde bulunuyor. Bundan sonraki oturumda, Bursa temsilcilerinden Ahmet Nuri Bey, manda aleyhinde uzun bir konu\u015fma yapt\u0131. H\u00e2mi Bey, buna daha uzun bir konu\u015fma ile cevap verdi ve ger\u00e7ekten de pek uzun olan konu\u015fmas\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru, anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 \u015fu bilgilerle do\u011fruluyordu : Fakat, \u015fimdi biraz da i\u015fin kesin bildi\u011fim bir yan\u0131ndan s\u00f6z edece\u011fim. Konunun bu safhas\u0131nda, ilgili zat ile \u015fahsen ba\u011flant\u0131 kurmu\u015f oldu\u011fum i\u00e7in, s\u00f6zlerim tahmin\u00ee de\u011fildir; kesin bilgilere dayan\u0131yor. \u0130stanbul’dan hareket etmeden \u00f6nce, eski Sadrazam \u0130zzet Pa\u015fa Hazretleri’ni ziyarete gitmi\u015ftim. Herhalde bir manda ihtiyac\u0131nda oldu\u011fumuza kendileri de inan\u0131yorlard\u0131. Bendenizden de bu konudaki d\u00fc\u015f\u00fcncemi sordular, ben de d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerimizi arz ettim. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra bendenizi \u00e7a\u011f\u0131rt\u0131p \u015fu meseleyi a\u00e7\u0131klad\u0131lar : Suriye ve Adana b\u00f6lgesinde dola\u015ft\u0131ktan sonra, \u0130stanbul’a gelip siyas\u00ee partilerin g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015fan Amerikan Ara\u015ft\u0131rma Komisyonu \u00fcyeleri, \u0130zzet Pa\u015fa’y\u0131 kona\u011f\u0131nda ziyaret ederek, Anadolu’daki mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n T\u00fcrk milletini temsil etti\u011fi inanc\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 ve pa\u015fay\u0131 da (yani \u0130zzet Pa\u015fa’y\u0131) bu i\u015fin \u00f6nc\u00fcs\u00fc bildiklerini s\u00f6ylemi\u015fler ve e\u011fer siz Erzurum ve Sivas Kongrelerine Amerikan mandas\u0131n\u0131 istettirecek olursan\u0131z, Amerika da Osmanl\u0131 mandas\u0131n\u0131 kabul edecektir. demi\u015fler, Pa\u015fa, bunu bendenize a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra, bu milletin bir harbe daha g\u00fcc\u00fc kalmad\u0131\u011f\u0131ndan ve herhalde b\u00f6yle bir \u00e7areye ba\u015fvurmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan s\u00f6z etti ve Sivas’a gitti\u011fim zaman oradakilere bu durumu anlatmakl\u0131\u011f\u0131m\u0131 tavsiye buyurdu. \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n inanc\u0131 da bu \u015fekilde istenecek bir mandan\u0131n y\u00fczde doksan kabul ihtimalinin bulundu\u011fu ve yaln\u0131z bizim i\u00e7in birtak\u0131m \u015fartlar ileri s\u00fcrmenin zarur\u00ee oldu\u011fu merkezindedir. Hatt\u00e2 Pa\u015fa, Amerika i\u00e7in milletin iste\u011fine dayanmayan bir manday\u0131 kabul etmek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131ndan, kongremiz taraf\u0131ndan g\u00f6sterilecek iste\u011fin Avrupa devletlerine kar\u015f\u0131 Amerika lehinde bir dayanak noktas\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6yledi. Bendeniz bu meseleyi \u0130stanbul’dan \u015fifre ile Erzurum’da Rauf Bey’e bildirdim. Manda’n\u0131n kendinden \u00e7ok ad\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar bo\u015funa tel\u00e2\u015flan\u0131yorlar kelimenin \u00f6nemi yoktur. \u00d6nem, i\u015fin ger\u00e7e\u011finde ve niteli\u011findedir. Manda alt\u0131na girdik demeyelim de isterlerse varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ebed\u00ee olarak s\u00fcrd\u00fcrecek devlet olduk diyelim. Bu son s\u00f6ze cevap verenler aras\u0131nda, Husrev Sami Bey’in \u015fu s\u00f6zleri i\u015fitildi : Fakat bizim bu \u00e7al\u0131\u015fmalardan bekledi\u011fi\u0131miz kendimizi savunmak suretiyle, ebedi olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyacak bir millet oldu\u011fumuzu ispat etmektir! H\u00e2mi Bey, buna d\u00fc\u015f\u00fcncesinde bir geriye d\u00f6n\u00fc\u015f sezgisi uyand\u0131racak \u015fekilde cevap verirken, Kara Vas\u0131f Bey s\u00f6z ald\u0131 ve o g\u00fcnk\u00fc toplant\u0131n\u0131n sonuna kadar konu\u015ftu. Vas\u0131f Bey’in uzun s\u00f6zlerinin \u00f6zetini, zab\u0131tlara oldu\u011fu gibi ge\u00e7mi\u015f olan \u015fu c\u00fcmlelerle y\u00fcksek dikkatlerinize sunuyorum : B\u00fct\u00fcn devletler bizi tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z b\u0131rakacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleseler bile, biz yine bir d\u0131\u015f deste\u011fe muhtac\u0131z ( Vas\u0131f Bey, s\u00f6zlerinin ba\u015f\u0131nda ,mandaya ve 63 d\u0131\u015far\u0131dan destek ad\u0131n\u0131 verelim demi\u015fti ). D\u00f6rt y\u00fcz il\u00e2 be\u015f y\u00fcz milyon lira borcumuz var. Bu paray\u0131 kimse kimseye ba\u011f\u0131\u015flamaz; bize bunu \u00f6deyiniz diyecekler; halbuki bizim gelirimiz bunun faizine bile yeterli de\u011fildir. O zaman g\u00fc\u00e7 bir durumda kalaca\u011f\u0131z; bunun i\u00e7in ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ya\u015famaya mal\u00ee durumumuz elveri\u015fli de\u011fildir. Sonra, yan\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131zda, bizi b\u00f6l\u00fc\u015fmeyi emel edinmi\u015f h\u00fck\u00fbmetler var; onlar\u0131n ihtiraslar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda mahvoluruz. Paras\u0131z, ordusuz ne yapabiliriz? Onlar u\u00e7akla havada u\u00e7uyorlar, biz hen\u00fcz ka\u011fn\u0131 arabas\u0131ndan kurtulam\u0131yoruz. Onlar sava\u015f gemisi yap\u0131yorlar, biz yelkenli bir gemi yapam\u0131yoruz. Bu \u015fartlar alt\u0131nda bug\u00fcn ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 kurtarsak bile yine g\u00fcn\u00fcn birinde bizi b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcrler. Vas\u0131f Bey, konu\u015fmas\u0131n\u0131 \u015fu s\u00f6zlerle bitiriyordu : . . . \u0130stanbul’daki Amerikal\u0131lar : Manda’dan korkmay\u0131n\u0131z. Milletler Cemiyeti T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcnde yeri vard\u0131r diyorlar. \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn bunlardan dolay\u0131 \u0130ngiltere’yi kendimize s\u00fcrekli d\u00fc\u015fman Amerika’y\u0131 da en az k\u00f6t\u00fcl\u00fck gelebilecek bir devlet olarak kabul ediyorum. E\u011fer uygun bulursan\u0131z, buradan \u0130stanbul’daki temsilciye ‘bir mektup yaz\u0131p gizlice bir hey’et g\u00f6ndermek i\u00e7in bir torpido isteyebiliriz. Eyl\u00fcl’\u00fcn dokuzunda sal\u0131 g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan toplant\u0131da, manda meselesine dokunan Rauf Bey’in zab\u0131tlara ge\u00e7en konu\u015fmas\u0131 aynen \u015f\u00f6yledir : Bu manda konusu \u00fczerinde \u015fimdiye kadar gerek bas\u0131n ve gerekse ba\u015fka \u00e7evreler taraf\u0131ndan bir\u00e7ok s\u00f6zler s\u00f6ylendi. Ger\u00e7i y\u00fcksek hey’etiniz d\u0131\u015f destek prensibini kabul buyurmu\u015f ise de, bu deste\u011fi kimden isteyece\u011fimiz a\u00e7\u0131klanmad\u0131. Bunun Amerika oldu\u011fu dolayl\u0131 olarak anlat\u0131l\u0131yorsa da, bence do\u011frudan do\u011fruya belirtilmesinde bir sak\u0131nca olamaz!<\/p>\n

ERZURUM KONGRES\u0130 H\u0130\u00c7B\u0130R \u015eEK\u0130LDE MANDA KABUL\u00dc HAKKINDA KARAR VERMI\u015e DE\u011e\u0130LD\u0130R
\nBu s\u00f6zlerden anlasilacagi \u00fczere Rauf Bey’in g\u00f6r\u00fcs\u00fcyle, gerek Sivas Kongresi Hey’eti’nin ve gerek Erzurum Kongresi Hey’eti’nin anlayislari arasinda bir g\u00f6r\u00fcs ayriligindan dogan yanlislik olduguna s\u00fcphe yoktur. Rauf Bey’in g\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fcn yorumu niteliginde olan bu s\u00f6zlerin, gerek Erzurum ve gerek Sivas Kongreleri bildirilerinin yedinci maddesindeki yazilis seklinden kaynaklandigina h\u00fckmedilebilir. Ger\u00e7ekten de bu maddenin yazilis seklinde, belki de mandacilikta pek ileri giden ve sonu gelmemis propagandalariyla kamuoyunu bulandiranlari susturmak ve belki bundan da \u00e7ok, onlann iddialarina cevap olacak bir \u00f6zellik vardir. Madde metni dikkatle okunur ve incelenirse ne manda ne de Amerika’nin mandaterligini istemek d\u00fcs\u00fcncesinin yer almadigi kendiliginden ortaya \u00e7ikar. Bu noktayi a\u00e7ik\u00e7a g\u00f6stermek i\u00e7in, s\u00f6z konusu maddeyi aynen hatirlatmak isterim : Madde: 7 – Milletimiz \u00e7agdas gayelerin b\u00fcy\u00fckl\u00fcg\u00fcne inanir; teknik, sinat ve ekonomik durumumuzu ve ihtiyacimizi takdir eder. Bu itibarla devlet ve milletimizin hakimiyet ve bagimsizligi ile vatanimizin b\u00fct\u00fcnl\u00fcg\u00fc korunmak sartiyla altinci maddede belirtilen sinirlar i\u00e7inde milliyetin gereklerine saygili ve memleketimizi ele ge\u00e7irme emeli beslemeyen herhangi bir devletin teknik, sinai ve ekonomik yardimini memnunlukla karsilariz. B\u00f6yle adaletli ve insancil sartlari i\u00e7ine alan bir barisin bir an \u00f6nce ger\u00e7eklesmesi, insanligin g\u00fcvenligi ve d\u00fcnyanin huzuru adina basta gelen milli gayemizdir. Efendiler, bu maddenin hangi noktasinda manda ve mandaterin Amerika olacagi g\u00f6r\u00fcs\u00fc vardir? Olsa olsa “herhangi bir devletin teknik> sinai ve ekonomik yardimini memnunlukla karsilariz” s\u00f6zlerinden manda d\u00fcs\u00fcncesi \u00e7ikaranlar olabilir. Ancak, mandanin anlam ve gayesinin bu olmadigi bir ger\u00e7ektir. Her zaman ve bug\u00fcn bile, bu a\u00e7iklik \u00e7er\u00e7evesinde yapilacak yardimlari kivan\u00e7la karsilamaktayiz ve karsilariz. Nitekim Ankara-Eregli ve Keller-Diyarbakir demiryollarinin yapimi i\u00e7in bir Isve\u00e7 firmasinin; Kayseri – Sivas – Turhal hatlarinin yapimi i\u00e7in de bir Bel\u00e7ika firmasinin teknik, sinai ve ekonomik yardimini severek kabul ettik. S\u00f6z gelisi, Ankara sehrinin ve diger Anadolu sehirlerimizin bir an \u00f6nce kurulup yapilmalarinda olsun, \u00f6teki b\u00fct\u00fcn kara ve demiryollarimizin, limanlarimizin yapimlarinda olsun teklifte bulunacak yabanci sermaye sahiplerinin yardimlarini severek kabul ederiz. Yeter ki, memleketimize sermaye getireceklerin i\u00e7eride ve disarida devlet ve milletimizin hakimiyet ve bagimsizligi ile vatanimizin b\u00fct\u00fcnl\u00fcg\u00fcn\u00fc 64 bozmaya y\u00f6nelmis gizli emelleri olmasin. Bu maddede yer alan “milliyetin gereklerine saygili ve memleketimizi ele ge\u00e7irme emeli beslemeyen herhangi bir devlet “ifadesinden, Amerikan Devleti anlaminin \u00e7ikarilmasi da yersizdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, milliyetin gereklerine saygili d\u00fcnya devletleri arasinda yalniz Amerikalilar yoktur. S\u00f6z gelisi Isve\u00e7 Devleti, Bel\u00e7ika Devleti ayni nitelikte devletler degiller midir? Bu devletlerden herhangi birinin mandaterligi de s\u00f6z konusu olabilir mi? Bir de eger dolayli olarak Amerikan Devleti kastedilmek istenseydi, “herhangi bir devletin” ifadesi yerine bir devletin kelimeleri veya hi\u00e7 olmazsa sadece “devletin” kelimesi ile yetinilmesi gerekirdi. Bu bakimdan maddenin a\u00e7ikladigi sartlar \u00e7er\u00e7evesinde teknik, sinai ve ekonomik yardimin iyi karsilanacagi hususunun b\u00fct\u00fcn devletler i\u00e7in s\u00f6z konusu oldugu a\u00e7iktir. Efendiler, bu manda konusu \u00fczerindeki g\u00f6r\u00fcs\u00fcm\u00fcn – bu g\u00f6r\u00fcs bundan \u00f6nce yapilan ve su anda y\u00fcksek hey’etinizin’de \u00f6grenmis bulundugu bunca yazisma ve tartismalarimizla ortaya konmustur — aylardan beri gece g\u00fcnd\u00fcz yanimda bulunan bir arkadas tarafindan hala anlasilmamis olduguna h\u00fckmedilebilir mi? 0 halde Rauf Bey, ya aslinda benimle ayni g\u00f6r\u00fcste degildi veyahut ayni g\u00f6r\u00fcste idi de, Sivas’ta, Istanbul’dan gelenlerle yaptigi konusmadan sonra g\u00f6r\u00fcs degistirmis oluyordu. Burasini kestirmek bence g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Simdi biraz da Rauf Bey’i dinleyelim; Rauf Bey, s\u00f6z\u00fcne s\u00f6yle devam ediyor: “Ateskes Anlasmasi yapildigi siralarda Almanlarin baris anlasmasini imza etmeyecekleri sanilirken, Ingiliz basini bazi sirlari a\u00e7iga vurdu. Bunun birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc, Almanya’nin baris anlasmasini imza edecegi hususu idi. Bu ger\u00e7eklesti. Ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc de T\u00fcrkiye’nin b\u00f6l\u00fcs\u00fclecegi hususu idi. Bu \u00e7ok s\u00fck\u00fcr ger\u00e7eklesmedi. Bu b\u00f6l\u00fcmde, konferansin aldigi karar geregince Kizilirmak’in dogu tarafi Ermenistan sayilarak Amerikan himayesine veriliyor. Belki G\u00fcrcistan ile Azerbaycan da Amerika’ya birakiliyor, deniliyordu. Kizilirmak’in batisindaki topraklar da, Izmir ve Istanbul bunlarin disinda kalmak \u00fczere, denize \u00e7ikis yeri Antalya olarak T\u00fcrkiye’yi olusturuyordu Bu b\u00f6lgenin kuzeyi, Italyan ve Fransiz, g\u00fcneyi de Ingiliz himaye ve y\u00f6netimine veriliyordu. Izmir’in isgali, bu a\u00e7iga vurulan sirlarin dogruliigunu ispata basladi. 0 halde, b\u00f6yle bir tehlike karsisinda rnemleketimize karsi en tarafsiz durumda bulunan Amerika’nin destegini kabule mecburuz. Ben bu g\u00f6r\u00fcsteyim.” Rauf Bey’in d\u00fcs\u00fcncesini anlamak i\u00e7in bundan sonra daha \u00e7ok devam eden s\u00f6zlerini dinlemeye bilmem gerek kaldi mi? Efendiler, pek uzun ve tartismali olarak ge\u00e7en bu manda g\u00f6r\u00fcsmesi, taraftarlarini susturaeak ortalama bir \u00e7are bulunarak sona erdi. Hem de bu \u00e7areyi teklif eden yine Rauf Bey oldu: “Amerika’da yillardan beri aleyhimizde yapilmakta olan olumsuz y\u00f6ndeki propagandalarin dogurdugu d\u00fcs\u00fcnce akimini d\u00fczeltmek i\u00e7in, her seyden \u00f6nce Amerikan Kongresi’nden memleketimizi inceleyecek ve ger\u00e7egi g\u00f6recek bir hey’et davet etmek. “Bu teklif oy birligi ile kabul edildi. Kongre Baskanlik Divani’nin imzalariyla bu yolda bir mektup kaleme alindigini hatirliyorsam da bu mektubun g\u00f6nderilip g\u00f6nderilmedigini pek iyi hatirlamiyorum. Kaldi ki, ben bu mektuba \u00f6zel bir \u00f6nem de vermis degildim. Efendiler, sirasi gelmisken kisaca sunu da belirteyim: Belge olarak basvurdugum Kongre tutanaklari, Baskanlik Divan KAtipligi’nde bulunan Afyonkarahisar temsilcisi S\u00fckr\u00fc ve manda lehindeki konusmalarini dinledigimiz Hami Beyler tarafindan tutulmus ve Hami Bey’in yazisiyla, d\u00fczg\u00fcn bir deftere, temize \u00e7ekilmistir.<\/p>\n

S\u0130VAS KONGRES\u0130’N\u0130 BALTALAMA TESEBB\u00dc\u015eLER\u0130
\nEfendiler, Kongre 11 Eyl\u00fcl’de sona erdi, 12 EyI\u00fcl’de Sivas halkinin da hazir bulundugu a\u00e7ik bir toplanti yapilarak bazi nutuklar s\u00f6ylendi. Kongre g\u00f6r\u00fcsmeleri sirasinda, \u00f6nemli olarak Meclis-i Meb’usan se\u00e7imlerinin \u00e7abuklastirilmasi ve Meclis’in nerede toplanmasi gerektigi konularina dokunuldu. Ancak, simdi a\u00e7iklamaya baslayacagim mes’eleler, Kongre g\u00f6r\u00fcsmelerini kisa 65 kesmeyi gerektiriyordu. Bu son noktalarla daha sonra Hey’et-i Temsiliye mesgul oldu. 9 Eyl\u00fcl 1919 g\u00fcn\u00fc, toplanmis olan bazi bilgiler Kongre’ye su sekilde a\u00e7iklandi “Eskisehir ve Afyoiikarahisar’daki Ingiliz Kuvvetler’ bir kat daha artirildi. General Mi11er Konya’ya geldi. Konya Valisi Cemal Bey ve Ankara Valisi Muhittin Pasa karsi koymaya \u00e7ekiniyorlar. Yeni Kastamonu Valisi Ali R1Za Bey de tipki Cema1 Bey t\u00fcr\u00fcnden bir adammis. Pek sayin arkadaslarin b\u00f6yle durumlar karsisinda siddetli davranma taraflisi olduklarim bildigimden, hemen sert tedbirler alimnasini Fuat Pasa’dan rica etmistim. Fuat Pasa da Kongre’nin kendisine olan g\u00fcvenine dayanarak, Kongre adina gereken tebligat ve tesebb\u00fcslerde bulunmustur. Bu davranis tarzinin y\u00fcce hey’etinizce kabul edilmesini rica ediyor. Fuat Pasa, valilere sert uyarilarda bulunuyor. B\u00f6lgelere y\u00fcksek r\u00fctbeli subaylardan milli komutanlar tayin ediyor ve bu komutanlara millet adina her t\u00fcrl\u00fc yetki verilmistir” diyor. Kongre teklifi kabul etti. Bundan sonra ben a\u00e7iklamalara s\u00f6yle devam ettim: “Buraya Galip Bey adinda bir vali tayin edilmis, geliyormus. Ancak, bunun Harput Valisi Ali Galip Bey mi, yoksa Trabzon Valisi Mehmet Galip Bey mi oldugu anlasilamadi. Fakat biz baska bir bilgi elde ettik. Mister Nowil adinda bir Ingiliz binbasisi Bedirhanlilar’dan Kamuran Celadet ve Cemil Bey’lerle birlikte, yaninda on bes kadar K\u00fcrt atlisi oldugu halde Malatya’ya gelmis ve mutasarrif Bedirhanli Halil Bey tarafindan karsilanmislardir. Harput Valisi de g\u00f6r\u00fcn\u00fcste bir posta hirsizinin pesine d\u00fcsme bahanesiyle otomobille Malatya’ya gelmistir. Bu maksatla bunlara Adiyaman’daki m\u00fcfreze de verilmistir. Maksatlarinin K\u00fcrtleri, K\u00fcrdistan kurulacagi vaadiyle aleyhimize \u00e7evirerek, bize karsi suikast yapilmasina y\u00f6neltmek oldugu anlasilmis ve karsi tedbirlere de basvurulmustur. Diyelim ki, valiyi ve digerlerini tutuklatmak istiyoruz. Malatya Mutasarrifi da K\u00fcrt asiretlerini Malatya’ya \u00e7agirmistir. Bu durum \u00fczerine 13′ \u00fcnc\u00fc Kolordu b\u00f6lgesinde faaliyete ge\u00e7tik. Gereken tedbirler alinmistir. Yarin aksam Harput’tan g\u00f6nderilecek bir asker\u00ee birlik bozguncular\u0131 tepeleyecektir. Buradaki Kolordu Komutani da gereken tedbirleri almistir. Malatya’ya ve \u00f6teki yerlere de gereken emirler verilmistir.” Efendiler, Sivas Kongeresi’nin hemen hemen b\u00fct\u00fcn toplanti s\u00fcresince, sinirlere gerginlik verecek nitelikte haberler almaktan geri kalmiyordum. Ancak, aldigim b\u00fct\u00fcn bilgileri oldugu gibi Kongre hey’etine sunmakta yarardan \u00e7ok sakinca buluyordum. G\u00f6rd\u00fcn\u00fcz ki, simdi a\u00e7ikladigim \u00fczere, ger\u00e7ekten tehlikeli sayilabilecek nitelikte olan A1i Ga1ip meselesinden de s\u00f6z ederken ihtiyatli bir dil kullanmayi tercih etmistim. Bence en \u00f6nemli mesele, her t\u00fcrl\u00fc g\u00fc\u00e7l\u00fck ve tehlikelere ragmen, Sivas Kongresi’nin sonuca ulasan kararlarla, g\u00f6r\u00fcsmelerini bir an \u00f6nce tamamlamis olmak ve alinan bu kararlari memlekette uygulamaya girismekti. Bu istegim yerine geldi. B\u00fct\u00fcn memleketi i\u00e7ine alan milli teskilat t\u00fcz\u00fcg\u00fcn\u00fcn ve genel kongre bildirisinin hemen bastirilarak her yere dagitilmasi yoluna gidildi. Ancak, beklenenlerin disinda yeni olaylar karsisinda kalindigindan, kongre sona erdigi halde, kongre \u00fcyelerinin yeni gelismeler kendini g\u00f6sterinceye kadar Sivas’ta kalmalarini uygun g\u00f6rd\u00fcm ve gerekirse daha etkili olagan\u00fcst\u00fc bir kongre toplamak i\u00e7in de hazirlik yaptim. A1i Ga1ip’in ka\u00e7masi \u00fczerine, kongre \u00fcyelerini Sivas’ta bekletmekten vazge\u00e7ildigi gibi, Ferit Pasa Kabinesi’nin d\u00fcsmesi \u00fczerine olagan\u00fcst\u00fc kongre toplanmasina da gerek g\u00f6r\u00fclmedi.<\/p>\n

AL\u0130 GAL\u0130P OLAYI<\/p>\n

\u015eimdi Efendiler, Mill\u00ee M\u00fccadele tarihimizde \u00f6nemli bir olay durumunda olan A l i G a l i p konusu \u00fcze rinde biraz a\u00e7\u0131klamal\u0131 bilgi vereyim: Efendiler, daha Temmuz ba\u015f\u0131nda, Erzurum’da bulundu\u011fumuz s\u0131ra larda C e l \u00e2 d e t ve K \u00e2 m u r a n A l i adlar\u0131nda iki \u015fahs\u0131n yabanc\u0131 lar taraf\u0131ndan, bol para ile \u0130stanbul’dan K\u00fcrdistan’a g\u00f6nderilece\u011fi, bun lar\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 propaganda ve aleyhte k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131l\u0131k yapmakla g\u00f6revlendiril dikleri; bir iki g\u00fcn i\u00e7inde hareket etmi\u015f ve edecek olduklar\u0131 haberi al\u0131nd\u0131. Bu haber \u00fczerinde, bunlar\u0131n da\u011fda\u011faya meydan verilmeden g\u00f6zet Ienerek yakalanmalar\u0131 gere\u011fini 3 Temmuz tarihinde Diyarbak\u0131r’da 13′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131’na, ayr\u0131ca Kurmay Ba\u015fkan\u0131 H a l i t B e y’ e ve Canik Mutasarr\u0131f\u0131’na bildirdim. 66 20 A\u011fustos’ta 13′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Kamutan\u0131’na verdi\u011fim emirde, ad\u0131 ge\u00e7en kimselerin \u0130stanbul’dan hareket ettiklerinin bildirildi\u011fini ve al\u0131 nacak tedbirler aras\u0131nda, \u00f6zellikle Mardin istasyonunun s\u0131k\u0131 bir kont rol alt\u0131nda tutulmas\u0131n\u0131n uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131m. Sivas Kongresi’nin ikinci g\u00fcn\u00fc, yani 6 Eyl\u00fcl tarihinde, “Bedirhanl\u0131 ailesinden C e l \u00e2 d e t ve K \u00e2 m u r a n ile Diyarbak\u0131rl\u0131 C e m i l P a \u015f a z a d e E k r e m adlar\u0131nda \u00fc\u00e7 \u015fahs\u0131n, yanlar\u0131nda, vaktiyle Diyarba k\u0131r ilinde aleyhimizde propaganda yapan bir yabanc\u0131 subay bulundu\u011fu halde sil\u00e2hl\u0131 K\u00fcrtlerin koruyuculu\u011funda Elbistan ve Ak\u00e7ada\u011f \u00fcze rinden Malatya’ya geldikleri, orada Mutasarr\u0131f ve Belediye Ba\u015fkan\u0131 tara f\u0131ndan kar\u015f\u0131land\u0131klar\u0131” 13′ \u00fcnc\u00fc Kolordu’nun yaz\u0131s\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131yor. 15′ inci Kolordu Komutan\u0131 K \u00e2 z \u0131 m K a r a b e k i r P a \u015f a ‘ n\u0131n 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na bununla ilgili olarak g\u00f6nder di\u011fi 6 Eyl\u00fcl 1919 tarih ve 529 say\u0131l\u0131 \u015fifresinde verilen bilgide : “Yabanc\u0131 subay\u0131n, T\u00fcrk, K\u00fcrt ve Ermeni n\u00fcfusunu incelemek \u00fczere, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin iz niyle dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledikleri; Malatya’da bulunan s\u00fcvari alay\u0131n\u0131n mev cudunun azl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden bunlar\u0131 tutuklamaya cesaret edemedi\u011fi, bu nunla birlikte hemen tutuklanmalar\u0131 i\u00e7in \u0130stanbul’a ba\u015fvuruldu\u011fu 13′ \u00fcnc\u00fc Kolordu’dan bildirilmi\u015ftir. Bu adamlar\u0131n ne maksatla hangi g\u00f6 revle, nereleri gezecekleri konusunda bildiklerini Harput, Valisi’nden sordum” denilmekte idi. (Belge : 56 l Harput Valisi A l i G a l i p B e y’ dir. Bu adamlar\u0131n ne maksatla geldiklerini 3 Temmuz tarihinden beri bilmekteyiz. Be\u015f on sil\u00e2hl\u0131 K\u00fcrd’e kar\u015f\u0131 bir s\u00fcvari alay\u0131n\u0131n mevcudu az g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, tutuklanmalar\u0131na cesaret edilememi\u015f; as\u0131l hayret verici olan husus, bunlar\u0131n tutuklanmas\u0131 i\u00e7in \u0130stanbul’a ba\u015fvurmu\u015f oldu\u011fu haberidir. Bu k\u00fc\u00e7\u00fck ve \u00f6nemsiz gibi g\u00f6r\u00fcnen noktalar\u0131, o zamanki durum de\u011ferlendirmesinde, dikkate de\u011fer anlay\u0131\u015f ve zihniyet farklar\u0131n\u0131n bulun du\u011funu g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan kaydediyorum. Diyarbak\u0131r’da, 13′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131’n\u0131n tutumu \u015f\u00fcpheli g\u00f6 r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, do\u011frudan do\u011fruya bu kolordunun Kurmay Ba\u015fkan\u0131’na 3’\u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131’n\u0131n imzas\u0131yla 1 Eyl\u00fcl 1919 tarihinde yaz\u0131lan (ki\u015fiye \u00f6zel) \u015fifrede, V a l i G a l i p, Malatya Mutasarr\u0131f\u0131 H a l i l, K \u00e2 m u r a n, C e l \u00e2 d e t ve E k r e m B e y’ lerle beraber \u0130ngiliz binba\u015f\u0131s\u0131 n\u0131n mutlaka yakalan\u0131p Sivas’a g\u00f6nderilmeleri i\u00e7in El\u00e2z\u0131\u011f’da bulunan 15′ inci Alav Komutan\u0131 \u0130 l y a s B e y ‘ in kendi komutas\u0131nda altm\u0131\u015f ka dar atl\u0131 ve kat\u0131rl\u0131 askerden olu\u015fan bir m\u00fcfrezenin en ge\u00e7 9 Eyl\u00fcl’de Har put’tan Malatya’ya hareketi ile ilgili olarak ve i\u015fin kestirmeden bitirilmesi bak\u0131m\u0131ndan do\u011frudan do\u011fruya tebligat yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirildi ve m\u00fcfrezenin hemen hareketinin sa\u011flanmas\u0131 rica edildi. 8 Eyl\u00fcl’de, Sivas’tan da bir otomobille baz\u0131 subaylar\u0131n g\u00f6nderile ce\u011fi bilgisi verildi (Belge : 57). Diyarbak\u0131r’dan, Kurmay Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n 7\/8 Eyl\u00fcl 1919 tarihiyle bana g\u00f6nderdi\u011fi \u015fifrede \u015f\u00f6yle deniyordu : “Tutuklama ile ilgili iste\u011fi \u00f6\u011frendim. Bu hususta Komutan Bey’in emir ve rece\u011fini hi\u00e7 sanm\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc asker\u00ee \u00f6zelliklerini biliyorum. Taraf\u0131mdan yap\u0131 lacak tebligat\u0131 ise, yerine getirmekten \u00e7ekinirler. Bu konuda \u0130stanbul’Ia haberle\u015f mekteyiz. Bu duruma g\u00f6re ne yap\u0131lmas\u0131 gerekece\u011finin tayini y\u00fcksek karar\u0131n\u0131za ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u015eifre kaleminin 357 say\u0131s\u0131yla arz edilmi\u015ftir.” 13′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Kurmay Ba\u015fkan\u0131 H\u00e2lit El\u00e2z\u0131\u011f’daki Alay Komutan\u0131 \u0130 l y a s B e y’ den 13′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131’n\u0131n emrine cevap olarak gelen 8 Eyl\u00fcl tarihli telgrafta da “Kolordu’dan ald\u0131\u011f\u0131m emir \u00fczerine hareketim geri b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kolor dunun izni olmadan, buradan hareket etmekli\u011fim uygun d\u00fc\u015fmeyece\u011fin den, hareket emrinin Kolordu’dan bildirilmesine l\u00fbtfen yard\u0131mc\u0131 olunuz” denilmekte idi (Belge : 58). H\u00e2lit Bey’e hemen verdi\u011fim cevap, aynen \u015fuydu : Mal\u00fbm \u015fah\u0131slar\u0131n al\u00e7akl\u0131klar\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmeti…… bu al\u00e7akl\u0131\u011fa ortakt\u0131r. Oradan emir beklemek d\u00fc\u015fmana f\u0131rsat vermektir. Bu hususta tebligat yaparken, hi\u00e7 kimseyi karars\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcrmeyecek \u015fekilde, hemen emir ver mek, vakit ge\u00e7irmemek gerekir. Komutan\u0131n karars\u0131zl\u0131\u011fa 67 d\u00fc\u015fece\u011fine ihtimal veriyor san\u0131z, zat\u0131\u00e2liniz, taraf\u0131m\u0131zdan El\u00e2z\u0131\u011f ve Malatya’daki alay komutanlar\u0131na yap\u0131lm\u0131\u015f olan tebligat\u0131m\u0131z\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 bildiriniz. Ger\u00e7ekten l\u00fczum varsa, komutay\u0131 uy gun g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz t\u00fcmen komutanlar\u0131ndan biri \u00fczerine als\u0131n! A\u011f\u0131rdan alma zaman\u0131 ge\u00e7mi\u015ftir. Yap\u0131lanlarla ilgili cevab\u0131n\u0131z\u0131 bekliyoruz, karde\u015fim. Mustafa Kemal Alay Komutan\u0131 \u0130 l y a s B e y ‘e de ayn\u0131 tarihte bizzat \u015fu emri ver dim : “Mal\u00fbm \u015fah\u0131slar\u0131n hainlikleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul’daki mer kez\u00ee h\u00fck\u00fbmet de bunlar\u0131n hainli\u011fine ortakt\u0131r. Kolordunuz komutan\u0131 bu konuda izin istemi\u015f ve cevap alamam\u0131\u015f olabilir. Bu bak\u0131mdan bu mese lenin \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flanmas\u0131n\u0131 z\u00e2t\u0131\u00e2linizden beklerim. Cevab\u0131n\u0131z\u0131 bekliyorum, efendim. Malatya’da bu i\u015fi hallettikten son ra, gerekirse Sivas’ta bize kat\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z. M u s t a f a K e m a l”. \u015eifre d\u0131 \u015f\u0131ndaki imza da 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Kurmay Ba\u015fkan\u0131 Z e k i B e y’ indi. Malatya’da bulunan 12′ nci S\u00fcvari Alay\u0131 Komutan\u0131n\u0131 da 7\/8 Ey l\u00fcl gecesi bizzat telgraf ba\u015f\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f ve g\u00f6r\u00fc\u015fmekte idim. Alay Ko mutan\u0131 C e m a l B e y ‘den durumu ve kuvveti hakk\u0131nda bilgi ald\u0131m. Gelenlerin yanlar\u0131ndaki sil\u00e2hl\u0131 K\u00fcrtlerle beraber on be\u015f yirmi ki\u015fi ka dar oldu\u011funu, alay\u0131n da merkezde aancak o kadar kuvveti bulundu \u011funu s\u00f6yledi. Ben bu kuvveti yeterli g\u00f6rd\u00fcm. Hatt\u00e2 S\u00fcvari ve top\u00e7u ala y\u0131n\u0131n yaln\u0131z subaylar\u0131 yeterli olabilirdi Ne var ki \u00f6zel durumu ve mane viyat\u0131n\u0131 anlamak istiyordum. Bunun \u00fczerine telgraf konu\u015fmas\u0131 \u015f\u00f6yle ge\u00e7ti : ” Ben – Vali G a l i p B e y, \u0130ngiliz binba\u015f\u0131s\u0131, K \u00e2 m u r a n C e l \u00e2 d e t ve E k r e m B e y ‘lerin hep birlikte ustal\u0131kl\u0131 bir tertiple bu gece yakalanarak Sivas’a g\u00f6nderilmeleri zaruridir. Durumunuz bunu yapmaya elveri\u015fli midir? Size buradan ve Harput’tan yard\u0131m yeti\u015ftirilecektir. C e m a l B e y – Valiyi de beraber mi? Ben – \u00d6zellikle, evet. C e m a l B e y – Arz etti\u011fim \u00fczere durum ve kuvvetim buna el veri\u015fli de\u011fildir. K \u00e2 m u r a n, C e l \u00e2 d e t ve E k r e m B e y lerin yakalanmalar\u0131 hakk\u0131nda 13’\u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131 ile haberle\u015fme ya p\u0131ld\u0131. Sonunda, durumun nezaketi dolay\u0131s\u0131yla, \u015fimdilik tutuklanmalar\u0131 n\u0131n uygun olamayaca\u011f\u0131 hakk\u0131nda emir de \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r” dedi. Art\u0131k, bu zat\u0131n daha \u00e7ok \u00fczerine var\u0131lamazd\u0131. “Kendilerine hisset tirmeden s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6z hapsinde bulundurunuz. Kolordunuzdan emir gelecektir. Hareket ederlerse, ne tarafa dogru gittiklerini ve han gi vas\u0131ta ile hareket ettiklerini hemen bildiriniz” talimat\u0131n\u0131 vermekle yetindim. (Belge : 59). 8 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc, C e m a l B e y’ den \u015fifre ile “mal\u00fbm \u015fah\u0131slar\u0131n h\u00e2l\u00e2 orada olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 ve g\u00f6z hapsinde tutmak i\u00e7in al\u0131nan tedbirlerin g\u00fcvenirlik derecesini” sordum ve “kendisine g\u00fcnde iki defa rapor ver mesinin emrettim. H \u00e2 l i t B e y’ e yazd\u0131\u011f\u0131m telgrafa ertesi g\u00fcn\u00fc (8 Eyl\u00fcl 1919) al d\u0131\u011f\u0131m cevapta, El\u00e2z\u0131\u011f’daki Alay Komutan\u0131 \u0130 l y a s B e y e emir veril di\u011fi bildiriliyor ve bu emrin bir kopyas\u0131 veriliyordu (Belge : 60). Kolordu Komutan\u0131 C e v d e t B e y de, \u0130 l y a s B e y’in 52 ka t\u0131rl\u0131 asker ve iki makineli t\u00fcfekle 9 Eyl\u00fcl sabah\u0131 hareket etti\u011fini ve 10 Eyl\u00fcl ak\u015fam\u0131 Malatya’da bulunaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi, 9 Eyl\u00fcl tarihli bir \u015fifre sinde kar\u015f\u0131 koyma hareketlerinin yo\u011fun oldu\u011fu bir \u00e7evrede daha fazla faaliyet g\u00f6stermemek hususunda kendisini mazur g\u00f6rece\u011fimi” de s\u00f6yl\u00fc yordu (Belge : 67). 9 Eyl\u00fcl’de, \u0130 l y a s B e y m\u00fcfrezesinden ba\u015fka, Aziziye den iki s\u00fcvari b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc, Siverek’ten Malatya’daki alaya ba\u011fl\u0131 bir b\u00f6l\u00fck de Malatya’ ya g\u00f6nderildi (Belge : 62, 63, 64). 68 Vali A l i G a l i p ‘in ve Bedirhanl\u0131lar ile C e m i l P a \u015f a z a d e nin yapt\u0131klar\u0131 propagandan\u0131n etkisini kald\u0131rmak i\u00e7in, El\u00e2z\u0131\u011f ve Dersim B\u00fclgesi ile ili\u015fkisi oldu\u011funu bildi\u011fim ve Kemah’ta bulunan H \u00e2 l e t B e y’e (eski milletvekili) 9 Eyl\u00fcl’de El\u00e2z\u0131\u011f’a hareket etmesini ve H a y d a r B e y ‘ le ba\u011flant\u0131 kurmas\u0131n\u0131 yazd\u0131m (Belge : 65). Ay\u0131n sonuna do\u011fru oraya vard\u0131. Van valisi bulunan H a y d a r B e y de El\u00e2z\u0131\u011f valili\u011fi g\u00f6revine ba\u015flamak \u00fczere Erzurum’dan yola \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. H a y d a r B e y, 15’ in ci Kolordu’ya ba\u011fl\u0131 olup Mamahatun’da bulunan bir s\u00fcvari alay\u0131 ile de ba\u011flant\u0131 kurarak, gere\u011finde bu alay\u0131 Malatya’ya do\u011fru harekete ge\u00e7ire cekti. Otomobille baz\u0131 subaylar\u0131n da Malatya’ya g\u00f6nderilece\u011fi konusunda bir kay\u0131t vard\u0131. Ger\u00e7ekten de arkada\u015flar\u0131m\u0131zdan R e c e p Z \u00fc h t \u00fc B e y g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f te 3’\u00fcnc\u00fc Kolordu yaveri s\u0131fat\u0131yla ve benden ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel talimatla, ya n\u0131nda, ba\u015fkalar\u0131 da oldu\u011fu halde 9 Eyl\u00fcl’de, otomobille Malatya’ya ha reket etti. Maalesef bindi\u011fi otomobil, yollar\u0131n bozuk ve \u00e7amurlu olmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden Kangal’da k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve tam zaman\u0131nda Malatya’ya yeti\u015fememi\u015f ti. Kangal’dan sonra k\u00e2h araba ve k\u00e2h hayvanla, gece g\u00fcnd\u00fcz yol ala rak Sivas’tan hareketinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleden sonra Malatya’ya va rabilmi\u015fti. R e c e p Z \u00fc h t \u00fc B e y ‘in verdi\u011fi raporlar, durumun ay d\u0131nlanmas\u0131nda \u00e7ok yararl\u0131 olmu\u015ftu. Efendiler,10 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc ge\u00e7 vakit \u015fu telgraf\u0131 ald\u0131k : Malatya,10.9.1919 Sivas’ta 3′ \u00fcnc\u00fb Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ ne \u00f6zel : 1-10.9.1919 saat 14.00’de oIays\u0131z olarak Malatya’ya var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 2 – Malum \u015fah\u0131slar\u0131n hepsinin de maalesef K\u00e2hta’ya do\u011fru ka\u00e7t\u0131klar\u0131, et rafl\u0131 bilginin daha sonra sunulaca\u011f\u0131 arz olunur. 15′ inci Alay Komutan\u0131 \u0130lyas Ayn\u0131 g\u00fcn ve fakat, \u0130 l y a s B e y ‘in telgraf\u0131ndan sonra da \u015fu telg raf\u0131 al\u0131yoruz : Malatya’dan,10.9.1919 Sivas’ta 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne: 1- Harput Valisi ile Malatya Mutasarr\u0131f\u0131, \u0130ngiliz binba\u015f\u0131s\u0131 ve yardak\u00e7\u0131lar\u0131 olan malum kimseler 15′ inci Alay’\u0131n El\u00e2z\u0131\u011f’dan hareketini ve kendilerinin tutuk lanacaklar\u0131n\u0131 haber al\u0131r almaz, bu sabah erkenden ka\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Bunlar\u0131n K\u00e2hta’ daki B e d i r A \u011f a ‘n\u0131n yan\u0131na gittikleri ve oradan alacaklar\u0131 K\u00fcrtlerle buray\u0131 basmaya gelecekleri s\u00f6yleniyor. 2 – Herhangi bir k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe yeltendikleri takdirde, bunlar ve B e d i r A \u011f a a\u015fireti hakk\u0131nda kovu\u015fturma yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Kolordu’dan emir al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r, izlerinde gidilmektedir, sonu\u00e7 ayr\u0131ca arz edilecektir. 3 – 15′ inci Alay Komutan\u0131’n\u0131n emrindeki kuvvetle, bu g\u00fcn saat 14.00 te Malatya’ya geldikleri arz olunur. 12’ nci S\u00fcvari Alay Komutan\u0131 Binba\u015f\u0131 Cemal Ayn\u0131 tarihte yaz\u0131lm\u0131\u015f olan bu iki telgraf yanyana getirilerek ince lenirse, dikkate de\u011fer baz\u0131 noktalar\u0131n g\u00f6ze \u00e7arpmamas\u0131na imkan yoktur. S\u00fcvari Alay Komutan\u0131 C e m a l B e y, taraf\u0131m\u0131zdan ald\u0131\u011f\u0131 talimat \u00fczerine mal\u00fbm \u015fah\u0131slar\u0131 s\u0131k\u0131 ve g\u00fcvenli bir \u015fekilde g\u00f6z hapsinde bulun duracak ve g\u00fcnde iki defa rapor verecekti. 69 Ad\u0131 ge\u00e7en kimseler,10 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc sabah erkenden ka\u00e7t\u0131klar\u0131 halde, C e m a l B e y, bu bilgiyi ancak, \u0130 l y a s B e y m\u00fcfrezesinin geli\u015finden ve \u0130 l y a s B e y ‘in raporundan sonra bildiriyor. C e m a l B e y, ka \u00e7aklar\u0131n, \u0130 l y a s B e y m\u00fcfrezcsinin El\u00e2z\u0131\u011f’dan hareketini haber ald\u0131k lar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Oysa, telgrafhane C e m a l B e y’in g\u00f6zetimi alt\u0131ndayd\u0131. Sonra, ka\u00e7aklar\u0131n K\u00fcrtleri toplay\u0131p Malatya’y\u0131 basacaklar\u0131n\u0131n s\u00f6y lendi\u011fini de ekliyor. Bu noktalar, S\u00fcvari Alay Komutan\u0131 hakk\u0131nda \u015f\u00fcp he ve karars\u0131zl\u0131k uyand\u0131rmaktad\u0131r. Daha sonra al\u0131nan bilgilerden anla\u015f\u0131ld\u0131 ki, A l i G a l i p ve arka da\u015flar\u0131na 9 Eyl\u00fcl ak\u015fam\u0131 haber getirilmi\u015f. A l i G a l i p geceyi uyuma dan h\u00fck\u00fbmet dairesinde ge\u00e7irmi\u015ftir. 10 Eyl\u00fcl’de, yanlar\u0131nda birka\u00e7 jan darma ve sil\u00e2hl\u0131 K\u00fcrtle birlikte, h\u00fck\u00fbmet dairesinde toplan\u0131yorlar, vez nedar\u0131n odas\u0131na giriyorlar, kasay\u0131 a\u00e7\u0131yorlar, yanlar\u0131nda g\u00f6t\u00fcrmek \u00fczere alt\u0131 bin lira say\u0131p bir kenara koyuyorlar ve kasaya konmak \u00fczere de \u015fu senedi yaz\u0131yorlar : “M u s t a f a K e m a l P a \u015f a ve adamlar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 mas raflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak \u00fczere, bununla ilgili emre uyularak alt\u0131 bin lira al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. 10 Eyl\u00fcl 1919. Halil Rahmi, Ali Galip.” \u0130 l y a s B e y m\u00fcfrezesinin Malatya’ya yakla\u015fmakta oldu\u011funun anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada, S\u00fcvari Alay Komutan\u0131, subaylara mutasarr\u0131f\u0131n evi ni hedef g\u00f6steriyor. Mutasarr\u0131f\u0131n evini sar\u0131yorlar. Telefon tellerini kesi yorlar ve evi bas\u0131yorlar. Bu hareketin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sezen H a l i l B e y ‘ in ailesi h\u00fck\u00fbmet dairesine haber veriyor. H\u00fck\u00fbmette, para almakla me\u015fgul olan vali, mutasarr\u0131f ve arkada\u015flar\u0131, durumdan haberdar olur ol maz, korku ve tel\u00e2\u015fla her \u015feyi unutup ay\u0131rd\u0131klar\u0131 paray\u0131 ve yazd\u0131klar\u0131 senedi de oldu\u011fu gibi b\u0131rak\u0131yorlar; yanlar\u0131ndaki adamlar\u0131 ile birlikte haz\u0131r bulunan atlar\u0131na binerek ka\u00e7\u0131yorlar (Belge : 66, 67). S\u00fcvari Alay Komutan\u0131’n\u0131n ve Top\u00e7u Alay Komutan\u0131’n\u0131n, valinin ge ceyi h\u00fck\u00fbmet dairesinde ge\u00e7irmekte oldu\u011funu bilmedikleri kabul edile mez. Mutasarr\u0131ftan \u00e7ok valinin yakalanmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli oldu\u011fu da a\u00e7\u0131kt\u0131. O halde, mal\u00fbm ki\u015filerin ka\u00e7mas\u0131na g\u00f6z yumuldu\u011fu bir ger\u00e7ektir. En basit bir yorumla, mal\u00fbm kimselerin, yanlar\u0131ndaki be\u015f on sil\u00e2hl\u0131 jandar ma ve K\u00fcrtle \u00e7at\u0131\u015fmaktan b\u00fcy\u00fck fenal\u0131k \u00e7\u0131kabilece\u011fi kuruntusu Malatya’ dakileri dolayl\u0131 yoldan tedbir almaya y\u00f6neltmi\u015f ve onlara bu \u015fah\u0131slar\u0131 \u00fcrk\u00fcterek ka\u00e7\u0131rma yolunu benimsetmi\u015ftir, denebilir. 10 Eyl\u00fcl’de \u0130 l y a s B e y ‘e verdi\u011fim talimatta belirtti\u011fim ba\u015fl\u0131ca noktalar : 1- Ka\u00e7aklar\u0131n s\u00fcr’atle yakalanmalar\u0131; 2 – K\u00fcrtl\u00fck ak\u0131m\u0131na asla elveri\u015fli bir ortam b\u0131rak\u0131lmamas\u0131; 3 – Malatya’da, mutasarr\u0131fl\u0131\u011f\u0131 Jandarma Komutan\u0131 T e v f i k B e y’ in \u00fczerine almas\u0131; uygun namuslu ve vatansever bir zat\u0131n da Harput’ta hemen valilik makam\u0131na getirilmesi; 4 – Malatya ve Harput’taki h\u00fck\u00fbmet kuvvetlerini tamamen ele alarak vatan ve millet aleyhine hi\u00e7bir harekete meydan verilmemesi, 5 – Ka\u00e7aklara uyanlar\u0131n amans\u0131zca ve merhametsizce yok edile ce\u011finin il\u00e2n\u0131 ve namuslu halk\u0131n ger\u00e7ek durumundan haberdar edilmesi 6 – Mill\u00ee varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 tehlikeye sokacak olan yabanc\u0131lar\u0131n askerle rine de kar\u015f\u0131 konulaca\u011f\u0131n\u0131n belirtilmesi ve gerekli d\u00fczen ve tedbirlerin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n” bildirilmesinden ibarettir (Belge : 68). Efendiler, ka\u00e7aklar\u0131n, yak\u0131ndaki veya \u00e7evredeki a\u015firetlerden bir ta k\u0131m K\u00fcrtleri toplayabileceklerini, hatt\u00e2, Mara\u015f’ta bulunan yabanc\u0131 kuv vetlerden bile yararlanabileceklerini kesin gibi kabul etmek l\u00e2z\u0131m geliyor du. Onun i\u00e7in de al\u0131nm\u0131\u015f olan tedbirleri ve bu i\u015fe ayr\u0131lm\u0131\u015f olan kuvvet leri g\u00fc\u00e7lendirmek gerekiyordu. Bu maksatla Sivas’tan Malatya’ya 9 Ey l\u00fcl ak\u015fam\u0131 bir kat\u0131rl\u0131 m\u00fcfreze daha g\u00f6nderildi\u011fi gibi, 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu elden geldi\u011fi kadar kuvvetlerini g\u00fcneye indirecek, 13′ \u00fcnc\u00fc 70 Kolordu ta kip i\u015fini y\u00fcklenecek ve hainlere k\u0131p\u0131rdayacak bir f\u0131rsat vermemek i\u00e7in pek etkili olmak gerekti\u011finden, Mamahatun’daki s\u00fcvari alay\u0131 da Harput y\u00f6n\u00fcne do\u011fru hareket ettirilecekti. Bu hususta 3′ \u00fcnc\u00fc, 13′ \u00fcnc\u00fc ve 15′ inci Kolordu Komutanlar\u0131na ge rekti\u011fi \u015fekilde tebligat yap\u0131ld\u0131 ve istekler bildirildi (Belge : 69). Efendiler, verdi\u011fimiz direktifler \u00e7er\u00e7evesinde ka\u00e7aklar\u0131 takip etti rirken, bir yandan da elimize ge\u00e7en baz\u0131 belgeleri g\u00f6zden ge\u00e7irelim. Bu belgelerin, s\u00f6z konusu olay\u0131, A l i G a l i p ‘ in te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fc ve \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin baya\u011f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 her t\u00fcrl\u00fc a\u00e7\u0131klamadan daha m\u00fckemmel bir \u015fekilde ortaya koyaca\u011f\u0131n\u0131 zannetti\u011fimden, onlar\u0131n oldu\u011fu gibi g\u00f6zden ge\u00e7irilmesinin yersiz olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeyim. \u00d6nce, Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 \u00c2 d i l B e y ‘le Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 S \u00fc l e y m a n \u015e e f i k P a \u015f a ‘n\u0131n ortak imzalar\u0131yla El\u00e2z\u0131\u011f valisi A l i G a I i p B e y ‘e verilen 3 Eyl\u00fcl 1919 tarihli talimat\u0131 birlikte okuyal\u0131m. Bundan sonra, Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n g\u00f6nderilecek kuvvet ve sarf edi lecek para miktar\u0131 ile ilgili olarak B\u00e2b\u0131\u00e2l\u00ee’den \u00e7ekti\u011fi telgraf\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz : \u0130stanbul 906 Kendisi taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclecektir El\u00e2z\u0131\u011f Valisi Galip Beyefendi’ye \u0130lgi : 2 Eyl\u00fcl 1919, say\u0131 : 2. Arz olunmu\u015ftu. Padi\u015fah’\u0131n, hakk\u0131ndaki y\u00fcce buyru\u011fu bu g\u00fcn \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bu bak\u0131mdan kesinlik kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Talimat \u015fudur : Bildi\u011finiz \u00fbzere, Erzurum’da Kong re ad\u0131 alt\u0131nda birka\u00e7 ki\u015fi toplanarak birtak\u0131m kararlar ald\u0131lar. Ne toplananlar\u0131n, ne de ald\u0131klar\u0131 kararlar\u0131n bir de\u011feri ve \u00f6nemi vard\u0131r. Ancak, bu durumlar \u00fclke \u00e7a p\u0131nda birtak\u0131m dedikodulara yol a\u00e7\u0131yor. Avrupa’ya da pek abart\u0131larak aksettirili yor. Bundan dolay\u0131 da k\u00f6t\u00fc etkiler yarat\u0131yor. Ortada \u00f6nem verilmeye de\u011fer hi\u00e7bir kuvvet ve hi\u00e7bir olay bulunmad\u0131\u011f\u0131 halde, s\u0131rf bu abartma ve k\u00f6t\u00fc etkilerden endi \u015feye d\u00fb\u015fen \u0130ngilizlerin, yak\u0131nda Samsun’a epeyce bir kuvvet \u00e7\u0131karacaklar\u0131 tahmin ediliyor. H\u00fck\u00fcmetin her yere oldu\u011fu gibi size de g\u00f6nderdi\u011fi, malum genelgeye ay k\u0131r\u0131 hareketler devam ederse, \u00e7\u0131kar\u0131lacak yabanc\u0131 kuvvetlerin Sivas’\u0131 ve oradan daha da ilerleyerek bir\u00e7ok yerleri i\u015fgal etmeleri ihtimalden uzak de\u011fildir. Bu da memleketin \u00e7\u0131karlar\u0131na elbette ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Erzurum’da toplanan mal\u00fbm \u015fah\u0131slar\u0131n yak\u0131nda Sivas’ta birle\u015ferek yine bir kongre toplamak istedikleri, olaylarla ilgili ha berle\u015fmelerden anla\u015f\u0131l\u0131yor. B\u00f6yle be\u015f on ki\u015finin orada toplanmas\u0131ndan hi\u00e7bir \u015fey \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131 h\u00fck\u00fbmet\u00e7e bilinmektedir. Ne var ki, bunlar\u0131 Avrupa’ya anlatmak m\u00fcm k\u00fcn de\u011fildir. \u0130\u015fte bunun i\u00e7indir ki, onlar\u0131n orada toplanmas\u0131na meydan vermemek gerekiyor. Bunu sa\u011flayabilmek i\u00e7in, her \u015feyden \u00f6nce, Sivas’ta h\u00fck\u00fbmetin tam ola rak g\u00fcvenini kazanm\u0131\u015f va memleketin iyili\u011fine olan tebligat\u0131 oldu\u011fu gibi yerine getirmeye azimli bir vali bulundurmak gerekmektedir. Y\u00fcksek \u015fahs\u0131n\u0131z\u0131 onun i\u00e7in oraya g\u00f6nderiyoruz. Ger\u00e7i, Sivas’ta kongre toplamak isteyen birka\u00e7 ki\u015fiye engel olmak o kadar g\u00fc\u00e7 bir\u015fey de\u011filse de, y\u00fcksek dereceli sivil memurlarla, komutan lar\u0131n, subaylar\u0131n ve askerlerden baz\u0131lar\u0131n\u0131n da bunlarla ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncede olmalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, h\u00fck\u00fbmetin ald\u0131\u011f\u0131 tedbirleri ellerinden geldi\u011fince bo\u015fa \u00e7\u0131karmaya ve malum \u015fah\u0131slar\u0131 g\u00fc\u00e7leri yetti\u011fi kadar korumaya \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundu n\u0131larak, g\u00fcvenilir bir iki y\u00fcz ki\u015finin yan\u0131n\u0131zda bulunmas\u0131 ba\u015far\u0131 sa\u011flama ba k\u0131m\u0131ndan uygun g\u00f6r\u00fclmektedir. Bundan dolay\u0131, daha \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131m gibi, oralar daki K\u00fcrtlerden g\u00fcvenilir y\u00fbz elli kadar atl\u0131y\u0131 birlikte alarak, oradan ni\u00e7in gi dildi\u011fini hi\u00e7 kimseye sezdirmeden, Sivas’a hi\u00e7 kimsenin beklemedi\u011fi bir zamanda vararak, vali ve komutanl\u0131\u011f\u0131 hemen ele alacak ve say\u0131lar\u0131 az olmakla birlikte ora daki jandarma ve askeri iyi kullanacak olursan\u0131z, kar\u015f\u0131n\u0131zda ba\u015fka bir kuvvet bulunmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in derhal otoritenizi kullanarak toplant\u0131ya meydan vermemi\u015f ola ca\u011f\u0131n\u0131z ve orada bulunanlar varsa hemen yakalay\u0131p, g\u00f6z alt\u0131nda \u0130stanbul’a g\u00f6nde rebilece\u011finiz \u00e2\u015fik\u00e2rd\u0131r. B\u00f6ylece, kazan\u0131lacak h\u00fck\u00fbmet n\u00fcfuz ve otoritesi, i\u00e7eride macera pe\u015finde ko\u015fanlan y\u0131ld\u0131rarak bir daha bu gibi k\u00f6t\u00fc hareketlerin meydana gelmesini \u00f6nleyece\u011fi gibi, d\u0131\u015fanda da pek iyi bir etki yapacak, yabanc\u0131lar\u0131n asker \u00e7\u0131kararak oralar\u0131 i\u015fgal etmek konusundaki tasar\u0131lar\u0131ndan vazge\u00e7meleri i\u00e7in h\u00fck\u00fb met\u00e7e yap\u0131lacak m\u00fcracaat ve te\u015febb\u00fcslere sa\u011flam bir dayanak olu\u015fturacakt\u0131r. Zaten Sivas halk\u0131n\u0131n baz\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f kimselerinden ara\u015ft\u0131r\u0131larak elde edilen do\u011fru bilgilere g\u00f6re, halk bu politikac\u0131lar\u0131n k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131ndan, para toplamak i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 bas 71 k\u0131lardan pek nefret etmi\u015f. Bu hareketlerin \u00f6nlenmesi i\u00e7in, h\u00fck\u00fcmete her t\u00fcrl\u00fc yar d\u0131ma haz\u0131rd\u0131r. Orada derhal jandarmaya yaz\u0131lacak, istenildi\u011fi kadar asker buluna ca\u011f\u0131, bunlara n\u00fcfuzlu kimseler taraf\u0131ndan \u00f6zel olarak yard\u0131m edilece\u011fi haber veril mektedir. Bu \u015fekilde, yeteri kadar ve h\u00fbkumete kuvvetle ba\u011fl\u0131 jandarma birli\u011fi kurulduktan sonra, birlikte g\u00f6t\u00fcrece\u011finiz s\u00fcvarileri ho\u015fnut ederek yerlerine g\u00f6n deririz. \u0130\u015fte al\u0131nacak tedbirler bundan ibarettir. Bunun kolayl\u0131kla ve ba\u015far\u0131yla uy gulanmas\u0131, sadece son derece gizli hareket etmeye ba\u011fl\u0131d\u0131r. Sivas’a tayininizden, hatt\u00e2 o taraflara gidece\u011finizden kendi aileniz i\u00e7inde en \u00e7ok g\u00fcvendi\u011finiz bir tek kimseye bile bahsetmeyiniz. Sivas’a girinceye kadar, maksad\u0131n\u0131z\u0131 yan\u0131n\u0131zdakilere bile sezdirmeyiniz. Bu, ba\u015fann\u0131n temel \u015fart\u0131d\u0131r. Bu itibarla, \u015fimdilik ailenizi her halde orada b\u0131rakarak, etraftaki a\u015firetleri tefti\u015f i\u00e7in be\u015f on g\u00fcn kalaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 aile nize ve \u00e7evrenizdeki yak\u0131nlarn\u0131za anlatarak, hemen yola \u00e7\u0131k\u0131p bir g\u00fcn \u00f6ncesinden Sivas’a ans\u0131z\u0131n girmeye gayret etmelisiniz. Oraya vard\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, a\u015fa\u011f\u0131daki telgraf\u0131 gereken kimselere g\u00f6nderip, valilik ve komutanl\u0131\u011f\u0131 ele alarak hemen i\u015fe ba\u015flamal\u0131 s\u0131n\u0131z. Bir yandan da makine ba\u015f\u0131nda durumu Nezaret’e bildirmelisiniz. B\u00f6ylece, oradaki \u015fartlar belli olur olmaz, size yine makine ba\u015f\u0131nda taraf\u0131mdan gere\u011fine uy gun tebligat yap\u0131lacakt\u0131r. Bu \u015fekilde i\u015fe ba\u015flad\u0131ktan sonra, ne vakit uygun g\u00f6r\u00fcr seniz ailenizi ve e\u015fyan\u0131z\u0131 Sivas’a getirtebilirsiniz. Yaln\u0131z, \u015fimdi orada bulunan R e \u015f i t P a \u015f a ‘ n\u0131n valilik g\u00f6revinden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, yerine bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n g\u00f6nderile ce\u011fi her nas\u0131lsa duyularak, kendisi taraf\u0131ndan Nezaret’e ba\u015fvurulmu\u015f oldu\u011fundan ve adlar\u0131 mal\u00fbm kimselerin yak\u0131nda Sivas’ta toplanmak istedikleri al\u0131nan haber lerden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, bo\u015funa bir dakika ge\u00e7irilmeksizin bir an \u00f6nce hareketle, oraya vaktinden \u00f6nce ula\u015fmaya gayret etmeniz, i\u015fin gere\u011fi olarak pek \u00f6nemli ve zaruridir. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, ne zaman hareket edece\u011finizin ve ne kadar za manda oraya varabilece\u011finizin bildirilmesi gerekiyor. Sivas’ta ilgililere g\u00f6sterece\u011finiz telgraf \u015fudur : Z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerinin Sivas ve komutanl\u0131\u011f\u0131na tayinleri Meclis-i V\u00fbkel\u00e2 kara r\u0131yla Padi\u015fah Hazretleri’nin y\u00fcce buyruklar\u0131na sunulmu\u015f ve gere\u011fi \u015ferefle onaylan m\u0131\u015f oldu\u011fundan, hemen hareketle, bu telgraf\u0131 Sivas’taki sivil ve asker\u00ee memurlar dan gerekenlere g\u00f6sterip, vali ve komutanl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinize alarak g\u00f6reve ba\u015flaman\u0131z ve durumu hemen bildirmeniz tebli\u011f olunur. 3.9.1919 Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 \u00c2dil S\u00fcleyman \u015eefik 58) Bakanlar Kurulu. B\u00e2b\u0131\u00e2li, 6.9.1919 Malatya’da El\u00e2z\u0131\u011f Valisi Galip Beyefendi’ye \u0130lgi : 6.9.1919. E\u015fk\u0131ya takibi i\u00e7in g\u00f6nderilecek kuvvetin masraflar\u0131n\u0131n jandarma \u00f6dene\u011fi he sab\u0131na malsand\u0131\u011f\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmas\u0131 zarur\u00eedir. Ka\u00e7 kuru\u015f sarf edilece\u011finin ve g\u00f6n derilecek kuvvetin miktar\u0131 ile hareket g\u00fcn\u00fcn\u00fcn hemen bildirilmesi. Naz\u0131r \u00c2dil Dahiliye n\u00e2z\u0131r\u0131 \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra da A l i G a l i p’ in bir telgraf\u0131na kar \u015f\u0131l\u0131k oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan \u015fu telgraf\u0131 veriyor : \u0130stanbul, 9.9.l919 \u0130lgi : 8.9.1919. Say\u0131 : 2 Malatya’da El\u00e2z\u0131\u011f Valisi Beyefendi’ye Sivas’ta g\u00fcvenilir bir vas\u0131ta olmad\u0131\u011f\u0131ndan veterli bilgi al\u0131namamakta ise de ora halk\u0131ndan burada bulunan bir adam\u0131n ifadesine ve ba\u015fka yerlerden de al\u0131nan genel bilgilere g\u00f6re, \u00f6nce halk bu k\u0131\u015fk\u0131rtmalara taraftar de\u011fildir. Sonra, asker yok denecek kadar azd\u0131r. Bu hareketi idare etmekte olanlar, mal\u00fbm \u015fah\u0131slar ile komu tan ve subaylardan baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Bunlar, i\u015fe mill\u00ee bir y\u00f6n vererek maksatlar\u0131n\u0131 be nimsetmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Oysa, millet bu i\u015flere taraftar de\u011fildir. Oras\u0131 daha yak\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in, istedi\u011finiz bilgiyi kolayl\u0131kla elde edebilirsiniz : Bununla, birlikte; gazeteler her nas\u0131lsa Sivas’a tayininizden bahsetmi\u015f olduklar\u0131ndan, bir g\u00fcn \u00f6nce yola \u00e7\u0131kman\u0131z daha da \u00f6nem 72 kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Birlikte bulunduraca\u011f\u0131n\u0131z kuvvet ne ka dar \u00e7ok olursa, ba\u015fann\u0131n o oranda kolayla\u015faca\u011f\u0131 \u00e2\u015fik\u00e2rd\u0131r. Bu kuvvetin miktarlar\u0131 ile, hareket tarihinizin bir g\u00fcn \u00f6ncesine kararla\u015ft\u0131r\u0131larak bildirilmesini bekliyo rum. N\u00e2z\u0131r \u00c2dil A l i G a l i p B e y bu telgrafa kar\u015f\u0131l\u0131k olarak, Malatya’dan son defa \u015fu telgraf\u0131 veriyor : \u00c7ok ivedi ve gizli Kendisi taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclecektir Dahiliye Nezareti’ne Bu ay\u0131n 14’\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc yeterince kuvvetle e\u015fkiyan\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015f\u00fcp ve ya kalanmas\u0131 i\u00e7in Malatya’dan hareket edecek \u015fekilde gerekli tedbirler al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Tan r\u0131’n\u0131n yard\u0131m\u0131 ile \u00e7arp\u0131\u015fmadan ba\u015fanl\u0131 sonu\u00e7 al\u0131naca\u011f\u0131na g\u00fcven buyurulsun. Yaln\u0131z yaz\u0131lan cevaplar\u0131 ve gerekleri geciktirilmemelidir. 9.9.1919 El\u00e2z\u0131\u011f Valisi Ali Galip Bu telgraftan, 9 -10 Eyl\u00fcl gecesini h\u00fck\u00fbmet dairesinde heyecanlar i\u00e7inde ve sabaha kadar uykusuz olarak ge\u00e7iren A l i G a l i p’in 9 Ey l\u00fcl 1919 g\u00fcn\u00fc, hen\u00fcz kahramanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fczerinde ve Tanr\u0131’n\u0131n yard\u0131m\u0131 ile \u00e7arp\u0131\u015fmada ba\u015far\u0131dan pek \u00fcmitli oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Efendiler, bu olaydan ve bu belgelerden haberdar edilen sivil \u00e2mir lerden Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 \u00c2 d i l B e y’ e Komutanlardan da Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 S \u00fc l e y m a n \u015e e f i k P a \u015f a ‘ya, g\u00fcvensizlik bildiren telgraflar \u00e7ekil mesinin uygun olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Halk\u0131n dikkati \u00e7ekildi. Sivas Valisi R e \u015f i t P a \u015f a ‘n\u0131n telgraf\u0131na cevap veren \u00c2 d i l B e y ‘in \u015fu s\u00f6zleri ne kadar garip ve \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. \u00c2 d i l B e y s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim telgraf\u0131 \u015fu c\u00fcmlelerle bitiriyordu : “. . . . . . Elbette Halife Hazret leri’nin y\u00fcce buyruklar\u0131na uyma gere\u011fini takdir edersiniz! ” (Belge : 70). Efendiler, bir tesad\u00fcf eseri olarak bu g\u00f6r\u00fc\u015fme s\u0131ras\u0131nda ben de telgrafhanede bulunuyordum. Bir aral\u0131k dayanamad\u0131m. \u015eu telgraf\u0131 yaz\u0131p \u00e7ekilmek \u00fczere memura verdim. 10,11.9.1919 Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 \u00c2dil Bey’e Milletin, Padi\u015fah’\u0131na maruzatta bulunmas\u0131na engel oluyorsunuz. Al\u00e7aklar, ca niler! D\u00fc\u015fmanlarla millete kar\u015f\u0131 haince tertiplere giri\u015fiyorsunuz. Milletin kudret ve iradesini takdirden \u00e2ciz oldu\u011funuza \u015f\u00fcphe etmiyordum. Ancak, vatan ve millete kar\u015f\u0131 haince ve son bir \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131\u015fla al\u00e7ak\u00e7a harekette bulunaca\u011f\u0131n\u0131za inanmak istemi yordum. Akl\u0131n\u0131z\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131za toplay\u0131n. G a l i p B e y ve yardak\u00e7\u0131lar\u0131 gibi aptallar\u0131n verdikleri ahmak\u00e7as\u0131na ve as\u0131ls\u0131z s\u00f6zlere kap\u0131larak ve M i s t e r N o w i l gibi milletimiz ve vatan\u0131m\u0131z i\u00e7in zararl\u0131 olan yabanc\u0131lara vicdan\u0131n\u0131z\u0131 satarak yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z al\u00e7akl\u0131klar\u0131n millet\u00e7e sorulacak hesab\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurunuz. G\u00fcvendi\u011finiz \u015fah\u0131slar\u0131n ve kuvvetin sonunu \u00f6\u011frendi\u011finiz zaman, kendi sonunuzla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmay\u0131 unutmay\u0131n\u0131z. Mustafa Kemal B\u00fct\u00fcn komutanlar da gerekti\u011fi \u015fekilde m\u00fcracaatta bulundular. 12 Eyl\u00fcl’e kadar ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z raporlardan, ka\u00e7aklar\u0131n, 10 11 Eyl\u00fcl gecesini Raka’da ge\u00e7irdikleri, 11-12 Eyl\u00fcl gecesini de Raka’n\u0131n yar\u0131m saat yak\u0131n\u0131ndaki bir k\u00f6yde, bir a\u015firet reisinin yan\u0131nda ge\u00e7ireceklerinin anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildiriliyordu (Belge : 71 ). Bu bilgi, 20’inci.15′ inci ve 13’\u00fcn c\u00fc Kolordu Komutanlar\u0131’na bildirildi (Belge : 72). 11 Eyl\u00fcl ve 11-12 Eyl\u00fcl’de Malatya ile telgraf ba\u015f\u0131nda yap\u0131lan ha berle\u015fmeler, daha Malatya’da, kesin emir ve talimat alm\u0131\u015f olan \u015fah\u0131s lar\u0131n zihinlerinin daha hen\u00fcz bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k i\u00e7inde bulundu\u011funu g\u00f6stere cek nitelikte idi. El\u00e2z\u0131\u011f’dan gelen Alay Komutan\u0131 \u0130 l y a s B e y “Mutasarr\u0131f Bey’in g\u00f6nderdi\u011fi \u00f6zel bir adam taraf\u0131ndan Vali A l i G a l i p ve Mutasarr\u0131f H a l i l B e y’lerin baz\u0131 \u015fartlarla yerlerine d\u00f6nmek istedikleri” bildiril mi\u015f. “Memleketin sel\u00e2meti ad\u0131na bunlar\u0131n bu \u015fekildeki tekliflerini kabul etmenin 73 uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusundaki emrinizi beklemekte oldu\u011fu muz arz olunur” demekteydi ( 11 Eyl\u00fcl) (Belge : 73). Bunun arkas\u0131ndan \u0130 l y a s B e y, 11\/12 Eyl\u00fcl geces\u00ee yine telgraf ba\u015f\u0131na gelen S\u00fcvari Alay Komutan\u0131 C e m a l, Mutasarr\u0131f Vekili T e v f i k, Top\u00e7u Alay Komutan\u0131 M \u00fc n i r, Jandarma Y\u00fczba\u015f\u0131s\u0131 F a r u k, Baytar Binba\u015f\u0131s\u0131 M e h m e t ve El\u00e2z\u0131\u011f’dan gelen Alay Komutan\u0131 \u0130 l y a s B e y ler ad\u0131na \u015funlar\u0131 yazd\u0131rd\u0131 : Malatya’dan \u0130 l y a s B e y : G\u00fcvenilir bir kimse olan Jandarma Y\u00fczba\u015f\u0131s\u0131 F a r u k B e y’den biraz \u00f6nce al\u0131nan bilgiler a\u015fa\u011f\u0131da verildi\u011fi gibidir : F a r u k B e y , K\u00e2hta ve \u00e7evresinde takipte, Malatya’ya be\u015f saat uzakl\u0131kta ki Raka k\u00f6y\u00fcnde K\u00fcrtlerin topland\u0131klar\u0131n\u0131, \u015fimdi Mutasarr\u0131f ile arkada\u015flar\u0131n\u0131n orada bulunduklar\u0131n\u0131, Siverek’e kadar uzanan b\u00f6lgedeki a\u015firetlerin birbiri ard\u0131nca buraya gelmekte olduklar\u0131n\u0131; Dersim a\u015firetle rine var\u0131ncaya kadar K\u00fcrtl\u00fck ad\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131klann\u0131, Mutasarr\u0131f’\u0131n pl\u00e2n\u0131na uyularak \u00f6nce Malatya’ya sald\u0131r\u0131p tamamiyle ya\u011fmalad\u0131ktan sonra, b\u00fc t\u00fcn kuvvetleri ile Sivas’a do\u011fru y\u00fcr\u00fcyeceklerini, Malatya’da bulunan T\u00fcrkleri \u00f6ld\u00fcreceklerini ve s\u00fcreceklerini, Dersim’lilerin de ayn\u0131 zamanda Harput’a y\u00fcr\u00fcyeceklerini bildiriyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc, mutasarr\u0131f\u0131n Malatya’dan gitmesi K\u00fcrtl\u00fck ad\u0131na kendilerine kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir a\u015fa\u011f\u0131lama ve hakaret olarak say\u0131l\u0131yormu\u015f. Vali b\u00f6yle bir ya\u011fmaya ve katliama taraftar ve raz\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak, mutasarr\u0131f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesine de engel olamayaca\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015ftir. Malatya’ya \u00e7arp\u0131\u015farak girdikleri zaman K\u00fcrt bayra\u011f\u0131 \u00e7eki lece\u011fini ve yanlar\u0131ndaki \u0130ngiliz binba\u015f\u0131s\u0131 da Urfa’da bulunan \u0130ngiliz t\u00fc meninin harekete haz\u0131r oldu\u011funu bildirmi\u015f ise de, H a c \u0131 B e d i r A \u011f a’ n\u0131n bunun kabul etmedi\u011fi ve a\u015firetlerin, Malatya’n\u0131n K\u00fcrdistan’\u0131 say\u0131l\u0131p Malatya’da K\u00fcrt bayra\u011fn \u00e7ekilmesinde direndikleri, d\u00fcn ak\u015fam Malatya’ya d\u00f6nmek isteyen valiyi b\u0131rakmad\u0131klar\u0131 abart\u0131lmadan arz olu nur. \u015eartlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dad\u0131r : 1- Valinin yerine d\u00f6nmesi; 2 – Mutasarr\u0131f\u0131n eskiden oldu\u011fu gibi yerinde kalmas\u0131; 3 – El\u00e2z\u0131\u011f’dan gelen askerin geri g\u00f6nder ilmesi; 4 – Vali y\u00fcz sil\u00e2hl\u0131 K\u00fcrtle Malatya’ya girdi\u011fi zaman huzurun sa\u011flanmas\u0131 ve Sivas’a do\u011fru y\u00fcr\u00fcmesi; 5 – A\u015firetlerden al\u0131nan yedi t\u00fcfekle bir tabancan\u0131n geri verilmesi; 6 – Yukar\u0131da arz ettiklerime emirleri. \u0130 l y a s B e y’e \u015funu yazd\u0131m : 11,12.9.1919 Malatya’da \u0130lyas Beyefendi’ye 1- Verdi\u011finiz bilgiler hey’etimizce dikkate al\u0131nd\u0131. Zat\u0131alinize \u015fartlar ileri s\u00fcrenler kimlerdir? B\u00f6yle bir ili\u015fkiye giri\u015fmek asla do\u011fru de\u011fildir. Hainlikleri or taya \u00e7\u0131kan vali, mutasarr\u0131f ve yardak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n yakalanmalar\u0131, k\u0131\u015fk\u0131rtmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k lar\u0131 baz\u0131 gafil kimselerin de uyar\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusudur. Bunun i\u00e7in b\u00fct\u00fcn \u015fiddeti ile kar\u015f\u0131 koymak gerekir. 13′ \u00fcnc\u00fc, 15′ inci ve 3’\u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanlar\u0131 \u015fu daki kada telgraf ba\u015f\u0131nda, al\u0131nacak ortak tedbiri kararla\u015ft\u0131rmaktad\u0131rlar. Elde edilebilen kuvvetler her taraftan harekete ge\u00e7irilmi\u015ftir. Oraca al\u0131nmas\u0131 gereken tedbirlerin z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eeniz taraf\u0131ndan s\u00fck\u00fbnet ve ciddiyetle al\u0131nm\u0131\u015f bulundu\u011funa g\u00fcvenimiz tamd\u0131r. O b\u00f6lgede bulunan b\u00fct\u00fcn telgrafhanelerin tutulmas\u0131 ve Mutasarr\u0131f Vekili T e v f i k B e y karde\u015fimiz de h\u00fck\u00fbmetin g\u00fc\u00e7 ve otoritesini en \u00fcst\u00fcn bir \u015fekilde g\u00f6ster mesi dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. 74 2 – \u015eu anda Anadolu’nun b\u00fct\u00fcn merkezlerinden Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’ye, yap\u0131lan ha inlik arz edilmektedir .Oraca da ayn\u0131 \u015fekilde hareket edilmelidir. 3 – \u0130ngiliz binba\u015f\u0131s\u0131n\u0131n s\u00f6zleri bl\u00f6ft\u00fbr. K\u00fcrtlerin de birle\u015fip toplanabilseler bile, asker kuvveti kar\u015f\u0131s\u0131nda ne dereceye kadar ba\u015far\u0131 g\u00f6sterebileceklerini takdir buyurursunuz. 4 – B e d i r A \u011f a ‘ y\u0131, Keven a\u015firetinin reislerini ve bu haince hareketlere kar\u015f\u0131 olan beyleri taraf\u0131n\u0131za \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z uygun olur. 5 – Ad\u0131yaman’dan hareket eden s\u00fbvari b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc ile, Siverek ve Diyarba k\u0131r’dan hareket eden birer taburla ba\u011flant\u0131n\u0131z var m\u0131? Nerelere vard\u0131lar? Telgrafhanede bulunan Kongre Hey’eti ad\u0131na Mustafa Kemal Ger\u00e7i, kongre toplant\u0131 halinde de\u011fildi ve telgrafhanede bulunmu yordu. Fakat maneviyat\u0131 kuvvetlendirmek i\u00e7in, Kongre Hey’eti ile ilgili g\u00f6stermeyi uygun buldum ve imza olarak, yaln\u0131z “Kongre Hey’eti” diye ayn\u0131 nitelikte ayr\u0131ca bir telgraf da yazd\u0131m (Belge : 74). Bu telgraf\u0131ma ek olarak, Urfa’da, Ay\u0131ntap’ta, Mara\u015f’ta bulunan ve say\u0131lar\u0131 pek az olan yabanc\u0131 kuvvetlerini bildirerek ” size bir yabanc\u0131 t\u00fc meninden bahsedenlerin s\u00f6zleri vatan ve millet hainlerinin yalan\u0131n\u0131 ak tararak maneviyat\u0131n\u0131z\u0131 k\u0131rmak al\u00e7akl\u0131\u011f\u0131ndan. . .” d\u0131r dedim (Belge : 75). \u0130 l y a s B e y, telgraf\u0131ma verdi\u011fi cevapta, “bir sald\u0131r\u0131 halinde, \u015fiddetle kar\u015f\u0131 konulmas\u0131 kesin olarak kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.” dedikten son ra, “eldeki kuvvet, Malatya’y\u0131 uzun bir s\u00fcre bir K\u00fcrt sald\u0131r\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 savunmaya yeterli de\u011fildir. Bunun i\u00e7in elden gelen s\u00fcr’atle yard\u0131mc\u0131 kuvvetler g\u00f6nderilmesine emir buyurulmas\u0131 bir kere daha istirham olu nur” dedi (Belge : 76). \u0130 l y a s B e y’e gere\u011finde bir \u015fey bildirilebilsin diye, telgrafhanede bir subay b\u0131rakarak, \u00f6nemli olan i\u015finin ba\u015f\u0131na d\u00f6nmesini rica ettim (Belge : 77). \u0130 l y a s B e y taraf\u0131ndan 12 Eyl\u00fcl’de \u00e7ekilen bir telgraf\u0131, subay lar\u0131n\u0131z ve memurlar\u0131n\u0131z i\u00e7in \u00e7e\u015fitli bak\u0131mlardan yararl\u0131 olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn cesiyle, oldu\u011fu gibi bilginize sunaca\u011f\u0131m : Malatya, 12.9.1919 Sivas’ta 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Halep’teki \u0130ngiliz ordusuna ba\u011fh albay r\u00fctbesinde M \u00f6 s y \u00f6 P. P e e l (P\u00eel) ad\u0131nda bir \u0130ngiliz subay\u0131, bug\u00fcn 12.9.1919 tarihinde \u00f6\u011fle \u00fczeri Malatya’ya gelmi\u015ftir. Maksad\u0131n\u0131n Malatya, Harput ve Diyarbak\u0131r b\u00f6lgelerinde, b\u00f6lgenin ileri gelenleri, sivil ve asker\u00ee memurlarla g\u00f6r\u00fc\u015fmek oldu\u011funu, ka\u00e7ak M i s t e r N o w i l’ in g\u00f6revi ile ilgili bir \u015fey bilmedi\u011fini ve bu konuda \u0130ngiliz H\u00fck\u00fcmeti’nin kesinlikle bilgisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00f6yle bir propagandac\u0131 subay\u0131n buralarda gezmesini kabul edemeyece\u011fini ve a\u015firetler i\u00e7erisinde derhal buraya getirilmesi i\u00e7in kendisine emir verilece\u011fini s\u00f6yledi. E\u011fer haince bir maksatla buralarda dola\u015ft\u0131\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131na v\u00e2r\u0131rsa, tutuklu olarak Halep’e g\u00f6nderece\u011fini ekledi. Vali G a l i p B e y ‘ i de kendisiyle g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere, hayat\u0131n\u0131n korunmas\u0131 hususunda kendisine g\u00fcvence vererek buraya davet etme iste\u011finde bulundu. Bu hususta, \u00fcst makamdan ad\u0131 ge\u00e7enin buraya gelebilmesi i\u00e7in emir almadan gelmesinin m\u00fbmk\u00fcn olamaya ca\u011f\u0131n\u0131, bunun i\u00e7in ilgili makamlara ba\u015fvuraca\u011f\u0131m\u0131 da s\u00f6yledim. Bu izin emrinin s\u00fcr’atle bildirilmesi i\u00e7in arac\u0131 olmam\u0131 rica etti. Kendisi “y\u00fcksek siyas\u0131 mutemet” ad\u0131yla an\u0131l\u0131rm\u0131\u015f. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti onu tan\u0131rm\u0131\u015f. Burada iki g\u00fcn kald\u0131ktan sonra Harput’a gidecekmi\u015f. Giri\u015f belgesi yoktur. Kendisine, sayg\u0131de\u011fer bir misafir ol du\u011fu ve \u00f6zel bir sayg\u0131 g\u00f6sterilece\u011fi s\u00f6ylenmi\u015ftir. Valiyi buraya getirtmesine ve bu zat\u0131n Harput’a do\u011fru seyahat etmesine izin verelim mi? Bildirilmesi. Sivas’tan iki subay\u0131n \u015fimdi geldi\u011fi arz olunur. 15′ inci Alay Komutan\u0131 \u0130lyas Bu telgrafta s\u00f6z konusu edilen hususlarla nas\u0131l hareket edilece\u011fini g\u00f6steren g\u00f6r\u00fc\u015flerimiz, \u015fu \u015fekilde k\u0131saca bildirildi : 75 Sivas, 12.9.1919 Malatya’da 15’inci Alay Komutanl\u0131\u011f\u0131na \u0130lgi : 12.9.1919. 1- Kim olursa olsun, giri\u015f belgesi olmayan bir yabanc\u0131 subay\u0131n Osmanl\u0131 \u00fclkesinde i\u015fi yoktur. Kendisine b\u00fcy\u00fck bir nezaketle, fakat askerce, kesin bir tu tumla durumu bildiriniz ve geldi\u011fi yere hemen d\u00f6nmesini isteyiniz. Memleketten \u00e7\u0131k\u0131ncaya kadar da ileri gelen kimseler ve memurlarla hi\u00e7bir siyas\u00ee temasa gel memesi i\u00e7in yan\u0131na yetenekli, uyan\u0131k bir subay kat\u0131n\u0131z. 2 – Ka\u00e7ak valinin vatan hainli\u011fi ile su\u00e7land\u0131\u011f\u0131n\u0131, ele ge\u00e7ince yakalanarak kanunun adaletli pen\u00e7esine teslim edilece\u011fini, bu konuda ba\u015fka bir \u015fey yapma imk\u00e2n\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayr\u0131ca anlat\u0131rs\u0131n\u0131z, efendim. Mustafa Kemal Efendiler, al\u0131nan tertip ve tedbirler ve \u00f6zellikle g\u00f6sterilen sertlik ve \u015fiddet sayesinde, A l i G a l i p ve H a l i l B e y’ lerin ayartmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 a\u015firetler da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, \u00fcmitsizli\u011fe d\u00fc\u015fen A l i G a l i p, \u00f6nce Urfa’ya oradan da Halep’e ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. M i s t e r N o w i l de g\u00f6z alt\u0131n da rahat\u00e7a Elbistan \u00fczerinden gitmi\u015ftir. \u00d6tekiler de birer yolunu bula rak ka\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Bu safhalar\u0131 daha \u00e7ok a\u00e7\u0131klamakta bir yarar g\u00f6rm\u00fcyo rum. Bu konuda s\u00f6ylediklerime ek olarak yay\u0131nlanacak belgelerin okun mas\u0131ndan, bug\u00fcn ve gelecek i\u00e7in ibret dersi olabilecek noktalar \u00e7\u0131kar\u0131 laca\u011f\u0131n\u0131 umar\u0131m (Belge : 78, 79, 80, 81 ).<\/p>\n

 <\/p>\n

HA\u0130NLERLE \u0130\u015eB\u0130RL\u0130\u011e\u0130 YAPAN FER\u0130T PA\u015eA KAB\u0130NES\u0130NE H\u00dcCUM<\/p>\n

Efendiler, bilginize sundu\u011fum belgeleri g\u00f6rd\u00fckten sonra, zannederim Ali Galip taraf\u0131ndan yap\u0131lan te\u015febb\u00fcs\u00fcn Padi\u015fah’\u0131n ve Ferit Pa\u015fa H\u00fck\u00fbmeti’nin ortak bir te\u015febb\u00fcs\u00fc oldu\u011funa \u015f\u00fcphe ve teredd\u00fct edenler kalmaz. Bu hainli\u011fin ortak eleba\u015f\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 nas\u0131l bir durum almak gerekti\u011fi bellidir. Ancak, buna kar\u015f\u0131 yap\u0131lacak te\u015febb\u00fcste elden geldi\u011fince a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa hareket etmekten vazge\u00e7mek ve o g\u00fcn\u00fcn gere\u011finden olmakla birlikte te\u015febb\u00fcs g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00e7e\u015fitli hedeflere y\u00f6neltmekten sak\u0131narak bir noktada toplamak ihtiyatl\u0131 bir davran\u0131\u015f olurdu. Biz de h\u00fccuma hedef olarak yaln\u0131z Ferit Pa\u015fa Kabinesi’ni tespit ettik ve Padi\u015fah’\u0131n da bu Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin Padi\u015fah’\u0131 olaylardan haberdar etmeyip aldatmakta oldu\u011fu tezini tuttuk. Padi\u015fah, durumu \u00f6\u011frenecek olursa,kendisini aldatanlara m\u00fcstahak olduklar\u0131 i\u015flemi uygulayaca\u011f\u0131na g\u00fcvenimiz oldu\u011funu ileri s\u00fcrd\u00fck. H\u00fck\u00fbmetin ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan cinayeti \u00fczerine, kendisine g\u00fcven duyulmamas\u0131 tabi\u00ee oldu\u011fundan, ger\u00e7eklerin yaln\u0131z ve ancak do\u011frudan do\u011fruya Padi\u015fah’a arz edilmesi ile durumun d\u00fczeltilebilece\u011fini, te\u015febb\u00fcslerimiz i\u00e7in hareket noktas\u0131 olarak kabul ettik. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyle, Eyl\u00fcl’\u00fcn 11’inci g\u00fcn\u00fc, Padi\u015fah’a \u00e7ekilmek \u00fczere telgraf haz\u0131rland\u0131. Bu telgrafta, tahmin buyuraca\u011f\u0131n\u0131z \u00fczere, zaman\u0131n gere\u011fi olan bir\u00e7ok basmakal\u0131p s\u00f6zler i\u00e7inde : H\u00fck\u00fbmetin sil\u00e2h zoruyla kongreyi basma yoluna giderek M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda kan d\u00f6k\u00fclmesine sebep olaca\u011f\u0131, K\u00fcrdistan’\u0131 ayakland\u0131rmak suretiyle vatan\u0131 par\u00e7alatmak pl\u00e2n\u0131n\u0131 para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda y\u00fcklenmi\u015f olduklar\u0131n\u0131n belgelerle a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, h\u00fck\u00fbmetin bu i\u015flerde \u00e2let olarak kulland\u0131\u011f\u0131 adamlar\u0131n peri\u015fan edilerek ka\u00e7maya mecbur edildi\u011fi, yakaland\u0131klar\u0131 takdirde kanunun pen\u00e7esine teslim edilecekleri, bu cinayetleri haz\u0131rlayan, Dahiliye ve Harbiye N\u00e2z\u0131rlar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla da emredip uygulatan \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ne milletin g\u00fcveninin kalmam\u0131\u015f oldu\u011fu bildirildikten sonra, namuslu kimselerin olu\u015fturdu\u011fu yeni bir h\u00fck\u00fbmetin kurulmas\u0131, bu casus \u015febekesi hakk\u0131nda s\u00fcr’atle kanun\u00ee soru\u015fturma yap\u0131larak su\u00e7lular\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 isteniyor; \u00e2dil bir h\u00fck\u00fbmet kuruluncaya kadar, \u0130stanbul H\u00fckumeti ile hi\u00e7bir haberle\u015fme ve ili\u015fkide bulunmamaya karar vermi\u015f olan milletten ordunun ayr\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131, olay\u0131n i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc bilen ve o \u00e7evrede bulunan biz kolordu komutanlar\u0131 arza mecbur olduk deniyordu. \u0130\u015fte bu telgraf suretinin b\u00fct\u00fcn kolordularca \u0130stanbul’a \u00e7ekilmesinin uygun olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc.11 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc telgraf ba\u015f\u0131nda kolordu komutanlar\u0131na \u015fu talimat\u0131 verdim : 76 ” \u015eimdi bir suret verece\u011fiz. Bu suretin 3′ \u00fcnc\u00fc, 15′ inci, 20′ nci, 13 ve 12′ nci Kolordu Komutanlar\u0131n\u0131n ortak imzalar\u0131yla \u00e7ekilmesini uygun g\u00f6r\u00fcyoruz. Okuduktan sonra di\u011fer komutanlarla ayn\u0131 zamanda \u00e7ekmek i\u00e7in bekleyiniz.” Sadrazaml\u0131k Y\u00fcksek Kat\u0131na \u015eimdi do\u011frudan do\u011fruya kutsal Ba\u015fkomutan\u0131’m\u0131z, \u015fanl\u0131 Halifemiz Efendimiz’e \u00f6nemli bir arzda bulunmak mecburiyetindeyiz. Engellenmemesini rica eder,aksi takdirde bundan do\u011facak a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar\u0131n sorumlulu\u011funun yaln\u0131zca y\u00fcksek \u015fahs\u0131n\u0131za ait olaca\u011f\u0131n\u0131 arz ederiz. 12′ nci Kor., 13′ \u00fcnc\u00fc Kor., 20′ r.ci Kor., 15′ inci Kor., 3′ \u00fcnc\u00fc Kor. Yap\u0131lacak \u00f6nemli maruzat, yukar\u0131da arz etmi\u015f oldu\u011fum \u00fczere, padi\u015faha \u00e7ekilen telgrafta yaz\u0131lanlardan ibaretti. Eyl\u00fcl\u00fcn 11′ inci g\u00fcn\u00fc ve \u00f6zellikle 12\/13 gecesi, her tarafta, kolordu komutanlar\u0131 telgraf merkezlerine gelerek kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekide \u0130stanbul’la haberle\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Fakat sadrazam ortadan kaybolmu\u015f gibiydi. Cevap vermiyordu. Biz de, telgraf ba\u015f\u0131nda, sadrazam\u0131n telgraflar\u0131 al\u0131p cevap vermesi i\u00e7in bask\u0131da bulunuyorduk. \u0130stanbul merkezindeki telgraf memurlar\u0131 ile yap\u0131lan uzun \u00e7eki\u015fmelerden sonra, bir telgraf memuru \u015fu bilgiyi verdi : ” Sadrazam Pa\u015fa’ya yaz\u0131lanlar telefonla s\u00f6ylendi. Al\u0131nan cevapta : Telgraf metni Sadrazam Pa\u015fa Hazretleri’ne arz olundu. Bildirecekleri maruzatlar\u0131 usul\u00fcnce telgrafla arz olunmal\u0131d\u0131r. Gelen telgraflar da usul\u00fcne uygun olarak Padi\u015fah’a takdim edilir, buyurduklar\u0131n\u0131 M\u00fcd\u00fcr Bey s\u00f6yl\u00fcyor, efendim.” Bunun \u00fczerine, gece yar\u0131s\u0131ndan sonra saat 4.00’te Sivas telgrafhanesine \u00e7ekilmek \u00fczere \u015fu telgraf g\u00f6nderildi : 11\/12.9.1919 Sadrazam Ferit Pa\u015fa’ya Vatan ve milletin haklar\u0131n\u0131 ve kutsal varl\u0131klar\u0131n\u0131 ayak alt\u0131na alarak, Padi\u015fah Hazretleri’nin y\u00fcce padi\u015fahl\u0131k \u015feref ve haysiyetlerini \u00e7i\u011fneyerek, gafilce bir tak\u0131m hareket ve te\u015febb\u00fcslerde bulundu\u011funuz ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Milletin padi\u015fah\u0131m\u0131zdan ba\u015fka hi\u00e7birinize g\u00fcveni kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu sebeple durum ve dileklerini ancak Padi\u015fah Hazretleri’ne arz etmek zorundad\u0131r. H\u00fck\u00fbmetiniz me\u015fru olmayan hareketlerinin sonu\u00e7lar\u0131ndan korkarak, millet ile padi\u015fah aras\u0131na art\u0131k engel \u00e7ekiyor. Bu konudaki direnmeniz daha bir saat s\u00fcrerse, millet kendisini her t\u00fcrl\u00fc hareket ve faaliyetlerinde serbest saymakta hakl\u0131 bulacakt\u0131r ve b\u00fct\u00fcn vatan\u0131n me\u015fru olmayan h\u00fck\u00fbmetinizle kesin olarak ilgi ve ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kesecektir, bu son uyar\u0131m\u0131zd\u0131r. Bundan sonra milletin tutaca\u011f\u0131 yol burada bulunan yabanc\u0131 subaylar vas\u0131tas\u0131yla, \u0130tilaf Devletleri temsilcilerine de ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak bildirilecektir. Genel Kongre Hey’eti Sivas Telgraf M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’ne de ayn\u0131 zamanda, telefonla \u015fu emir verildi : Genel Kongre Hey’eti Kolordu Komutanlar\u0131na a\u015fa\u011f\u0131daki genel duyuru yap\u0131ld\u0131 : 20 nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na 5 inci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na 13 \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na 3 \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Kongrenin Padi\u015fahl\u0131k y\u00fcce kat\u0131na olan maruzat\u0131na \u0130stanbul’da Telgraf Ba\u015fm\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnce ,engel olunmu\u015ftur. Bir saatlik bir s\u00fcrede Saray’a yol verilmezse b\u00fct\u00fcn Anadolu nun \u0130stanbul’la haberle\u015fmesinin kestirilece\u011fi cevap olarak ad\u0131 ge\u00e7en m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011fe bildirilmi\u015ftir. Kongrenin bu me\u015fru iste\u011fine olumlu oevap al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, tebli\u011f an\u0131ndan ba\u015flayarak Ankara, Kastamonu, Diyarbak\u0131r telgraf merkezleriyle Sinop’taki telgraf haberle\u015fmelerinin durdurulmas\u0131, yani kongre ile ilgili haber ve bildiriler d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir telgraf\u0131n \u0130stanbul’a ge\u00e7irilmemesi ve \u0130stanbuldan da kabul edilmemesi; Bat\u0131 Anadolu ile haberle\u015fmemize engel olmayacaksa Geyve Bo\u011faz\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki hatt\u0131n da tutulmas\u0131 veya ge\u00e7ici olarak kesilmesi ve yap\u0131lan i\u015flerin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n bildirilmesi rica olunur, Bu talimat\u0131n yerine getirilmesine engel olacak telgraf memurlar\u0131, bulunduklar\u0131 yerlerde derhal Divan-\u0131 77 Harb’e verilerek haklar\u0131nda en a\u011f\u0131r ceza uygulanacakt\u0131r. \u0130\u015fbu tebligat gere\u011finin yerine getirilmesi 20 nci, 15 inci, 13 \u00fcnc\u00fc ve 3 \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanlar\u0131ndan rica edilmi\u015ftir. Al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n bildirilmesi. S\u0131vas’ta Genel Kongre Hey’eti Bu telgrafla verilen talimat daha sonraki telgraflarla da tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. 11-12 Eyl\u00fcl gecesi yap\u0131lm\u0131\u015f olan genel tebli\u011fe ek olarak da \u015fu ricada bulunuldu. Bu gece sonu\u00e7 elde edilinceye kadar b\u00fct\u00fcn komutanlarla sivil idare \u00e2mirlerinin ve ilgili hey’etlerin telgrafhaneden ayr\u0131lmamalar\u0131 rica olunur. Genel Kongre Hey’eti Telgrafhanelere de \u015fu uyar\u0131da bulunuldu : Ektir : Bu tebligat gere\u011finin yerine getirildi\u011fi haberi Kongre Hey’eti’nce \u00f6\u011frenildikten sonra, yine aram\u0131zda haberle\u015fmeye devam edilece\u011finden telgrafhanelerde adam bulundurulmas\u0131 rica olunur. Kongre Hey’eti<\/p>\n

\u0130STANBUL’DAK\u0130 H\u00dcK\u00dcMETLE \u0130L\u0130\u015eK\u0130Y\u0130 KESME KARARI<\/p>\n

\u0130stanbul’un kendilerine tan\u0131nan bir saatlik s\u00fcre i\u00e7inde saraya telgraf ba\u011flant\u0131s\u0131 vermeyece\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Bu sebeple,12 Eyl\u00fcl 1919 g\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn komutanlara \u015fu genel duyuru yap\u0131ld\u0131 : Sureti a\u015fa\u011f\u0131ya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f olan telgraf, Genel Kongre Hey’eti taraf\u0131ndan bir saate kadar sadrazama \u00e7ekilmi\u015f olacakt\u0131r. Bu itibarla, siz de hemen bu esas ve nitelikte birer telgraf \u00e7ekiniz ve hemen bildiriniz, efendim. (Genel Kongre Hey’eti) Saat be\u015fte Sadrazama “bilgi i\u00e7in” diye g\u00f6nderilen ve ayn\u0131 zamanda b\u00fct\u00fcn komutanlara ve illere yap\u0131lan tebligat \u015fundan ibarettir : 1- H\u00fck\u00fbmet, milletin sevgili padi\u015fah\u0131na olan maruzat ve ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kesmekte ve ortaya \u00e7\u0131kan haince hareketlerine devamda direndi\u011finden, millet de me\u015fru bir h\u00fck\u00fbmet i\u015f ba\u015f\u0131na ge\u00e7inceye kadar, \u0130stanbul H\u00fbk\u00fbmeti ile olan idari ili\u015fkilerini ve \u0130stanbul ile yap\u0131lan her t\u00fcrl\u00fc posta, telgraf haberle\u015fme ve ula\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 kesmeye karar vermi\u015ftir. B\u00f6lgelerindeki sivil memurlar, asker\u00ee komutanlarla, i\u015fbirli\u011fi yaparak bu hususu sa\u011flayacak ve sonucu Sivas’taki Genel Kongre Hey’etine bildirecektir. 2 – Bu tebligat b\u00fct\u00fcn komutanlara ve sivil idare \u00e2mirlerine g\u00f6nderilmi\u015ftir. 12.9.1919 Genel Kongre Hey’eti<\/p>\n

M\u0130LLETVEK\u0130LLER\u0130N\u0130N SE\u00c7\u0130M\u0130 \u0130LE ME\u015eGUL OLUNMAYA BA\u015eLANMASI<\/p>\n

Efendiler, ay\u0131n 12 nci g\u00fcn\u00fc \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ile genel olarak haberle\u015fme ve ba\u011flant\u0131 kesildi. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan baz\u0131 yerler ve bu yerlerle olan tart\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 ayr\u0131ca a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m. Fakat m\u00fcsaade buyurursan\u0131z, bundan \u00f6nce daha \u00f6nemli say\u0131lmas\u0131 gereken bir konu \u00fczerinde bilgi arz edeyim. Y\u00fcksek hey’etinizce bilinmektedir ki Ferit Pa\u015fa H\u00fck\u00fbmeti milletvekillerinin se\u00e7imleri i\u00e7in g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte bir emir vermi\u015fti. Ancak, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz tarihe kadar, yani Anadolu’nun \u0130stanbul’la ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kesti\u011fi 12 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fcne kadar, bu emir uygulanmam\u0131\u015ft\u0131. Son durum \u00fczerine, en \u00f6nemli meselenin, milletvekillerinin se\u00e7imini bir an \u00f6nce yapt\u0131rmak olaca\u011f\u0131n\u0131 takdir buyurursunuz. Bu bak\u0131mdan 13 Eyl\u00fclde derhal bu konu \u00fczerine de e\u011filindi. Uzun a\u00e7\u0131klamalar yapmaktansa, bildirdi\u011fim tarihte verilen ilk genel talimat\u0131, oldu\u011fu gibi bilgilerinize sunmay\u0131 daha yararl\u0131 buluyorum. Tebligat \u015fudur: 78 Tel. 13.9.1919 Bal\u0131kesir’de 14 \u00fcnc\u00fc Kolordu, Konya’da 12 nci Kolordu., Diyarbak\u0131r’da 13 \u00fcnc\u00fc Kolordu, Erzurum’da 15 inci Kolordu, Ankara’da 20 nci Kolordu, Bursa’da 17 nci T\u00fcmen , \u00c7ine’de 58 inci T\u00fcmen, Band\u0131rma’da 61 inci T\u00fcmen Komutanl\u0131klar\u0131na ve 6l inci T\u00fcmen Vas\u0131tas\u0131yla Edirne’de I inci Kolordu, lVi\u011fde’de 11 inci T\u00fcmen Komutanl\u0131klar\u0131na illere, ba\u011f\u0131ms\u0131z sancaklara, belediyelere. (M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Merkez Hey’etlerine) \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin tuttu\u011fu ve takip etmekte oldu\u011fu gericilik yoluna ve ya\u015famakta oldu\u011fumuz g\u00fcnlerin b\u00fcy\u00fck korku ve tehlikelerine kar\u015f\u0131 haklar\u0131m\u0131z\u0131 savunmak ve varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 korumak i\u00e7in Mill\u00ee Meclis’in se\u00e7ilmesini ve toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve \u00e7abukla\u015ft\u0131rmak bug\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli g\u00f6revidir. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti milleti aldatarak milletvekillerinin se\u00e7imini aylarca ertelemi\u015f oldu\u011fu gibi, son zamanda vermi\u015f oldu\u011fu se\u00e7im emrini de t\u00fcrl\u00fc sebeplerle savsaklamakta ve geciktirmektedir. Ferit Pa\u015fa ‘ n\u0131n, Toros’un \u00f6tesindeki illerimizden vazge\u00e7ti\u011fi Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’na vermi\u015f oldu\u011fu notadan anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f, Ayd\u0131n ili \u00fbzerinde Yunanl\u0131larla s\u0131n\u0131r tespitine kalk\u0131\u015fmas\u0131, oradaki i\u015fgali oldu bitti halinde bir ilhak olarak kabul etmi\u015f oldu\u011funa delil say\u0131lm\u0131\u015f ve memleketin i\u015fgal edilen ba\u015fka b\u00f6lgeleri i\u00e7in de bunlara benzer gafilce ve haince siyasetiyle memleket ve milleti par\u00e7alayaca\u011f\u0131 kesinlikle anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Meclis-i Mill\u00ee’nin toplanmas\u0131ndan \u00f6nce bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131na imza koyarak milleti bir oldu bitti kar\u015f\u0131s\u0131nda bulundurmak niyetinde oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu itibarla, Genel Kongre, orduyu ve milleti uyan\u0131k olmaya davet ederek a\u015fa\u011f\u0131daki hususlar\u0131n en k\u0131sa zamanda yerine getirilmesini, milletin hayat\u00ee konusu olarak kabul eder ve bildirir : \u0130lk olarak: Se\u00e7im haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki kanunda yer alan en k\u0131sa zamanda yap\u0131l\u0131p tamamlanmas\u0131 i\u00e7in Belediyeler ile M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyetleri yo\u011fun bir faaliyet i\u00e7ine girilmelidir. \u0130kinci olarak: Sancaklardan \u00e7\u0131kar\u0131lacak milletvekili say\u0131s\u0131 oranlar\u0131n n\u00fcfus durumuna g\u00f6re hemen tespit edilerek Hey’et-i Temsiliye’ce \u015fimdiden bildirilmeli dir. Adaylar konusu daha sonraki haberle\u015fmelerde ele al\u0131nacakt\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak: Se\u00e7im haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yap\u0131l\u0131rken gerek se\u00e7imler s\u0131ras\u0131nda gecikmeye yol a\u00e7acak engellerin \u015fimdiden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve hi\u00e7bir gecikmeye meydan verilmeyerek se\u00e7imlerin en k\u0131sa zamanda sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131. Bu karar b\u00f6lgenizdeki b\u00fct\u00fcn Belediye ve M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyetleri’ne bildirerek, gere\u011finin hemen yerine getirilmesine yard\u0131mc\u0131 olman\u0131z rica olunur. (Hey’et-i Temsiliye)<\/p>\n

MEMLEKET\u0130 BA\u015eVURACAK B\u0130R YERDEN YOKSUN BIRAKMAK \u0130\u00c7\u0130N<\/p>\n

Ferit Pa\u015fa H\u00fck\u00fbmeti inad\u0131nda devam ediyordu. Bilindi\u011fi gibi bu durum h\u00fck\u00fbmet d\u00fc\u015f\u00fcnceye kadar s\u00fcregeldi. Memleketi g\u00fcnlerce ba\u015fvurulacak bir yerden yoksun b\u0131rakmak elbette b\u00fcy\u00fck sak\u0131ncalar do\u011fururdu. Bundan dolay\u0131, \u00f6nce fikir sormak \u00fczere, sonra da baz\u0131 itirazlara ald\u0131rmadan emir \u015feklinde bildirdi\u011fimiz kararlar\u0131 Eyl\u00fcl’\u00fcn 13\/14 \u00fcnc\u00fc gecesi \u015fu \u015fekilde tespit etmi\u015f ve kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. 79 Kongrece al\u0131nmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen tedbirleri g\u00f6steren suret a\u015fa\u011f\u0131da arz edilmi\u015ftir : Bu konudaki y\u00fcksek g\u00f6r\u00fc\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleriniz al\u0131nd\u0131ktan sonra, genel kurulca g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclerek uygulamaya konacakt\u0131r. 15.9.1919 g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleye kadar cevab\u0131n\u0131z\u0131 bekliyoruz, efendim. Milli davay\u0131 haince bir sapt\u0131rma ve yorumla oldu\u011fundan ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc g\u00f6stererek milli te\u015febb\u00fcs ve faaliyetlerimizi gayri me\u015fru ilan eden, milletin saltanat ve Hil\u00e2fet makam\u0131na kar\u015f\u0131 duydu\u011fu ebed\u00ee ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn me\u015fru ve kanun\u00ee vas\u0131talarla ispata \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z halde, padi\u015fah ile millet aras\u0131nda bir engel perdesi olu\u015fturan ve halk\u0131 birbiri aleyhinde sil\u00e2hlan\u0131p \u00f6ld\u00fcrmeye s\u00fcr\u00fckleyerek bunun k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ile ili\u015fkilerini kesmek mecburiyetinde kalan Genel Kongre Hey’eti, a\u015fa\u011f\u0131daki kararlar\u0131 zat\u0131\u00e2lilerine bildirmeyi g\u00f6rev sayar. 1- Padi\u015fah Hazretleri’nin y\u00fcce ad\u0131na ve y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki kanunlar \u00e7er\u00e7evesinde devlet i\u015fleri eskiden oldu\u011fu gibi y\u00fcr\u00fct\u00fclmeye devam edilecektir. Irk ve mezhep ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetilmeden halk\u0131n can\u0131, mal\u0131, namusu ve her t\u00fcrl\u00fc haklar\u0131 g\u00fcvence alt\u0131nda bulundurulacakt\u0131r. 2 – Devlet memurlar\u0131n\u0131n, kendilerine verilmi\u015f olan g\u00f6revleri milletin me\u015fru d\u00e2v\u00e2s\u0131na uygun bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fctmeleri tabi\u00eedir. Aksi takdirde, g\u00f6revden ka\u00e7\u0131nanlar\u0131n mazeretleri bir istifa gibi i\u015flem g\u00f6rerek, yerlerine uygun g\u00f6r\u00fclen kimseler vekil olarak getirilecektir. 3 – G\u00f6rev s\u0131ras\u0131nda mill\u00ee dava ve ak\u0131ma ters d\u00fc\u015fen davran\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6r\u00fclecek ve tespit edilecek memurlar, din ve milletin selameti ad\u0131na kesinlikle ve \u015fiddetle cezaland\u0131r\u0131lacakt\u0131r. 4 – \u0130stifa etmi\u015f memurlardan ve halktan her kim olursa olsun, mill\u00ee kararlar aleyhinde k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 ve bozguncu hareket ve telkinlerde bulunanlar da \u015fiddetle cezaland\u0131r\u0131lacakt\u0131r. 5 – Memleket ve milletin sel\u00e2met ve saadeti, hak ve adalet, \u00fclkede g\u00fcven ve huzurun sa\u011flanmas\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu konuda gereken her t\u00fcrl\u00fc tedbirin al\u0131nmas\u0131 kolordu komutanl\u0131klar\u0131yla vali ve ba\u011f\u0131ms\u0131z mutasarr\u0131flardan beklenmektedir. 6 – Millet isteklerinin, Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’ye arz\u0131 ve duyurulmas\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131p da milletin g\u00fcven ve deste\u011fini kazanm\u0131\u015f me\u015fru bir h\u00fckumet kuruluncaya kadar, haberle\u015fme merkezi, Sivas’ta Genel Kongre Temsil Hey’eti olacakt\u0131r. 7 – Bu kararlar, b\u00fct\u00fcn mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t merkezlerine g\u00f6nderilecek ve ilan edilecektir. (Mustafa Kemal)<\/p>\n

YAPILAN \u0130T\u0130RAZ VE ELE\u015eT\u0130R\u0130LER<\/p>\n

Efendiler, bilginize sundu\u011fumuz bu son tebligat\u0131m\u0131z \u00fczerine, k\u0131smen hafif fakat k\u0131smen de olduk\u00e7a \u015fiddetli itirazlara, direnmelere, hatt\u00e2 kar\u015f\u0131 te\u015febb\u00fcslere tehditlere u\u011frad\u0131k. Kar\u015f\u0131 koymalar ve ele\u015ftiriler yaln\u0131z son tebligat\u0131m\u0131z h\u00fck\u00fcmlerine de ba\u011fl\u0131 kalmad\u0131. Bu tebligat dolay\u0131s\u0131yla daha ba\u015fka noktalara da s\u0131\u00e7rad\u0131. Bu konuda y\u00fcksek hey’etinize a\u00e7\u0131k bir fikir vermi\u015f olmak i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f olan yaz\u0131\u015fmalardan baz\u0131lar\u0131n\u0131 k\u0131saca bilginize sunmama m\u00fcsaadelerinizi rica ederim. Erzincan M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Merkez Hey’eti’nin 14 Eyl\u00fcl 1919 tarihli telgraf\u0131nda : Kararlar\u0131n uygulanmas\u0131ndan \u00f6nce, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ne k\u0131rk sekiz saatlik bir s\u00fcre verilmesinin uygun olaca\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerce kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r \u015feklinde zarars\u0131z bir g\u00f6r\u00fc\u015f ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. Diyarbak\u0131r’dan 13 \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131 Cevdet Bey, 14 Eyl\u00fcl 1919 tarihli uzun \u015fifresinde : H\u00fck\u00fbmet merkeziyle b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ilgi kesilerek yaz\u0131\u015fmalar Kongre Temsil Hey’eti ile yap\u0131lacak olursa, muhalifler, siyas\u00ee bir maksat pe\u015finde olanlar, bu hareketi hil\u00e2fete kar\u015f\u0131 isyan edilmi\u015f g\u00f6stererek, kamuoyunu yan\u0131ltacaklard\u0131r.Bu durum devam ederse memur ve asker maa\u015flar\u0131 ile 80 yiyecek harcamalar\u0131 i\u00e7in kaynak ve tedbir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc m\u00fc ? \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti, \u0130ngiliz n\u00fcfuzu alt\u0131ndad\u0131r. Her t\u00fcrl\u00fc \u0131srar ve gayrete ra\u011fmen ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc hareket edebilecek bir h\u00fck\u00fbmet kurulmas\u0131na imk\u00e2n yoktur. \u0130ngilizler, h\u00fck\u00fbmetin iznine dayanarak geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir i\u015fgal pl\u00e2n\u0131 uygularsa, yeni ba\u015ftan \u0130ngilizlerle sava\u015fa giri\u015fmeye taraftar m\u0131s\u0131n\u0131z ? Giri\u015fildi\u011fi takdirde ba\u015far\u0131 sa\u011flanaca\u011f\u0131ndan ne dereceye kadar eminsiniz? B\u00f6yle bir ayak direme hareketi vatan\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun d\u00fc\u015fer mi? \u015feklinde birtak\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcnce ve sorular\u0131 i\u00e7ine al\u0131yordu. Erzurum Hey’et-i Merkeziyesi’nin 15 Eyl\u00fcl 1919 tarihli telgraf\u0131nda : Y\u00f6netmeli\u011fimizin alt\u0131nc\u0131 maddesinin (yani Hey’et-i Temsiliye’nin ba\u015fvurma yeri olarak kabul edilmesi ile ilgili madde) t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczle uygunlu\u011funun sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in merkez hey’etlerinden olur al\u0131nmas\u0131 gerekir denilmekte idi. Malatya’dan komutan \u0130lyas Bey’ in 15 Eyl\u00fcl 1919 tarihli telgraf\u0131nda : El\u00e2z\u0131\u011f ili halk\u0131n\u0131n, kongrenin maksat ve emelinden haberdar edilerek hi\u00e7 olmazsa bir derece ayd\u0131nlat\u0131lmalar\u0131na kadar bu hususun ertelenmesi uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131 arz ederim d\u00fc\u015f\u00fcncesi ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz Sivas’\u0131n M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Merkez Hey’eti de uzun bir raporunda : Bildirilen maddelerin b\u00fct\u00fcn\u00fcnden memlekette ge\u00e7ici bir y\u00f6netim il\u00e2n edilece\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r \u015feklinde ba\u015flad\u0131ktan sonra, bunun, cemiyet t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ne \u00f6zel maddesine ne de \u00f6teki maddelerine dayand\u0131r\u0131lma imk\u00e2n\u0131 g\u00f6r\u00fclemedi\u011fi noktas\u0131nda dikkatimiz \u00e7ekiliyor ve Padi\u015fah’a arz olunacak hususlar\u0131 ula\u015ft\u0131rabilecek yollar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir s\u00fck\u00fbnet ve samimiyetle ve tatl\u0131 bir \u015fekilde aramay\u0131p tavsiye ediyordu. Hey’et-i Temsiliye \u00fcyelerimizden oldu\u011fu halde, bir\u00e7ok davet ve ricalar\u0131m\u0131za ra\u011fmen bize kat\u0131lmayan, Sivas Kongresi’nde bulunmamak i\u00e7in mazeretler uyduran Servet Bey ‘in Essel\u00e2m\u00fc aleyk\u00fcm dindarca hitab\u0131 ile ba\u015flayan, 15 Eyl\u00fcl 1919 tarihinde Trabzon’dan \u00e7ekti\u011fi a\u00e7\u0131k telgraf\u0131nda : Sivas Kongresi Bildirisi’ni ve arkas\u0131ndan da duyurunuzu ald\u0131k. Cevap olarak bildirdi\u011fimiz d\u00fc\u015f\u00fcnceler K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa Hazretleri’ince g\u00f6r\u00fclmek istenmi\u015f ve g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr \u00f6nce Sivas Kongresi’nin , genel kongre \u015fekline girmi\u015f ve bir Hey’et-i Temsiliye meydana getirmi\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, bu husus kararlar\u0131m\u0131za ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Sivas Kongresi, Hey’et-i Temsiliye’miz aras\u0131na \u00fcye se\u00e7meye yetkili olamayacakt\u0131r. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ile haberle\u015fmenin kesilmesi bir oldubitti haline geldi. Hey’et-i Temsiliye’nin bir ba\u015fvurma yeri olmas\u0131 hususu kamuoyu \u00fczerinde pek k\u00f6t\u00fc etkiler yapacakt\u0131r. Bundan kesinlikle vazge\u00e7ilmelidir. Sivas Kongresi, Erzurum Kongresi’nin t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirmeye yetkili de\u011fildir. Bu kongre, Do\u011fu \u0130lleri Hey’et-i Temsiliyesi’ne uymaya mecbur olacakt\u0131. Erzurum kararlar\u0131 \u00fczerinde zihinlerin genel bir sars\u0131nt\u0131 devresi ge\u00e7irdi\u011fi bug\u00fcnlerde, onun d\u0131\u015f\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmlere \u015f\u00fcpheli g\u00f6zlerle bak\u0131laca\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcpheniz olmas\u0131n. Erzurum Kongresi kararlar\u0131na uymayan i\u015flere kat\u0131lamayaca\u011f\u0131z protestosu ile son buluyordu. 15 inci Kolordu Komutan\u0131 K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa ‘n\u0131n 15 Eyl\u00fcl 1919 tarihli yaz\u0131s\u0131nda : Sivas Kongresi’nin sorusuna cevap olarak Trabzon hey’etinden Servet, \u0130zzet ve Zeki Bey ‘lerin vermek istedikleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 okudum. Pek yak\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m bu \u015fah\u0131slara kar\u015f\u0131 duydu\u011fum g\u00fcven ve sayg\u0131 sonsuzdur. Kendilerinin g\u00f6r\u00fc\u015flerine y\u00f6n veren temel d\u00fc\u015f\u00fcnceyi anl\u0131yor ve benimsiyorum dedikten sonra ayr\u0131nt\u0131lar \u00fczerindeki g\u00f6r\u00fc\u015flerini bildiriyor ve \u00f6zellikle Erzurum Kongresi, Do\u011fu Anadolu illeri ad\u0131nad\u0131r. Sivas Kongresi ise b\u00fct\u00fcn milleti temsil eden bir kongredir. Bu kongrenin de ayr\u0131ca bir temsil hey’eti bulunmas\u0131 tabi\u00eedir. Ancak, Sivas Genel Kongresi Hey’et-i Temsiliyesi Do\u011fu Anadolu \u0130lleri Hey’et-i Temsiliyesini ortadan kald\u0131rm\u0131\u015f olmuyor. Bu Hey’et-i Temsiliye tabiatiyle her an vard\u0131r. Yaln\u0131z, bu Hey’et-i Temsiliye’den olup da bug\u00fcn Sivas Kongresi Hey’et-i Temsiliyesi’ne girmi\u015f bulunanlar varsa , bunlar\u0131n Do\u011fu Anadolu \u0130lleri Hey’et-i Temsiliyesi’nden istifa etmelerini istemek do\u011fru olabilir. Sivas Kongresi, b\u00fct\u00fcn milletin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, Do\u011fu Anadolu \u0130lleri Hey’et-i Temsiliye’si ise yaln\u0131zca Do\u011fu Anadolu illerinin hak ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korur. Hey’et-i Temsiliye’nin ba\u015fvurma yeri olu\u015fu ve yetki durumu, konunun en \u00f6nemli noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu konuda \u015fimdiden acele edilmemesi hususunda sizinle tam bir g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi i\u00e7indeyim. Hey’et-i Temsiliye’ce yap\u0131lan tekliflerin birden be\u015fe kadar olan maddelerine gelince, bunlar\u0131n de\u011fil sorulmas\u0131n\u0131, bir bildiri halinde veya bir istek \u015feklinde bile yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 yersiz bulurum g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde bulunuyordu. 81 Trabzon’da Servet Bey ‘e cevap olarak yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z telgrafla, K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’ya verdi\u011fimiz kar\u015f\u0131l\u0131ktan da s\u00f6z edeyim. Servet Bey ‘e yaz\u0131lan telgraf \u015fuydu : Trabzon’da Servet Beyefendi’ye Trabzon Merkez Hey’eti’nden beklenen g\u00f6r\u00fc\u015fe daha cevap gelmedi. Bu husus ayr\u0131ca K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa Hazretleri’nden de sorulmu\u015ftu. G\u00f6r\u00fc\u015flerin birle\u015ftirilmesine neden l\u00fczum g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc tabiat\u0131yla anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131ra ile belirtilen g\u00f6r\u00fc\u015flerinizin cevab\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da yine ayn\u0131 s\u0131ra ile bildiriyorum : \u00d6nce, Sivas Kongresi’nin genel bir kongre olaca\u011f\u0131 herkes taraf\u0131ndan biliniyordu. Bunun sizce ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc kabul edilmekte oldu\u011funu ilk defa \u015fimdi yine sizden i\u015fitiyorum. Hey’et-i Temsiliye konusuna gelince, bu hey’et, asl\u0131nda Erzurum Kongresi’nin se\u00e7ti\u011fi ve kabul etti\u011fi bir hey’ettir. \u015eu s\u0131rada bendenizle birlikte Rauf Bey,Bekir Sami Bey, Raif Efendi ve \u015eeyh Hac\u0131 Fevzi Efendi Sivas’ta haz\u0131r bulunmaktad\u0131rlar. Daha d\u00f6rt \u00fcyemiz eksik olmakla birlikte, \u00e7o\u011funluk g\u00f6revini yapmaktad\u0131r. Bu noktan\u0131n da sizce a\u00e7\u0131k olarak bilinece\u011fine \u015f\u00fcphemiz yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, durumun \u00f6nemi dolay\u0131s\u0131yla, daha Erzurum’da iken sizi de davet etmi\u015f ve di\u011fer arkada\u015flar\u0131n birlikte g\u00f6t\u00fcr\u00fclece\u011fi bildirilmi\u015fti. T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn sekizinci maddesi uyar\u0131nca, Sivas Genel Kongresi’nin baz\u0131 \u00fcyelerle Hey’et-i Temsiliye’mizi g\u00fc\u00e7lendirebilece\u011fi birlikte g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f, bunda bir sak\u0131nca bulunmam\u0131\u015f, aksine mill\u00ee birli\u011fi temsil bak\u0131m\u0131ndan gerekli de say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Sivas Genel Kongresi’nde bundan ba\u015fka bir \u015fey yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ile haberle\u015fmenin kesilmesi, temel kararlar\u0131m\u0131z\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddesinin d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fil, i\u00e7inde ve hatt\u00e2 o maddenin i\u00e7ine giremeyecek ak\u0131l almaz haince sebeplere dayan\u0131r bir niteliktedir. Esasen bu oldu bittiyi yapan biz de\u011fil \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’dir. \u015eifreli teIgraf\u0131m\u0131z\u0131n gere\u011finin yerine getirilmesi bir zarurettir. Bundan vazge\u00e7meye hi\u00e7bir \u015fekilde imkan kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Biz, i\u015fe ba\u015flarken, olumlu oyunuzu almak \u00fczere size ba\u015fvurmay\u0131 da bir g\u00f6rev sayd\u0131k. Uygun bulup bulmamak sizce takdir edilecek bir husustur. Yaln\u0131z, \u015funu da belirteyim ki, bug\u00fcn Anadolu ve Rumeli’nin birlikte harekete mecbur oldu\u011fu bir y\u00f6nleni\u015fte, az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n de\u011fil \u00e7o\u011funlu\u011fun tuttu\u011fu yolu benimsemeye ve az\u0131nl\u0131klan bu yola \u00e7evirmeye kesin bir mecburiyet vard\u0131r. Ba\u015fvurma yeri ve yetki konusunda daha akla yatk\u0131n bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz varsa, l\u00fbtfen bildiriniz. Tutulmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan bug\u00fcnk\u00fc yol dikkatle incelenirse, g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ki, t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcze ve Erzurum Kongresi’nin temel kararlar\u0131na t\u0131p\u0131 t\u0131p\u0131na uygundur. Bunun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lm\u0131\u015f bir nokta g\u00f6remiyorum. Bu duruma g\u00f6re, zat\u0131allerinizin, kendinizi katmak istemedi\u011finiz t\u00fcz\u00fck ve bilinen kararlar d\u0131\u015f\u0131nda kalan i\u015flerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 rica ederim. Bug\u00fcn ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir hareket varsa, o da \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin millet ve memleketin kaderini al\u00e7ak\u00e7a \u0130ngilizlerin iste\u011fine b\u0131rakmas\u0131 ve kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na kurban etmesidir. Buna kar\u015f\u0131, buraca al\u0131nan karardan ba\u015fka bir karar al\u0131nmas\u0131na imkan varsa, l\u00fbtfen bildiriniz. (Mustafa Kemal) K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa ‘ya da verdi\u011fimiz etrafl\u0131 cevab\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 aynen \u015f\u00f6yle idi : Servet ve \u0130zzet Bey ‘lerin, Hey’et-i Temsiliye’nin, Trabzon Merkez Hey’eti’nden a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi hususlara kar\u015f\u0131l\u0131k olarak \u00e7ektikleri a\u00e7\u0131k telgraf al\u0131nd\u0131. \u0130\u00e7indeki, a\u00e7\u0131k\u00e7a duyurulmas\u0131 sak\u0131ncal\u0131 olan d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, Hey’et-i Temsiliye tamamen Servet ve \u0130zzet Bey ‘lerin kendi g\u00f6r\u00fc\u015fleri olarak kabul eder. Hey’et-i Temsiliye genelge g\u00f6ndererek istemi\u015f oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, Servet ve \u0130zzet Bey’lerden de\u011fil, t\u00fcz\u00fck gere\u011fince Trabzon Merkez Heyeti’nden istemi\u015ftir. Servet ve \u0130zzet Bey ‘lerin g\u00f6r\u00fc\u015flerini i\u00e7ine alan \u00f6zel bir telgrafla taraf\u0131n\u0131zdan hem kendilerine hem de Hey’et-i Temsiliye’ye cevap olmak \u00fczere ileri s\u00fcr\u00fclen d\u00fc\u015f\u00fcncelerle ilgili olarak a\u015fa\u011f\u0131daki a\u00e7\u0131klamalara gerek duyulmu\u015ftur : a) Her \u015feyden \u00f6nce, ad\u0131 ge\u00e7en kimseleri sizce de bilinen g\u00f6r\u00fc\u015flere s\u00fcr\u00fckleyen temel d\u00fc\u015f\u00fcnce, ne yaz\u0131k ki, Hey’et-i Temsiliye’ce anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. b) T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddesi, bir ge\u00e7ici idare kurulmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren sebep ve \u015fartlar\u0131 a\u00e7\u0131klar. Oysa, bilinen son haince olaylar dolay\u0131s\u0131yla al\u0131nm\u0131\u015f ve al\u0131nmas\u0131 gere\u011fi hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnce sorulmu\u015f olan tedbirler, hi\u00e7bir vakit ge\u00e7ici idare kurma gayesi ile ilgili de\u011fildir. O halde, bu nokta ile d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc madde aras\u0131nda bir ili\u015fki aramak gereksizdir. Tedbirler, Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’ye do\u011frudan do\u011fruya ba\u015fvurma yolunu bulmak ve me\u015fru bir h\u00fck\u00fbmetin i\u015f ba\u015f\u0131na getirilmesini dilemek i\u00e7in al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. 82 c) Sivas’ta toplanan kongre, Bat\u0131 Anadolu temsilcileriyle Erzurum Kongresi’nin Genel Kurulu ve dolay\u0131s\u0131yla da b\u00fct\u00fcn Do\u011fu Anadolu illeri ad\u0131na, kongre kararlar\u0131na uygun olarak se\u00e7ilen \u00f6zel, yetkili bir hey’et bulundurmakla, elbette hem b\u00fct\u00fcn Anadolu ve Rumeli’yi hem de b\u00fct\u00fcn milleti temsil edebilecek bir genel kongre niteli\u011fi kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Sivas Kongresi, Erzurum Kongresi’nin kararlar\u0131n\u0131 ve te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131 oldu\u011fu gibi fakat daha da geni\u015fleterek kabul etmi\u015f ve sonu\u00e7 olarak Do\u011fu Anadolu M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti ad\u0131yla geni\u015fletilerek birle\u015ftirilmi\u015ftir. T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddesi ve kongrenin temel kararlar\u0131, zaten bu y\u00fcksek gayenin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 kesin bir dilek olarak g\u00f6stermi\u015ftir. Sivas Genel Kongresi, Erzurum Kongresi’nde Do\u011fu Anadolu M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti ad\u0131na se\u00e7ti\u011fi Hey’et-i Temsiliye’ye g\u00fcvenini tam olarak bildirmek suretiyle, onu Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti i\u00e7in de aynen bir Hey’et-i Temsiliye olarak kabul etmi\u015ftir. Bu duruma g\u00f6re, Sivas Genel Kongresi’nin kararlar\u0131 ba\u015fka, Erzurum Kongresi’nin kararlar\u0131 ba\u015fka; Do\u011fu Anadolu M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin Hey’et-i Temsiliyesi ba\u015fka, Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin Hey’et-i Temsiliyesi ba\u015fka gibi ba\u015fkal\u0131klar ve ayr\u0131l\u0131klar elbette s\u00f6z konusu olamaz. B\u00f6yle bir durumdan s\u00f6z edilmesi, \u015f\u00fcphesiz ki pek samim\u00ee olan mill\u00ee birlik gayemiz ve kutsal hedefimiz i\u00e7in son derece zararl\u0131d\u0131r. O halde biribirini ortadan kald\u0131ran Hey’et-i Temsiliye’ler olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, birine girince di\u011ferinden \u00e7ekilme iste\u011finin do\u011fru olabilece\u011fi \u00fcyeler de yoktur. Bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn Anadolu ve Rumeli’yi i\u00e7ine alan cemiyetimizin, Sivas’ta bulunan tek Hey’et-i Temsiliyesi Erzurum Kongresi’nce t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn \u00f6zel maddelerine uyularak se\u00e7ilmi\u015f bulunan dokuz ki\u015fiden be\u015finin kat\u0131lmas\u0131yla g\u00f6reve devam etmektedir.Haklar\u0131, yetkileri ve yararlar\u0131 Do\u011fu Anadolu illerininkinden hi\u00e7bir \u015fekilde daha az olmayan Bat\u0131 Anadolu’nun, hakl\u0131 ve yerinde olan tekliflerini dikkate almayarak, onlar\u0131, s\u0131radan bir uydu durumunda bulundurmaya kalk\u0131\u015fmak, bizim akl\u0131m\u0131z\u0131n bir t\u00fcrl\u00fc kabul edemedi\u011fi hususlardand\u0131r. Bunun i\u00e7indir ki, Hey’et-i Temsiliye’miz alt\u0131 \u00fcye daha eklenerek g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015ftir. Bundan sonra daha bir\u00e7ok a\u00e7\u0131klamalar\u0131 i\u00e7ine alan bu telgraf\u0131m\u0131z, aynen Trabzon Merkez Hey’eti’ne de \u00e7ekilmi\u015ftir. Bu tart\u0131\u015fmalar \u00fczerinde daha bir hayli a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131ld\u0131 ve a\u00e7\u0131klama isteklerinde bulunuldu. Hatt\u00e2 M\u00fcdafaa-i Hukuk Hey’eti Trabzon Merkezi sahte imzas\u0131yla \u00f6teki illere aleyhimize telgraflar da \u00e7ekildi\u011fi g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Nihayet, on be\u015f g\u00fcn sonra Trabzon’dan bir telgraf ald\u0131k. Fakat Servet Bey ‘den de\u011fil… Bu telgraf\u0131 oldu\u011fu gibi arz edersem durum anla\u015f\u0131l\u0131r. Sivas’ta Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Sureti a\u015fa\u011f\u0131da verilen Trabzon Belediye Meclisi’nin telgrafi \u0130stanbul’a \u015fimdi \u00e7ekiliyor. Bu suretin 15 inci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na yazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 arz olunur. ( Mevki Komutan\u0131 Ali R\u0131za) Suret 1.10.1919 \u0130stanbul, Sadrazam Ferit Pa\u015fa Hazretleri’ne Bug\u00fcne kadar Anadolu’dan y\u00fckselen mill\u00ee feryad\u0131 Trabzon kendisine has a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131l\u0131k ve s\u00fck\u00fbnetle inceledi ve takip etti. Memleket bu duruma daha fazla katlanamaz. Vatan sevginiz varsa art\u0131k mevkinizi terkediniz Pa\u015fa Hazretleri. Belediye Ba\u015fkan\u0131 \u00dcye \u00dcye \u00dcye H\u00fcseyin Ahmet Mehmet Avni Mehmet Salih 83 \u00dcye \u00dcye \u00dcye \u00dcye H\u00fcsn\u00fc Temel Mehmet \u015eefik KAZIM KARABEK\u0130R PA\u015eANIN TAVS\u0130YELER\u0130 K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa ‘dan 17 Eyl\u00fcl 1919 tarihinde de, ki\u015fiye \u00f6zel bir \u015fifre ald\u0131m. Pek i\u00e7tenlikle ve karde\u015f\u00e7e bir dille yaz\u0131lm\u0131\u015f olan bu \u015fifre bir iki uyar\u0131y\u0131 i\u00e7ine al\u0131yordu. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa : Pa\u015fam, diyor, Sivas’tan gelen tebligat ve genelgeler,bazen Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na bazan do\u011frudan sizin ad\u0131n\u0131zad\u0131r.10 Eyl\u00fcl 1919 tarihinde, \u0130stanbul’daki h\u00fck\u00fbmete hitaben, kendi ad\u0131n\u0131za duyuru ve uyar\u0131lar\u0131n\u0131z olmu\u015ftur. \u015euna inan\u0131n\u0131z ve g\u00fcveniniz ki, bu \u015fekilde sizin imzan\u0131zla yap\u0131lan tebligat, sizi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131 ile sevenlerce bile, b\u00fcy\u00fck bir samimiyetle ve iyi niyetle ele\u015ftiriliyor. . . . . . Bunun ne kadar etkili olaca\u011f\u0131n\u0131 ve tepkiye yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 takdir buyurursunuz… Bu bak\u0131mdan Hey’et-i Temsiliye ve Kongre kararlar\u0131n\u0131n, daima imzas\u0131z ve sadece Hey’et-i Temsiliye diye yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 rica ederim. Telgraf \u015fu c\u00fcmlelerle son buluyordu : Y\u00fcksek \u015fahsiyetinizin herhalde ortada tek ba\u015f\u0131na g\u00f6r\u00fclmemesi memleketin yarar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan gereklidir. Oy birli\u011fi ile bu noktada oylar\u0131 al\u0131nan \u015fah\u0131slar\u0131n veya hey’etin kimler oldu\u011funu daha bug\u00fcne kadar \u00f6\u011frenebilmi\u015f de\u011filim) arz olunan bu ricalar\u0131m\u0131n iyi kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131ndan eminim, ellerinizden \u00f6perim. Kaz\u0131m Karabekir Pa\u015fa ‘y\u0131 ger\u00e7ekten karars\u0131zl\u0131k ve ele\u015ftiriye s\u00fcr\u00fckledi\u011fini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz noktalar\u0131, m\u00fcmk\u00fcn olan a\u00e7\u0131kl\u0131kla bir mant\u0131k s\u00fczgecinden ge\u00e7irerek ayd\u0131nlatma gere\u011fi ortadad\u0131r. O g\u00fcnlerdeki duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerimden kaynaklanan g\u00f6r\u00fc\u015flerimi, kendimi bug\u00fcn\u00fcn etkilerine kapt\u0131rmaktan \u00e7ekinerek belirtmek i\u00e7in, o tarihte verdi\u011fim cevab\u0131 oldu\u011fu gibi arz etmeyi tercih ederim : 19.9.1919 15 inci Kolordu Komutan\u0131 K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa Hazretleri’ne Sayg\u0131de\u011fer Karde\u015fim, Derin bir samimiyete dayand\u0131\u011f\u0131na asla \u015f\u00fcphe etmedi\u011fim g\u00f6r\u00fc\u015flerinizi a\u00e7\u0131k ve karde\u015f\u00e7e bir dille bildirmi\u015f olman\u0131z, karde\u015flik ba\u011flar\u0131m\u0131z\u0131n sa\u011flamla\u015fmas\u0131na ve y\u00fcrekten bir sevin\u00e7 duygusunun do\u011fmas\u0131na vesile olmu\u015ftur. Zihninizde beliren sak\u0131ncalar\u0131 \u00e7ok iyi anl\u0131yorum. 10 Eyl\u00fcl tarihinde h\u00fck\u00fcmete kendi ad\u0131mla g\u00f6nderilmi\u015f bir tebli\u011fim yoktur. Yaln\u0131z, telgrafhanede bulundu\u011fum bir s\u0131rada, tesad\u00fcfen Dahiliye Naz\u0131r\u0131 Adil Bey’ le makine ba\u015f\u0131nda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geliverdik. Onur Sivas Valisi Re\u015fit Pa\u015fa ‘ya verdi\u011fi anlams\u0131z cevaplara kar\u015f\u0131, bendeniz s\u0131rf \u015fahsi olmak \u00fczere, onun \u015fahs\u0131na kar\u015f\u0131 bildi\u011finiz biraz sert\u00e7e uyar\u0131larda bulundum. Bu hemen hemen bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 konu\u015fma \u015feklinde ge\u00e7mi\u015ftir. Bundan ba\u015fka gerek h\u00fck\u00fbmete, gerek Padi\u015fah’a ve gerek yabanc\u0131lara kar\u015f\u0131 yap\u0131lan m\u00fcracaatlarda hep Kongre Hey’eti veya “Hey’et-i Temsiliye” ifadesi imza yerine ge\u00e7mi\u015ftir. Yaln\u0131z, Amerikan Senatosu’na yaz\u0131lan, sizin de bildi\u011finiz bir mektuba kongre karar\u0131yla be\u015f ki\u015fi imza koymu\u015ftur ki, bunlar aras\u0131nda bendenizin de imzas\u0131 vard\u0131r \u0130\u00e7eride yap\u0131lan a\u00e7\u0131k yaz\u0131\u015fmalara gelince, bunda da “Hey’et-i Temsiliye” ibaresini imza yerine kullanmakta idik. Ancak, bunun baz\u0131 \u00e7evrelerde k\u00f6t\u00fc etki yapt\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcvensizli\u011fe yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Ger\u00e7ekten de b\u00f6yle genel bir ibarenin, i\u00e7ine ald\u0131\u011f\u0131 \u015fah\u0131slar ve kuvvet gizli kal\u0131yordu. Ortada sorumlu kimdir? Baz\u0131 yerlerden; \u00f6zellikle Kastamonu, Ankara, Malatya, Ni\u011fde, Canik gibi yerlerden do\u011frudan do\u011fruya \u015fahsen makine ba\u015f\u0131na \u00e7a\u011fr\u0131lmaya ba\u015fland\u0131m. Neredeyse, Hey’et-i Temsiliye ad\u0131 alt\u0131nda gizlenen \u015fah\u0131slarla birlikte olup olmad\u0131\u011f\u0131m konusunda bir karars\u0131zl\u0131k belirtisi sezildi. Hatta, Trabzon’dan Servet Bey de Hey’et-i Temsiliye imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan tebligat\u0131 k\u00f6t\u00fcye yorarak ve s\u00f6z\u00fc edilen hey’etin nitelik ve niceli\u011fi konusunda bir\u00e7ok yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncelere kap\u0131ld\u0131ktan sonra, bendenizi \u015fahsen makine ba\u015f\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. G\u00f6r\u00fcld\u00fckten sonra, b\u00fct\u00fcn bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n, imzan\u0131n a Hey’et-i Temsiliye olarak ve belirsiz bir \u015fahsiyet ifade eder \u015fekilde konulmu\u015f olmas\u0131ndan ileri geldi\u011fini s\u00f6yledi. \u0130\u015fte bunlardan dolay\u0131d\u0131r ki, bu imza meselesi sizin 84 karde\u015f\u00e7e bildirmenizden \u00f6nce Hey’et-i Temsiliye’de g\u00f6r\u00fc\u015fme konusu olmu\u015ftu. Hey’et-i Temsiliye’nin, gizli bir komitenin y\u00fcr\u00fctme kurulu olmay\u0131p, h\u00fck\u00fbmetin resmi iznini alm\u0131\u015f, kanun\u00ee resm\u00ee bir derne\u011fin temsilcilerinden olu\u015fmu\u015f bulunmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, ilgili kanun uyar\u0131nca kararlar\u0131n ve tebli\u011flerin sorumlu bir \u015fah\u0131s taraf\u0131ndan imzalanmas\u0131 usul\u00fc zarur\u00ee g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Hey’et-i Temsiliye’nin tebli\u011flerine ve yay\u0131nlar\u0131na genel ve belirsiz bir ad vererek d\u00fc\u015fece\u011fi kanun d\u0131\u015f\u0131 durumdan do\u011facak sak\u0131ncalar, mill\u00ee ak\u0131ma kar\u015f\u0131 gelenlerin esasen yapmakta olduklar\u0131 zararl\u0131 propagandalara imza bulma y\u00fcz\u00fcnden do\u011facak sak\u0131ncalardan daha tehlikeli g\u00f6r\u00fcld\u00fc ve sonu\u00e7ta oy birli\u011fi ile imza koyma usul\u00fc karar alt\u0131na al\u0131nd\u0131. Bu karara ra\u011fmen, bu defa yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z karde\u015f\u00e7e uyar\u0131 \u00fczerine, konunun bir kere daha g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesini Hey’et-i Temsiliye’ye teklif ettim. Daha \u00f6nce ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015fler dolay\u0131s\u0131yla, ayn\u0131 \u015fekilde, yaz\u0131lan \u015feylerin Hey’et-i Temsiliyenin karar\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131 belirtilerek yaz\u0131lmas\u0131na oy birli\u011fi ile karar verdiler. \u015eahs\u0131mla ilgili oldu\u011fu i\u00e7in bu g\u00f6r\u00fc\u015fmede tarafs\u0131z kalmay\u0131 uygun buldum. Prensip olarak bir ki\u015finin imza etmesi kabul edildikten sonra, benim yerime ba\u015fka birinin imza atmas\u0131 s\u00f6z konusu oldu. Bu noktada hey’etin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc sak\u0131ncalar \u015funlard\u0131r : B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya benim bu i\u015fin i\u00e7inde bulundu\u011fumu bilir. Bug\u00fcn bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n imzas\u0131yla tebligata ba\u015flan\u0131nca ve benim ad\u0131m ortadan kalk\u0131nca ya aram\u0131zda bir ge\u00e7imsizlik ve ayr\u0131l\u0131k oldu\u011fu san\u0131lacak yahut da benim ortaya \u00e7\u0131kmaktan \u00e7ekinir gayri me\u015fru bir durumda oldu\u011fuma, dolay\u0131s\u0131yla da yap\u0131lanlar\u0131n gayri me\u015fru oldu\u011fu zann\u0131na d\u00fc\u015f\u00fclecektir. Bunu bir yana b\u0131rakal\u0131m, herkes\u00e7e inan\u0131lacak ve g\u00fcvenilecek bir arkada\u015f\u0131m\u0131z kendi imzas\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 takdirde, bug\u00fcn benim i\u00e7in s\u00f6z konusu olan sak\u0131ncalar yar\u0131n o arkada\u015f\u0131m\u0131z i\u00e7in de s\u00f6z konusu olacakt\u0131r. O halde, onun da \u00e7ekilip yerine bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n imza atmaya ba\u015flamas\u0131 gibi sonu\u00e7 olarak bizim i\u00e7in g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck belirtisi olacak bir s\u0131ra takip etme gere\u011fi do\u011facakt\u0131r. Bilmem bu yolu ne dereceye kadar do\u011fru bulursunuz? Ger\u00e7ekten de bendenizin \u015fahs\u0131, \u00f6zellikle i\u015fin ba\u015flang\u0131c\u0131nda bir sald\u0131r\u0131 hedefi olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak, hem i\u00e7eriden hem de d\u0131\u015far\u0131dan beklenen sald\u0131r\u0131lar yap\u0131lm\u0131\u015f, Tanr\u0131’ya \u015f\u00fck\u00fcr hepsi de maksad\u0131m\u0131za uygun olarak sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc isteyenler, her te\u015febb\u00fcslerinde yenilmi\u015flerdir. Yabanc\u0131lara gelince; Amerikal\u0131lar, Frans\u0131zlar ve \u0130ngilizlerle pek cidd\u00ee temaslar yap\u0131lm\u0131\u015f; bunlar\u0131n Sivas’a kadar gelen yetkili memurlar\u0131 lehimizde olmu\u015flar, bizimle iyi ili\u015fkilere giri\u015fmi\u015flerdir. Bizim de i\u00e7inde bulundu\u011fumuz Kuva-y\u0131 Milliye’nin, bir iki ki\u015finin k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131ndan do\u011fmu\u015f bir hareket olmay\u0131p tam anlam\u0131yla mill\u00ee nitelikte genel bir hareket oldu\u011funu bize de bilgi vererek ba\u011fl\u0131 bulunduklar\u0131 makamlara rapor halinde bildirmi\u015flerdir. Bir de, memleketimizde, bilinen ahl\u00e2ks\u0131zl\u0131k gere\u011fi baz\u0131 kirli vicdanl\u0131 insanlar\u0131n, bu gibi hareketlerde az \u00e7ok \u00f6nayak olanlar hakk\u0131nda \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 dedikodunun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu duygusal davran\u0131\u015f her millette de ayn\u0131d\u0131r. Bu t\u00fcrl\u00fc sak\u0131ncalara kar\u015f\u0131 burada d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen tek \u00e7are, bizim sars\u0131lmaz bir dayan\u0131\u015fma ve i\u00e7tenlikle y\u00fcce gayemize do\u011fru y\u00fcr\u00fcmekte bir an olsun karars\u0131zl\u0131k g\u00f6stermemekli\u011fimizdir. Bendenizin, kamu yarar\u0131 ile ilgili i\u015f ve hareketlerimizde \u015fahs\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015flerimle de\u011fil, b\u00fct\u00fcn sayg\u0131de\u011fer arkada\u015flar\u0131m\u0131n vicdan ve g\u00f6n\u00fcl birli\u011fi ile hareketi tercih etti\u011fim, siz karde\u015fimce de bilinmektedir. Bununla, birlikte bu hususta siz karde\u015fimin hat\u0131r\u0131na gelebilecek daha ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcnceleri de bildirmenizi bekler, \u00fcst\u00fcn sayg\u0131 ve samimiyetle g\u00f6zlerinizden \u00f6perim, karde\u015fim. Mustafa Kemal Efendiler, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ile haberle\u015fmeyi kesti\u011fimiz 12 Eyl\u00fcl 1919 tarihinden sonra, Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc tarihe kadar ge\u00e7en s\u00fcre i\u00e7indeki de\u011fi\u015fik tarihlerde, tekrar Padi\u015fah’a, yabanc\u0131 devlet temsilcilerine, \u0130stanbul Belediyesi’ne ve b\u00fct\u00fcn bas\u0131na \u00e7e\u015fitli muht\u0131ra ve bildiriler yaz\u0131ld\u0131. PAD\u0130\u015eAHIN B\u0130LD\u0130R\u0130S\u0130 20 Eyl\u00fcl 1919 tarihli, Sadrazam Damat Ferit Pa\u015fa imzal\u0131 bir genel duyuru ile Padi\u015fah’\u0131n da bir bildirisinin yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlayacaks\u0131n\u0131z. Bu bildirinin dikkate de\u011fer noktalar\u0131n\u0131 tekrar hat\u0131rlatmak isterim. Bu noktalar\u0131 s\u0131ra ile i\u015faret edece\u011fim : 1- H\u00fck\u00fbmetin g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc siyaset sonunda, \u0130zmir’de meydana gelen facialar, Avrupa devletlerinin ve meden\u00ee milletlerin dikkatini \u00e7ekti ve bize kar\u015f\u0131 sevgi uyand\u0131rd\u0131. 85 2 – Bir \u00f6zel hey’et, yerinde tarafs\u0131z olarak soru\u015fturmaya ba\u015flad\u0131. Hakk\u0131m\u0131z meden\u00ee d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcne serilmektedir. 3 – Mill\u00ee birli\u011fimizi bozacak hi\u00e7bir karar ve teklif olmad\u0131. 4 – Baz\u0131 kimseler taraf\u0131ndan halk ile h\u00fck\u00fbmet aras\u0131nda s\u00f6zde bir anla\u015fmazl\u0131k varm\u0131\u015f gibi il\u00e2n ediliyor. 5 – Bu durum, kanun \u015fartlar\u0131 i\u00e7inde bir an \u00f6nce yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istedigimiz se\u00e7imleri de geri b\u0131rakt\u0131r\u0131yor ve bar\u0131\u015f\u0131n yakla\u015fmakta bulundu\u011fu bir s\u0131rada, varl\u0131\u011f\u0131 zarur\u00ee olan Meclis-i Mebus\u00e2n’\u0131n toplanmas\u0131n\u0131 da geciktirecektir. 6 – Bug\u00fcn vatanda\u015flar\u0131mdan bekledi\u011fim, h\u00fck\u00fbmetin emirlerine tamamiyle uymakt\u0131r. 7 – B\u00fcy\u00fck devletlerin hak verici duygular\u0131, Avrupa ve Amerikan kamuoyunun \u00f6l\u00e7\u00fcseverli\u011fi, yak\u0131nda durumumuzu ve haysiyetimizi koruyacak bir bar\u0131\u015fa kavu\u015fma \u00fcmidimi kuvvetlendirmektedir. Y\u00fcksek hey’etinizce de bilinmektedir ki, bu bildirinin yay\u0131nlanmas\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131, bizim, memleketle \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti aras\u0131ndaki haberle\u015fme ve ili\u015fkileri kesti\u011fimiz ve bu noktada \u0131srar etmekte bulundu\u011fumuz g\u00fcnlerde olmu\u015ftur. Herhalde verdi\u011fimiz talimat ve genel emirlere uyuldu\u011fu takdirde, bu bildirinin hi\u00e7 bir yerden al\u0131nmamas\u0131 ve millete de okutturulmamas\u0131 gerekirdi. Oysa, \u015fimdi arz edece\u011fim bir telgraftan, karar ve tebli\u011flerimize ayk\u0131r\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcze b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ters d\u00fc\u015fen bu bildirinin baz\u0131 yerlerden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Trabzon Mevki Komutan\u0131’na Y\u00fcce Padi\u015fah Hazretleri’nin milletine kar\u015f\u0131 yay\u0131nlamak l\u00fbtfunda bulunduklar\u0131 bildirinin derhal memurlara ve \u015fehir halk\u0131na duyurulmas\u0131 gerekir. Ta ki, i\u015f ba\u015f\u0131ndaki hain h\u00fck\u00fbmetin, melek huylu Padi\u015fah\u0131m\u0131z Efendimiz’i ne kadar k\u00fcstah\u00e7a bir c\u00fcr’etle h\u00e2l\u00e2 aldatmakta olduklar\u0131n\u0131 anlamayanlar kald\u0131ysa, iyice \u00f6\u011frensinler. Millet ve memleketi i\u00e7in m\u00fcbarek y\u00fcreklerinin ne kadar b\u00fcy\u00fck bir sevgi ve koruyuculukIa dolu oldu\u011funu g\u00f6steren bu bildiride, en a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imle g\u00f6ze \u00e7arpan nokta, kabinenin haince hareketi hakk\u0131nda Hil\u00e2fet makam\u0131na millet taraf\u0131ndan arz olunan \u015fik\u00e2yetnamenin h\u00e2l\u00e2 Padi\u015fah Hazretleri’nin bilgisine ula\u015fmam\u0131\u015f bulunmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, millete ve vatana kar\u015f\u0131 do\u011frudan do\u011fruya kabine \u00fcyeleri taraf\u0131ndan y\u00f6neltilen ihanet han\u00e7erini g\u00f6r\u00fcp bilmi\u015f olsalard\u0131, bu hainleri bir dakika bile yerlerinde tutmayacaklar\u0131na m\u00fcbarek bildirideki ifade i\u00e7tenli\u011fi en b\u00fcy\u00fck tan\u0131kt\u0131r. Bu hainler, bu ger\u00e7e\u011fi bildikleri i\u00e7in, Halifemiz Efendimiz’i do\u011frudan do\u011fruya milletle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmiyorlar. Bu durumda, millete d\u00fc\u015fen g\u00f6rev, \u015fanl\u0131 padi\u015fah\u0131na olan sonsuz sevgi ve ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 biribiri ard\u0131nca tekrarlayarak g\u00f6stermekle birlikte, b\u00fct\u00fcn milletin ve ordunun, ayr\u0131lmaz bir b\u00fct\u00fcn halinde, millet varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve memleketi kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131, ancak bu hain kabinenin, milletin ba\u011fl\u0131l\u0131k belirten bu me\u015fru hareketini Padi\u015fah\u0131m\u0131z Efendimiz’den gizleyerek b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ters bir \u015fekilde g\u00f6stermi\u015f olduklar\u0131 ger\u00e7e\u011fini, d\u00fcn karar verildi\u011fi \u00fczere, Hil\u00e2fet makam\u0131na arac\u0131 kullanmadan arz etmek ve duyurmakt\u0131r. Erzurum halk\u0131n\u0131n bu yolda yazacaklar\u0131 telgraf sureti oraya bildirilecektir. 21.9.1919 15′ inci Kolordu Komutan\u0131 K\u00e2z\u0131m Karabekir K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, bu telgraf\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle bir notla bize de bildiriyordu : Bu konuda y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcnceleriniz var m\u0131? Bu kutsal bildiri, milletin padi\u015fah\u0131na kar\u015f\u0131 ger\u00e7e\u011fi bildirmesine yeniden f\u0131rsat vermi\u015ftir. Erzurum halk\u0131, kabinenin b\u00fbt\u00fcn cinayetlerini tekrar etmek suretiyle, yeniden huzura maruzatta bulunacakt\u0131r. Bunun suretini ya \u00e7ekilmek \u00fczere yahut da bilgi i\u00e7in say\u0131n hey’etinize takdim edece\u011fim. K\u00e2z\u0131m Karabekir Makine ba\u015f\u0131nda buna cevap olarak bildirdi\u011fimiz g\u00f6r\u00fc\u015f \u015fuydu : 86 Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin canice i\u015f ve hareketleri ile ilgili belgelerin aldat\u0131c\u0131 bildirinin B\u00e2b\u0131\u00e2li’de haz\u0131rlanmakta oldu\u011funu daha \u00f6nce haber alm\u0131\u015f oldu\u011fu y\u00fcksek mal\u00fbmlar\u0131d\u0131r. B\u00f6yle olsa bile, bu tebligat ile padi\u015fah\u0131n bildirisini biribiri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak muhakemeye dayanan bir sonu\u00e7 elde etmek ve ger\u00e7ek durumu kavramak pek m\u00fbmk\u00fbn de\u011fildir. Bu bak\u0131mdan ve biz, asl\u0131nda b\u00f6yle bir aldat\u0131c\u0131 bildirinin B\u00e2b\u0131\u00e2li’de haz\u0131rlanmakta oldu\u011funu daha \u00f6nce haber alm\u0131\u015f oldu\u011fumuzdan, bunun milletin zihnini buland\u0131rmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in \u0130stanbul’dan al\u0131nmamas\u0131n\u0131 uygun bulmu\u015ftuk. Zaten \u0130stanbul ile resmi haberle\u015fmenin kesilmi\u015f bulunmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, do\u011frudan do\u011fruya Saray’dan de\u011fil, yine Ferit Pa\u015fa’ n\u0131n notu ile B\u00e2b\u0131\u00e2li’den verilen bu bildirinin Sivas, Ankara, Kastamonu ve \u00f6teki merkezlerde oldu\u011fu gibi hi\u00e7bir yerden al\u0131nmam\u0131\u015f oldu\u011funu san\u0131yorduk. Bu bildiriyi almak i\u00e7in daha \u00f6nee milletin padi\u015faha durumu ve ger\u00e7e\u011fi anlatmas\u0131na izin verilmesi gerekirdi. Bu sebeple bildirinin yay\u0131l\u0131p herkese duyurulmas\u0131na arac\u0131l\u0131k etmeyi yararl\u0131 bulmuyoruz. \u00d6yle v\u00e2r ki, bu bildiri Trabzon, Erzurum ve Sivas gibi merkezlerde ilgililer taraf\u0131ndan okunmu\u015f bulundu\u011funa g\u00f6re, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi her merkezden \u0130stanbul’a bir telgraf \u00e7ekilmesi uygun olur. Mustafa Kemal Padi\u015fah’\u0131n bu bildirisinin, kamuoyunda yarataca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe olmayan olumsuz etkinin bir dereceye kadar olsun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmek i\u00e7in, bu bildiride yer alan d\u00fc\u015f\u00fcnceleri yalanlamaya ve \u00e7\u00fcr\u00fctmeye yarayacak \u015fekilde Padi\u015fah’a bir cevap yazmay\u0131 ve bunu memlekete yay\u0131p duyurmay\u0131 tek \u00e7\u0131kar yol olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck ve \u00f6yle yapt\u0131k.<\/p>\n

HAL\u0130T BEY’\u0130N TRABZON VE \u00c7EVRES\u0130NDE M\u0130LL\u0130 TE\u015eK\u0130LAT KURMAK \u00dcZERE G\u00d6REVLEND\u0130R\u0130LMES\u0130<\/p>\n

Efendiler, Trabzon’da bir iki ki\u015finin, pek vatansever ve sayg\u0131de\u011fer Trabzon halk\u0131n\u0131n hi\u00e7bir bilgisi bulunmad\u0131\u011f\u0131 halde, onlar ad\u0131na, oradaki mill\u00ee varl\u0131\u011f\u0131 kendi \u015fah\u0131slar\u0131nda temsile kalk\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ve bu y\u00fczden mill\u00ee te\u015febb\u00fcs ve kararlar\u0131n gerekti\u011fi \u015fekilde uygulan\u0131p yerine getirilemedi\u011fi kanaat\u0131na vard\u0131m. Trabzon’da vali bulunan Galip Bey ad\u0131nda bir zat\u0131n da olumsuz ak\u0131m yaratmakta rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131m. Bunun \u00fczerine, Trabzon yak\u0131n\u0131nda Torul’da bulunan ve daha t\u00fcmenine omutaya ba\u015flamam\u0131\u015f olan H\u00e2lit Bey’in Trabzon \u00e7evresinde sinde mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t kurmak \u00fczere g\u00f6revlendirilmesi uygun bulundu ve bu d\u00fc\u015f\u00fcnce Kolordu Komutan\u0131’na bildirildi. 20 Eyl\u00fcl 1919 tarihinde al\u0131nan cevapta : \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 gizlenmekte olan H\u00e2lit Bey’in yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla ortaya \u00e7\u0131karabilece\u011fi durumlar\u0131n, bu nazik zamanda belki d\u00fczeltilmesi m\u00fcmk\u00fcn olamaz yolunda baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerden sonra H\u00e2lit Bey haberim olmadan maruzatta bulunsa bile yerine getirilmemesi bildiriliyordu. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n bu telgraf\u0131na verdi\u011fimiz kar\u015f\u0131l\u0131kta : \u0130ngiliz engelinin bizlerce s\u00f6z konusu olamayaca\u011fnn\u0131, \u015fiddetli ve kesin hareket sak\u0131ncal\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6re, Trabzon’da durumun d\u00fczeltilmesi neye ve ne gibi bir tedbire ba\u011fl\u0131 ise, onun do\u011frudan do\u011fruya kendisi disi taraf\u0131ndan al\u0131nmas\u0131n\u0131, 22 Eyl\u00fcl 1919 tarihli bir \u015fifreli telgrafla rica ettik. Bizim, 15 inci Kolordu Komutan\u0131 ile bu haberle\u015fmeleri yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarihlerde, Torul’dan Yarbay H\u00e2lit Bey de do\u011frudan do\u011fruya bizimle haberle\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Kendisini cevaps\u0131z b\u0131rakmamak ve durumu ayd\u0131nlatmak \u00fczere kar\u015f\u0131l\u0131k verdik. 15 inci Kolordu Komutan\u0131’n\u0131n bir bak\u0131ma bizim 22 Eyl\u00fcl 1919 tarihli telgraf\u0131m\u0131za cevap olu\u015fturan, 27 Eyl\u00fcl 1919 tarihli bir \u015fifreli telgraf\u0131n\u0131 ald\u0131k. Bunda, halk\u0131, \u00f6nce ayd\u0131nlatma ve do\u011fru yola \u00e7ekme g\u00f6revini yapt\u0131ktan sonra; kar\u015f\u0131 gelenler g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse, onlar\u0131 da m\u00fcstahak olduklar\u0131 muameleye u\u011fratmaktan ibaret olan ve pek b\u00fcy\u00fck tecr\u00fcbelerle elde edilen prensibini aynen Trabzon \u00e7evresinde uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirttikten, 9 uncu T\u00fcmen Komutan\u0131 R\u00fc\u015ft\u00fc Bey’ in kurmay hey’eti ile birlikte, 3 \u00fcnc\u00fc T\u00fcmen Komutanl\u0131\u011f\u0131 vekilli\u011fi ile Trabzon’a g\u00f6nderdi\u011fini,Halit Bey’i Trabzon i\u00e7in uygun bulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdikten sonra, \u0130ngilizlerle ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fe geIince, bana kal\u0131rsa, elden geldi\u011fi s\u00fcrece a\u00e7\u0131ktan ve belirli bir d\u00fc\u015fmanl\u0131ktan ka\u00e7\u0131nmay\u0131 tercih ederim kanaat\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. 87 Buna verdi\u011fim 29 Eyl\u00fcl 1919 tarihli \u00f6zel cevab\u0131mda \u015funlar\u0131 yazd\u0131m : Trabzon ilinde halk\u0131n ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc konusunda buraca da ayd\u0131nlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Trabzon merkezi d\u0131\u015f\u0131nda, b\u00fct\u00fcn il\u00e7e ve sancaklar\u0131 ile haberle\u015filmektedir. Merkezdeki gergin durum da valinin tutuklan\u0131p uzak la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r (Emrim \u00fczerine valiyi tutuklayarak g\u00f6z alt\u0131nda Erzurum’a g\u00f6nderen H\u00e2lit Bey’dir). R\u00fc\u015ft\u00fc Bey’in 3 \u00fcnc\u00fc T\u00fcmen Komutanl\u0131\u011f\u0131 Vekilli\u011fi ile Trabzon’a g\u00f6nderili\u015finde hat\u0131r\u0131ma gelen noktalar\u0131 arz edece\u011fim. \u00d6nce, valiyi tutuklayan Halit Bey’dir. Birka\u00e7 g\u00fbn sonra R\u00fc\u015ft\u00fc Bey’in bu \u015fekilde g\u00f6nderilmesi, H\u00e2lit Bey’in hareketini oradaki k\u00f6t\u00fc niyetlilere kar\u015f\u0131 ele\u015ftirmek gibi olabilir. \u0130kincisi, Halit Bey, nazik durumlarda t\u00fcmeninin ba\u015f\u0131na ge\u00e7meyi beklerken, bug\u00fcn ge\u00e7irmekte oldu\u011fumuz cidd\u00ee ve tarih\u00ee anlarda, ba\u015fka bir \u015fahs\u0131n yerine geldi\u011fini g\u00f6rmekten \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyabilir. Bu tutumdan vazge\u00e7ilmesini rica ederim. Bununla birlikte kolordunuzun askeri i\u015flerine kar\u0131\u015fmak istemem. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n verdi\u011fi 2 Ekim 1919 tarihli uzun cevapta, bu i\u015flemin H\u00e2lit Bey’ in m\u00fcracaat\u0131 \u00fczerine yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kendisine durumu iyice anlatmak i\u00e7in Erzurum’a davet edildi\u011fini bildirdi. Halbuki,1 Ekim 19l9 tarihinde 3 \u00fcnc\u00fc T\u00fcmen Emir Subay\u0131 \u00dcste\u011fmen Tar\u0131k imzas\u0131yla, Ba\u015fyaverim Cevat Abbas Bey’e gelen \u00f6zel bir \u015fifrenin son c\u00fcmleleri \u015f\u00f6yleydi : Son g\u00fcnlerde Komutan Bey, 3 \u00fcnc\u00fc T\u00fcmen’in bug\u00fbnk\u00fc komuta durumunun de\u011fi\u015ftirilmesini kolordudan istedi. E\u011fer kolordu bu teklifi kabul etmez ve yerine getirmezse, emir almadan komutay\u0131 ele alaca\u011f\u0131n\u0131 ve daha \u00f6nce al\u0131nan karar uyar\u0131nca kolordudan ayr\u0131arak do\u011frudan do\u011fruya kongrenin emrinde olaca\u011f\u0131n\u0131 arz ederirim. Pa\u015fa Hazretleri’ni gerekti\u011fi \u015fekilde ayd\u0131nlat\u0131n\u0131z efendim. Bu tarihten on be\u015f g\u00fcn sonrayd\u0131. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’dan 17 Ekim 1919 tarihli \u015fu telgraf\u0131 ald\u0131m : Kendi b\u00f6lgemde mill\u00ee iste\u011fin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi ve yerine getirilebilmesi i\u00e7in son noktaya kadar askerlikten ve komuta zincirinin gereklerine uymaktan ayr\u0131lmamay\u0131, gelece\u011fin disiplini bak\u0131m\u0131ndan da son derece gerekli g\u00f6r\u00fcyorum. C\u00fcr’etk\u00e2rl\u0131kla ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 yerlerde ve i\u015flerde, sonu\u00e7 pek parlak da olsa, bunun tezelden tersine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc ve yarars\u0131z kald\u0131g\u0131 \u00f6rnekleriyle g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6zellikle, \u0130ngiliz, Frans\u0131z temsilcilerinin bulundu\u011fu Trabzon \u00e7evresinde, komuta zincirine de\u011fer verilmesine, pek uyan\u0131k ve ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc davran\u0131lmas\u0131na b\u00fcy\u00fck bir ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r. Maalesef, verdi\u011fim a\u00e7\u0131k talimata ra\u011fmen, Halit Bey’in kendi kendine ve asker\u00ee k\u0131yafetiyle valiyi tutuklayarak g\u00f6sterdi\u011fi tuhafl\u0131k dillere destan olmu\u015ftur. (Halit Bey’i bu i\u015fe y\u00f6neltenin kim oldu\u011funu arz etmi\u015ftim). Se\u00e7imler konusunda da bu \u015fekilde faaliyet g\u00f6sterirse kendisi i\u00e7in \u0130ngilizlere bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f daha yap\u0131lmas\u0131 ve g\u00fc\u00e7 bir duruma d\u00fc\u015f\u00fclmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olur (Se\u00e7imler konusunun \u00e7abukla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve mill\u00ee iste\u011fe uygun bir sonuca ba\u011flanabilmesi i\u00e7in Halit Bey’e ve gereken daha bir\u00e7ok ki\u015fiye yard\u0131m ve gayrette bulunmalar\u0131 \u00f6zellikle rica edilmi\u015fti. Bir de \u0130ngilizler taraf\u0131ndan yap\u0131lacak \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ne gibi bir durum yaratabilece\u011fini, kendi durumunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne getirerek bir t\u00fcrl\u00fc anlayamam\u0131\u015f oldu\u011funuzu itiraf edeyim. Bunun i\u00e7in ad\u0131 ge\u00e7en kimse ile haberle\u015fme yap\u0131lmayarak, y\u00fcksek arzular\u0131n\u0131z\u0131n yerine getirilmesinde bendenizin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 istirham ederim. Ad\u0131 ge\u00e7enin ki\u015fili\u011fi her t\u00fcrl\u00fc iddian\u0131n \u00f6tesinde ise, herhangi bir b\u00f6lgeden milletvekili se\u00e7ilmesi hakk\u0131ndaki y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizin bildirilmesi arz olunur. Bu telgrafa 19 Ekim 1919 tarihinde sadece \u015fu cevab\u0131 verdim : Halit Bey’in milletvekili olmak veya olmamak konusundaki e\u011filimlerini bilemedi\u011fimden bu hususta g\u00f6r\u00fc\u015f bildiremeyece\u011fim efendim. 88 Efendiler, Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin d\u00fc\u015fmesine kadar ge\u00e7en 9 g\u00fcn i\u00e7inde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorunlar \u00e7e\u015fitlidir. Engeller ve g\u00fc\u00e7l\u00fckler az de\u011fildi. Bunlar\u0131n hepsini saymak ve a\u00e7\u0131klamaya kalk\u0131\u015fmak y\u00fcksek heyetinizi \u00e7ok yorabilir. Bu sebeple bu safhay\u0131 tamamlayaca\u011f\u0131n\u0131 sand\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 noktalara yaln\u0131z dokunmakla yetinece\u011fim. Ali Galip’in tavsiyesi \u00fczerine, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nce Dersim Mutasarr\u0131fl\u0131\u011f\u0131’na tayin edildi\u011fi anla\u015f\u0131lan ve S\u0131vas’a gelen Osman Nuri Bey 8 Eyl\u00fclde S\u0131vas’ta al\u0131konuldu. Mill\u00ee ak\u0131ma kar\u015f\u0131 haince hareketlerde bulundu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kan Ankara Valisi Muhittin Pa\u015fa, belli bir maksatla geziye \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. 13 Eyl\u00fclde \u00c7orum’da bulunuyordu. Muhittin Pa\u015fa’n\u0131n yakalan\u0131p korumal\u0131 olarak Sivas’a g\u00f6nderilmesi i\u00e7in Ankara’da Kolordu Komutan\u0131’na ve Samsun’da 5 inci Kafkas T\u00fcmeni Komutan\u0131’na emir verildi. Muhittin Pa\u015fa tutuklu olarak Sivas’a getirilmi\u015ftir. Kendisiyle bizzat g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Gereken \u00f6\u011f\u00fct ve uyar\u0131landan sonra ya\u015f\u0131na h\u00fcrmeten Samsun \u00fczerinden \u0130stanbul’a g\u00f6nderdim. \u00c7orum Mutasarr\u0131f\u0131 Samih Fethi Bey de \u00fc\u00e7 d\u00f6rt g\u00fcn sonra \u00f6zel olarak Sivas’a davet olundu. Mill\u00ee M\u00fccadele’ye kar\u015f\u0131 geldikleri anla\u015f\u0131lan Ni\u011fde Mutasarr\u0131f\u0131, muhasebecisi ve komiserinin korumal\u0131 olarak Sivas’a g\u00f6nderilmeleri i\u00e7in 15 Eyl\u00fclde Ni\u011fde’de T\u00fcmen Komutanl\u0131\u011f\u0131’na emir verildi.<\/p>\n

KASTAMONU VAL\u0130S\u0130N\u0130N \u0130STANBUL H\u00dcK\u00dcMET\u0130NCE DE\u011e\u0130\u015eT\u0130R\u0130LMES\u0130 VE BUNDAN \u00c7IKAN OLAY<\/p>\n

Efendiler, Kastamonu’da vali bulunan \u0130brahim Bey, ben ordu m\u00fcfetti\u015fi iken, kurmay ba\u015fkan\u0131m olan Albay K\u00e2z\u0131m Bey’in \u015fahsen tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 bir kimseydi. Bu sebeple kendisine her t\u00fcrl\u00fc s\u0131rlar bildirilmi\u015fti. Aram\u0131zda \u015fifreli haberle\u015fmeler yap\u0131l\u0131yordu. Kendisi \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan \u0130stanbul’a davet edildi. Bu daveti ,yerine getirmemesi gerekirken, anla\u015f\u0131lmaz gerek\u00e7e ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerle \u0130stanbul’da tutuklanmak i\u00e7in Kastamonu’dan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00cestanbul, \u0130brahim Bey’in yerine bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 Kastamonu’ya vali olarak atam\u0131\u015ft\u0131. Bu zat, Eyl\u00fclde \u0130nebolu’ya varm\u0131\u015f bulunuyordu. Kendisinin tutuklanmas\u0131n\u0131 oradaki ilgililere emrettik. Bu konuda ilgi \u00e7ekici k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fey ge\u00e7ti. M\u00fcsaadenizle biraz etrafl\u0131ca anlatay\u0131m : Kastamonu b\u00f6lgesinde ve Kastamonu il merkezinde gev\u015feklik ve zay\u0131fl\u0131k belirtileri g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flay\u0131nca, Kastamonu’ya g\u00fcvenilir ve g\u00fc\u00e7 sahibi bir subay\u0131n g\u00f6nderilmesini Ankara ‘da bulunan Ali Fuat Pa\u015fa’dan rica etmi\u015ftim.Fuat Pa\u015fa, Kastamonu B\u00f6lge Komutan\u0131 s\u0131fat\u0131yla oraya Albay Osman Bey’i g\u00f6ndermi\u015fti. Osman Bey, tam 16 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc Kastamonu’ya varm\u0131\u015ft\u0131. Biz de kendisinden yeni gelen vali i\u00e7in verdi\u011fimiz emrin uygulanmas\u0131n\u0131 bekliyorduk. Arzetti\u011fim emri verdikten sonra, uygulama ve y\u00fcr\u00fctme hakk\u0131nda telgraf ba\u015f\u0131nda bilgi bekliyordu. Gece olmu\u015ftu. Kastamonu’dan benimle konu\u015farak istedi\u011fim bilgiyi verecek bir kimseyi bulam\u0131yordum. Nihayet, 16\/ 17 Eyl\u00fcl gecesi, Kastamonu ve Dolaylar\u0131 Komutan\u0131 Albay Osman Bey, Kastamonu telgrafhanesine geldi ve aynen \u015fu telgraf\u0131 verdi: Bug\u00fcn Kastamonu’ya geldim. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin adamlan, vali vekili ve Jandarma Komutan\u0131’n\u0131n oyunu ile evimde tutukland\u0131m. Vatanseverlik \u00f6rne\u011fi subaylanm\u0131z\u0131n yard\u0131mlanyla \u015fimdi kurtuldum. Ben de vali vekilini ve Jandarma Alay Komutan\u0131’m birlikte tutuklatt\u0131m. Telgrafhaneyi i\u015fgal ettim. Buradaki durum \u00f6nemlidir. Kongreden istirham ediyorum, buraya, ald\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn kararlar\u0131 ile ilgili bilgi vererek say\u0131n Kastamonu halk\u0131n\u0131 ayd\u0131nlats\u0131n. Yeni valinin \u0130nebolu’ya indi\u011fi haber al\u0131nd\u0131. Hakk\u0131nda nas\u0131l bir i\u015flem yap\u0131lacakt\u0131r? Burada, vali vekili ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n tayini konusunda mill\u00ee kongrenin bana yetki vermesini ve bu istirham\u0131mla ilgili cevab\u0131 \u015fu anda makine ba\u015f\u0131nda beklemekte oldu\u011fumu arz ederim. Osman Bey ile makine ba\u015f\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmemiz \u015fu \u015fekilde devam etti. Kendisinden sordum: 89 “\u015eimdi orada duruma h\u00e2kim misiniz? Ne kadar kuvvetiniz vard\u0131r? Orada ilin ileri gelenlerinden g\u00fcvenilir kim vard\u0131r? Yeni tayin edilip \u0130nebolu’ya geldi\u011fi haber al\u0131nan valinin ad\u0131 nedir?” Osman Bey’in cevab\u0131 \u015fuydu : H\u00e2len ile h\u00e2kim durumday\u0131m. Her halde, kongrenin bana yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 ve beni ayd\u0131nlatmas\u0131 gerekir. Atanan valinin Konya valili\u011finden emekli, \u00e7ok eski bir zat oldu\u011fu s\u00f6yleniyor. Ad\u0131 Ali R\u0131za’ d\u0131r. Kuvvetim iki y\u00fcz elli ki\u015filik bir tabur ve d\u00f6rt t\u00fcfekli, bir a\u011f\u0131r makineli b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fcnden ibarettir. Daha halk ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclememi\u015ftir. \u0130lin ileri gelenlerinden Defterdar Ferit Bey vard\u0131r.” Osman Bey’ e \u015fu emri verdim : ” \u015eimdi siz vali vekilli\u011fini kendi \u00fczerinize al\u0131n\u0131z. B\u00fct\u00fcn asker\u00ee ve sivil kuvvetleri elinizde tutmaya tam olarak yetkilisiniz : Gelmekte olan valiyi hemen tutuklatacak \u00e7abuklukta tedbirler al\u0131n\u0131z. Yapt\u0131klar\u0131m\u0131za a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 koyanlara kar\u015f\u0131 karars\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmeden sil\u00e2h kulland\u0131r\u0131n\u0131z. \u0130l defterdar\u0131, benim Diyarbak\u0131r’dan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m Ferit Bey ise, size yard\u0131m etmesi gerekir. Bolu mutasarr\u0131f\u0131na, ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z durumu ve yetkiyi hemen \u015fimdi bildirerek onun da \u0130stanbul’a kar\u015f\u0131 ayn\u0131 \u015fekilde hareket etmesini taraf\u0131m\u0131zdan s\u00f6yleyiniz. Sinop Mutasarr\u0131f\u0131 Mazhar Tevfik Bey’e de benim taraf\u0131mdan ayn\u0131 talimat\u0131 veriniz. Yan\u0131n\u0131zda hangi \u015fifre anahtar\u0131 vard\u0131r?” Osman Bey’ in cevab\u0131 : ” Vali vekilli\u011fini Defterdar Ferit Bey’e verece\u011fim, kendi \u00fczerime alamayaca\u011f\u0131m. Bildi\u011finiz Ferit Bey’ dir. Sinop mutasarr\u0131f\u0131 bildi\u011finizdir; kendisi g\u00f6revden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Vekilli\u011fi Jandarma Tabur Komutan\u0131 Remzi Bey’ dedir. Mazhar Tevfik Bey’in Sinop’ta oldu\u011fu bildiriliyor. \u015eifre anahtar\u0131 tutuklu alay komutan\u0131ndad\u0131r; istendi, alaca\u011f\u0131m cevaba g\u00f6re arz ederim, efend\u00eem.” “Yan\u0131n\u0131zda ba\u015fka \u015fifre anahtar\u0131 var m\u0131d\u0131r? Ferit Bey \u015fimdi nerededir? Durum hakk\u0131nda bilgisi var m\u0131d\u0131r? diye sordum. ” Durumdan bilgisi yoktur, \u015fimdi \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131, gelecektir. Ben hi\u00e7 \u015fifre anahtar\u0131 almad\u0131m; \u00e7\u00fcnk\u00fc tutuklanaca\u011f\u0131m\u0131 bilmiyordum, makam \u015fifresi ile yazar\u0131m \u00fcmidinde idim.” cevab\u0131n\u0131 verdi. “Oradaki jandarma tabur komutan\u0131 kimdir; ne kadar jandarma kuvveti vard\u0131r; emriniz alt\u0131na girdi mi?” sorusunu yazd\u0131rd\u0131m. Buna da verdi\u011fi cevapta : “Jandarma Komutan\u0131 Emin Bey, yan\u0131mda ve benimle i\u015fbirli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r. Merkezde jandarma say\u0131s\u0131 otuz be\u015f kadard\u0131r. Polis M\u00fcd\u00fcr\u00fc Halil Bey de yan\u0131mda ve benimle i\u015fbirli\u011fi etmi\u015ftir. Polis say\u0131s\u0131 k\u0131rkt\u0131r. Piyade Tabur Komutan\u0131 \u015eerif Bey biraz budala oldu\u011fundan \u015fimdilik tutuklanm\u0131\u015ft\u0131r. Jandarma Tabur Komutan\u0131 Emin Bey, y\u00fczba\u015f\u0131d\u0131r. Defterdar Ferit Bey geldi, yan\u0131mdad\u0131r.” “Emin Bey’ i biraz anlat\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z” sorusuna 1902 (318) \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131, \u00dcsk\u00fcp’ l\u00fc Emin, tan\u0131rs\u0131n\u0131z. Ayr\u0131ca ellerinizden \u00f6p\u00fcyorlar.” Bunun \u00fczerine \u015fu sat\u0131rlar\u0131 yazd\u0131rd\u0131m: ” Emin Efendi’yi tan\u0131r\u0131m, te\u015fekk\u00fcr ederim. Ferit Bey’e durumu anlatt\u0131n\u0131z m\u0131? \u00d6nemli hususlar makam \u015fifresiyle bildirilebilir. Sinop mutasarr\u0131f vekili olan Jandarma Komutan\u0131 g\u00fcvenilir bulunmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, yerine sizce uygun g\u00f6r\u00fclecek birinin vekilli\u011fe getirilmesi i\u00e7in gerekli olan tedbirler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Yard\u0131ma ihtiya\u00e7 duyuyor musunuz?” 0sman Bey :” Kuvvete ihtiya\u00e7 duyup duymad\u0131\u011f\u0131m\u0131 daha sonra arz edece\u011fim; Jandarma Tabur Komutan\u0131 yeni geldi\u011fi i\u00e7in durumu anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r, efendim” cevab\u0131n\u0131 verdi. Osman Bey’ e ba\u015fka bir s\u00f6yleyece\u011fi olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Ferit Bey’ le durum de\u011ferlendirmesi yap\u0131p yapmad\u0131klar\u0131n\u0131 sorup anlad\u0131ktan sonra, \u015fu telgraf\u0131 yazd\u0131rd\u0131m : Osman Bey’e ve Ferit Beyefendi’ye Al\u0131nacak tedbirler ve yap\u0131lacak i\u015flerinizde ba\u015far\u0131lar dilerim. Bize durumunuzdan ve gelmekte olan valinin tutukland\u0131\u011f\u0131ndan haber vermenizi bekleriz. (Mustafa Kemal) 90<\/p>\n

KASTAMONU DA \u0130STANBUL’A KAR\u015eI HAREKETE GE\u00c7\u0130YOR
\nFerit Bey vali vekili; Albay Osman Bey, Kastamonu ve dolaylar\u0131 komutan\u0131 olarak faliyete ge\u00e7tikten bir iki g\u00fcn sonra, kendilerini tekrar telgraf ba\u015f\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rarak bilgi istemi\u015ftim. \u0130stanbul’da gereken makamlara, istenildi\u011fi \u015fekilde ve halk\u0131n imzas\u0131 ile telgraflar \u00e7ekildi\u011fi, b\u00fct\u00fcn illere ve sancaklara da bu telgraflar\u0131n duyuruldu\u011fu bildirilmekle birlikte, birtak\u0131m sorular da soruluyordu.S\u00f6z geli\u015fi ” Halk diyormu\u015f ki : 1 – \u00d6teki illerin kamuoyu bizimle birlikte de\u011filler midir? 2 – Bu ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 durum ne zamana kadar s\u00fcrecektir? 3 – Kabinenin direnmesine kar\u015f\u0131 ne gibi tedbir buyuruldu? L\u00fbtfen bizi ayd\u0131nlat\u0131n\u0131z Pa\u015fam!” Halk ad\u0131na y\u00f6neltilen bu sorular\u0131n vali vekili ve komutan beylerinde zihinlerini i\u015fgal etmekte oldu\u011funu hesaba katarak ona g\u00f6re cevap vermek, yorgunlu\u011funa de\u011ferdi. Bunun i\u00e7in Sivas – Kastamonu telini saatlerce i\u015fgal eden uzun bilgi verildi ve a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131ld\u0131. Bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131 \u015f\u00f6ylece \u00f6zetleyebilirim : 1- Mill\u00ee kayna\u015fma, vatan\u0131n her k\u00f6\u015fesinde kuvvetli ve ate\u015fli bir \u015fekilde vard\u0131r. B\u00fct\u00fcn illerin en ufak k\u00f6ylerine var\u0131ncaya kadar halk, en ufak birli\u011fine kadar da b\u00fct\u00fcn ordular\u0131m\u0131z tam bir duyarl\u0131k i\u00e7inde ve tam bir birlik halinde, bildirilen kararlan uygulamakta ve y\u00fcr\u00fctmektedirler. Halk\u0131n ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sorusuna cevap olmak \u00fczere de : 2 – Ne zaman Kastamonu halk\u0131 bu durumu ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 bulup endi\u015feye d\u00fc\u015fmek zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131ndan kurtularak, amac\u0131m\u0131za ula\u015f\u0131ncaya kadar dayanmakta karars\u0131zl\u0131k g\u00f6stermezse, i\u015fte o zaman bu ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 durum kendili\u011finden ortadan kalkacakt\u0131r. Kabinenin direnmesi tabi\u00eedir. Buna kar\u015f\u0131 ba\u015fka bir tedbire giri\u015fmeden \u00f6nce, ilk tedbirimizi hakk\u0131yla ve her yerde kesinlikle uygulama \u00e7arelerini d\u00fc\u015f\u00fcnelim. S\u00f6z geli\u015fi, Bolu’nun durumu hakk\u0131nda ne yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r? Bolu kesimine kadar olan b\u00fct\u00fcn yerlerin \u0130stanbul ile resm\u00ee haberle\u015fmelerinin kesildi\u011finden emin miyiz? Bununla ilgili olarak, beklemekte oldu\u011fumuz bilgiler daha gelmemi\u015ftir. \u0130\u015fte, bu dedi\u011fim tedbir \u0130stanbul’a kadar yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde, kabinenin direnmeye g\u00fcc\u00fc kalmayaca\u011f\u0131n\u0131 san\u0131nm. Bununla birlikte, bundan sonra da pek cahilce ve pek ahmak\u00e7a bir inad\u0131 devam ettirmek isterlerse, herhalde daha etkin tedbirler uygulanmas\u0131na imkan vard\u0131r. Bundan sonra vali ve komutan\u0131n verdi\u011fi bilgilerden \u015funlar anla\u015f\u0131ld\u0131 \u0130nebolu’dan \u0130stanbul’a geri g\u00f6nderilen yeni vali, Zonguldak ta, Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131’ndan \u015f\u00f6yle bir emir alm\u0131\u015f : “Bolu ve \u00e7evresi serbesttir. Zonguldak’a \u00e7\u0131k\u0131n\u0131z. \u0130lin gereken yerleri ile haberle\u015finiz ve son gelecek emre kadar orada bekleyiniz.” Ger\u00e7ekten yeni vali Zonguldak’ta kalm\u0131\u015f ve etrafa g\u00f6zda\u011f\u0131 vermeye ba\u015flam\u0131\u015f. Ferit ve Osman Beyler, Zonguldak mutasarr\u0131f\u0131na yeni valinin tutuklan\u0131p karadan Kastamonu’ya g\u00f6nderilmesini emretmi\u015fler. Mutasarr\u0131f bunu yapmam\u0131\u015f. Bununla birlikte, durumu \u00f6\u011frenen yeni vali orada bar\u0131namayarak, \u0130stanbul’a d\u00f6nm\u00fc\u015f.<\/p>\n

AL\u0130 FUAT PA\u015eA BATI ANADOLU KUVA-YI M\u0130LL\u0130YE KOMUTANI
\nBir m\u00fcnasebetle arz etmi\u015ftim ki, 20′ nci Kolordu Komutan\u0131 Ali Fuat Pa\u015fa, kongre ad\u0131na baz\u0131 kararlar al\u0131p, haz\u0131rl\u0131klar yapm\u0131\u015ft\u0131. Ali Fuat Pa\u015fa ‘ya kongrece “Bat\u0131 Anadolu Kuva-y\u0131 Milliye Komutan\u0131” \u00fcnvan\u0131 verildi. Pa\u015fa, Eski\u015fehir ve dolaylar\u0131n\u0131 milli bir b\u00f6lge olarak kabul edip komutanl\u0131\u011f\u0131na S\u00fcvari Yarbay\u0131 At\u0131f Beyi Afyonkarahisar dolaylar\u0131n\u0131 da mill\u00ee bir b\u00f6lge olarak kabul edip Komutanl\u0131g\u0131na 23 \u00fcnc\u00fc T\u00fcmen Komutan\u0131 \u00d6mer L\u00fctfi Bey’i tayin etmi\u015fti. Bu t\u00fcmen ile, Anadolu’ya geldi\u011fimizin daha ilk g\u00fcnlerinde temas kurup ilgilenildi\u011fini o g\u00fcnlere ait a\u00e7\u0131klamalar\u0131m aras\u0131nda belirtmi\u015ftim. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti, Fuat Pa\u015fa’n\u0131n yerine Hamdi Pa\u015fa ‘y\u0131 tayin etmi\u015f ve g\u00f6ndermi\u015fti. Hamdi Pa\u015fa, Eski\u015fehir’e kadar geldi. Orada kendisine, 16 Eyl\u00fclde \u0130stanbul’a d\u00f6nmesi gerekti\u011fi bildirild\u0131. \u0130ngilizler, Eski\u015fehir B\u00f6lgesi Kuva-y\u0131 Mill\u00eeye Komutan\u0131 At\u0131f Bey’i tutuklay\u0131p \u0130stanbul’a g\u00f6nderdiler. Kuva-y\u0131 Milliye Komutan\u0131 olan bir \u015fahs\u0131n, kendisini kolayl\u0131kla d\u00fc\u015fman eline d\u00fc\u015f\u00fcrmeyecek tedbirleri alm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekirdi. Bu konudaki gaflet ve tedbirsizlik kendisini kurtarmak i\u00e7in uzun zaman biribiri ard\u0131nca te\u015febb\u00fcslerde bulunmam\u0131z\u0131 gerektirdi. Bildi\u011finiz \u00fczere, o tarihlerde Eski\u015fehir’de \u0130ngiliz birlikleri vard\u0131. Fuat Pa\u015fa, toplayabildi\u011fi milli kuwetlerle birlikte Eski\u015fehir’e yak\u0131n Cem\u015fit’e gitmi\u015fti. Eski\u015fehir’i uzaktan \u00e7evirtti. Eski\u015fehir’ de bulunan \u0130til\u00e2f Kuvvetleri Komutan\u0131 General Solly Flood ( Soli Flud)’un Fuat Pa\u015fa’ya g\u00f6nderdi\u011fi bir mektupla kullan\u0131lan ifadeler ve Kuva-y\u0131 Milliye’nin tan\u0131tma \u015fekli, milli komutanlar\u0131m\u0131z\u0131n ve Kuva-y\u0131 Milliye’mizin y\u00fcksek \u015feref ve haysiyetlerine kar\u015f\u0131 bir sald\u0131r\u0131 say\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan ve ad\u0131 ge\u00e7en generalin hak ve etkisi d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden bu konuda \u0130stanbul’da bulunan \u0130til\u00e2f Devletleri siyas\u0131 temsilcilerinin bir muht\u0131ra ile dikkatleri \u00e7ekilmi\u015fti. 25 Eyl\u00fcl 1919 tarihinde General Solly Flood’un Fuat Pa\u015fa’ya g\u00f6nderdi\u011fi, bir kurmay binba\u015f\u0131 ile Eski\u015fehir \u0130ngiliz kontrol subay\u0131ndan olu\u015fan bir hey’et, \u0130ngilizlerin, i\u00e7 i\u015flerimize ve Mill\u00ee M\u00fccadele’mize asla kar\u0131\u015fmayacaklar\u0131 konusunda s\u00f6z verdiler. Bu s\u0131ralarda, \u0130ngilizler, Merzifon’da bulunan kuvvetlerinin geri \u00e7ekilmesine memnun olup olmayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6\u011frenmek istemi\u015flerdi. Elbette pek memnun olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bildirmi\u015ftik. Ger\u00e7ekten de oradaki kuvvetlerini b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 ile birlikte \u00f6nce Samsun’a \u00e7ektiler, daha sonra oradan da \u0130stanbul’a g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Eski\u015fehir’e h\u00e2kim olduktan sonra, Fuat Pa\u015fa’y\u0131 Bilecik ve Bursa y\u00f6relerine g\u00f6ndermeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk.<\/p>\n

KONYA VAL\u0130S\u0130 CEMAL BEY \u0130STANBUL’A KA\u00c7IYOR VE KONYA HALKI DA \u0130STANBUL’U TANIMIYOR<\/p>\n

Efendiler, Konya’da Vali bulunan Cemal Bey, Ferit Pa\u015fa Kabinesi nin Anadolu’da \u00f6nemli bir dayanak noktas\u0131 durumuna geldi. Ordu M\u00fcfetti\u015fi olan Cemal Pa\u015fa’n\u0131n \u0130stanbul’a gidip d\u00f6nmemesi, orada bulunan Kolordu Komutan\u0131 Sel\u00e2hattin Bey’in karars\u0131zl\u0131k i\u00e7indeki tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131 ve sonunda da haber vermeden \u0130stanbul’a \u00e7ekip gitmesi, Konya ve dolaylar\u0131n\u0131 Vali Cemal Bey’in h\u00fckm\u00fc alt\u0131nda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Oraya, maksad\u0131 iyice kavram\u0131\u015f bir kimsenin g\u00f6nderilmesi gerekiyordu. Sivas’ta iken yan\u0131m\u0131zda bulunan Refet Bey’in g\u00f6nderilmesi uygun bulundu. Refet Bey hareket etti. Konya’da, Hey’et-i Temsiliye taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen bir komutan\u0131n gelmekte oldu\u011fu haber al\u0131n\u0131nca, vatan sevgisi ile dolu kimseler canlanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak, \u00f6te yandan da Vali Cemal Bey, hapishanede ne kadar kanl\u0131 katil ve tutuklu varsa hepsini \u00e7\u0131kar\u0131p sil\u00e2hland\u0131rarak kendisine bir kuvvet yapmak istemi\u015fti. Konya’n\u0131n say\u0131n halk\u0131, bu al\u00e7ak\u00e7a harekete kar\u015f\u0131 ayaklanarak vatanseverli\u011fin gerektirdi\u011fi \u015feyin yap\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015f; bunun fark\u0131na varan Cemal Bey de 26 Eyl\u00fcl’de \u0130stanbul’a ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Halk, Belediye’de toplanarak Hoca Vehbi Efendi’yi vali vekilli\u011fine getirmi\u015fti.<\/p>\n

REFET BEY’\u0130N YER\u0130NDE OLMAYAN BAZI TEKL\u0130FLER\u0130<\/p>\n

Efendiler, dikkate de\u011fer bir noktad\u0131r. \u015eu anda hat\u0131r\u0131ma geldi. Y\u00fcksek hey’etinize arz etmeden ge\u00e7emeyece\u011fim. Sivas-Konya yolu \u00fczerindeki bir telgraf merkezinden Refet Bey’in \u00f6zel bir telgraf\u0131n\u0131 ald\u0131m. 92 Refet Bey, bu telgraf\u0131nda Konya ve dolaylar\u0131nda ba\u015far\u0131 sa\u011flanabilmesi i\u00e7in, kendisine \u0130kinci Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi \u00fcnvan ve yetkisinin verilmesi gere\u011fini bildiriyordu, Refet Bey bir\u00e7ok zaman sonra Ankara’da bulundu\u011fum s\u0131rada, Bolu ve dolaylar\u0131ndaki \u00e2s\u00eelerin tepelenmesi ile g\u00f6revlendirildi\u011fi zaman bile, orada bir \u015fifre ile ve halk \u00fczerinde \u00f6nemli etkisi bulunaca\u011f\u0131 gerek\u00e7esi ile, benden, kendisine pa\u015fa \u00fcnvan\u0131n\u0131n verilmesini istemi\u015fti. O zamanlar Refet Bey’in gerek birinci gerek ikinci isteklerini yerine getirecek resm\u00ee bir mevki ve yetkide bulunmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131klamaya gerek yoktu: \u00d6zellikle Refet Bey’in bunu \u00e7ok iyi bilmi\u015f olmas\u0131ndan \u015f\u00fcphe edilebilir mi? Refet Bey, bu isteklerini yerine getirtmek i\u00e7in, dolayl\u0131 yoldan benim \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ne arac\u0131l\u0131k etmemi istiyordu da denemezdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyaca bilinmekte idi ki, ben ordu m\u00fcfetti\u015fli\u011finden ve askerlikten istifa etmi\u015f olma bir yana, Padi\u015fah ve \u0130stanbul H\u00fckumeti taraf\u0131ndan da kovulmu\u015f ve idama mahkum edilmi\u015f bulunuyordum. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m bir kongrenin se\u00e7mi\u015f oldu\u011fu bir hey’et i\u00e7inde, yani bir Hey’et-i Temsiliye i\u00e7inde ve onun ad\u0131na idi. Milli amaca hizmet i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak ve \u00f6zellikle bu konuda ba\u015far\u0131ya ula\u015fmak i\u00e7in, resm\u00ee bir \u00fcnvan ve yetki \u015fart\u0131 var idiyse, o \u015fart zaten benim kendimde yoktu. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fum durum ve \u015fartlar\u0131n nelerden ibaret oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra, ba\u015far\u0131ya ula\u015fabilmek i\u00e7in, benden resm\u00ee formalitelere ba\u011fl\u0131 \u00fcnvan ve yetki beklenemeyece\u011fi tabi\u00ee idi. Esasen, biz Refet Bey’i Konya’ya g\u00f6nderirken, kendisine, amaca uygun b\u00fct\u00fcn i\u015f ve faaliyetler i\u00e7in tam ve geni\u015f bir yetki vermi\u015ftik. Bunun kullan\u0131lmas\u0131 ve yerini bulabilmesi, onun g\u00f6sterece\u011fi \u015fahs\u00ee g\u00fc\u00e7 ve kudrete ba\u011fl\u0131 idi. Efendiler, her taraf\u0131 faaliyet g\u00f6stermeye ve mill\u00ee te\u015fkil\u00e2tlar kurmak i\u00e7in y\u00f6neltmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin emeline hizmet eden baz\u0131 sivil idare \u00e2mirlerinden, s\u00f6zde manev\u00ee birer g\u00f6zda\u011f\u0131 olabilecek telgraflar da al\u0131yorduk. S\u00f6z geli\u015fi, Urfa Mutasarr\u0131f\u0131 Ali R\u0131za ad\u0131nda biri taraf\u0131ndan, yapt\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n \u0130til\u00e2f Devletleri’ne kar\u015f\u0131 bir sald\u0131r\u0131 gibi say\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bu y\u00fczden b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 \u00fclkesinin \u0130til\u00e2f Devletleri’nce asker\u00ee i\u015fgal alt\u0131na al\u0131narak T\u00fcrk H\u00fck\u00fbmeti’ne son verilece\u011fi, temas sonucu elde etti\u011fi bilgilere dayan\u0131larak belirtiliyor ve kabine ile uzla\u015fma \u00f6nerisinde bulunuluyordu. Bu telgraf\u0131n mutasarr\u0131fa yabanc\u0131lar taraf\u0131ndan dikte ettirildi\u011fine \u015f\u00fcphe yoktu. Buna elbette gerekti\u011fi \u015fekilde kar\u015f\u0131l\u0131k verildi.<\/p>\n

GENERAL HARBORD HEYET\u0130 VE GENERAL’E VERD\u0130\u011e\u0130M CEVAP<\/p>\n

Efendiler, hat\u0131rlar\u0131n\u0131zda olsa gerektir ki, memleketimizde ve Kafkasya’da incelemeler yapmak \u00fczere Amerikan H\u00fckumeti General Harbord’un ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda bir hey’et g\u00f6ndermi\u015fti. Bu heyet Sivas’a geldi. 22 Eyl\u00fcl 1919 g\u00fcn\u00fc General Harbord ile uzun uzad\u0131ya g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck. General’e, Mill\u00ee M\u00fccadele’nin maksat ve gayesi, milli te\u015fkil\u00e2t ve birli\u011fin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f sebebi, m\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131klara kar\u015f\u0131 g\u00f6sterilen duygular, yabanc\u0131lar\u0131n memleketimizdeki y\u0131k\u0131c\u0131 propaganda ve eylemleri \u00fczerinde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve belgelere dayanan a\u00e7\u0131klamalarda bulundum. General’in baz\u0131 garip sorular\u0131 ile de kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m.S\u00f6z geli\u015fi : “Millet, tasarlan\u0131p yap\u0131labilecek her t\u00fcrl\u00fc te\u015febb\u00fcs ve fedakarl\u0131\u011fa ba\u015fvurduktan sonra da ba\u015far\u0131 sa\u011flanamazsa ne yapacaks\u0131n?” gibi. Yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam, verdi\u011fim cevapta demi\u015ftim ki : Bir millet varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve istikl\u00e2lini kurtarabilmek i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilen her t\u00fcrl\u00fc te\u015febb\u00fcs ve fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131ktan sonra ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131r.Ya ba\u015faramazsa demek, o milletin \u00f6lm\u00fc\u015f oldu\u011fu h\u00fckm\u00fcne varmak demektir. \u00d6yle ise, millet ya\u015fad\u0131k\u00e7a ve fedak\u00e2rca te\u015febb\u00fcslerine devam ettik\u00e7e ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k da s\u00f6z konusu olamaz. General’in bu sorusunun alt\u0131nda yatan as\u0131l maksad\u0131n ne olabilece\u011fini ara\u015ft\u0131rmak istemedim. Ancak, verdi\u011fim cevab\u0131n kendisince takdirle kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 bug\u00fcn yeri gelmi\u015fken belirtmek isterim.<\/p>\n

ABDULKER\u0130M PA\u015eA’NIN ARACILIKLARI 93
\nEfendiler, Eyl\u00fcl\u00fcn 25’inci g\u00fcn\u00fc ak\u015fam\u0131, Ankara’da bulunan Kolordu Komutan Vekili Mahmut Bey’den ald\u0131\u011f\u0131m bir \u015fifreli telgrafta \u015funlar bildiriliyordu : Bu gece \u0130stanbul telgrafhanesinden Fuat Pa\u015fa’y\u0131 telgraf ba\u015f\u0131na istediler. Dahiliye Nezareti’nin vil\u00e2yet \u015fifresi ile bir \u015fifre yazd\u0131rd\u0131lar. Bunun \u00f6zeti : Vatan\u0131n kurtulmas\u0131 yaln\u0131z padi\u015fah’\u0131n bildirisindeki en do\u011fru yol g\u00f6stermelere uygun hareket etmekle kolayla\u015facakt\u0131r. Mill\u00ee M\u00fccadele, medeniyet d\u00fcnyas\u0131na i\u011fren\u00e7 gayeler gibi aksettirildi. H\u00fck\u00fbmet ile millet aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131k yabanc\u0131lar\u0131n i\u015fe kar\u0131\u015fmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. Konferans, bizim hakk\u0131m\u0131zda karar verirken, bu anla\u015fmazl\u0131k iyilik ve kurtulu\u015f belirtisi olmayacakt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, hareketin liderleri ile g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere, y\u00fcksek \u015fahsiyetlerle, bildirilecek yerde bulu\u015fma bir oldu bitti \u015fekline sokularak, vaktin darl\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla hemen cevap beklenmektedir. G\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131na sayg\u0131l\u0131 davran\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, \u015fahsa ve \u015ferefe dokunulmayaca\u011f\u0131n\u0131 abartmal\u0131 bir \u015fekilde ekliyor. Telgraf\u0131 yazan zat, Genelkurmay Tu\u011fgenerallerinden Abd\u00fclkerim Pa\u015fa’d\u0131r. Bu telgrafa Ticaret ve Ziraat N\u00e2z\u0131r\u0131 H\u00e2di Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla ve ayn\u0131 \u015fifre ile cevap beklemektedir. Ad\u0131 ge\u00e7enin, b\u00f6yle bir hileye ba\u015fvurarak, m\u00fcracaat\u0131n bizden geldi\u011fini il\u00e2n etme ve yayma gayesi g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131l\u0131yor. Telgraf ba\u015f\u0131nda beklediklerinden, bir an \u00f6nce, kabul edilip edilmeyece\u011fi ile ne cevap verilece\u011finin bildirilmesi istenmektedir. Ali Fuat Pa\u015fa HazretIerine de yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mahmut Bey’e ayn\u0131 g\u00fcn saat 19.00’dan sonra makine ba\u015f\u0131nda verdi\u011fim telgrafta \u015funlar\u0131 bildirdim : “Kerim ve Hadi Pa\u015fa’lara, Fuat Pa\u015fa’n\u0131n Ankara’da olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve me\u015fgul bulundu\u011funu, ancak, g\u00f6r\u00fc\u015fmek istedikleri takdirde, Sivas’ta bulunan Hey’et-i Temsiliye ve bu Hey’et i\u00e7inde bulunan Mustafa Kemal Pa\u015fa ile istedikleri \u015fekilde g\u00f6r\u00fc\u015fmenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu bildirirsiniz (onlar g\u00f6r\u00fc\u015fme iste\u011finde iseler) , diye kaydettirirken dikkatli bulunmak gerekir” Mahmut Bey, Kerim Pa\u015fa’n\u0131n Ankara’ya \u00e7ekti\u011fi telgraf\u0131 aynen bize de yazd\u0131. \u0130\u00e7indekiler a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 Mahmut Bey’in \u00f6zetledikleriydi. Efendiler, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ile haberle\u015fmeyi kesi\u015fimizin on be\u015finci g\u00fcn\u00fcndeyiz. Mill\u00ee karara kar\u015f\u0131 muhalefet durumuna ge\u00e7en baz\u0131 yerler, ister istemez mill\u00ee ak\u0131ma uymaya mecbur edildi. \u0130stanbul’a, her g\u00fcn b\u00fct\u00fcn memleketten, h\u00fck\u00fbmetin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi iste\u011fi ile ilgili telgraflar ya\u011fd\u0131r\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. \u0130tilaf Devletleri’nin Anadolu da dola\u015fan subay ve memurlar\u0131, her yerde a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131ga, Milli M\u00fccadele’ye kar\u015f\u0131 tarafs\u0131z olduklar\u0131n\u0131 ve memleketin i\u00e7 durumuna kar\u0131\u015fmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeye ba\u015flad\u0131lar. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, Padi\u015fah ve Ferit Pa\u015fa’n\u0131n,art\u0131k Mill\u00ee M\u00fccadele liderleri ile uzla\u015fmaktan ba\u015fka \u00e7\u0131kar yol kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaba katarak, fakat, herhalde mevkilerini de korumak \u015fart\u0131yla, bir uzla\u015fma yolu olabilecek imk\u00e2nlar ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131 kan\u0131s\u0131na varmak yanl\u0131\u015f olmaz inanc\u0131nday\u0131m. Efendiler, ad\u0131 ge\u00e7en rahmetli Abd\u00fclkerim Pa\u015fa, benim \u00e7ok eski bir arkada\u015f\u0131md\u0131. Pek namuslu, gayretli, temiz kalpli bir vatanseverdi. Sel\u00e2nik’te, ben kola\u011fas\u0131 o binba\u015f\u0131 olarak ayn\u0131 b\u00fcroda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, y\u0131llarca \u00f6zel arkada\u015fl\u0131k etmi\u015ftik. Rahmetlinin tav\u0131r ve durumundan bir tarikata ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Baz\u0131 tekkelere devam ettigi de g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ancak, herhangi bir \u015feyhe ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilen yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, kendisini inan\u00e7lar\u0131 ve vicdan\u00ee de\u011ferlendirmelerinde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 manevi derece bak\u0131m\u0131ndan hazret-i evvel , b\u00fcy\u00fck hazret olarak kabul eder, kendi dostluk \u00e7evresi i\u00e7inde yer alanlara, kendisince, kar\u015f\u0131s\u0131ndakinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc yetene\u011fe uygun hazret, kutup gibi makamlar verirdi. Bana “kutbu’l-akdab” derdi. \u015eimdi a\u00e7\u0131kyaca\u011f\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fmemizde de bu noktalara tesad\u00fcf edece\u011fiz. Kerim Pa\u015fa n\u0131n, kendine has bir konu\u015fma ve yaz\u0131\u015f tarz\u0131 vard\u0131. Kerim Pa\u015fa, \u00e7ok samimi ve zaman\u0131nda kendisine b\u00fcy\u00fck \u015f\u00f6hret kazand\u0131ran y\u00fcksek bir s\u00f6z s\u00f6yleme g\u00fcc\u00fc ile konu\u015fur ve \u00f6yle yazard\u0131. Kendisinde, inand\u0131rma g\u00fc\u00e7 ve kudreti oldugu da san\u0131l\u0131r ve \u00f6yle kabul edilirdi. Bizim Sel\u00e2nik’te bulundu\u011fumuz s\u0131ralarda, orada ordu komutanl\u0131\u011f\u0131 ve ordu m\u00fcfetti\u015fli\u011fi ile bulunmu\u015f olan Hadi Pa\u015fa, Kerim Pa\u015fa’y\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m vas\u0131flar ile, dostlar aras\u0131nda say\u0131l\u0131r ve sevilir bir kimse olarak tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015fte Ferit Pa\u015fa’ n\u0131n kabine arkada\u015f\u0131 H\u00e2di Pa\u015fa , s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f olan Padi\u015fah’\u0131n ve Ferit Pa\u015fa’n\u0131n pek elveri\u015fli bir yolla imdad\u0131na yeti\u015fmek istiyordu. Kerim Pa\u015fa, Ali Fuat Pa\u015fa’y\u0131 da Sel\u00e2nik’ten tan\u0131yordu. 94 Efendiler, 27\/28 Eyl\u00fcl 1919 gecesi, gece yar\u0131s\u0131na bir saat kala telgraf ba\u015f\u0131nda, Kerim Pa\u015fa ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldik. \u0130ki taraf biribirini \u015fu s\u00f6zlerle tan\u0131d\u0131 : Sivas – Mustafa Kemal Pa\u015fa telgraf ba\u015f\u0131ndad\u0131r. Kerim Pa\u015fa’ya s\u00f6yleyiniz, buyursunlar diyorlar. \u0130stanbul – Y\u00fcksek \u015fahsiyetleri, Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri misiniz, ruhum? Ben – Evet, say\u0131n Kerim Pa\u015fa Hazretleri,dedikten sonra : Kerim Pa\u015fa – “Sivas’ta Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne” adresini yazd\u0131rd\u0131 ve “Pa\u015fa’ya s\u00f6yleyiniz anlar; Hazret-i Evvel kar\u015f\u0131n\u0131zdad\u0131r.” s\u00f6zlerini bir \u00e7e\u015fit parola gibi il\u00e2ve etti. Kerim Pa\u015fa : “Z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerinin afiyetleri iyidir in\u015fallah karde\u015fim.” diye ba\u015flad\u0131. Kerim Pa\u015fa’n\u0131n \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan kalbinin temizli\u011finden ve ahl\u00e2k\u0131n\u0131n g\u00fczelli\u011finden yararlan\u0131larak nas\u0131l aldat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in, s\u00f6zlerinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 kendisine oldu\u011fu gibi tekrarlataca\u011f\u0131m. Rahmetli Kerim Pa\u015fa \u015f\u00f6yle devam etti : “Vatan\u0131n iyili\u011fi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck vatansever karde\u015fimle ve say\u0131n temsilci karde\u015flerimle g\u00f6r\u00fc\u015fmek isterim. Aya\u011f\u0131n\u0131z topra\u011f\u0131na ula\u015ft\u0131r\u0131lmak \u00fczere Ali Fuat Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla bir telgraf g\u00f6ndermi\u015ftim. \u0130\u015fte, z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eenizin eline ula\u015fan o telgraftaki esaslar \u00fczerinde in\u015fallah sevindirici bir \u00e7\u00f6z\u00fcm buluruz. Memleketin ge\u00e7irmekte oldu\u011fu nazik ve pek \u00f6nemli kar\u0131\u015f\u0131k devreyi Allah’\u0131n l\u00fbtfu ile kolayca ayd\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7\u0131kart\u0131nz. Bunun i\u00e7in de Allah’\u0131n keremi ve nurdan yarat\u0131lm\u0131\u015f kurtar\u0131c\u0131 emellerinizin g\u00f6n\u00fcl m\u00fcr\u015f\u00eedi ile, bu konuda \u00f6nemli \u015feyler konu\u015farak, vatan i\u00e7in olan dileklerimizi birle\u015ftirelim de\u011fil mi? Pek anlay\u0131\u015fl\u0131 ve tedbirli karde\u015fim! Ne buyurursunuz, ruhum? Yere b\u00e2tas\u0131ca k\u00f6t\u00fc niyetlilerin bu g\u00fczel memleketimiz \u00fczerindeki iftiralar\u0131na ve a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapmalar\u0131na engel olal\u0131m, onlar\u0131n \u00fcmitlerinin pusular\u0131nda k\u00f6t\u00fcr\u00fcm ve cans\u0131z olarak b\u0131rakal\u0131m, Yaln\u0131z h\u00fck\u00fbmet ile milletin s\u0131rf vatan\u0131n kurtulu\u015fu ile ilgili hizmetlerini ve i\u015flerini birle\u015ftirelim. \u00c7\u00fcnk\u00fc ortak ve y\u00fcce gaye asl\u0131nda hep birdir. Vatan d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle g\u00f6sterilen bunca asil tepkilerin, medeniyet d\u00fcnyas\u0131 kar\u015f\u0131nda aziz topraklanm\u0131z\u0131n korunmas\u0131 ile ilgili en b\u00fcy\u00fck vatanseverlik oldu\u011funu bir kere daha belirtmek \u00fczere i\u00e7inde bulundu\u011fumuz durumun g\u00fc\u00e7l\u00fcklerini yok edelim ve buna bir \u00e7are bulmak i\u00e7in de bu aziz karde\u015finiz ile g\u00f6r\u00fb\u015fmeye ba\u015flayal\u0131m, bekliyorum karde\u015fim. Bu te\u015febb\u00fcs\u00fcm hakk\u0131nda, h\u00fck\u00fbmetin geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde iyiniyet g\u00f6sterdi\u011fini il\u00e2ve ederim, ruhum!” Efendiler, Kerim Pa\u015fa ile 27\/28 Eyl\u00fcl, gece yar\u0131s\u0131ndan \u00f6nce saat 23.00’te ba\u015flayan bu g\u00f6r\u00fc\u015fmemiz, sabah saat 07.30’a kadar tam sekiz bu\u00e7uk saat s\u00fcrd\u00fc. \u00dc\u00e7 ana noktaya ayr\u0131labilen bu g\u00f6r\u00fc\u015fmemiz, yaz\u0131da esercedit denilen b\u00fcy\u00fck tabaka k\u00e2\u011f\u0131tlardan yirmi be\u015f sayfay\u0131 doldurdu. Bunlar\u0131n hepsini burada okuyarak sabr\u0131n\u0131z\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanmaktan korkar\u0131m. Rahmetli Kerim Pa\u015fa’n\u0131n, sa\u011flam g\u00f6r\u00fc\u015flere ve kendi inanc\u0131na ters d\u00fc\u015fmesine ra\u011fmen maalesef g\u00fc\u00e7l\u00fc bir mant\u0131\u011fa da dayanmayan bu tatl\u0131 s\u00f6zlerinin ve tantanal\u0131 c\u00fcmlelerinin okunup dinlenebilmesi i\u00e7in, yay\u0131nlayaca\u011f\u0131m belgeler aras\u0131nda bu konu\u015fmaya da oldu\u011fu gibi yer verece\u011fim. Yaln\u0131z, bu g\u00f6r\u00fc\u015fmede her iki taraf\u0131n g\u00fctt\u00fckleri hedef ve dayand\u0131klar\u0131 temel noktalar hakk\u0131nda, \u00f6zellikle sonucu bak\u0131m\u0131ndan k\u0131sa bir fikir verebilmek i\u00e7in m\u00fcsaade buyurursan\u0131z bu noktalar\u0131n her birine bir par\u00e7a dokunaca\u011f\u0131m. Kerim Pa\u015fa ‘n\u0131n bilginize sundu\u011fum ilk telgraf\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k verirken biraz da onun tarz ve \u00fcsl\u00fbbuna uymu\u015f oldu\u011fum g\u00f6r\u00fclecektir. Cevab\u0131mda, ben de b\u00f6yle ba\u015flad\u0131m : ” Kerim Pa\u015fa Hazretleri’ne “kutb\u00fc’l-akd\u00e2b” deyiniz, anlar” diye ba\u015flad\u0131ktan sonra “\u015fimdi cevap veriyorum” dedim. “Pek say\u0131n ve temiz kalpli karde\u015fim .Abd\u00fclkerim Pa\u015fa Hazretleri’ne. Tanr\u0131’ya \u015f\u00fck\u00fcrler olsun, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m yerindedir. B\u00fcy\u00fck ve asil milletimizin me\u015fru haklar\u0131n\u0131n bilincine varm\u0131\u015f, onu korumaya ve savunmaya b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 iIe giri\u015fmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6rmekle pek mutluyum… Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f belirtmek 95 hususunda g\u00f6sterilen iste\u011fe i\u00e7ten gelerek te\u015fekk\u00fcr ederiz… Fuat Pa\u015fa arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u00e7ekilmi\u015f olan telgraf\u0131n i\u00e7indekileri \u00f6\u011frenmi\u015f bulunuyoruz … Dayanak noktas\u0131 olarak kabul buyurulan bildiride ileri s\u00fcr\u00fclen hususlar\u0131n, Ferit Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00f6neltilmi\u015f bir hayk\u0131r\u0131\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015fma oldu\u011fu az\u0131c\u0131k bir d\u00fc\u015f\u00fcnme ve inceleme ile anla\u015f\u0131lacak a\u00e7\u0131kl\u0131ktad\u0131r. Padi\u015fah’\u0131n kalbini derin \u00fcz\u00fcnt\u00fclere bo\u011fan durum ve davran\u0131\u015flar, milletimiz taraf\u0131ndan de\u011fil, Ferit Pa\u015fa, Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 Adil Bey Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 S\u00fcleyman \u015eefik Pa\u015fa ve bunlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 olan Harput Valisi Ali Galip Bey, Ankara Valisi Muhittin Pa\u015fa, Trabzon Valisi Galip Bey, Kastamonu Valisi Ali R\u0131za Bey ve Konya Valisi Cemal Bey taraf\u0131ndan i\u015flenen k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerle ortaya konmu\u015ftur. Malatya’daki ihanet te\u015febb\u00fcs\u00fc, \u00c7orum’daki haince tertip, Konya’daki kanl\u0131 te\u015febb\u00fcs e\u011fer i\u00e7y\u00fczleri ile bilginize ula\u015fm\u0131\u015f de\u011filse, z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerinizi bir \u00e7\u00f6z\u00fcm ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz noktadaki isabetsizlikten dolay\u0131 mazur g\u00f6r\u00fcr\u00fcz… Yabanc\u0131lann g\u00f6r\u00fc\u015flerinin lehimize d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc tamamiyle do\u011frudur. Ancak, bu d\u00f6n\u00fc\u015f, hi\u00e7bir vakit Ferit Pa\u015fa H\u00fck\u00fbmeti’nin g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc siyasetin sonucu de\u011fildir. Bu sonu\u00e7, milletimizin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek ve ispat etmek i\u00e7in kendi kendine giri\u015fmi\u015f oldu\u011fu kararl\u0131 te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fcn eseridir. \u0130\u015fte bu konuda Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’yi aldat\u0131yorlar. Kurtulu\u015f \u00e7aresi ve ya\u015fama ilkesi ancak ve ancak Kuva-y\u0131 Milliyenin \u00f6nderli\u011finin benimsenmesinde ve mill\u00ee iradenin h\u00e2kim olmas\u0131ndad\u0131r. Bu sa\u011flam ve me\u015fru temelden en k\u00fc\u00e7\u00fck bir sapma, Allah korusun, devlet, millet ve vatan\u0131m\u0131z i\u00e7in pek ac\u0131 bir y\u0131k\u0131m getirir… MiIIetimizin asil m\u00fccadelesini k\u00f6t\u00fcye yormaktan ve etrafa \u00f6yle tan\u0131tmaktan geri durmayan k\u00f6t\u00fc niyetli a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kimselerin \u00e7ok oldu\u011fu bir ger\u00e7ektir. Ancak, as\u0131l derin bir esefle kar\u015f\u0131lanacak olan husus, bu k\u00f6t\u00fcl\u00fckten ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmeyenlerin ba\u015f\u0131nda, sonsuzlu\u011fa kadar ya\u015fayacak olan devletimizin sadrazam\u0131 Ferit Pa\u015fa ile n\u00e2z\u0131rl\u0131k mevkilerini tutan \u00c2dil Bey, S\u00fcleyman \u015eefik Pa\u015fa gibi devlet adamlar\u0131n\u0131n yer alm\u0131\u015f bulunmas\u0131d\u0131r. Memleketimize tak\u0131m tak\u0131m bol\u015feviklerin girdi\u011fini ve Mill\u00ee M\u00fccadele’nin bir bol\u015fevik, m\u00fccadelesi oldu\u011funu resm\u00ee olarak il\u00e2n eden ve yayan bu bahts\u0131zlard\u0131r. Asil ve temiz Mill\u00ee M\u00fccadele’mizin, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n son \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131\u015flar\u0131 ve kanl\u0131 hareketleri oldu\u011funu ve onlar\u0131n paras\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc resmen ve a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya ve yabanc\u0131 gazetecilere s\u00f6yleyen bu gafillerdir. Anadolu’da kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k oldu\u011funu bas\u0131n yoluyla resmen il\u00e2n eden ve Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n \u00f6zel maddesine g\u00f6re aziz vatan\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015fman i\u015fgaline u\u011fratmak isteyen bu cahillerdir. Malatya’n\u0131n M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131 ile Sivas’\u0131n M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n\u0131 biribirleri ile bo\u011fazla\u015fmaya s\u00fcr\u00fcklemek isteyenler bu zavall\u0131lard\u0131r. Mill\u00ee M\u00fccadele’nin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ece\u011fim diye Sivas’\u0131n ve mill\u00ee duyarl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc her yerin yabanc\u0131lar taraf\u0131ndan i\u015fgalini isteyen bu hainlerdir. Bununla birlikte, bizim en y\u00fcce gayemiz, t\u0131pk\u0131 siz karde\u015fimin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri gibi, k\u00f6t\u00fc niyetlilerin bu g\u00fczel memlekete y\u00f6nelttikleri iftiralar\u0131 ve a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri mel’unluklar\u0131 k\u0131rmak ve onlar\u0131 kendi \u00fcmitlerinin pusular\u0131nda k\u00f6rk\u00f6t\u00fcr\u00fcm ve cans\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcrmek, devlet ile milletin faaliyetini s\u0131rf vatan\u0131n kurtulu\u015fu ile ilgili noktada birle\u015ftirmektir. Y\u00fcce Tanr\u0131’ya \u015f\u00fck\u00fcrler olsun, bu gayenin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde, art\u0131k milletimiz her t\u00fcrl\u00fc k\u00f6t\u00fc niyet belirtilerini k\u0131rm\u0131\u015f, b\u00fct\u00fcn kahramanl\u0131\u011f\u0131 ile d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan kesin ad\u0131mlar\u0131n\u0131 atm\u0131\u015ft\u0131r. Yabanc\u0131lar bile, milletin yayg\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve kesin karar\u0131n\u0131, buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin ne kadar soysuz ve milletle ilgisi bulunmayan \u00e2ciz bir hey’et oldu\u011funu iyice anlam\u0131\u015ft\u0131r. Merzifon’u bo\u015faltt\u0131lar. Samsun’u da bo\u015faltmaya ba\u015flad\u0131lar. \u0130\u00e7 i\u015flerimize ve Mill\u00ee M\u00fccadele’mize kar\u015f\u0131 tarafs\u0131z kalacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. \u0130\u015fte mill\u00ee te\u015febb\u00fcslerimizin, istikl\u00e2limizi g\u00fcvence alt\u0131na alma yolunda elde etmeyi ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 ilk sonu\u00e7 budur. Mill\u00ee ak\u0131m, \u0130stanbul’da Kanun-\u0131 Esas\u00ee h\u00fck\u00fcmlerine uyulmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakla sonuca ula\u015facakt\u0131r. \u015eimdiki h\u00fck\u00fbmetin, geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde bir iyiniyete sahip oldu\u011funu sanman\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 arz etmeme m\u00fcsaade buyurman\u0131z\u0131 rica ederim. 96 Ben, daha Erzurum’da iken Ferit Pa\u015fa’ ya ger\u00e7e\u011fi ve durumu a\u00e7\u0131klayarak, milletin kuvvet ve iradesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kacak hi\u00e7bir kuvvet kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015f; kendisini, kar\u015f\u0131 koyma ve engelleme yolunda devam etmemesi gere\u011fi ile uyarm\u0131\u015ft\u0131m. Bu gafil zat, buna cevap vermedi\u011fi gibi, milli ak\u0131m\u0131n birka\u00e7 ki\u015finin k\u00f6r\u00fcklemesinin eseri oldu\u011funu da il\u00e2n etti. \u00c7\u0131kar h\u0131rs\u0131 ile, bilgisizlik gaflet ve k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ile iki taraf\u0131 da idare ederek mevkilerini koruyabilecekleri \u015feklinde bo\u015f bir zan i\u00e7inde bulunan birka\u00e7 valinin aldat\u0131c\u0131 raporlar\u0131n\u0131 benim tertemiz ve vatanseverce uyar\u0131lar\u0131mdan daha \u00fcst\u00fcn tuttu. Bug\u00fcn, her t\u00fcrl\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fck, hainlik, beceriksizlik ve zavall\u0131l\u0131k durumunda kald\u0131ktan ve millet de b\u00fct\u00fcn olup bitenlerin i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc tam bir a\u00e7\u0131kl\u0131kla kavrad\u0131ktan sonra, bize d\u00fc\u015fen g\u00f6rev, hemen mill\u00ee d\u00e2v\u00e2y\u0131 benimseyecek yeni bir kabinenin i\u015f ba\u015f\u0131na gelmesini sa\u011flamakt\u0131r. E\u011fer \u015fimdiki kabinenin \u015fah\u0131slar\u0131 ve hayatlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan herhangi bir \u00e7ekinceleri varsa, bug\u00fcn i\u00e7in bu gibi \u015feylerle u\u011fra\u015fma tenezz\u00fcl\u00fcnden pek y\u00fcksek olan milletimiz ad\u0131na kendilerine istedikleri s\u00f6z ve g\u00fcvenceyi vermeyi’ de milletimizin \u00e7\u0131kar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerekli sayar\u0131z. Ancak, tuttuklar\u0131 yanl\u0131\u015f yolda inatla direnmeye devam edecek olurlarsa, bundan do\u011facak sonu\u00e7lar\u0131n sorumlulu\u011fu kendilerine ait olacakt\u0131r. \u0130\u015fte yap\u0131lan bu iyi niyetli te\u015febb\u00fcs dolay\u0131s\u0131yla, durumu bir defa daha ve son olarak, asil y\u00fcksek \u015fahsiyetleri gibi kalbi ger\u00e7ekten de vatan ve millet sevgisi, padi\u015faha muhabbet ve ba\u011fl\u0131l\u0131kla dolu olan ve karde\u015flik hat\u0131ralar\u0131n\u0131 daima sayg\u0131 ile ta\u015f\u0131makta oldu\u011fum siz karde\u015fim Abd\u00fclkerim Pa\u015fa Hazretleri ile de bildirmi\u015f olmak, bizim i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc vicdan huzurunun daha da sa\u011flamla\u015fmas\u0131na vesile olmu\u015ftur.” Efendiler, buraya kadar s\u00f6ylediklerim bir tek maddenin \u00f6zetidir. Bundan sonra gelen maddede : “Mill\u00ee M\u00fccadele b\u00fct\u00fcn geni\u015fli\u011fi ile \u0130stanbul’a do\u011fru ilerlemektedir. Ferit Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131 bunu bilmektedir. Z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eeleri de bu bilgileri i\u015fleyip ayd\u0131nlan\u0131n\u0131z dedikten sonra, o g\u00fcnlerde yap\u0131Lm\u0131\u015f olan ba\u015far\u0131l\u0131 hareketlerin raporlar\u0131n\u0131 \u00f6zetleyerek a\u00e7\u0131klad\u0131m ve : art\u0131k b\u00fct\u00fcn bu hareketleri durdurmak yaln\u0131z ve ancak bir tek \u015feye ba\u011fl\u0131d\u0131r. O da kabine ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n mill\u00ee d\u00e2v\u00e2y\u0131 b\u00fct\u00fcn anlam\u0131yla benimseyecek bir zata verilmesi ve o zat\u0131n da bu mill\u00ee d\u00e2v\u00e2y\u0131 kavrayarak ona g\u00f6re tedbir almaya giri\u015fmesidir”. dedim. “B\u00fct\u00fcn bu s\u00f6ylenenler kar\u015f\u0131s\u0131nda siz karde\u015fimin de bir d\u00fc\u015f\u00fcnceleri varsa l\u00fbtfen bildirmenizi rica ederim” c\u00fcmlesinden sonra, “Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Hey’et-i Temsiliyesi ad\u0131na Mustafa Kemal” diye imzam\u0131 koydum. Bundan sonra Kerim Pa\u015fa : “\u00d6nce, z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eeleriyle birlikte olan say\u0131n zevat\u0131n hepsine sel\u00e2m ve sayg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 arz etmek ve duyurmak l\u00fbtfunda bulunman\u0131z\u0131 rica ederim” giri\u015fi ile g\u00f6r\u00fc\u015fmemizin ikinci noktas\u0131na ge\u00e7tiler. Kerim Pa\u015fa devam etti : “Ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m k\u0131sa konu\u015fman\u0131n b\u00fct\u00fcn safhalar\u0131n\u0131 z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eeniz anlatt\u0131n\u0131z. \u0130\u015fin \u00e7\u00f6z\u00fcme g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesi bak\u0131m\u0131ndan iki yerde isabet g\u00f6sterilmedi\u011fini s\u00f6yleyerek mazur g\u00f6r\u00fclece\u011fimi belirttiniz. Ger\u00e7i, b\u00fct\u00fcn durumlar ve \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerdeki olaylar bilinmedik\u00e7e, bir konuda hakemlik etmek g\u00fc\u00e7 ise de, memleketle ilgili bir i\u015fin \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flanmas\u0131nda bize \u0131\u015f\u0131k tutan, tertemiz vatan endi\u015fesi oldu\u011fundan, dayana\u011f\u0131m\u0131z sa\u011flam ve a\u00e7\u0131kt\u0131r. Vatan\u0131n al\u0131n yaz\u0131s\u0131na karar verilece\u011fi \u015fu s\u0131ralarda, tek v\u00fccut olarak birle\u015fmi\u015f bir millet ve h\u00fck\u00fbmetin g\u00f6rece\u011fi i\u015fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, bunun kolayl\u0131kla bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015fmas\u0131 dile\u011fimi arz etmek isterdim. Padi\u015fah\u0131n hareket noktas\u0131 olarak ald\u0131\u011f\u0131ma i\u015faret buyurdu\u011funuz bildirisini anlamakta bendenizin yan\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yaln\u0131z, m\u00fcsaade ediniz de, as\u0131l, i\u015flerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde en b\u00fcy\u00fck dayanak say\u0131lan bu y\u00fcksek bildirideki toplay\u0131c\u0131 y\u00f6nleri a\u00e7\u0131klayarak, Padi\u015fah’\u0131n s\u00f6zlerinin neleri i\u00e7ine alm\u0131\u015f oldu\u011funu belirteyim. Ben zannediyorum ki, Padi\u015fah\u0131m\u0131z…” Ben, derhal Kerim Pa\u015fa’n\u0131n devam etmesine f\u0131rsat vermeden \u015eunu yazd\u0131rd\u0131m : 97 – Kerim Pa\u015fa Hazretleri, gere\u011finden fazla a\u00e7\u0131klama yapmak, her ikimizi de as\u0131l gayeden uzakla\u015ft\u0131rabilir. Bir de Padi\u015fah’\u0131n bildirisinin yorumlar\u0131 ile fazla u\u011fra\u015fman\u0131n yarar\u0131 yoktur. Rica ederim as\u0131l konu \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015felim. Kerim Pa\u015fa cevap verdi: – As\u0131l konu \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015fece\u011fiz. M\u00fcsaade buyurursan\u0131z devam edelim efendim. Ben – Rica ederim en son s\u00f6z ve teklif \u00fczerinde anla\u015fal\u0131m, dedim. Kerim Pa\u015fa – Evet, oraya gelece\u011fiz efendim.<\/p>\n

FER\u0130T PA\u015eA KAB\u0130NES\u0130 \u00c7EK\u0130LMEL\u0130D\u0130R<\/p>\n

S\u00f6ze ben devam ettim ve :” Kerim Pa\u015fa Hazretleri, me\u015fru \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n ve milli tepkilerimizin art\u0131k daha fazla k\u00f6t\u00fcye yorulmas\u0131na ve d\u00fczeltilmeye muhta\u00e7 g\u00f6r\u00fclmesine; hele bu d\u00fczeltme ve de\u011fi\u015ftirmeler i\u00e7inde, su\u00e7lulu\u011fu ve hainli\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir kabine \u00fcyelerinin me\u015fru olmayan savunmalar\u0131n\u0131n esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeye tahamm\u00fcl\u00fcm\u00fcz yoktur. Biz, son durumu a\u00e7\u0131klayarak milletin kesin iste\u011fini arz ettik. Bilmem tekrar\u0131 gerekli midir? Z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eeleri sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekli bu mill\u00ee iste\u011fe kar\u015f\u0131, Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin, devletin en y\u00fcksek sadrazaml\u0131k mevkiini h\u00e2l\u00e2 kirletmesine arac\u0131l\u0131k etmek istiyorsan\u0131z, bu gayretiniz hi\u00e7bir yararl\u0131 sonu\u00e7 veremeyece\u011fi gibi siz karde\u015fimiz hakk\u0131ndaki eski karde\u015flik duygular\u0131m\u0131z\u0131n da sars\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131ndan endi\u015fe ederim. \u015eimdi, Ferit Pa\u015fa, bir an bile kaybetmeden mevkiini bir namuslu kimseye b\u0131rakacaksa ve buna siz de inan\u0131yorsan\u0131z, \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen hi\u00e7bir g\u00fc\u00e7l\u00fck kalmam\u0131\u015f demektir. Aksi takdirde, arac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z, kalbinizin k\u0131r\u0131lmas\u0131ndan ve bo\u015fubo\u015funa yorgunluktan ba\u015fka bir sonu\u00e7 vermeyecektir. Ferit Pa\u015fa, mevkiini korumaya devam ederse, kendisinin \u00e7ok ac\u0131 bir sonla kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. En son ve en kesin s\u00f6z \u015fudur : Maksad\u0131.m\u0131z bu sars\u0131lmaz ger\u00e7e\u011fi Padi\u015fah’\u0131n bilgisine sunmakt\u0131r. Siz, ancak bu asil g\u00f6revi yerine getirerek bug\u00fcn vatan ve milletin y\u00fcksek ki\u015fili\u011finizden bekledi\u011fi din\u00ee ve mill\u00ee g\u00f6revi yapm\u0131\u015f olursunuz.” Kerim Pa\u015fa, “S\u00f6z\u00fc uzatmamak elbette as\u0131l maksatt\u0131r” diye ba\u015flayarak, s\u00f6z\u00fc gere\u011finden fazla uzatt\u0131. Bu uzun s\u00f6zler \u015fu c\u00fcmle ile son buldu : “Burada vatan i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131m \u015fu te\u015febb\u00fcs elbette Allah ve millet kat\u0131nda b\u00fct\u00fcn asaletiyle bezenmi\u015f olarak kal\u0131r ve i\u015fin ger\u00e7ek sahibi olan her \u015feye kadir ulu Tanr\u0131, millet ve vatan\u0131n kurtulu\u015funu sa\u011flayacak esaslar\u0131 orada bulunanlara b\u00f6ylece ba\u011flayarak tamamlar. Ulu Tanr\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fckleri \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcd\u00fcr. De\u011ferli g\u00f6zlerinizden \u00f6perim. ” Yeniden cevap verme s\u0131ras\u0131 bana gece yar\u0131s\u0131ndan sonra saat 4.30’da geldi. Kerim Pa\u015fa’n\u0131n dokundu\u011fu noktalar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z b\u0131rakamazd\u0131m. Ben de uzun d\u00fc\u015f\u00fcnceler ileri s\u00fcrd\u00fcm ve sonunda : “O halde, dedim, bizim ve sizin gibi onur sahibi ve vatansever kimselerin yapacaklar\u0131 te\u015febb\u00fcs\u00fcn gayesi ne olmak gerekir? Y\u00f6netiminin her dakikas\u0131ndan millet i\u00e7in, gelecekteki kaderimiz i\u00e7in yeni bir y\u0131k\u0131m yolu haz\u0131rlamaktan ba\u015fka bir sonu\u00e7 beklenmeyen Ferit Pa\u015fa ile milletin aras\u0131n\u0131 bulmak imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011fn ile u\u011fra\u015fmak m\u0131, yoksa bir an \u00f6nce bu me\u015fru olmayan kabinenin yerine millet ve memleketin ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap verebilecek nitelikte yeni bir hey’etin devlet i\u015flerini \u00fczerine almas\u0131 gere\u011fini Padi\u015fah’a bildirmek \u00fczere yol aramak m\u0131d\u0131r? L\u00fbtfedip bu iki noktadan biri i\u00e7in evet veya hay\u0131r \u015feklinde cevap verirseniz, Tanr\u0131 ve millet kat\u0131nda b\u00fct\u00fcn asaletiyle de\u011ferli kalaca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe olmayan bu asil te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fcz\u00fcn bizlerle ilgili y\u00f6n\u00fcn\u00fc tamamlam\u0131\u015f olursunuz.” Kerim Pa\u015fa, istedi\u011fimiz k\u0131sa cevaba yine uzun bir cevap verdi: Fakat bu uzun s\u00f6zler aras\u0131nda, baz\u0131 c\u00fcmlelerle, bize padi\u015fah\u0131n aldat\u0131lm\u0131\u015f olmay\u0131p her \u015feyi bildi\u011fini anlat\u0131yordu. 98 Kerim Pa\u015fa’n\u0131n baz\u0131 c\u00fcmlelerinde \u015fu s\u00f6zler vard\u0131 : “Y\u00fcce padi\u015fahl\u0131k kat\u0131 kesin karar ve \u00e7\u00f6z\u00fcm makam\u0131 olup me\u015fru bir devlette bu y\u00fcksek makam, b\u00fct\u00fcn millet fertlerinin y\u00f6nelece\u011fi mihrapt\u0131r. Anadolu’nun b\u00fct\u00fcn dileklerinin Halife Hazretleri’ne duyuruldu\u011fu hakk\u0131nda bendenize bilgi vermi\u015flerdir. O halde, millet i\u015flerinin y\u00f6nelece\u011fi ve dileklerinin kabul edilece\u011fi y\u00fcksek bir makam olan Padi\u015fah\u0131m\u0131z Efendimiz her \u015feyi bilmektedir.” Kerim Pa\u015fa, kendisine has c\u00fcmlelerle devam etti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015flerine \u015f\u00f6ylece son verdi : “Ulu Tanr\u0131, nice y\u00fcksek sebepler yaratarak ve telkin ederek bu \u00e7\u00f6z\u00fclmesi g\u00fc\u00e7 d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc b\u00fct\u00fcn\u00fcyle \u00e7\u00f6zecektir. Elbette ki, Tanr\u0131’n\u0131n buyru\u011fu g\u00fczeldir ve yak\u0131nd\u0131r. Tanr\u0131’n\u0131n eli b\u00fct\u00fcn ellerden \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Gelece\u011fimiz, Tanr\u0131’n\u0131n l\u00fbtfu ile millet\u00e7e l\u00e2y\u0131k oldu\u011fumuz y\u00fccelikte u\u011furlu ve hay\u0131rl\u0131 olacakt\u0131r. \u0130\u015fte Kerim ‘ in inanc\u0131 budur aziz ruhum.” Bu defa Efendiler, gece yar\u0131s\u0131ndan sonra saat 6.10’a gelmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc safhan\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na ben sebep oldum. Merhum Kerim Pa\u015fa’n\u0131n pek ho\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fim bir ifadeyle “B\u00fcy\u00fck Hazret” diye s\u00f6ze ba\u015flad\u0131m : “\u00dcmmetin ve milletin y\u00fcce mihr\u00e2b\u0131 oldu\u011fu i\u00e7indir ki, milletin dileklerini bildirme yolunu bulma te\u015febb\u00fcs\u00fcnden geri durmad\u0131k. Yaln\u0131z, z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eenizi b\u00fcy\u00fck bir yanl\u0131\u015fl\u0131ktan kurtarmak maksad\u0131yla arz edelim ki, Anadolu’nun b\u00fct\u00fcn dileklerinin Halife’ye duyuruldu\u011fu hususundaki s\u00f6zlere, milletin daha, kesin bir g\u00fcveni yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, millet bilmektedir ki, Padi\u015fah, hainlikleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f birka\u00e7 ki\u015fiyi millete tercih buyurmazlar.” Kerim Pa\u015fa’n\u0131n dokunmu\u015f oldu\u011fu noktalara cevap verirken \u015funlar\u0131 da s\u00f6yledim : ” Pek g\u00fczel ve yak\u0131n olan Tanr\u0131 emrinin yerine gelmesi ile, bahts\u0131z ve zulme u\u011fram\u0131\u015f asil milletimizin kurtulu\u015fa ve huzura kavu\u015fmas\u0131n\u0131 y\u00fcce Tanr\u0131’n\u0131n denizler kadar engin olan koruyuculu\u011fundan \u00fcmitle diler ve ufuklar\u0131 hep inat\u00e7\u0131 bir dumanla sar\u0131l\u0131 olan \u0130stanbul’daki baz\u0131 kimselerin ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmemek i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k\u00e7a direnen duygular\u0131n\u0131n eriyip kaybolmas\u0131n\u0131 bekleriz. Milletin asil ruhu da i\u015fte b\u00f6ylesine duygularla doludur. Yaln\u0131z tekrarlamama m\u00fcsaadenizi rica ederim ki, evet veya hay\u0131r \u015feklinde kar\u015f\u0131l\u0131k verilmesini istirham etti\u011fimiz sorular maalesef kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Azizim, Allah’\u0131n eli b\u00fct\u00fcn ellerden \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Ancak bununla birlikte g\u00fc\u00e7l\u00fckleri yenmeye ve problemleri \u00e7\u00f6zmeye giri\u015fenlerin kesinle\u015fmi\u015f bir hedefi olmak gerekti …” Millet, Tanr\u0131’n\u0131n buyru\u011funu yerine getirecektir ve buyurdu\u011funuz gibi millet\u00e7e elde edeceklerimiz hay\u0131rl\u0131 ve u\u011furlu olacakt\u0131r. L\u00fbtufk\u00e2r dualar\u0131n\u0131z\u0131n eksik edilmemesini rica ederim. Gayret bizden, yard\u0131m ve kolayl\u0131k \u00f6l\u00fcms\u00fcz Tanr\u0131’dand\u0131r.” Mustafa Kemal Art\u0131k Kerim Pa\u015fa’n\u0131n yoruldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yordu. ” Son iki s\u00f6z\u00fcm ruhum diyerek mill\u00ee d\u00e2v\u00e2’n\u0131n ilkelerini \u00fcst\u00fcn tutmak ve korumak \u015fart\u0131yla, i\u00e7ten gelen dileklerin say\u0131l\u0131p d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve Tanr\u0131’n\u0131n eli.. y\u00fcce \u00e2yetinin, Tanr\u0131 taraf\u0131ndan hay\u0131rla kabul buyurulmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yledikten sonra Allaha \u0131smarlad\u0131k yine g\u00f6r\u00fc\u015fece\u011fiz…” diyerek \u00e7ekilmek istedi. B\u0131rakmad\u0131k! Son s\u00f6z\u00fc biz s\u00f6ylemek istedik ve dedik ki : “Karde\u015fimizin hat\u0131r\u0131nda kals\u0131n diye son bir c\u00fcmle arz ediyorum : – Millet g\u00fc\u00e7l\u00fc, her \u015feyi kavram\u0131\u015f ve tuttu\u011fu yolda kesin kararl\u0131d\u0131r. Mill\u00ee M\u00fccadele h\u0131zl\u0131 bir geli\u015fme seyrindedir. Y\u00fcce ve \u015eevketli Padi\u015fah\u0131m\u0131z Efendimiz’in l\u00fbtuflar\u0131n\u0131n ve sevgilerinin bir belirtisi olmak \u00fczere karar vermelerinin ve soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmelerinin zaman\u0131d\u0131r” Efendiler, bundan sonra Ferit Pa\u015fa Kabinesi ancak \u00fc\u00e7 g\u00fcn dayanabilmi\u015ftir. 99 Kendisi ile g\u00f6r\u00fc\u015femedi\u011fim dostum Rahmetli Kerim Pa\u015fa’n\u0131n baz\u0131 kimselere s\u00f6yledi\u011fine g\u00f6re, bu g\u00f6r\u00fc\u015fmemizi oldu\u011fu gibi Padi\u015fah’a g\u00f6stermeyi ba\u015farm\u0131\u015f ve bunun \u00fczerine direnme g\u00fcc\u00fc k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Kerim Pa\u015fa’n\u0131n Kara Vas\u0131f Bey’e yazm\u0131\u015f oldu\u011fu 8 Kas\u0131m 1919 tarihli mektubunda da buna i\u015faret edilmi\u015ftir. Rahmetlinin bu mektubunda \u015fu sat\u0131rlar vard\u0131r : “Eski sadrazam en son yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fme, bunun yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrekli etki ve cidd\u00ee tart\u0131\u015fmalar sonunda, \u00e7ekilmek gerekti\u011fine inanarak ve b\u00fct\u00fcn direnme g\u00fcc\u00fc kaybolarak istifas\u0131n\u0131 sundu… \u0130\u015fte sessiz sedas\u0131z, vatar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan ve tek ba\u015f\u0131na bendenizin tertemiz gayreti ile ba\u015far\u0131lan b\u00fcy\u00fck olay budur. . Dikkate almak gerekir ki, bu yaz\u0131lar\u0131 ben yazm\u0131\u015ft\u0131m. Eski sadrazam ile Padi\u015fah\u0131m\u0131z Efendimiz Hazretleri, b\u00fct\u00fcn bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendikten sonra, dayand\u0131klar\u0131 sa\u011flam temeller kar\u015f\u0131s\u0131nda kararlar\u0131n\u0131 vermi\u015flerdir. . . Yap\u0131lan te\u015febb\u00fcs\u00fcn ve yaz\u0131lan yaz\u0131lar\u0131n ne dereceye kadar \u00f6nemli noktalar\u0131 i\u00e7ine ald\u0131\u011f\u0131 ve nas\u0131l bir d\u00fcr\u00fcst vicdan ve keskin g\u00f6r\u00fc\u015fle, ya\u015fanan ger\u00e7eklerin k\u00e2\u011f\u0131da ge\u00e7irildi\u011fi, elbette Tanr\u0131 kat\u0131nda ve milletin tarih\u00ee de\u011ferlendirmesine asaletle bezenmi\u015f bir de\u011fer olarak kalacakt\u0131r. . Beni, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 say\u0131p d\u00f6kmeye y\u00f6nelten gerek\u00e7eler, geride kalm\u0131\u015f olaylar\u0131 ger\u00e7ek y\u00fczleri ile ortaya koymakt\u0131r…” Rahmetli Kerim Pa\u015fa mektubunun sonunda, abu k\u00e2\u011f\u0131d\u0131m\u0131n bir kopyas\u0131n\u0131 Hey’et-i Temsiliye’ye g\u00f6ndermek l\u00fbtfunu esirgemezseniz, b\u00fcy\u00fck ger\u00e7eklerin tam olarak ve birlikte yay\u0131nlanmas\u0131na yard\u0131m etmi\u015f olursunuz” demi\u015f. Oysa, bana mektubun kopyas\u0131 de\u011fil asl\u0131 g\u00f6nderilmi\u015fti. Bu mektubu da yay\u0131nlanacak belgeler aras\u0131na koyaca\u011f\u0131m. Efendiler, bu g\u00f6r\u00fc\u015fmenin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gecenin ertesinde, yani 28 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc, g\u00f6r\u00fc\u015fme \u00f6zeti b\u00fct\u00fcn kolordulara \u015fifre ile bildirildi.<\/p>\n

TRABZON’DAN GELEN TEKL\u0130F<\/p>\n

Rahmetli Kerim Pa\u015fa’n\u0131n Fuat Pa\u015fa’ya yollad\u0131\u011f\u0131 ilk telgraf\u0131nda, \u0130stanbul’daki y\u00fcksek mevkili \u015fah\u0131slar\u0131n m\u00fccadele liderleriyle belli bir yerde bulu\u015fup konu\u015fmalar\u0131ndan s\u00f6z edildi\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Bunun benzeri, fakat aksine yani Anadolu’dan \u0130stanbul’a gitme yolunda bir teklif de, bundan daha \u00f6nce Trabzon’dan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. M\u00fcsaade buyurursan\u0131z bunu biraz a\u00e7\u0131klayay\u0131m : Trabzon Valisi GaIip Bey, 18\/19 Eyl\u00fcl tarihlerinde tefti\u015f g\u00f6reviyle Ardasa ‘da bulunuyordu. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n Ardasa’ya gidip vali ile g\u00f6r\u00fc\u015fmesi kriz konusu idi. Bu konu \u00fczerinde 19 Eyl\u00fclde telgraf ba\u015f\u0131nda K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck. Sebebi Trabzon’dan ald\u0131\u011f\u0131m 18 Eyl\u00fcl tarihli bir telgraft\u0131. Kendisine oldu\u011fu gibi verdi\u011fim bu telgrafta : “Milli \u00e7\u0131karlar\u0131 bozan alt\u0131 maddeyi kabul etmiyoruz (Bu alt\u0131 madde \u0130stanbul ile ili\u015fki kesme konusundaki emirdir). Arzedeceklerimizin Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’ye ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 da oraya g\u00f6nderilecek bir hey’etle sa\u011flanabilir kan\u0131s\u0131nday\u0131z” denilmekte idi. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, makine ba\u015f\u0131nda Trabzon Valisi ile g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, \u00f6zetini bildirdi. Vali soru tarz\u0131nda birtak\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f. Karabekir Pa\u015fa uygun kar\u015f\u0131l\u0131klar vermi\u015f. Vali, en sonunda : “\u0130stanbul’a bir hey’et g\u00f6nderilerek durumun Padi\u015fah’a arz\u0131n\u0131 ve bu hey’etle birlikte kendisinin gitmesini teklif etmi\u015f ise de, art\u0131k bizim \u00e7e\u015fitli yollarla konuyu arza bir \u00e7are d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f olmam\u0131z dolay\u0131s\u0131yla, bu d\u00fc\u015f\u00fcncesinden vazge\u00e7mi\u015ftir. B\u00f6yle bir hey’etin gitmesi ve buna saray\u0131n durumunu iyi bilen G\u00fcm\u00fc\u015fhane temsilcisi Zeki Bey’in de kat\u0131lmas\u0131 teklif edilmektedir” denilmekte idi. Gariptir ki, iki g\u00fcn sonra, yani 21 Eyl\u00fcl 1919’da, Torul’daki Yarbay Halit Bey’in g\u00f6nderdi\u011fi bir \u015fifrede de bu hey’et meselesinden s\u00f6z ediliyordu. Fazlas\u0131yla ku\u015fkuya d\u00fc\u015fen Padi\u015fah’\u0131 yabanc\u0131lar\u0131n ve Ferit Pa\u015fa’n\u0131n kuca\u011f\u0131na atmamak i\u00e7in, \u0130stanbul’a gizlice bir hey’et g\u00f6nderilmesinin uygun olaca\u011f\u0131, e\u011fer bu hey’ete Servet ve Zeki Beyler de temsilci olarak al\u0131n\u0131rsa kendilerinin sevinerek kabul edecekleri, Zeki Bey’in a\u011fz\u0131ndan bildiriliyordu. Halit Bey’e 22 Eyl\u00fcl’de verdi\u011fim cevapta Zeki ve Servet Beyler’in de i\u00e7inde bulunaca\u011f\u0131 bir hey’etin \u0130stanbul’a g\u00f6nderilmesinin uygun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdim. 24\/25 Eyl\u00fcl tarihinde H\u00e2lit Bey’ den ald\u0131\u011f\u0131m bir telgrafta, “Trabzon’daki muhalefetin ba\u015f\u0131 durumunda olan Trabzon Valisi Galip Bey’i, kolordunun ve Erzurum valisinin 100 davetini kabul edip Erzuzum’a gitmedi\u011finden, mecburiyet kar\u015f\u0131s\u0131nda ve sil\u00e2hl\u0131 koruma ile bu gece (24\/25 Eyl\u00fcl) Erzurum’a g\u00f6nderdim” deniliyordu. Efendiler, garip bir tesad\u00fcf de\u011fil midir ki, rahmetli Kerim Pa\u015fa’n\u0131n ilk arac\u0131l\u0131k telgraf\u0131, Trabzon valisinin tutukland\u0131\u011f\u0131 gecenin ertesi g\u00fcn\u00fc, Trabzon’da, vali, Zeki ve Servet Bey’lerle, bunlar\u0131n aldatmas\u0131 \u00fczerine baz\u0131 kimselerin \u0130stanbul ile ili\u015fki kesme konusundaki te\u015febb\u00fcslerinin ve \u0130stanbul’a bir gizli hey’et olarak gitme pl\u00e2nlar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frat\u0131lmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir g\u00fcnde, yani 25 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc \u00e7ekiliyor ve bizi ancak 27\/28 Eyl\u00fcl gecesi aramak gere\u011fi duyuluyor. Yaz\u0131\u015fmalar\u0131n \u015feklinden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Erzurum’a giden Vali Galip Bey, K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’ ya, yeniden \u0130stanbul’a bir hey’et arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ba\u015fvurmaktan s\u00f6z etmi\u015ftir. Bununla ilgili olarak, Pa\u015fa’n\u0131n 27 Eyl\u00fcl tarihli bir “olur” isteme telgraf\u0131n\u0131 al\u0131yoruz. Buna 28 Eyl\u00fclde kar\u015f\u0131l\u0131k olarak \u00e7ekilen telgrafta, Kerim Pa\u015fa ile yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmemin \u00f6zeti verildikten sonra, ” s\u00f6z konusu m\u00fcracaat\u0131n gerekli g\u00f6r\u00fcl\u00fcp g\u00f6r\u00fclmedi\u011finin bilrdirilmesini rica ederiz. Gerekli g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc takdirde, Trabzon valisinin, Mill\u00ee M\u00fccadele’mize kar\u015f\u0131 gelme konusunda Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 Adil Bey’ den hi\u00e7bir fark\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, kendisinin asil Mill\u00ee M\u00fccadele’mize hi\u00e7bir \u015fekilde kar\u0131\u015fmas\u0131na m\u00fcsaade buyurulmamas\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 veriliyor. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa ‘n\u0131n 30 Eyl\u00fclde verdi\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131kta : ” Trabzon valisinin bu gibi i\u015flere kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamas\u0131 konusundakim d\u00fc\u015f\u00fcncemizin yerinde oldu\u011fu kabul edildikten sonra, “Trabzon’un durumunda \u00e7oktand\u0131r beklenen d\u00fczelme ger\u00e7ekle\u015fti” deniliyordu. Efendiler, son olarak sundu\u011fum bilgilerle bir ger\u00e7ek \u00fczerinde daha d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ayd\u0131nlatmak isterim. Trabzon Valisi Galip Bey ile Zeki Bey, saray ve Ferit Pa\u015fa ile ili\u015fki i\u00e7inde idiler. Bir hey’et halinde \u0130stanbul’a gitmekten maksatlar\u0131, mill\u00ee gayeye hizmet de\u011fil, orada gerekenleri ayd\u0131nlatarak ve baz\u0131 tedbirler tavsiye ederek, yeni talimat almak gibi bir maksada dayand\u0131\u011f\u0131na bence \u015f\u00fcphe yoktur. Nitekim, Zeki Bey daha sonra \u0130stanbul’a gidince, arkas\u0131ndan gerekti\u011fi kadar para ve cephane g\u00f6ndermeye s\u00f6z verilerek ve \u00f6zel bir talimat ile Trabzon ve G\u00fcm\u00fc\u015fhane dolaylar\u0131nda \u00f6rg\u00fctler kurmak \u00fczere g\u00f6ndlerilmi\u015ftir. Kendisini \u0130nebolu’da tutuklat\u0131p Ankara’ya getirtmi\u015ftim. Bana, bu s\u00f6ylediklerinin hepsini itiraf etti. Yaln\u0131z, s\u00f6zde \u0130stanbul’u aldatt\u0131\u011f\u0131n\u0131, alaca\u011f\u0131 para ve sil\u00e2hlar\u0131 bize teslim etmek niyetinde bulundu\u011funu s\u00f6yledi. Buna o g\u00fcn ve hatt\u00e2 bug\u00fcn bile inanacak saf kimseler bulunabilir mi? Bununla birlikte, ben bu z\u00e2t\u0131, Erzurum Kongresi’ndeki ili\u015fkinin hat\u0131ras\u0131na sayg\u0131 duyarak, yaln\u0131z gerekli uyan ve nasihatlarda bulunmakla yetinmi\u015f ve serbest b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

\u0130LK BOZKIR OLAYI VE \u0130ZM\u0130T MUTASSARRIFI’NIN KAR\u015eI KOYMASI
\nEfendiler, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan kolordu komutan\u0131 olarak Konya’ya g\u00f6nderilen Sait Pa\u015fa’y\u0131 30 Eyl\u00fclde \u0130stanbul’a geri g\u00f6nderdik. Konya Valisi ka\u00e7ak Cemal Bey’in ka\u00e7\u0131\u015f\u0131ndan \u00f6nce tertipledi\u011fi ilk Bozk\u0131r olay\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in, 20′ nci Kolordu ve Ni\u011fde’de 11′ inci T\u00fcmen vas\u0131tas\u0131yla ve bunlar\u0131n yard\u0131mlar\u0131yla gerekli tedbirler al\u0131narak, \u0130stanbul’un, \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 bekledi\u011fi olaylar\u0131 \u00f6nledik. Ere\u011fli, Bolu, Adapazar\u0131, \u0130zmit dolaylar\u0131nda kurulmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan Kuva-y\u0131 Milliye te\u015fkil\u00e2t\u0131, Eyl\u00fcl ay\u0131n\u0131n son g\u00fcnlerinde b\u00fcy\u00fck bir hassasiyet g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131. O \u00e7evrelerdeki Kuva-y\u0131 Milliye liderleri, kabinenin direnmesi halinde \u0130stanbul’a harekete haz\u0131r bulunduklar\u0131n\u0131 bildiriyorlard\u0131. Bu hususu, 28 Eyl\u00fclde, b\u00fct\u00fcn memlekete ve tabi\u00ee olarak \u0130stanbul’a da bir genelgeyle bildirdik. Ancak, \u0130zmit \u015fehrinde, 2 Ekim g\u00fcn\u00fc olumsuz denebilecek yeni bir durum kar\u015f\u0131s\u0131nda kald\u0131k. O tarihte, \u0130zmit mutasarr\u0131f\u0131, Suat Bey ad\u0131nda bir zatt\u0131. Kendisini telgraf ba\u015f\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131k. Son g\u00fcnlerde yap\u0131lan tebli\u011flerin hepsinin al\u0131n\u0131p, gereklerinin yerine getirilip getirilmedi\u011fini sordum. Mutasarr\u0131f Bey, yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada diyordu ki : Yap\u0131lan tebli\u011fleri ald\u0131m. Anla\u015fmazl\u0131k ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k olmamas\u0131 i\u00e7in halk\u0131 serbest b\u0131rakarak dinlemeyi en do\u011fru hareket sayd\u0131m. Olumsuz s\u00fcylentiler vard\u0131r. Hey’et-i Temsiliye’den a\u00e7\u0131klama istemek ve \u00f6zellikle maksad\u0131n \u0130ttihat H\u00fck\u00fbmeti’ni \u00f6nceki \u015fekliyle yeniden diriltmek olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kesin olarak anlamak karar\u0131ndad\u0131rlar. Bendeniz en tarafs\u0131z bir kimse olarak huzur ve g\u00fcvenli\u011fi koruma g\u00f6revini y\u00fcklenmi\u015f bulunuyorum. Her kim ve her ne i\u00e7in olursa olsun, sonucu bilinmeyen bir macerayla ba\u015fkalar\u0131n\u0131 s\u00fcr\u00fcklemeyi do\u011fru bulmam. Telbirli ve ihtiyatl\u0131 hareket etme yanl\u0131s\u0131 oldu\u011fumu b\u00fct\u00fcn tecr\u00fcbelerime dayanarak arz ederim. 101 Verdi\u011fim cevap aynen \u015fu idi : S\u0131vas, 2.10.1919 Suat Bey’e C – \u0130zmit’te en k\u00fc\u00e7\u00fck bir anla\u015fmazl\u0131k ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa meydan vermemek as\u0131l g\u00f6revimiz oldu\u011fu gibi, taraf\u0131m\u0131zdan da \u00f6zellikle rica edilmi\u015f bir husustur. Mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t ve m\u00fccadelemizin me\u015fru maksad\u0131n\u0131 ve niteli\u011fini gerek z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eenize gerek \u0130zmit’teki bir\u00e7ok kimseye ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 yazm\u0131\u015f ve yazmakta bulundu\u011fumuz bildiri ve a\u00e7\u0131klamalarla, en kinci d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131za bile anlatm\u0131\u015f oldu\u011fumuza \u015f\u00fcphemiz kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k, ayak tak\u0131m\u0131n\u0131n dedikodusundan \u00f6teye bir de\u011feri olmayan s\u00f6ylentilerin, karar verme konusunda etkili olabilece\u011fine imk\u00e2n vermiyoruz. Bundan ba\u015fka, e\u011fer halk\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi noktalar var idiyse, bunlar neden derhal bize sorulup, \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmam\u0131\u015f bulunuyor. Siz, tarafs\u0131z olarak kalmay\u0131 tercih buyuruyorsunuz. Oysa, tuttu\u011funuz yol kesinlikle tarafs\u0131zl\u0131k yolu olamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc, siz milletin me\u015fru m\u00fccadelesine kar\u015f\u0131 tarafs\u0131zl\u0131k iddias\u0131nda bulundu\u011funuz halde, haince davran\u0131\u015flar\u0131 ile kanun d\u0131\u015f\u0131 ve asl\u0131nda yok h\u00fckm\u00fcnde olan Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin memurlu\u011funu yapmakla me\u015fguls\u00fcn\u00fcz. \u0130ttihat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n diriltilmesi ile u\u011fra\u015facak k\u0131s\u0131r g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fclerden olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 siz pek g\u00fczel anlayabilirsiniz. Size en temiz duygularla ve fakat b\u00fct\u00fcn kesinli\u011fi ile \u015funu arz ederim ki, siz art\u0131k Ferit Pa\u015fa Kabinesi’ne g\u00fcven duymuyor iseniz, bunu Dahiliye Nezareti’ne resmen bildirmelisiniz. E\u011fer milletin h\u00fck\u00fcm ve isteklerine ayk\u0131r\u0131 olarak Ferit Pa\u015fa Kabinesi’ne g\u00fcveniniz varsa, \u0130zmit’in say\u0131n halk\u0131n\u0131 me\u015fru olan milli m\u00fccadelesinde serbest b\u0131rakmak \u00fczere derhal yerinizi terk ile \u0130stanbul’a hareket edin. Bu iki noktadan herhangi birine uymaman\u0131z halinde, y\u00fbksek \u015fahs\u0131n\u0131z\u0131n kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fi durumun sebep ve sorumlusunun yine siz olmu\u015f bulunaca\u011f\u0131n\u0131 pek samim\u00ee olarak bildirmeyi vicdan\u00ee bir g\u00f6rev sayar\u0131m. Hey’et-i Temsiliye Ad\u0131na Mustafa Kemal Mutasarr\u0131f Bey’in,”Kulunuzu s\u00fck\u00fbnetle dinleyiniz efendim, bendeniz iyi ifade edemedim. Maksad\u0131n\u0131z\u0131n y\u00fcceli\u011finden ve me\u015frulu\u011fundan zaten s\u00f6z edilemez” c\u00fcmleleriyle ba\u015flayan cevab\u0131nda yaz\u0131lan sat\u0131rlar, bizi yar\u0131nki cuma namaz\u0131na kadar kendi halimize b\u0131rak\u0131n\u0131z. Ferit Pa\u015fa’ya kimbilir ka\u00e7 defa kalemle h\u00fccum eden bendenizi ne kadar k\u00f6t\u00fc g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcyorsunuz efendim” c\u00fcmleleriyle son buluyordu. Bunun \u00fczerine, ertesi g\u00fcnk\u00fc cuma namaz\u0131na kadar bekleyece\u011fimizi bildirmek \u00fczere yazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131m telgrafa \u015fu iki c\u00fcmleyi ekledim : “Sizi k\u00f6t\u00fc g\u00f6zle g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm \u015feklindeki zan do\u011fru de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, vicdan\u0131m\u0131z s\u0131zlamadan verebilece\u011fimiz h\u00fck\u00fcmler, ancak fiil\u00ee sonu\u00e7lara ba\u011fl\u0131d\u0131r, efendim” O tarihte, \u0130zmit’te, Albay As\u0131m Bey ad\u0131nda bir zat t\u00fcmen komutan\u0131 olarak bulunuyordu. As\u0131m Bey’e de, bir iki g\u00fcnden beri, telgraf ba\u015f\u0131nda tebligatta bulunulmu\u015ftu. Ancak, hi\u00e7bir cevap al\u0131nam\u0131yordu. Onu da 2 Ekim g\u00fcn\u00fc makine ba\u015f\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131m ve konu\u015ftum. Kendisine: “Kabinenin d\u00fc\u015fece\u011fi ve belki de d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olmas\u0131 kesindir. Bu bak\u0131mdan milletin azim ve iradesi her t\u00fcrl\u00fc karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcnde bir g\u00fcce sahiptir” dedikten sonra, kesin d\u00fc\u015f\u00fcnce karar\u0131n\u0131 beklemekte oldu\u011fumu s\u00f6yledim . T\u00fcmen Komutan\u0131 As\u0131m Bey’in uzun \u00f6z\u00fcr dilemeler ve g\u00f6r\u00fc\u015f bildirmelerle dolu cevab\u0131ndan \u00e7\u0131kan elle tutulur anlam, \u015fimdiye kadar cevap vermeyi\u015finin sebebinin \u0130stanbul’daki Kolordu Komutan\u0131’ndan sordu\u011fu sorulara cevap alamam\u0131\u015f olmas\u0131ndan ileri geldi\u011fi ve yar\u0131nki cuma namaz\u0131nda karar al\u0131naca\u011f\u0131 c\u00fcmleleri ile \u00f6zetlenebilir. Baz\u0131 nasihat ve te\u015fvikleri i\u00e7ine alan cevab\u0131m\u0131zda ba\u015fl\u0131ca \u015funlar\u0131 s\u00f6yledim : ” Ferit Pa\u015fa’n\u0131n yar\u0131na kadar \u00e7ekilmesi pek muhtemeldir. Bu takdirde, yar\u0131nki toplant\u0131n\u0131z sonunda Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’ye ve kesinle\u015fti\u011fi takdirde yeni h\u00fck\u00fbmet ba\u015fkan\u0131na, kabinenin mill\u00ee gayeyi tam olarak benimsemi\u015f tarafs\u0131z kimselerden kurulmas\u0131n\u0131n istirham edilmesini ve bunun beklendi\u011finin arzedilmesini sa\u011flay\u0131n\u0131z. Bir de, vatan\u0131m\u0131z\u0131 ve mill\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 kurtarmak i\u00e7in, kurulacak yeni kabine ile i\u015fbirli\u011fi h\u00e2linde daha pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmaya ihtiyac\u0131m\u0131z oldu\u011fundan, tam bir s\u00fck\u00fbnet i\u00e7inde, Hey’et-i Temsiliye karar\u0131yla arzetti\u011fim hususlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak te\u015fkil\u00e2tlanmaya devam buyurulmas\u0131n\u0131 rica ederim.” 102<\/p>\n

FER\u0130T PA\u015eA’NIN \u0130ST\u0130FASI<\/p>\n

Efendiler, ben, As\u0131m Bey’e bu son c\u00fcmleleri yazd\u0131r\u0131rken (2 Ekim 1919, saat 15.40’ta) araya imzas\u0131z \u015f\u00f6yle bir telgraf girdi : “Pa\u015fa Hazretleri, \u0130stanbul’daki yak\u0131n arkada\u015flar s\u00f6ylediler. B\u00fct\u00fcn ak\u015fam gazeteleri yaz\u0131yormu\u015f. Ferit Pa\u015fa sa\u011fl\u0131k durumu dolay\u0131s\u0131yla istifa etmi\u015f. Kabineyi kurmak \u00fczere Tevfik Pa\u015fa g\u00f6revlendirilmi\u015f. Daha sabahtan s\u00f6yleniyordu, fakat do\u011frulanmam\u0131\u015ft\u0131, \u015fimdi do\u011fruland\u0131 efendim.” Bu telgraf\u0131 kim veriyor? Anlay\u0131n\u0131z, dedim. Sormaya zaman kalmadan telgraf \u015fu \u015fekilde devam etti. “Biz, Ankara telgraf\u00e7\u0131lar\u0131, Pa\u015fa Hazretleri’nin huzurunda derin sayg\u0131 ile e\u011filiriz ve vatan\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131na bir bel\u00e2 k\u00e2busu olan bu kabinenin devrilmesi i\u00e7in milletin ba\u015f\u0131na ge\u00e7erek kazand\u0131\u011f\u0131 ba\u015far\u0131y\u0131 kutlar\u0131z. L\u00fbtfen s\u00f6yleyiniz.” Telgraf haberle\u015fmesi kesildi. Ger\u00e7ekten de 2 Ekimde Ferit Pa\u015fa Kabinesi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bulunuyordu. Ancak, yeni kabineyi kuran Tevfik Pa\u015fa de\u011fil Ayan’dan Birinci Ferik Ali R\u0131za Pa\u015fa idi. Efendiler, s\u0131ras\u0131 gelmi\u015fken arz eyleyim. B\u00fct\u00fcn telgraf\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n, te\u015febb\u00fcslerimiz ve Mill\u00ee M\u00fccadelemiz i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 fedak\u00e2rca hizmetlerinin mill\u00ee tarihimizde \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. Kendilerine bug\u00fcn a\u00e7\u0131k\u00e7a te\u015fekk\u00fcr etmeyi bir bor\u00e7 sayar\u0131m.<\/p>\n

AL\u0130 RIZA PA\u015eA KAB\u0130NES\u0130<\/p>\n

Efendiler, Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve Ali R\u0131za Pa\u015fa’n\u0131n kabine kurmak \u00fczere g\u00f6revlendirildi\u011fini 2\/3 Ekim 1919 tarihinde yazd\u0131\u011f\u0131m bir genelge ile b\u00fct\u00fcn millete bildirdim. Bu genelgenin bir suretini de bilgi i\u00e7in yeni sadrazama verdim. 2 Ekim g\u00fcn\u00fc, yeni kabine ba\u015fkan\u0131yla ba\u011flant\u0131 kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Ertesi g\u00fcn\u00fc Meclis-i V\u00fckel\u00e2’n\u0131n oturumunda Hey’et-i Temsiliye ile g\u00f6r\u00fc\u015feceklerine s\u00f6z verilmi\u015fti. Arz etti\u011fim bu genelgedeki beili ba\u015fl\u0131 noktalar \u015funlard\u0131 : 1) Yeni kabine, Erzurum ve Sivas Kongreleri’nde belirlenen ve tespit edilen milli te\u015fkil\u00e2t ve gayelere sayg\u0131l\u0131 oldu\u011fu takdirde, Kuva-y\u0131 Milliye ona yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. 2) Yeni kabine, Meclis-i Milli’nin toplanmas\u0131yla fiili denetleme g\u00f6revine ba\u015flan\u0131ncaya kadar, milletin kaderi ile ilgili herhangi bir taahh\u00fcde girmeyecektir. 3) Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’na tayin edilecek temsilciler, mill\u00ee d\u00e2v\u00e2y\u0131 ger\u00e7ekten kavram\u0131\u015f ve millelin g\u00fcvenini kazanm\u0131\u015f bilgili ve yetenekli kimselerden se\u00e7ilecektir. Bildiride, bu sayd\u0131\u011f\u0131m ilkelerin, yeni kabine taraf\u0131ndan kabul edilmesinin teklif edilece\u011fi a\u00e7\u0131kland\u0131ktan sonra, bu konuda ba\u015fkaca g\u00f6r\u00fc\u015fleri varsa, yar\u0131n \u00f6\u011fleye kadar hemen bildirilmesi iste\u011finde bulunuldu. 3 Ekim 1919 g\u00fcn\u00fc, Sadrazam Ali R\u0131za Pa\u015fa’ya yazd\u0131\u011f\u0131m telgrafta millet, \u015fimdiye kadar i\u015fba\u015f\u0131na ge\u00e7enlerin Anayasa’ya ve mill\u00ee gayeye ayk\u0131r\u0131 hareketlerinden \u00fcz\u00fcnt\u00fc duydu. Bundan dolay\u0131 me\u015fru olan haklar\u0131n\u0131 tan\u0131tmak ve mukaderat\u0131n\u0131 ehliyetli ve g\u00fcvenilir ellerde g\u00f6rmek hususunda kesin karar\u0131n\u0131 verdi. Gereken sa\u011flam te\u015febb\u00fcsleri yapt\u0131. D\u00fczenli bir te\u015fkil\u00e2t\u0131 bulunan Kuva-y\u0131 Milliye, milletin kesin iradesini tam olarak g\u00f6sterme ve ispat etme kudretini elde etti. 103 Millet, padi\u015fah\u0131n g\u00fcven ve itimad\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f olan y\u00fcksek \u015fahsiyetiniz ile sayg\u0131de\u011fer arkada\u015flar\u0131n\u0131z\u0131 m\u00fc\u015fkil durumda b\u0131rakmak istemez. Aksine, yard\u0131mc\u0131 olmaya b\u00fct\u00fcn i\u00e7tenlisi ile haz\u0131rd\u0131r. Ancak, H\u00fck\u00fbmet i\u00e7inde, Ferit Pa\u015fa ile birlikte \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f naz\u0131rlar\u0131n bulunmas\u0131, y\u00fcksek hey’etinizin g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle milli gayenin biribiri ile ne dereceye kadar ba\u011fda\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00fcy\u00fck bir a\u00e7\u0131k kalplilikle anlamak mecburiyetini do\u011furmu\u015ftur. Millete tam bir g\u00fcven gelmedik\u00e7e, at\u0131lm\u0131\u015f olan kurtulu\u015f ad\u0131m\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131 ve yar\u0131m tedbirlerle yetinilmesi uygun g\u00f6r\u00fclmemektedir. Bu bak\u0131mdan, \u015fu hususlar\u0131n sizce kabul edilip edilmeyece\u011fini kesin ve a\u00e7\u0131k olarak anlamak isteriz.” dedik ve genelge dolay\u0131s\u0131 ile belirtti\u011fim \u00fc\u00e7 esas\u0131 sayd\u0131k. Daha sonra,”bu temel noktalarda uyu\u015fma bulundu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra, ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 durumun giderilmesi i\u00e7in ikinci derecede baz\u0131 hususlar\u0131 da arz edece\u011fiznizi bildirdik. Ali R\u0131za Pa\u015fa, bu g\u00fcn, Saray’a ant i\u00e7mek \u00fczere gideceklerinden telgraf\u0131n\u0131za yar\u0131n cevap verilecegi bildirildi.<\/p>\n

AL\u0130 RIZA PA\u015eA KAB\u0130NES\u0130’NDE SEZ\u0130LEN KARARSIZLIK<\/p>\n

Biz, baz\u0131 tav\u0131rlardan, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nde bir \u00e7ekingenlik, bu kabineyi olu\u015fturan \u015fah\u0131slar\u0131nda kafalar\u0131nda bir bulan\u0131kl\u0131k sezer gibi olduk. Onun i\u00e7in baz\u0131 tedbirler almay\u0131 uygun g\u00f6rd\u00fck. Ayn\u0131 g\u00fcnde bir genelge yazd\u0131k. Bunda, h\u00fck\u00fbmet ile millet aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f ve gaye birli\u011finin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir tebli\u011f ile bildirilinceye kadar eskiden oldu\u011fu gibi resm\u00ee haberle\u015fmenin kesilmi\u015f bir durumda bulundurulmas\u0131 gere\u011fini bildirdik. Bundan ba\u015fka, her taraftan gelen teklif ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri birle\u015ftirerek, b\u00fct\u00fcn kolordu komutanlar\u0131na ve Mill\u00ee M\u00fccadele’ye yard\u0131mc\u0131 olan valilere de 3 Ekim g\u00fcn\u00fc, baz\u0131 gizli tebli\u011flerde bulunduk. Yeni kabine ile ilk temas\u0131m\u0131za ait olan bu belgeleri, oldu\u011fu gibi y\u00fcksek hey’etinizin g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcne sermeyi, bundan sonraki haberle\u015fme ve ili\u015fkilerin kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131labilmesi bak\u0131m\u0131ndan uygun g\u00f6r\u00fcyor. M\u00fcsaade buyurur musunuz? \u015eifre Sivas, 3.10.1919 B\u00fct\u00fcn Kolordu Komutanlar\u0131na ve Milli M\u00fccadele’ye Yard\u0131mc\u0131 olan Vali ve Vali Vekillerine A\u015fa\u011f\u0131daki telgraf\u0131n Harbiye ve Dahili Naz\u0131rlar\u0131na \u00e7ekilerek sonucun bildirilmesi rica olunur : Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n haince hareketlerine \u00e2let olarak halk\u0131 fiil\u00ee olarak sil\u00e2hland\u0131rmaya ve biribirini \u00f6ld\u00fcrtmeye kalk\u0131\u015fan Konya Valisi Cemal, El\u00e2z\u0131\u011f Valisi Ali Galip ve Malatya Mutasarr\u0131fi Halil Bey’ lerin tutuklanarak harp divan\u0131na verilmeleri, Trabzon Valisi Galip , eski Kastamonu Valileri \u0130brahim ve Ali R\u0131za Bey’ler ile Ankara Valisi Muhittin Pa\u015fa’ n\u0131n herhangi bir g\u00f6reve getirilmemeleri; milletin kanun\u00ee haklar\u0131n\u0131 \u00e7ekemediklerinden, milli dav\u00e2 ve m\u00fccadeleye yard\u0131mlar\u0131ndan dolay\u0131 azledilen S\u0131vas Valisi Re\u015fit Pa\u015fa ‘ n\u0131n eski g\u00f6revine getirilmesi, eski Bitlis Valisi Mazhar M\u00fcfit ve eski Van Valisi Haydar Bey ‘ lerin derhal bo\u015f illere tayin edilerek g\u00f6revlendirilmeleri istenmektedir. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk 104 Cemiyeti Hey’et-i Temsiliyesi ad\u0131na Mustafa Kemal \u015eifre S\u0131vas, 3.10.1919 B\u00fct\u00fcn Vali ve Kolordu Komutanlan ile Ba\u011f\u0131ms\u0131z Mutasarr\u0131fl\u0131klara A\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6rne\u011fe uygun olarak Sadrazam’a m\u00fcracaat buyurulmas\u0131 ve sonucun bildirilmesi rica olunur : M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131 sil\u00e2hland\u0131rmaya ve biribirini \u00f6ld\u00fcrtmeye kalk\u0131\u015fan ve orduyu i\u00e7ten y\u0131karak sonunda vatan\u0131 savunmas\u0131z b\u0131rakmak i\u00e7in emir veren, ordunun s\u0131rlar\u0131n\u0131, \u015fifreleri \u00e7almak i\u00e7in fiil\u00ee tertiplere giri\u015fmek suretiyle a\u00e7\u0131\u011fa vuran ve Anayasa h\u00fck\u00fcmleri gere\u011fince dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 bulunan milletin \u00f6zel haberle\u015fmelerine engel olan eski n\u00e2z\u0131rlardan Ali Kemal Bey, S\u00fcleyman \u015eefik Pa\u015fa , Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 Adil Bey’ in, Millet Meclisi a\u00e7\u0131l\u0131nca, Y\u00fcce Divan’a verilmek \u00fczere hi\u00e7bir yere ka\u00e7malar\u0131na meydan verilmemesini ve Telgraf Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Refik Halit Bey ‘ in ayn\u0131 sebeplerle derhal tutuklanarak ilgili mahkemeye verilmesini kanunun dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 ve kutsall\u0131\u011f\u0131 ad\u0131na istemekteyiz. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Hey’et-i Temsiliyesi adma Mustafa Kemal Harbiye Nezareti’ne ge\u00e7en Cemal Pa\u015fa, elbette orduya resm\u00ee bir tebli\u011f yapacakt\u0131. \u0130\u015fte ona ilk cevap olmak \u00fczere kolordulara \u015fu telgraf\u0131n verilmesini tavsiye ettik : \u015eifre 3′ \u00fcnc\u00fc, 20′ nci, 12′ nci, 15′ inci, 13′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanl\u0131klar\u0131na 20’ nci Kolordu Komutan\u0131 Fuat Pa\u015fa’ya (ayr\u0131ca) Konya’da Refet Bey’e (ayr\u0131ca) Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa ‘ n\u0131n ilk tebli\u011fine kar\u015f\u0131l\u0131k olmak \u00fczere a\u015fa\u011f\u0131daki telgraf\u0131n gizli olarak kendisine \u00e7ekilmesi ve sonucun bildirilmesi rica olunur. “Z\u00e2t\u0131devletlerizin, me\u015fru Mill\u00ee M\u00fccadele’nin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri b\u00fcy\u00fck bir kanaat ve inan\u00e7la ba\u015f\u0131nda bulundu\u011funuzu bilmekteyiz. Harbiye Nezareti’ne getirilmeniz sevin\u00e7le kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Z\u00e2t\u0131devletlerinin ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in b\u00fct\u00fcn ordu ve b\u00fct\u00fcn Kuva-y\u0131 Milliye yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. Ba\u015far\u0131n\u0131z\u0131 tam olarak sa\u011flayabilme bak\u0131m\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131daki hususlar\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa zamanda yerine getirilmesini rica ederiz : a) Cevat Pa\u015fa yahut eski 1’inci Ordu M\u00fcfetti\u015fi Fevzi Pa\u015fa Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na atanmal\u0131d\u0131r. b) Galatal\u0131 Albay \u015eevket Bey yahut Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa \u0130stanbul’daki Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131 ve Istanbul Merkez Komutanl\u0131\u011f\u0131na atanmal\u0131d\u0131r. Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa , \u0130stanbul Merkez Komutan\u0131 ve Galatal\u0131 \u015eevket Bey 25’inci Kolordu Komutan\u0131 \u015feklinde de olabilir. 105 c) Albay ismet Bey ‘in Harbiye Nezareti M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131’na, d) T\u00fcmen Komutan\u0131 Yarbay Kemal Bey ‘in Emniyet Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’ne atanmas\u0131na arac\u0131 olunmal\u0131d\u0131r. e) Ordu \u00fczerinde k\u00f6t\u00fc etki yapm\u0131\u015f olan, Harbiye Nezareti’ni i\u015fg\u00f6rmez ve de\u011fersiz bir duruma d\u00fc\u015f\u00fcren ve Meclis-i Mill\u00ee’den ge\u00e7meden eski r\u00fctbeleri ile g\u00f6reve al\u0131p kendilerine s\u0131rf siyas\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnceleri dolay\u0131s\u0131yla i\u015f verilmi\u015f bulunan emeklilerin derhal g\u00f6revlerine son verilerek, \u00f6nemli ve hassas makamlar\u0131n g\u00fcvenilir ellere teslimi gerekir. f) 3′ \u00fcnc\u00fb Kolordu eski Komutan\u0131 Albay Refet Bey sebepsiz olarak istifaya mecbur edildi\u011finden, bu i\u015flemin d\u00fczeltilerek kendisinin, bug\u00fcn bulundu\u011fu Konya’da 12′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na atanmas\u0131, Fuat Pa\u015fa ile ilgili i\u015flemin de d\u00fczeltilerek kendisinin 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131. g) Fuat Pa\u015fa’ n\u0131n yerine atanan Hamdi Pa\u015fa ve 12′ nci Kolordu’ya atanan Sait Pa\u015fa derhal as\u0131l g\u00f6revlerine d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmelidirler. h) \u0130lk f\u0131rsatta m\u00fcfetti\u015fliklerin yeniden kurularak, Do\u011fu Anadolu’daki kolordular\u0131n 13′ \u00fcnc\u00fc Kolordu da dahil oldu\u011fu halde K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’ ya, Bat\u0131 Anadolu’daki kolordular\u0131n \u0130stanbul ve Edirne de dahil oldu\u011fu halde Ali Fuat Pa\u015fa ‘ ya verilmesi ve \u015fimdilik iki m\u00fcfetti\u015flik ile yetinilmesi uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Hey’et-i Temsiliye Ad\u0131na Mustafa Kemal Efendiler, yeni sadrazamdan bekledi\u011fimiz cevap nihayet geldi, \u015fudur: \u00c7ok ivedi Sadaret, 4.10.1919 Sivas’ta M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Delegelerine \u0130lgi : 2 ve 3 Ekim 1919<\/p>\n

AL\u0130 RIZA KAB\u0130NES\u0130 M\u0130LL\u0130 TE\u015eK\u0130LAT VE GAYELER\u0130 SORUYOR<\/p>\n

Erzurum ve S\u0131vas Kongrelerinde, tayin ve tespit edildi\u011fi, telgraflar\u0131nda bildirilen te\u015fkil\u00e2t ve gayelerineden ibaret oldu\u011fu Vekiller Hey’eti’nce bilinemedi\u011finden, durumun gere\u011fi incelenmek \u00fczere her \u015feyden \u00f6nce s\u00f6z konusu ko\u0131\u0131grelerin kararlar\u0131n\u0131n acele olarak bildirilmesi istenmektedir, efendim. Sadrazam Ali R\u0131za Sadaret, 4.10.1919 Sadrazam Pa\u015fa ve sayg\u0131de\u011fer arkada\u015flarn\u0131n – i\u00e7lerinde biraz sonra g\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere, Kuva-y\u0131 Milliye’nin temsilcisi olarak kabineye girdi\u011fini s\u00f6yleyen Cemal Pa\u015fa’ n\u0131n da bulunmu\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen – h\u00fckumeti kurmu\u015f olduklar\u0131 g\u00fcne kadar, mill\u00ee gayelerin neden ibaret oldugunu bilmediklerini s\u00f6ylemeleri, \u015fa\u015f\u0131lacak bir \u015fey de\u011fil midir? 106 Bundan daha da \u00e7ok dikkati \u00e7eken nokta, mill\u00ee gayelere uyup uymamak konusunda karar verebilmek i\u00e7in, \u00f6ncelikle kongrelerin kararlar\u0131n\u0131 istemi\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Oysa, bu kadar da\u011fda\u011faya ve uygulanmas\u0131 selefi Ferit Pa\u015fa’n\u0131n d\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7an kongrelerin kararlar\u0131n\u0131 bilmemeleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir miydi? Maksatla\u0131zn\u0131n zaman kazanmak ve bize kar\u015f\u0131 hi\u00e7bir taahh\u00fcde gir meksizin, yeni ve \u015feytanca tedbirlerle milleti aldatarak, kendini g\u00f6ster mi\u015f olan dayan\u0131\u015fma ve ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 gev\u015fetmek oldu\u011fur\u0131a asla \u015f\u00fcphe etmedim. Ancak, e\u011fer aradaki ba\u011flar kopar\u0131lacaksa ben de her \u015feyden \u00f6nce onlar\u0131n b\u00fct\u00fcn i\u00e7y\u00fczlerini milletin g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcne serecek bir davran\u0131\u015f\u0131 tercih ettim. Bu y\u00fczden, Sadraza\u0131n’\u0131n ve sayg\u0131de\u011fer arkada\u015flar\u0131n\u0131n iste\u011fini yerine ge tirdim. 4 Ekim 1919 tarihli telgrafla, kongrenin bildirisini oldu\u011fu gibi, t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcnde yaln\u0131z te\u015fkil\u00e2tla ilgili ana noktalar\u0131n\u0131 \u00f6zet olarak bildirdim . Hi\u00e7bir yerden h\u00fck\u00fbmetle resmf yaz\u0131\u015fmalara giri\u015filmemesi i\u00e7in yeniden genel tebli\u011fler yap\u0131ld\u0131. Efendiler, ayn\u0131 g\u00fbnde \u015fnyle bir telgraf ald\u0131m : C: Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m alt\u0131nda kurulmu\u015f olan y\u00fcce kabine, milletin iste\u011fine uygun olarak, vatan\u0131n saadet ve sel\u00e2metini sa\u011flamak i\u00e7in sars\u0131lmaz bir kararl\u0131l\u0131kla \u00e7al\u0131\u015fma konusunda tam bir g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine varm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Osmanl\u0131 toplu lu\u011funda birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131, millf ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n korunmas\u0131, y\u00fcce hil\u00e2fet ve saltanat makam\u0131n\u0131n dokunulmazl\u0131\u011f\u0131, Anayasa h\u00fck\u00fcmleri gere\u011fince, hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki, b\u00fct\u00fcn bir milletin iradesine dayan\u0131larak ger\u00e7ekle\u015ftirilebilecektir. Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n vap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihteki s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kalan b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131n ve \u015fehirterinin, bu anla\u015fma\u0131i\u0131n kendisine temel dayanak yapt\u0131\u011f\u0131 Wilson prensipleri gere\u011fince do\u011frudan do\u011fn\u0131ya Osmanl\u0131 saltanat\u0131n\u0131r\u0131 idaresi alt\u0131nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ve bu s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kal\u0131p da n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu m\u00fcsl\u00fcman olan vatan birli\u011finin par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyerek, bu topraklar \u00fczerindeki tarih\u00ee. dini ve co\u011frafi baklanm\u0131za ve adalet anlay\u0131\u015f\u0131na uygun bir karar al\u0131nmas\u0131n\u0131n sa\u011flann\u0131as\u0131 da bug\u00fcnk\u00fc h\u00fckumetin vazge\u00e7ilmez bir gayesidir, Meclis-i Mill\u00ee toplan\u0131ncaya kadar milletin. kaderi \u00fczerinde hi\u00e7bir kesin ve resm\u00ee taahh\u00fcde girilmemesi, Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’na g\u00f6nderilecek delegelerin mill? d\u00e2v\u00e2y\u0131 kavram\u0131\u015f, g\u00fcvenilir, ileriyi g\u00f6ren ve yetenekli kimselerden se\u00e7ilmesi tabi\u00eedir. Memleketimizdeki me\u015frutiyet idaresi gere\u011fince mill? h\u00e2kimiyet ge\u00e7erli oldu\u011fundan, g\u00f6revini hakk\u0131yla kavram\u0131\u015f olan bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbrnet, milletin kararu\u0131\u0131 almadan memleketin al\u0131nyaz\u0131s\u0131 hakk\u0131nda ka rar veremeyece\u011fi i\u00e7in, se\u00e7imlerin bir an \u00f6nce yap\u0131lmas\u0131 konusunda her t\u00fcrl\u00fc te\u015febb\u00fcsleri yapmakta, Meclis-i Meb’usan’\u0131n toplanmas\u0131m \u00e7abukla\u015ft\u0131rma bak\u0131m\u0131ndan gereken kolayl\u0131klan g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ancak, h\u00fckumetin politikas\u0131nda hakim olan ilke, kanun hi\u0131k\u00fbmlerine b\u00fbt\u00fbn\u00fbyle uyarak aksi durumlar\u0131 anlama ve ortadan kald\u0131rmaktan ibarettir. Ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 ve kanunsuz durumlar\u0131n s\u00fcregelmesi, Osmanl\u0131 Devleti’nin h\u00fck\u00fbmet merkezi ile Anadolu’yu biribirinden ay\u0131rarak bir\u00e7ok k\u00f6t\u00fb sonu\u00e7lar do\u011furaca\u011f\u0131ndan Allah korusun, devlet merkezinin var l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrecek ve memleketin \u00f6teki b\u00f6lgelerinin de i\u015fgal alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 sonucunu vererek vatan\u0131n birli\u011fini bozacakt\u0131r. Bu bak\u0131mdan bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmet , taraf\u0131n\u0131zdan i\u015fgal olunan resmi dairelerin bo\u015falt\u0131lmas\u0131, hi.ik\u00ee\u0131met i\u015flerinin aksat\u0131lmas\u0131na son verilmesi, en k\u00fc\u00e7\u00fck bir eksikli\u011fe bile u\u011frat\u0131lmamas\u0131 \u015fart olan h\u00fch\u00fbmet otoritesine sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi, yabar\u0131c\u0131larla siyas\u00ee ili\u015fkilere giri\u015filmemesi ve milletvekili se\u00e7imlerinde halk\u0131n h\u00fcrriyetine asla kar\u0131\u015f\u0131lmamas\u0131 hususlarma taraf\u0131n\u0131zdan s\u00f6z verilmesini istiyor. Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, dikkat buyurulursa, bu telgrafta ne adres vard\u0131r ne de imza… Ger\u00e7i, Sadrazaml\u0131k makam\u0131ndan yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Fakat, ba\u015fka bir \u015fey daha anla\u015f\u0131l\u0131yordu ki, bu sat\u0131rlar\u0131 yazan \u015fah\u0131s veya \u015fah\u0131slar, bir defa Hey’et-i Temsiliye’yi tan\u0131mak ve onunda imzal\u0131 resm\u00ee yaz\u0131\u015fma ve g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulunmak istemiyorlard\u0131. Bir de, bizim kongrelerde tespit etti\u011fimiz kararlar\u0131 ve kendilerine teklif etti\u011fimiz \u00fc\u00e7 noktan\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131n\u0131, yeni kabinenin sadrazam\u0131 ve vekilleri tabi\u00ee buluyorlar. Bu kararlar\u0131n ve ilkelerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine zaten gayret etmekte olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. 107 Ancak, Sadrazam, h\u00fck\u00fbmetin politikas\u0131ndaki ana ilke, kanun h\u00fck\u00fcmleridir. G\u00f6revi, aksi durumlar\u0131n \u00f6nlenmesinden ve ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan ibarettir \u015feklindeki bir giri\u015ften sonra bizim tav\u0131r ve hareketlerimizin ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 ve kanunsuz oldu\u011funu dolayl\u0131 yoldan belirtmeye \u00e7al\u0131\u015farak bunun devam\u0131 halinde, n\u0131erkez ile Anadolu’nun biribirinden kopmakla sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 ve bunun do\u011furaca\u011f\u0131 tehlikeleri sayarak, sonunda baklay\u0131 a\u011f\u0131z\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131yor: ” Taraf\u0131n\u0131zdan i\u015fgal edilen resmi dairelerin bo\u015falt\u0131lmas\u0131, h\u00fck\u00fbmet i\u015flerinin aksat\u0131lmas\u0131na son verilmesi, h\u00fckumet otoritesine sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi, yabanc\u0131larla siyas\u00ee ili\u015fkilere giri\u015filmemesi , milletvekillerinin se\u00e7iminde halk\u0131n h\u00fcrriyetine asla m\u00fcdahale edilmemesi hususlar\u0131na taraf\u0131m\u0131zdan s\u00f6z verilmesini istemekn suretiyle, bizim varl\u0131\u011f\u0131m\u0131za ve faaliyetimize son vermek maksad\u0131nda oldu\u011funu belirtiyor. Efendiler, belki unuturum, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamalara giri\u015fmeden \u00f6nce s\u00f6ylemeliy\u0131m k\u0131 taraf\u0131m\u0131zdan i\u015fgal edilmi\u015f resmi daireler yoktur. Yaln\u0131z S\u0131vas ili, okullar\u0131n tatilde bulunmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, Hey et-\u0131 Temsiliye yi lisede misafir etmi\u015fti. S\u00f6z konusu edilmek istenen resm\u00ee daire bu olacakt\u0131. Yeni kabine, her t\u00fcrl\u00fc faaliyetine ba\u015flang\u0131\u00e7 olmak \u00fczere Hey’et-i Temsiliye’yi buradan kovarak, halk\u0131n g\u00f6z\u00fcnde onun n\u00fcfuz ve haysiyetini k\u0131r mak istiyordu. Efendiler, kimden kime yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilmemi\u015f olan bu telgraf \u00fczerine, S\u0131vas telgraf merkezi ile \u0130stanbul telgraf merkezi aras\u0131nda aynen \u015fu haberle\u015fme yap\u0131ld\u0131 : Ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u0130stanbul Merkez M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’ne Sadaret merkezinden yaz\u0131lan telgraf, ba\u015fl\u0131k ve imzas\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Anadolu ve Rumeli M\u00fcdaa-i Hukuk Cemiyeti Hey’eti Temsiliyesi taraf\u0131ndan kabul edilmedi. Telgraf sureti merkezimizde al\u0131konmu\u015ftur. Gerekenlere bilgi verilmesi rica olunur. \u0130mza Kongre Merkezi – Bize, \u00fczerinde Sadrazam Pa\u015fa Hazretleri’nin cevab\u0131d\u0131r, ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla Amet\u00e7i Bey verdi; kopyas\u0131 telgrafhanededir. Siz Pa\u015fa Hazretleri’ne b\u00f6yle veriniz. – Hey’et-i Temsiliye’ye denilmemekte ve kimden geldi\u011fi bilinmemektedir. Bu y\u00fczden, ba\u015fl\u0131k ve imza olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kabul etmiyorlar. – O halde, \u015fimdi da\u011f\u0131ld\u0131. Kabinede bu konuda bir \u015fey yazarlarsa durum elbette ayd\u0131nlan\u0131r efendim. Bu cevab\u0131 verdikten sonra da\u011f\u0131ld\u0131lar. Art\u0131k bize bir \u015fey gelmez. Fakat, Sadrazam Pa\u015fa belki evinden yazar. Bizim bu merkezin i\u015fi kabine toplant\u0131s\u0131 bitince son bulur, kapan\u0131r azizim. – Siz, dedi\u011fimizi \u00c2met\u00e7i Bey’e s\u00f6yleyin. – \u00c2met\u00e7i Bey de gitti. Yaln\u0131z\u0131m. – Telefonla s\u00f6yleyiniz. – Bizde \u015fehir telefonu yok. Bununla birlikte siz telgraf\u0131 \u00f6ylece saklay\u0131n\u0131z da sabahleyin resmen bir \u015fey yazd\u0131ral\u0131m efendim. – Sadrazam Pa\u015fa’ya telefon edin. – Karde\u015fim, Sadrazam Pa\u015fa’ya anlatamay\u0131z ki… 108 OIa\u011fan\u00fcst\u00fc B\u00e2b\u0131\u00e2I\u00ee, 4.10.1919 S\u0131vas Kongre Msrkezi M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’ne Erenk\u00f6y\u00fc’nde oturan Sadrazam Pa\u015fa Hazretle\u0131i telefonla ara\u0131\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve saat yirmi biri yirmi be\u015f ge\u00e7ti\u011fi halde bulunamad\u0131. Bu haberle\u015fme \u00e7aresiz olarak yar\u0131n arz edilecektir, efendim. B\u00e2b\u0131\u00e2li M\u00fcd\u00fcr\u00fc H\u00fcseyin H\u00fcsn\u00fc OIa\u011fan\u00fcst\u00fc Istanbul, 4.Ia.I9I9 Kongre Merkezi’ne C : B\u00e2b\u0131\u00e2l\u00ee M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’nden de bildirildi\u011fi gibi, \u015fimdi yirmi biri yirmi be\u015f ge\u00e7eye kadar telefondan arand\u0131klar\u0131 halde, Sadrazam Pa\u015ea Hazretleri’nin konaklar\u0131ndan cevap al\u0131namad\u0131. Biraz sonra yine arayaca\u011f\u0131m, Cevap al\u0131rsam derhat bildiririm. Alamazsam sabah\u0131 beklemek zarur\u00ee olacakt\u0131r, efendim. \u0130stanbul Telgraf M\u00fcd\u00fcr\u00fc Tevfik Efendiler, ertesi g\u00fcn\u00fc, yani 5 Ekim 1919 tarihinde, Hey’eti Temsiliye’ye \u00e7ekilen imzas\u0131z telgraf\u0131n, cevap olarak Sadrazam taraf\u0131ndan yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylendi. Bunu do\u011frulayan resmi ve imzal\u0131 bir yaz\u0131 olmamakla birlikte, biz b\u00f6yle k\u00fc\u00e7\u00fck bir nokta \u00fczerinde daha fazla durmay\u0131 yararl\u0131 ve gerekli g\u00f6rmedik. Sadrazam Pa\u015fa’ya cevap yazmay\u0131 uygun bulduk. 5 Ekimde yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z uzun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n ana noktalar\u0131n\u0131 \u00f6zetleyeyim : Tekliflerimizin hepsinin benimsenip kabul edilmi\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. dedikten sonra, taraf\u0131m\u0131zdan s\u00f6z verilmesi istenen noktalar \u00fczerinde a\u00e7\u0131klamalar yapt\u0131k ve \u015funlar\u0131 s\u00f6yledik : “Ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 ve kanunsuz durumlar\u0131 yaratan Ferit Pa\u015fa Kabinesi idi. Ferit Pa\u015fa Kabinesi taraf\u0131ndan giri\u015filmi\u015f olan gayrime\u015fru i\u015f ve hareketleri do\u011furan sebeplerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in taraf\u0131n\u0131zdan kesin tedbirler al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 takdirde, kendili\u011finden yok olur.” “Cemiyetimizin, bug\u00fcnk\u00fc kabineye s\u00f6z verip yard\u0131mlarda bulunabilmesi i\u00e7in \u00f6nce, h\u00fck\u00fbmetin millf te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131 olumlu kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k ve kesin bir dille ifade etmesi gerekir. Aksi takdirde, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven ve samimiyetin varl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcpheli kalacak ve biribiri ile z\u0131tla\u015fan davran\u0131\u015f ve te\u015febb\u00fcslerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ihtimali bulunacakt\u0131r.” Ali R\u0131za Pa\u015fa ‘n\u0131n imzas\u0131z telgraf\u0131nda : “memleketimizdeki me\u015frutiyet idaresi gere\u011fince, milli h\u00e2kimiyetin ge\u00e7erli oIdu\u011fu” noktas\u0131na da : “Ger\u00e7ekten \u00f6yle ise de, da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131ndan ba\u015flayarak Meclis-i Mebusan’\u0131n d\u00f6rt ay i\u00e7inde toplanmas\u0131 Anayasa’m\u0131z\u0131n a\u00e7\u0131k h\u00fck\u00fcmlerinden iken, bug\u00fcne kadar se\u00e7men k\u00fct\u00fckleri bile d\u00fczenlenmemi\u015ftir. Bu davran\u0131\u015f, Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa me\u015frutiyete bir darbesi ve Anayasa’ya kesin bir tecav\u00fcz\u00fc demektir; ceza kanununun ilgili maddesine g\u00f6re bir cinayet say\u0131larak i\u015fleyenler hakk\u0131nda kanun h\u00fck\u00fcmlerinin tam olarak uygulanmas\u0131, mill\u00ee h\u00e2kimiyeti kabul edecek ve kanun h\u00fck\u00fcmlerinin yerine getirilmesini kendisi i\u00e7in kanuni bir g\u00f6rev sayacak her me\u015fru h\u00fck\u00fbmetin ilk kutsal g\u00f6revidir” kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bulunduk. Ondan snnra \u015fu teklifleri ileri s\u00fcrd\u00fck : 1-Memlekete s\u00fckun ve g\u00fcven oldu\u011funu ve mill\u00ee d\u00e2v\u00e2n\u0131n tamamiyle hakl\u0131 ve me\u015fru bulundu\u011funu resm\u00ee bir bildiri ile il\u00e2n ederek, milletin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn birli\u011fine h\u00fck\u00fbmetin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriniz. 2 – D\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan h\u00fck\u00fbmetin haince hareketlerine \u00e2let olmu\u015f bulunan birtak\u0131m y\u00fcksek dereceli memurlar vard\u0131r. Onlar\u0131 ilgili bulunduklar\u0131 mahkemeye veriniz. Mill\u00ee M\u00fccadele’ye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan baz\u0131 109 valiler hakk\u0131nda devlet hizmetinde kullan\u0131lmamalar\u0131 i\u00e7in gereken i\u015flemi yap\u0131n\u0131z. Mill\u00ee M\u00fccadele’ye hizmet ettikleri i\u00e7in g\u00f6revden al\u0131nm\u0131\u015f olanlar\u0131 g\u00f6revlerine iade ediniz. 3 – R\u00fctbelerinin iadesi Meclis-i Mill\u00ee’nin onay\u0131ndan ge\u00e7memi\u015f bulunan ve tek \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lma nedeni birtak\u0131m siyas\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncelerden ibaret bulunan emeklileri, derhal eski durumlar\u0131na d\u00f6nd\u00fcr\u00fcn mevkileri ehliyetli ellere teslim ediniz. 4 – Eski n\u00e2z\u0131rlardan Ali Kemal ve \u00c2dil Beyler ile S\u00fcleyman \u015eefik Pa\u015fa’n\u0131n Meclis-i Mill\u00ee’nin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda Y\u00fcce Divan’a verilmek \u00fczere, hi\u00e7bir yere ka\u00e7malar\u0131na meydan verilmemesini, Posta ve Telgraf Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Refik Halit Bey’in derhal tutuklanarak ilgili bulundu\u011fu mahkemeye teslimini, kanunun dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 ve milli haklar\u0131n kutsall\u0131\u011f\u0131 ad\u0131na isteriz. 5 – Mill\u00ee M\u00fccadele’ye kat\u0131lm\u0131\u015f veya Mill\u00ee M\u00fccadele’yi desteklemi\u015f olanlar aleyhine ba\u015flanm\u0131\u015f olan kovu\u015fturma ve bask\u0131lara son veriniz. 6 – Bas\u0131n\u0131 yabanc\u0131 sans\u00fcr\u00fcnden kurtar\u0131n\u0131z. \u0130\u015fte Efendiler, \u00f6zet olarak sayd\u0131\u011f\u0131m bu noktalarla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f ve tekliflerden sonra, telgraf\u0131m\u0131z\u0131 \u015f\u00f6yle bitirdik : Arz edilen noktalara ve ileri s\u00fcr\u00fclen tekliflere millet i\u00e7in yeterli, a\u00e7\u0131k ve uygun bir cevap verilen zamana kadar, mill\u00ee gayelerin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in millet\u00e7e al\u0131nm\u0131\u015f olan fiil\u00ee tedbirlere, eskisi gibi devam zorunda kal\u0131naca\u011f\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn illerden, ba\u011f\u0131ms\u0131z sancaklardan ve onlara ba\u011fl\u0131 yerlerden ald\u0131\u011fnm\u0131z kararlar \u00fczerine tam bir kesinlikle arz ederiz. \u0130mza : Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Hey’et-i Temsiliyesi ad\u0131na, Mustafa Kemal. Efendiler, \u0130stanbul ile haberle\u015fme biter bitmez, derhal \u015fu genelge iIe durumu memlekete bildirdim : 5.10.1919 Genelge \u0130stanbul Belediyesi’ne, Bas\u0131na Sadrazam Pa\u015fa Hazretleri, Erzurum ve S\u0131vas Kongrelerindeki temel kararlar\u0131 ve mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n gayelerini tabi\u00ee bulmakla birlikte, d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gereken baz\u0131 noktalar g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, h\u00fck\u00ee\u0131metle milletin ger\u00e7ek anlamda uzla\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla ve b\u00fct\u00fcn merkezlerin g\u00f6r\u00fc\u015flerinin \u00f6z\u00fcne dayan\u0131larak verilen cevap ve ileri s\u00fcr\u00fclen teklifler aynen a\u015fa\u011f\u0131daki genelge ile duyurulur. Gelecek cevap ve ona g\u00f6re al\u0131nacak kararlar derhal duyurulacakt\u0131r.<\/p>\n

YUNUS NAD\u0130 BEY’E ARABULUCULUK YAPTIRILIYOR<\/p>\n

Efendiler, AIi R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nin iktidar mevkiine ge\u00e7ti\u011finin be\u015finci g\u00fcn\u00fcne geldik. H\u00e2l\u00e2 anla\u015fam\u0131yoruz. Memleketin \u0130stanbul ile olan resm\u00ee haberle\u015fme ve ili\u015fkileri h\u00e2l\u00e2 kesilmi\u015f olarak s\u00fcr\u00fcp gidiyor. Sadrazam Pa\u015fa Hazretleri, tekliflerimize cevap vermiyor ve hi\u00e7bir vakit vermemi\u015f oldu\u011funu g\u00f6receksiniz. Kabineden hi\u00e7 kimse bizimle g\u00f6r\u00fc\u015fmek istemiyor. Bu g\u00fcn, yani 6 Ekim l919 g\u00fcn\u00fc, Yunus Nadi Bey arkada\u015f\u0131m\u0131z, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 olan Cemal Pa\u015fa’y\u0131, daveti \u00fczerine makam\u0131nda ziyarete gitmi\u015f.Cemal Pa\u015fa,Yunus Nadi Bey’e durumdan \u00f6zellikle h\u00fck\u00fbmetIe Hey’et-i Temsiliye aras\u0131nda daha bir anla\u015fma olmad\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmi\u015f ve anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bizi haks\u0131z g\u00f6stermi\u015f; kendilerinin her \u015feyi kabul ve uygulamaya haz\u0131r bulunduklar\u0131n\u0131 anlatm\u0131\u015f. Herhalde anla\u015fmazl\u0131k \u00e7\u0131karan ve bunda direnen taraf\u0131n He ‘et-i Temsiliye oldu\u011funu 110 s\u00f6ylemi\u015f. \u00d6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, Yunus Nadi Bey’in bizimle olan \u015fahs\u00ee dostlu\u011funa dayanarak, taraflan uzla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in arabuluculuk yapmas\u0131n\u0131 teklif etmi\u015f olacak. Yunus Nadi Bey bu arac\u0131l\u0131k teklifini sevinerek kabul etmi\u015f. Yaln\u0131z, Yunus Nadi Bey’in, Cemal Pa\u015fa’n\u0131n verdi\u011fi bilgileri sa\u011flam ve ger\u00e7ek olarak kabuIlendi\u011fi ve durumu ona g\u00f6re de\u011ferlendirdi\u011fi, \u015fimdi s\u00fcz\u00fcn\u00fc edece\u011fim telgraf\u0131n\u0131n ifadesinden anla\u015f\u0131lmaktayd\u0131. Yunus Nadi Bey’le telgraf ba\u015f\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f olan bu g\u00f6r\u00fc\u015fmemiz, yeni kabine ile bizi, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte de olsa, uzla\u015fmaya y\u00f6neltme bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Bu sebeple, m\u00fcsaade buyurursan\u0131z biraz a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Pa\u015fa’n\u0131n beni telgraf ba\u015f\u0131na davet etti\u011fini haber ver diler. Zaten dairemizde bulunan makine ba\u015f\u0131na gittim. . \u0130stanbul -” Harbiye telgrafhanesi Yunus Nadi Bey z\u00e2t\u0131devletinizle g\u00f6r\u00fc\u015fmek istiyor efendim,” denildikten sonra; “Harbiye teIragrafhanesinde makine ba\u015f\u0131nda haz\u0131r\u0131m dendi”.” Haz\u0131r olan kimdir?” dedim. Telgraf\u00e7\u0131 – “Yunus Nadi Bey ve yan\u0131nda N\u00e2z\u0131r Pa\u015fa’n\u0131n y\u00e2veri Cevat Rifat Bey vard\u0131r efendim. N\u00e2z\u0131r Pa\u015fa y\u0131 istediler mi, yoksa…” a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulundu. “- Kendileriyle \u015fimdi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcz. Yaln\u0131z, beni telgrafa davet ettikleri zaman N\u00e2z\u0131r Pa\u015fa istiyor” demi\u015flerdi.” Davet eden N\u00e2z\u0131r Pa\u015fa m\u0131d\u0131r, yoksa z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eeleri mi? Yunus Nadi Bey – ” N\u00e2z\u0131r Pa\u015fa’n\u0131n m\u00fcsaadesiyle ve yav eri vas\u0131tas\u0131yla, Harbiye merkezinden z\u00e2t\u0131devletlerini arad\u0131k. Bu y\u00fczden vanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131ld\u0131 efendim,” dedi. Ben -” Te\u015fekk\u00fcr ederim. Buyurun”, dedim. Bunun \u00fczerine Yunus Nadi Bey’in s\u00f6zleri al\u0131nmaya ba\u015fland\u0131. Yunus Nadi Bey, d\u00fc\u015f\u00fcncelerine \u015f\u00f6yle bir giri\u015f yapt\u0131 : “Mill\u00ee iradenin, millet h\u00e2kimiyetini etkili k\u0131lmas\u0131n\u0131n olumlu bir sonucu olarak meydana gelen de\u011fi\u015fiklik \u00fczerine, burada kurulan h\u00fck\u00fbmetle, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2y aras\u0131nda uyumlu bir birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131n\u0131n gecikmeyece\u011fine h\u00fckmetmi\u015ftim. Yapt\u0131\u011f\u0131m son\u0131\u015fturmadan sonra, daha bir iki noktada anla\u015fmazl\u0131k bulundu\u011funu anlad\u0131m. Bu uyumun kurulmas\u0131ndaki gecikme i\u00e7te ve d\u0131\u015fta iyi olmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, baz\u0131 hususlar\u0131 arz etmeyi bir g\u00f6rev sayd\u0131m.” Ondan sonra, \u015fimdi \u00f6zetleyece\u011fim noktalarla ilgili bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini, ilk konu olarak belirttiler. 1- Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nde bulunmu\u015f olan baz\u0131 \u015fah\u0131slar\u0131n bu kabinede yer ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in k\u00f6t\u00fc g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclmelerinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 Abuk Pa\u015fa (Ahmet Abuk Pa\u015fa)’n\u0131n Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin d\u00fc\u015fmesinde rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131; 2 – R\u0131za Pa\u015fa H\u00fck\u00fbmeti’nin bir ge\u00e7i\u015f devresi h\u00fck\u00fbmeti oldu\u011funu, s\u00fcresinin Meclis-i Meb’usan se\u00e7iminin sonuna kadar devam edebilece\u011fini 3 – Bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmetin, mill\u00ee gaye ve isteklerinin hepsini yerinde bulma ve olumlu bir sonuca ula\u015fmas\u0131na da \u00e7al\u0131\u015fma konusunda en ufak \u015f\u00fcpheye yer vermemekte oldu\u011funu, belirttiler ve; 4 – \u00d6zellikle, Cemal ve Abuk Pa\u015fa gibi kimselerin, h\u00fck\u00fbmette milli d\u00e2v\u00e2n\u0131n birer temsilcisi ve kefili gibi kabul edilmelerinde karars\u0131zl\u0131\u011fa yer yoktur, h\u00fckm\u00fcn\u00fc verdiler. \u0130kinci konu olarak da Yunus Nadi Bey, \u015fah\u0131slarla ilgili noktaya dokundular. Bunda bizimle tamamen ayn\u0131 duyguda olmakla birlikte, biraz \u0131l\u0131ml\u0131 olma tavsiyesine cesaret edece\u011fim dedi ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, mill\u00ee ba\u015far\u0131n\u0131n uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iyi etkilerin, baz\u0131lar\u0131nda intikamc\u0131l\u0131kla yorumlanarak lekelenmekten korunman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011fu \u015feklinde belirtti. 111 Yunus Nadi Bey, “Bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmet \u00fcyeIeri ile yapt\u0131\u011f\u0131m temaslardan, h\u00fck\u00fbmetin, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n isteklerinin yerine getirilmesinde kararl\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor” dedikten sonra \u015fu bilgiyi verdi : “Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa, bu g\u00fcn yay\u0131nlanacak bildiride bu noktan\u0131n asl\u0131nda yeterince a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f oldu\u011funu; ancak, bildiri, h\u00fck\u00fbmetin a\u011fz\u0131ndan, resm\u00ee bir dille yaz\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funa g\u00f6re, her y\u00f6n dikkate al\u0131narak araya s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6stermelik birka\u00e7 kelimeye \u00f6nem verilmemesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi.” Yunus Nadi Bey, yeni sadrazam ile h\u00fck\u00fbmetinin – her t\u00fcrl\u00fc yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131ln\u0131ay\u0131 gidermek i\u00e7in – mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n ileri gelenlerinin g\u00f6sterece\u011fi bir hey’etle do\u011frudan do\u011fruya temas kurma konusundaki samimi iste\u011fini bildirdikten sonra, b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u015fu c\u00fcmle ile \u00f6zetledi : “Bug\u00fcn bendenizin en gerekli sayd\u0131\u011f\u0131m husus, bunal\u0131m\u0131n sona ermesi ve karmakar\u0131\u015f\u0131k bir durumda s\u00fcr\u00fcp gitmemesinden ibarettir” Yunus Nadi Bey , bu konudaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi belledi\u011fi i\u00e7in, ben de \u015fu cevab\u0131 verdim : S\u0131vas, 6.10.1919 Yunus Nadi Beyefendi’ye Hey’et-i Temsiliye’ce Sadrazam Pa\u015fa Hazretleri’ne yap\u0131lan birinci ve ikinci derecedeki tekliflerle, kendisinin hey’etimize vermi\u015f oldu\u011fu cevap ve \u00f6zellikle bu cevab\u0131n son b\u00f6l\u00fcmleri bilmem taraf\u0131n\u0131zdan g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f m\u00fcd\u00fcr? S\u00f6ylediklerinizden ve y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizden, bu yaz\u0131lan g\u00f6rmemi\u015f oldu\u011funuza ve tekliflerimizin z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eenize bunlarm nitelik ve samiz\u0131\u0131iyetini tam olarak anlamam\u0131\u015f olanlar taraf\u0131ndan anlat\u0131lm\u0131\u015f bulundu\u011funa h\u00fbkmediyoruz. Bu nedenle, burada konunun esas\u0131 \u00fczerinde bir tart\u0131\u015fmaya girmeyi m\u00fc\u015fk\u00fcl g\u00f6r\u00fcyoruz. Yaln\u0131z, \u015fahs\u00ee olan y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizdeki baz\u0131 noktalar\u0131 ayd\u0131nlatmak maksad\u0131yla, a\u015fa\u011f\u0131da, s\u0131rayla a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yeni kabine ile mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z aras\u0131nda uyumlu bir birlik kurulmas\u0131n\u0131n gecikmeyece\u011fi yarg\u0131s\u0131na biz de varm\u0131\u015ft\u0131k. Bu gecikmenin sebebini bizde de\u011fil, yeni kabinenin d\u00f6rt g\u00fcnd\u00fcr g\u00f6stermekte oldu\u011fu karars\u0131z tav\u0131rda aramak gerekir. Yeni kabine, bize aram\u0131zda bir anla\u015fmazl\u0131k oldu\u011funu da bildirmemi\u015ftir. Yeni kabinede, yerlerinde b\u0131rak\u0131lan eski n\u00e2z\u0131rlarm namuslanndan \u015f\u00fcphe etmemekle birlikte, eski kabinenin a\u011f\u0131r su\u00e7 say\u0131lacak i\u015flerine bilerek veya bilmeyerek kat\u0131lm\u0131\u015f olmalan g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulacak \u00f6nemli bir noktad\u0131r. Abuk Pa\u015fa ‘ n\u0131n kabinenin d\u00fc\u015fmesinde oynam\u0131\u015f oldu\u011fu rol bizce bilinmemektedir. Biz, sonucu sa\u011flaya\u0131\u0131 g\u00fcc\u00fc pek iyi biliriz. Bizim maksad\u0131m\u0131z, bu h\u00fck\u00fbmeti, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bir ge\u00e7i\u015f devresi h\u00fck\u00fbmeti olarak kabul etmek de\u011fildir. Aksine, milletin kaderi \u00fczerinde karar vercek ve ban\u015f\u0131 yapacak en \u00f6nemli bir hey’et olabilmesini dileriz. Milletimizin ana \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, yabanc\u0131lar\u0131n bizce hi\u00e7 \u00f6nemi yoktur. Biz, davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 yabanc\u0131lar\u0131n dedikodusuna uydurma g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc reddetmi\u015f olanlardan\u0131z. \u0130\u00e7 ve d\u0131\u015f durumu b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ile biliyoruz. Att\u0131\u011f\u0131m\u0131z ad\u0131m tesad\u00fcflere ba\u011fl\u0131 de\u011fildir, derin d\u00fc\u015f\u00fcncelere, sa\u011flam temellere, b\u00fct\u00fcn milletin d\u00fczenli bir te\u015fkil\u00e2ta ba\u011fl\u0131 ger\u00e7ek kuwetine ve irade g\u00fcc\u00fcne dayanmaktad\u0131r. Millet, egemenli\u011fini b\u00fct\u00fcn anlam\u0131yla b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya tan\u0131tt\u0131rmaya kesin olarak karar vermi\u015ftir. Bunun i\u00e7in de her yerde, her t\u00fcrl\u00fc tedbir al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcnk\u00fc h\u00fckumetin mill\u00ee d\u00e2v\u00e2 ve istekleri olumlu kar\u015f\u0131lamas\u0131n\u0131 ve olu\u0131nl\u0131\u0131 bir sonuca ba\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bekleriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u015fka t\u00fbrl\u00fc iktidarda kalamaz. Abuk Pa\u015fa’ y\u0131 bilmiyoruz. Ancak, Cemal Pa\u015fa’dan mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n temsilcisi olmaktan ba\u015fka bir \u015fey beklemeyiz. (Efendiler, \u015eunu belirtmeliyizn ki, Cemal Pa\u015fa bizim temsilcimiz de\u011fildi. Kendisine b\u00f6yle bir mevki ve g\u00f6revin verilmi\u015f olmas\u0131, sizce bilinen tutumundan dolay\u0131 do\u011fru da de\u011fildi. Ancak, Yunus Nadi Bey’in telgraf\u0131nda, Cemal Pa\u015fa’n\u0131n temsilci gibi kabul edilmesin de \u015f\u00fcpheye gerek yoktur denilmi\u015f olmas\u0131ndan, Cemal Pa\u015fa’n\u0131n bunu istedi\u011fi kan\u0131s\u0131na var\u0131lm\u0131\u015f ve bu g\u00f6rev kendisine bir oldubitti halinde verilmi\u015ftir.) 112 Cemal Pa\u015fa n\u00e2z\u0131r olur olmaz, kendilerinin herkesten \u00f6nce bizimle ili\u015fki kurup ger\u00e7ek durumu anlayaca\u011f\u0131n\u0131 ve ona g\u00f6re h\u00fck\u00ee\u0131metle mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini birle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 umuyorduk. Oysa, daha b\u00f6yle bir temastan ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bizim yeni kabineye kar\u015f\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc\u011fi.im\u00fcz teklif ve istekler, \u015fahs\u00ee ve keyf\u00ee olmay\u0131p, b\u00fct\u00fcn iller ve ba\u011f\u0131ms\u0131z sancaklarla bunlara ba\u011fl\u0131 yerlerin, be\u015f kolordu komutan\u0131u\u0131n ve mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta ba\u011fl\u0131l\u0131k g\u00f6steren y\u00fcksek dereceli memurlar\u0131n Hey’et-i Temsiliyemize bildirmi\u015f olduklas\u0131 tekliflerin, Hey et-i Temsiliye’mizce, h\u00fbk\u00fcmeti m\u00fcmk\u00fbn oldu\u011fu kadar g\u00fc\u00e7 bir duruma sokmama d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile yap\u0131lm\u0131\u015f \u00f6zetinin \u00f6zeti durumundaki bir sonucundan ibarettir. Bu teklif ve isteklerde sand\u0131\u011f\u0131n\u0131z ve belirtti\u011finiz sak\u0131ncalar da yoktur. H\u00fck\u00fbmet, Fiey’et-i Temsiliye’mizle samim\u00ee ve cidd\u00ee ili\u015fki ve g\u00f6ri.i\u015fmelerde bulundu\u011fu takdirde, ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan istek ve tekliflerin h\u00fck\u00fbmet\u00e7e uygulanabilecek \u015fekil ve zaman\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131rmaya hi\u00e7bir engel bulunmamaktad\u0131r. Yaln\u0131z, Sadrazam Pa\u015fa’n\u0131n, Hey’et-i Temsiliye’mize 4 Ekimde cevap olarak g\u00f6nderdi\u011fi telgraf\u0131ndaki son paragraflar dikkati \u00e7eker niteliktedir. E\u011fer me\u015fru olan mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z ile bunun y\u00f6netimini elinde bulunduranlar\u0131, gayrime\u015fru ve kanun d\u0131\u015f\u0131 tan\u0131ma zfhniyeti devam ettirilecekse, hi\u00e7bir uyu\u015fma imk\u00e2n\u0131 bulunamayaca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur. Bug\u00fcn yay\u0131nlanaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi\u011finiz bildiride, her ne sebeple olursa olsun, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t ve m\u00fccadelemiz hakk\u0131nda ele\u015ftirici bir diI kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde, hatt\u00e2 bu tutum \u00f6nemsiz birka\u00e7 keIimeden ibaret kalsa bile, taraf\u0131m\u0131zdan her t\u00fcrl\u00fc an\u00b7 la\u015fma imk\u00e2n\u0131 ortadan kald\u0131nlm\u0131\u015f say\u0131lacakt\u0131r. Zaten \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti, Hey’et-i Temsiliye ile iyiden iyiye anla\u015fmad\u0131k\u00e7a, bildirisi hi\u00e7bir yerden al\u0131nmayacakt\u0131r. Belki, yaln\u0131zca \u0130stanbul bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalabilir. Hey’et-i Temsiliye’miz b\u00fbt\u00fbn fller ile ba\u011f\u0131ms\u0131z sancaklar ad\u0131na kendi b\u00f6lgelerinde milletin genel oylan ile se\u00e7ilmi\u015f temsilcilerinin olu\u015fturdu\u011fu Erzurum ve S\u0131vas’ta toplanan genel kongreler taraf\u0131ndan kararla\u015ft\u0131nlm\u0131\u015f ve se\u00e7ilmi\u015f bulunan me\u015fru bir miIl\u00ee te\u015fekk\u00fcld\u00fcr. Temsil yetene\u011fi ve kudreti de fiili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile ortadad\u0131r. Meclis-i Meb’usan’m toplan\u0131p da fiilen denetleme g\u00f6revine ba\u015flayaca\u011f\u0131 g\u00fcne kadar, Hey’et-i Temsiliye’nin millet ve memleketin kaderi ile ilgilenmesi zaruridir. H\u00fck\u00fcmetin, hey’etimizIe sam\u00eem\u00ee temas ve ili\u015fkisi, elbette kendi mevki ve kuvvetini g\u00fc\u00e7lendirecektir. Ayr\u0131 ayn y\u00f6nlerde y\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc takdirde, bunun memleket ve millet \u00e7\u0131karlan i\u00e7in sak\u0131ncalar do\u011furaca\u011f\u0131 tabi\u00eedir. Biz, bug\u00fcnk\u00fc kabinede, varl\u0131klan memIeket ve millet i\u00e7in \u00f6zellikle yararl\u0131 olaca\u011f\u0131na inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z baz\u0131 kimselerin, daha \u00f6nce oIdu\u011fu gibi, birer birer kabineden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 \u015feklindeki son moda kabine taktiklerine u\u011frad\u0131klann\u0131 g\u00f6rmek istemeyiz (Efendiler bu dedi\u011fimizin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6receksiniz). S\u0131vas’ta toplanm\u0131\u015f bulunan Hey’et-i Temsiliye, bizzat ve do\u011frudan do\u011fruya h\u00fck\u00fbmetle en samim\u00ee temas ve ili\u015fkide bulunmaya haz\u0131r ve isteklidir. Bu g\u00f6revi ba\u015fkalar\u0131na vermek yetkisine sahip de\u011fildir. H\u00fck\u00fbmetle tam bir anla\u015fma ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi takdirde, temas\u0131n kolay ve g\u00fcvenilir olabilmesi i\u00e7in daha ba\u015fka \u00e7areler de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u00d6zet olarak, kar\u0131\u015f\u0131k duruma bir an \u00f6nce son verilmesi, \u00f6ncelikle, h\u00fckumetin kendisine arz ve teklif etti\u011fimiz \u015fekildeki bir bildirisinin, g\u00f6stermelik kelimelerle de\u011fil, samimi bir dil ile yay\u0131nlanmas\u0131 ve \u00f6teki tekliflerin olumlu kar\u015f\u0131lan\u0131p yerine getirilece\u011fi konu sunda, Sadrazaml\u0131\u011f\u0131n, arz etti\u011fimiz hususlara do\u011frudan do\u011fruya cevap vermesiyle m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. Yoksa, Refik Halit Bey taraf\u0131ndan h\u00e2l\u00e2 telgraflar\u0131m\u0131z ve bildirilerimiz kontrol edilir, \u00e7al\u0131n\u0131r ve al\u0131konulurken, h\u00fck\u00fbmetin samimiyetinden s\u00f6z edilmesi, bize pek garip geliyor. H\u00fck\u00fbmet, bu karars\u0131z durumunda birka\u00e7 g\u00fcn daha devam edecek olursa, millet g\u00f6z\u00fcnde daha pek kazanamad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcven ve itimad\u0131n b\u00fcsb\u00fct\u00fcn kaybolmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. Her yerden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z telgraflarda, yeni h\u00fck\u00fbmetin g\u00fcvenilir olup olmad\u0131\u011f\u0131na dair sorular sorulmaktad\u0131r. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131 arz ederim karde\u015fim. Mustafa Kemal Efendiler, Yunus Nadi Bey, verdi\u011fim bilgiler ve yapt\u0131\u011f\u0131m a\u00e7\u0131klamalardan ger\u00e7ek durumu anlad\u0131. Bizimle haberle\u015fmenin devam\u0131na gerek g\u00f6rmedi. Aksine, yeni h\u00fck\u00fbmeti ve \u00f6zellikle Cemal 113 Pa\u015fa’y\u0131 uyarmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f… Ger\u00e7ekten, a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m \u00fczere, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte de olsa, bir anla\u015fma durumu ve manzaras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Efendiler, 6 Ekim 1919 g\u00fcn\u00fc de ge\u00e7ti. Biz eldeki tedbirlerin \u00f6nemle ve dikkatle y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gere\u011fini bir genelge ile emrettik. Efendiler, Yunus Nadi Bey’le haberle\u015fmemizin ertesi g\u00fcn\u00fc, nihayet, sadrazamdan cevap de\u011fil, fakat Cemal Pa\u015fa’dan \u015fu telgraf\u0131 ald\u0131k : Harbiye 7.l0.I9l9 Saat l2.O7<\/p>\n

CEMAL PA\u015eA KAB\u0130NE ADINA M\u0130LL\u0130 \u0130RADEYE AYKIRI HAREKETLERDEN KA\u00c7INILACA\u011eINA S\u00d6Z VER\u0130YOR<\/p>\n

Mustafa Kemal pa\u015fa Hazretleri’ne \u015eimdiye kadar yap\u0131lan haberle\u015fmelerin \u00f6zeti : 1 – Kabine sizinle ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncededir, mill\u00ee iradenin h\u00e2kimiyetini kabul eder. Ancak, bir \u00f6\u00e7 alma kabinesi olmaktan \u00e7ekinir. Su\u00e7lular\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 kanuni yollarla yerine getirmeyi de uygun buluyor. 2 – Zarara u\u011fram\u0131\u015f valilerin u\u011frad\u0131klar\u0131 haks\u0131zl\u0131klara son verip durumlar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmeyi, yeterli olanlar\u0131n\u0131 se\u00e7ip \u00f6zellikle atamay\u0131, ordunun \u015feref ve disiplinini de iade etmeyi tamamen \u00fcstlenir. 3 – Devlet, d\u0131\u015far\u0131da kar\u015f\u0131 \u015feref ve haysiyetini yeniden kazanabilmek i\u00e7in mill\u00ee iradeye ve Hey’et-i Temsiliye’ye dayanacakt\u0131r. 4 – Hey’et i Temsiliye’nin bir temsilcisi olarak, b\u00fct\u00fcn i\u00e7tenli\u011fimle ve sayg\u0131l\u0131 bir duygu ile arz ediyorum ki, kabine, Hey’et-i Temsiliye’nin hem d\u0131\u015fa hem de i\u00e7e kar\u015f\u0131, h\u00e2kim oluyor anlam\u0131n\u0131 vermeksizin kendisine yard\u0131mc\u0131 durumda kalmas\u0131n\u0131 ister ve bu b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fcn yarar\u0131n\u0131 takdir eder. Her\u015feyden \u00f6nce, telgraflar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak ve serbest\u00e7e \u00e7ekilmesini, yerinde b\u0131rak\u0131lacak veya yeniden tayin edilecek vali ve komutanlar\u0131n hemen hareket edebilmesini, \u00f6zellikle, kabul edilen yeni Milletvekilleri Se\u00e7imi Kanunu’nun her yere da\u011f\u0131t\u0131larak duyurulabilmesini pek yararl\u0131 g\u00f6r\u00fcr. 5 – Mill\u00ee iradeye ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flardan ka\u00e7\u0131n\u0131laca\u011f\u0131na s\u00f6z verirsem, geriye yaln\u0131z, ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n \u015fekil ve zaman\u0131 kal\u0131r ki, bunun da pek kolay olabilece\u011fine inanc\u0131m vard\u0131r. Vatan\u0131n kurtanlmas\u0131n\u0131 hedef alan gayenin ger\u00e7ekle\u015fmesine, hemen elbirli\u011fi ile \u00e7al\u0131\u015fabilmek i\u00e7in, ayr\u0131nt\u0131lar \u00fczerinde \u0131srar edilmemesini, z\u00e2t\u0131devletlerinin yard\u0131mlar\u0131n\u0131 bekler , pek rica eder, sayg\u0131de\u011fer arkada\u015flar\u0131n hepsine de sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Bu telgrafa hemen olumlu ve samim\u00ee olan \u015fu cevab\u0131m\u0131z\u0131 verdik : 114 \u015eifre S\u0131vas, 7.10.1919 Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130lgi : Z\u00e2t\u0131devletlerinin telgrafta belirttikleri hususlara, madde madde, s\u0131rayla a\u015fa\u011f\u0131daki cevap arz olunur : 1 – Kabinenin bizimle tam bir birlik ve beraberlik i\u00e7inde, mill\u00ee iradenin hakimiyeti ilkesini kabul buyurmas\u0131na, millet ad\u0131na te\u015fekk\u00fcrlerimizi arz ederiz. Kabinenin, Hey’et-i Temsiliye’nin ve b\u00fct\u00fcn mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6\u00e7 al\u0131c\u0131l\u0131kla lekelenmesi, bizce de son derecede sak\u0131n\u0131lacak ve \u00e7ekinilecek bir husustur. Bu noktada ve su\u00e7lulann kanun\u00ee yollarla cezaland\u0131nlmalar\u0131 gere\u011finde de kabine ile bir g\u00f6r\u00fc\u015f birlibi i\u00e7indeyiz. 2 – \u0130kinci maddede yaz\u0131lanlar i\u00e7in de \u00f6zellikle te\u015fekk\u00fcr ederiz. Bundan \u00f6nce arz edilmi\u015f olan hususlarda, bu noktan\u0131n \u00fczerinde durulmas\u0131n\u0131n sebebi \u015fuydu : Milli d\u00e2v\u00e2ya ve Milli M\u00fccadele’ye kar\u015f\u0131 tutumlar\u0131ndan dolay\u0131, millet taraf\u0131ndan reddedilen baz\u0131 vali ve komutanlar, \u015fekle uyma d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile, ge\u00e7ici bir s\u00fcre i\u00e7in de olsa, g\u00f6revlerine iade edildikleri takdirde, gittikleri yerlerde kabullerine imk\u00e2n g\u00f6r\u00fclmedi\u011finden, h\u00fck\u00fbmet otoritesine kar\u015f\u0131 sayg\u0131s\u0131zl\u0131k do\u011fabilir endi\u015fesi idi. 3 – \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc madde, \u00f6zellikle \u015f\u00fckranla kar\u015f\u0131lanmaya de\u011fer. \u0130n\u015fallal\u0131 birlik ve beraberlik i\u00e7inde, vatan ve milletimizin kurtulu\u015f ve mutlulu\u011funu sa\u011flamam\u0131z k\u0131smet olur. 4 – Tam bir i\u00e7tenlikle ve b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcvence ile arz ederiz ki, kabinenin g\u00f6sterdi\u011fi ciddiyet ve samimiyete kar\u015f\u0131l\u0131k, Hey’et-i Temsiliye ne i\u00e7eriye ne de d\u0131\u015far\u0131ya kar\u015f\u0131 hi\u00e7bir vakit bir h\u00e2kim olma durumu almayacak, aksine tam bir g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi ile kabul buyurulan esaslar \u00e7er\u00e7evesinde, h\u00fck\u00fbmetin g\u00fc\u00e7 ve otoritesini art\u0131r\u0131p sa\u011flamla\u015ft\u0131rmay\u0131 vatan ve milletin selameti i\u00e7in g\u00f6rev sayacakt\u0131r. Bu konuda asla \u015f\u00fcphe ve teredd\u00fct buyurulmamas\u0131n\u0131 arz ve rica ederiz. \u00d6zellikle z\u00e2t\u0131devIetlerinin, t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn sekizinci maddesi gere\u011fince, do\u011frudan do\u011fruya Hey’et-i Temsiliye’miz \u00fcyesi s\u0131fat\u0131yla kabinede temsilci olarak bulunmalar\u0131 her iki taraf\u0131n da i\u015flerinde ve kararlannda anla\u015fmaya varmalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bir g\u00fcvence sa\u011flayaca\u011f\u0131 i\u00e7in sevindiricidir. Art\u0131k kabine ile milli te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z aras\u0131nda, her noktada g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi ve uzla\u015fmaya var\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, elbette, haberle\u015fme konusundaki kay\u0131tlar da kald\u0131r\u0131lacakt\u0131r. Ancak, Hey’et-i Temsiliye, b\u00fct\u00fcn Anadolu ve Rumeli’deki te\u015fkil\u00e2t merkezleri ile ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 devam ettirmek zorunda oldu\u011fundan, \u00f6zel telgraflar \u015feklinde yap\u0131lmakta olan telgraf haberle\u015fmelerimizin eskiden oldu\u011fu gibi devam\u0131na m\u00fcsaade buyurulmas\u0131n\u0131 \u00f6zellikle istirham ederiz. Burada \u015funu da arz edelim ki, h\u00fck\u00fbmet, emirlerini tebli\u011fe ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 dakikada, hi\u00e7bir tarafta herhangi bir engelle kar\u015f\u0131la\u015fmamak ve en k\u00fc\u00e7\u00fck bir otorite sars\u0131lmas\u0131na u\u011framamak gerekti\u011finden, bu hususun sa\u011flanmas\u0131 ve Hey’et-i Temsiliye taraf\u0131ndan gerekenlere gerekli tebligat\u0131n yap\u0131labilmesi i\u00e7in, k\u0131rk sekiz saat kadar zaman b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 rica ederiz. Hey’et-i Temsiliye tarafindan yap\u0131lacak tebligata esas olmak ve millete g\u00fcven vermek \u00fczere yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 rica etti\u011fimiz kabine bildirisinin gizli olarak yay\u0131nlanmadan \u00f6nce, bu suretinin hey’etimize l\u00fctuf buyurulmas\u0131n\u0131 \u00f6zellikle istirham ederiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bildiride, bir kelimenin bile millet\u00e7e yanl\u0131\u015f anlamalan\u0131n devam\u0131na yol a\u00e7abilece\u011fini ve Hey’et-i Temsiliye’yi de millete kar\u015f\u0131 pek g\u00fc\u00e7 bir durumda b\u0131rakabilece\u011fini b\u00fct\u00fcn samimiyetimizle arz ederiz. Hey’et-i Temsiliye taraf\u0131ndan Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’ye takdim edilecek bir te\u015fekk\u00fcr yaz\u0131s\u0131 ile millete yap\u0131lacak tebli\u011f suretini gerekli yerlere g\u00f6ndermeden \u00f6nce, z\u00e2t\u0131devletlerine \u015fimdi arz edece\u011fiz ve bunlar\u0131n metinine dair kabinece ileri s\u00fbr\u00fclecek d\u00fc\u015f\u00fcnceler sayg\u0131yla dikkate al\u0131nacakt\u0131r. Yeni MilletvekilIeri Se\u00e7imi Kanunu \u00fczerindeki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc daha sonra arz etmek \u00fczere, s\u00f6z konusu kanunun hangi g\u00f6r\u00fc\u015fle haz\u0131rlanm\u0131\u015f oldu\u011funu l\u00fbtfen bildirmenizi rica ederiz. 115 5 – Temel noktalarda tam bir uzla\u015fma do\u011fduktan sonra, z\u00e2t\u0131devletleriyle sayg\u0131de\u011fer arkada\u015flann\u0131z\u0131n samimiyetlerinden \u015f\u00fcphe edilemeyece\u011finden, konunun aynnt\u0131lar\u0131 \u00fczerinde kendili\u011finden g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine var\u0131labilece\u011fi tabiidir. Bendenizin ve b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131m\u0131n, en b\u00fby\u00fck sayg\u0131 ve samimiyetlerimizle, z\u00e2t\u0131devletinizin ve i\u00e7inde bulundu\u011funuz kabinenin ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131na ve bu sayede vatan\u0131n kurtanlmas\u0131n\u0131 hedef alan gayenin bir an \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fmesine b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131m\u0131zla \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131za emniyet buyurman\u0131z\u0131 arz ve burada haz\u0131r olan b\u00fct\u00fcn arkada\u015flar\u0131m\u0131n sel\u00e2zr\u0131 ve sayg\u0131lar\u0131n\u0131 sunanm. Mustafa Kemal CemaI Pa\u015fa,bu telgraf\u0131m\u0131za o gece cevap verdi. Bunda “bildirinin hemen yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131n zarur\u00ee oldu\u011funu, ancak, gerekli noktalara dikkat ediIdi\u011fini” bildiriyordu. Biz de ayn\u0131 gece, nezaket gere\u011fi olmak \u00fczere cevap verdik. Fakat Efendiler, h\u00fck\u00fbmetin, bildirisini yay\u0131nlamadan \u00f6nce bize g\u00f6stermek istemedi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131nca, biz de millete olan bildirimizi h\u00fck\u00fbmete dan\u0131\u015fmadan yay\u0131nlad\u0131k; Padi\u015fah’a olan telgraf\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde \u00e7ektik. Efendiler, 7 Ekim 1919 tarihini ta\u015f\u0131yan bildirimiz; milleti, tutulan yolun isabetli ve ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu, bu yolda mill\u00ee birli\u011fi koruyarak bug\u00fcne kadar oldu\u011fu gibi devam edilmesi konusunda, dolay\u0131s\u0131yla ayd\u0131nlatmaya, uyarmaya ve milletin manev\u00ee g\u00fcc\u00fcn\u00fc kuvvetlendirmeye yard\u0131mc\u0131 olmak maksatlar\u0131n\u0131 dile getirmekte idi. Padi\u015fah’a yaz\u0131lan telgraf da millet ad\u0131na te\u015fekk\u00fcr\u00fc i\u00e7ine al\u0131yordu. Efendiler, bu arada k\u00fc\u00e7\u00fck bir bilgi arz edece\u011fim. Hey’etimiz, b\u00fct\u00fcn memlekete milletin ortak iste\u011finin gere\u011fini yerine getirtmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada, i\u015fgal alt\u0131nda bulunan \u0130zmir’e de do\u011frudan do\u011fruya tebligatta bu lunuyordu. Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’yle anla\u015fmakta oldu\u011fumuz 7 Ekim 1919 tarihinde, \u0130zmir’e de \u015fu telgraf\u0131 \u00e7ekiyorduk : \u0130vedi S\u0131vas, 7.10.1919 \u0130zmir Valili\u011fi Y\u00fcksek Kat\u0131na \u015eimdiye kadar g\u00f6nderilen tebligat ve yaz\u0131lar\u0131m\u0131z size ula\u015ft\u0131ysa, gereklerinin yap\u0131lmakta olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n, ula\u015fmam\u0131\u015f ise, engelleyici sebeplerinin acele bildirilmesi rica olunur. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Hey’et-i Temsiliyesi ad\u0131na Mustafa Kemal \u0130zmir’in ve \u0130zmir valisinin ne durum ve \u015fartlar i\u00e7inde bulundu\u011funu \u015f\u00fcphesiz biliyorduk. Tebli\u011flerimizi al\u0131p alamayaca\u011f\u0131 \u015f\u00fcpheli olmakla birlikte, uygulayamayaca\u011f\u0131 tabi\u00ee idi. Fakat, biz, b\u00fct\u00fcn memleketin kaderiyle me\u015fgul ve i\u015fgal tan\u0131mayan bir kuwet merkezinin bulundu\u011funu d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131za da bildirmekte yarar g\u00f6r\u00fcyorduk. 116<\/p>\n

KAZIM KARABEK\u0130R PA\u015eA’NIN BEN\u0130M H\u00dcK\u00dcMET\u0130N \u0130\u015eLER\u0130NE KARI\u015eMAM KONUSU’NDAK\u0130 D\u00dc\u015e\u00dcNCES\u0130<\/p>\n

Efendiler, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz g\u00fcnlere ait olaylara ve konulara dokunmu\u015fken, burada k\u00fc\u00e7\u00fck bir noktay\u0131 daha a\u00e7\u0131klamama m\u00fcsaadenizi rica edece\u011fim. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’dan gelen 8 Ekim 1919 tarihli bir telgrafta, \u015f\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015f ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu : “Hey’et-i Temsiliye’den y\u00fcksek \u015fahsiyetleri ile, Rauf Beyefendi’ nin ve bu gibi \u00f6nemli \u015fahsiyetlerin, milletvekili olduktan sonra da hi\u00e7bir \u015fekilde h\u00fck\u00fbmete kar\u0131\u015fmayarak Meclis’teki grubun ba\u015f\u0131nda daima s\u00f6z sahibi olarak bulunulmas\u0131n\u0131, kabinenin \u015fekli ve kurulu\u015f tarz\u0131, \u00fcyelerinin de\u011fer ve ki\u015fili\u011fi ne olursa olsun Meclis-i Mill\u00ee i\u00e7inde hep denetleyici bir mevkide kal\u0131nmas\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131n\u0131n \u00f6nemli \u015fart\u0131 ve uygulanmas\u0131 zarur\u00ee biz karar sayar\u0131m.” “Bir d\u00e2v\u00e2n\u0131n ve bir grubun en y\u00fcksek ve g\u00fc\u00e7l\u00fc tan\u0131nm\u0131\u015f olan \u015fahsiyetleri, kendi yetki \u00e7er\u00e7evelerini a\u015f\u0131p da h\u00fck\u00fbmet i\u015fine kar\u0131\u015f\u0131nca, Meclis-i Milll daima zay\u0131f kalm\u0131\u015f ve ak\u0131mlar kar\u015f\u0131s\u0131nda ya s\u00fcr\u00fcklenmi\u015f yahut da par\u00e7alanm\u0131\u015ft\u0131r.” “Vatan ve milIetin bir b\u00fct\u00fcn olarak kurtulu\u015funun \u015fiddetle s\u00f6z konusu oldu\u011fu bu devrede, arz etti\u011fim bu hususlar \u00fczerinde kesin bir karara varman\u0131z\u0131 derin sayg\u0131lar\u0131mla istirham ederim.” Efendiler, ger\u00e7ekten de Erzurum’da bulundu\u011fum zamanlarda, K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z konu\u015fmalarda da buna benzer g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Benim ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm g\u00f6r\u00fc\u015fler de a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015f\u00f6yleydi : “Her \u015feyden \u00f6nce, memlekette, milletin varl\u0131k ve iradesini ortaya koymak ve bunu sars\u0131lmaz bir \u015fekilde Mill\u00ee Meclis’te temsil etmek gerekir. Bu da, memlekette mill\u00ee bir \u00fclk\u00fc etraf\u0131nda kuvvetli bir te\u015fkil\u00e2t kurmak ve Meclis’te bu te\u015fkil\u00e2ta dayal\u0131 bir grup bulundurmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. En g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fahsiyetlerin gayesi bu olmal\u0131d\u0131r. Oysa, \u015fimdiye kadar g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, as\u0131l olan bu noktaya \u00f6nem verilmeksizin, kendilerinde az\u00e7ok Iiyakat g\u00f6renler, hemen h\u00fck\u00fbmete ge\u00e7mek heves ve h\u0131rs\u0131na kap\u0131l\u0131yorlar. Bu gibi insanlar, Meclis’te kendilerine dayanak olarak milli te\u015fkil\u00e2ta ba\u011fl\u0131 g\u00fc\u00e7I\u00fc bir grup olu\u015fturamay\u0131nca, geride yaln\u0131z saltanat ve hil\u00e2fet makam\u0131 kal\u0131yor. Bu y\u00fczden mill\u00ee meclisler, mill\u00ee \u015feref ve kudreti temsiI edemiyor. Mill\u00ee istekler ortaya konam\u0131yor ve gerekleri yerine getirilemiyor. Bu bak\u0131mdan bizim i\u00e7in ba\u015fta gelen en \u00f6nemli ilke \u00f6nce memlekette mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131 kurmak, sonra da bu te\u015fkil\u00e2ttan kuvvet alan bir grubun ba\u015f\u0131nda, Meclis’te \u00e7al\u0131\u015fmak olmal\u0131d\u0131r. H\u00fck\u00fbmet kurmaya veya kurulacak herhangi bir h\u00fck\u00fbmete girmeye kalk\u0131\u015fmakta yarar yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bu nitelikte bir h\u00fck\u00fbmet, vatana ve millete hi\u00e7bir esasl\u0131 hizmet veremeden hemen d\u00fc\u015fmeye yahut da padi\u015faha dayanarak Meclis’e kar\u015f\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla da millete kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fen bir durum almaya mecbur olacakt\u0131r. B\u00f6yle olunca da, birincisinde istikrars\u0131zl\u0131k gibi b\u00fcy\u00fck bir sak\u0131nca s\u00fcr\u00fcp gidecek; ikincisinde de mill\u00ee h\u00e2kimiyetin yava\u015f yava\u015f yok derecesine getirilmesine hizmet edilmi\u015f olacakt\u0131r. ” Nitekim sizlerce bilindi\u011fi ve fiil\u00ee olarak da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere biz memlekette \u00f6nce mill\u00ee te\u015ekil\u00e2t kurduk. Sonra Meclis’i toplad\u0131k. \u00d6nce Meclis H\u00fck\u00fbmeti kurduk. Ondan sonra da Cumhuriyet H\u00fck\u00fbmeti’ni te\u015fkil ettik. Bundan ba\u015fka, f\u0131rsat d\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e kabineye girilmeyece\u011fi, y\u00fcksek makan\u0131 ve memuriyetler kabul edilmeyece\u011fi ve asl\u0131nda b\u00fcy\u00fck ve mill\u00ee gayeden ba\u015fka hi\u00e7bir maksad\u0131n pe\u015finde olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve faaliyetimizin en b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n \u015fimdiye kadar oldu\u011fu gibi, bundan sonra da Kuva-y\u0131 Milliye’nin bir denge unsuru olarak kalmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmaktan ibaret bulundu\u011fu noktalar\u0131nda millete kar\u015f\u0131 deme\u00e7 ve bildirilerimiz vard\u0131. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, telgraf\u0131nda, Erzurum’daki g\u00f6r\u00fc\u015flerimi ve bu g\u00f6r\u00fc\u015fe ba\u011fl\u0131 olarak yay\u0131nlanan bildiri\u0131lerimizi hat\u0131rlatarak takdirlerini ifade ettik ten sonra; “ancak, bu g\u00fczel azim ve karar\u0131n, \u015fimdiye kadar bizde yap\u0131lm\u0131\u015f denemeleri ve bunlar\u0131n verdi\u011fi sonu\u00e7lan g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak “daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 olmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc de \u00f6zellikle arz ederim diyorlard\u0131. Efendiler, K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’ n\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015f ve teklifi telgraflar\u0131n\u0131n sonunda s\u00f6yledikleri gibi, vatan ve milletin kurtulu\u015funun s\u00f6z konusu oldu\u011fu bir devirde ve benim de a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m \u00fczere, daha memlekette hi\u00e7bir te\u015fkil\u00e2t ve Meclis yokken ve Meclis topland\u0131\u011f\u0131 zaman da Meclis’te b\u00f6yle bir te\u015fkil\u00e2ta ve mill\u00ee kudrete g\u00fcvenir \u00fclk\u00fc sahibi bir grup varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat edimemi\u015fken, her ne 117 \u015fekilde olursa olsun h\u00fck\u00fbmet kurmaya veya kurulacak h\u00fck\u00fbmete girmeye heves etmek, elbette do\u011fru olmazd\u0131. B\u00f6yle bir davran\u0131\u015f\u0131 memleket ve millet yarar\u0131na hizmet gayresinden \u00e7ok \u015fahsi h\u0131rs ve menfaate yahut da hi\u00e7 olmazsa bilgisizli\u011fe vermekte, kanaatimce asla isabetsizlik yoktur. Ancak, Efendiler, Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n dedi\u011fi gibi kabinenin ne \u015fekilde ve nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131, \u00fcyelerinin de\u011fer ve ki\u015fili\u011fi ne olursa olsun, Meclis’te \u015fekil bulmu\u015f siyas\u00ee bir grubun \u00f6n pl\u00e2nda gelen \u015fahsiyetlerinin Meclis i\u00e7inde s\u00fcrekli olarak s\u00f6z sahibi ve denetleyici bir mevkide kalmas\u0131, en \u00f6nemli ba\u015far\u0131 \u015fart\u0131 ve uygulanmas\u0131 zaruri bir karar say\u0131lamaz. Ger\u00e7ekten de mill\u00ee hakimiyet ilkesine ba\u011fl\u0131 olarak idare edilen meden\u00ee devletlerde, kabul edilmi\u015f olan ve fiilen y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan kural, milletin genel e\u011filimlerini en y\u00fcksek d\u00fczeyde temsil eden ve bu e\u011filimlerin ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu yararlar\u0131 en y\u00fcksek kudret ve yetki ile ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek siyas\u00ee grubun, devlet i\u015flerini \u00fczerine almas\u0131 ve bunun sorumlulu\u011funu en y\u00fcksek liderinin omuzlar\u0131na y\u00fcklemesi ilkesinden ibarettir. Zaten bu \u015fartlar\u0131 ta\u015f\u0131mayan bir H\u00fck\u00fbmet g\u00f6rev yapamaz. H\u00fck\u00fbmetin, kuvvetli grup \u00fcyeleri aras\u0131ndan ve fakat birinci derecede oImayanlar\u0131ndan zay\u0131f bir h\u00fck\u00fbmet kurmak, onu partinin birinci derecedeki Iiderlerinin direktif ve tavsiyeleriyle y\u00fcr\u00fctmeye kalk\u0131\u015fmak d\u00fc\u015f\u00fcncesi, elbette do\u011fru de\u011fildir. Bunun feci sonu\u00e7lar\u0131 \u00f6zellikle Osmanl\u0131 Devleti’nin son g\u00fcnlerinde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130ttihat ve Terakk\u00ee liderlerinin elinde oyuncak olan sadrazamlardan ve onlar\u0131n h\u00fck\u00fbmetlerinden millete gelen zararlar say\u0131lamayacak kadar \u00e7ok de\u011fil midir? Mecliste, h\u00e2kim olan partinin, h\u00fck\u00fbmetin kurulmas\u0131n\u0131, muhalif ve az\u0131nl\u0131kta bulunan bir partiye b\u0131rakmas\u0131 ise asla s\u00f6z konusu olamaz. Kural ve y\u00f6ntemlere g\u00f6re, milletin \u00e7o\u011funlu\u011funu temsil eden, program\u0131 belli olan parti, h\u00fck\u00fbmeti kurma sorumlulu\u011funu \u00fczerine al\u0131r, memIekette kendi gaye ve ilkelerini uygular.<\/p>\n

KAZIM KARABEK\u0130R PA\u015eA’NIN KEND\u0130S\u0130 DE H\u00dcK\u00dcMET \u0130\u015eLER\u0130NE KARI\u015eMAK \u0130ST\u0130YOR<\/p>\n

Zaten herkes\u00e7e bilinen ve o yolda hareket edilmekte olan bir ger\u00e7e\u011fi, burada a\u00e7\u0131klamaktan maksad\u0131n, vataseverlik, ahl\u00e2k \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, olgunluk ve buna benzer birtak\u0131m se\u00e7kin vas\u0131flar gere\u011fi imi\u015f gibi g\u00f6sterilmek istenen safsatalara kar\u015f\u0131, milletin ve gelecek nesillerin dikkatli ve uyan\u0131k bulunmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerine vesile te\u015fkil etmi\u015f olan K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n da bu noktada, genellikle benimle ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015fte bulundu\u011funa asla \u015f\u00fcphem yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n maksad\u0131, elbette, yaln\u0131z benim veya Hey’et-i Temsiliye’de bulunan baz\u0131 arkada\u015flar\u0131n h\u00fck\u00fbmet kurmamas\u0131n\u0131 veyahut h\u00fck\u00fbmete girmemesini hedef almak de\u011fildi. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa , bu konuyla ilgili telgraf\u0131nda, Rauf Bey’in ve benim ad\u0131m\u0131 s\u00f6ylerken “bu gibi \u00f6n pl\u00e2ndaki \u015fahsiyetler” demi\u015f oldu\u011funa ve kendisini ayn\u0131 s\u0131n\u0131fta g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc tabi\u00ee bulundu\u011funa g\u00f6re, elbette kendilerinin de prensiplerinin d\u0131\u015f\u0131nda kalamayaca\u011f\u0131 belli idi. Oysa, K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, H\u00e2t\u0131ramda yan\u0131lm\u0131yorsam, milletivekili olarak, Meclis’te \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada, bir durumun gere\u011fi olarak yeni bir kabine kurulmas\u0131 s\u00f6z konusu oldu. Ben bu hususta g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere Fethi Bey, Fevzi Pa\u015fa, Fuat Pa\u015fa, K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa, Ali Bey, Cel\u00e2l Bey, \u0130hsan Bey ve H\u00fck\u00fbmet’teki arkada\u015flarla daha ba\u015fka on onbe\u015f arkada\u015f\u0131 ve bu arada K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’y\u0131 \u00c7ankaya’ya davet etmi\u015ftim. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa , bana gelmeden \u00f6nce, Meclis’te, o tarihte parti genel sekreteri olan Recep Bey’in yan\u0131na giderek, kendisini davet etti\u011fimi ve b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle h\u00fck\u00fbmet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 teklif edece\u011fimi s\u00f6yledikten sonra, \u015fimdiden, kendisinin durum hakk\u0131nda ayd\u0131nlanmas\u0131na yard\u0131m edecek bilgileri varsa bildirilmesini s\u00f6yIemi\u015ftir. K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa’n\u0131n \u00c7ankaya’da, toplant\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015fme s\u0131ras\u0131ndaki tutumu da, orada haz\u0131r bulunanlar taraf\u0131ndan anlaml\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa , g\u00f6r\u00fc\u015fme s\u0131ras\u0131nda, bu \u015fekilde de millete hizmetten \u00e7ekinmedi\u011fini pek hakl\u0131 ve yerinde olarak ifade etmi\u015fti. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler bir noktaya 118 sapland\u0131. H\u00fck\u00fbmet ba\u015fkan\u0131 Fethi Bey mi, Karabekir Pa\u015fa m\u0131 olsun? Bu nokta \u00fczerinde tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, bana 8 Ekim 1919 tarihinde tavsiye etti\u011fi gibi, “kabinenin \u015fekli ve kurulu\u015f tarz\u0131, \u00fcyelerinin de\u011fer ve ki\u015filikleri ne olursa olsun, Mill\u00ee Meclis i\u00e7inde daima s\u00f6z sahibi ve denetleyici olarak kalmay\u0131, uygulanmas\u0131 zarur\u00ee bir karar sayd\u0131\u011f\u0131n\u0131” s\u00f6ylemedi. Aksine, durumu, h\u00fck\u00fbmet kurmaya yetkili k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131 bekler nitelikte g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Oysa, daha vatan ve milletin tam olarak kurtulu\u015funun s\u00f6z konusu oldu\u011fu devrin korkun\u00e7 ve karanl\u0131k bir safhas\u0131n\u0131 daha ya\u015f\u0131yorduk. G\u00f6r\u00fc\u015fmeyi sonuca ba\u011flamad\u0131m. Ara verdi\u011fim bir s\u0131rada, Fevzi Pa\u015fa Hazretleri’ni bah\u00e7eye g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm: Kendisine, Fethi Bey ve K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’lardan birini h\u00fck\u00fbmet ba\u015fkanl\u0131gna se\u00e7mekte hakem olmas\u0131n\u0131 rica ettim. Fakat ikisini de ayn\u0131 zamanda \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p konunun \u015fahs\u00ee ve basit bir konu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sorumlulu\u011fun vatanla igili ve b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu belirttikten sonra, a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa kendilerine, bu g\u00f6revi hangisinin daha iyi yapabileceklerini, vicdanlar\u0131na ba\u015fvurarak bizzat s\u00f6ylemeleri iste\u011finde bulunacakt\u0131. Yeniden topland\u0131k. “H\u00fck\u00fbmeti ya Fethi Bey yahut da Karabekir Pa\u015fa kuracakt\u0131r. G\u00f6r\u00fc\u015fmelerin sonucundan bunu anl\u0131yorum. Konunun \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flanmas\u0131nda, Fevzi Pa\u015fa Hazretleri’ni hakem yapal\u0131m” dedim. Kabul edildi. Mare\u015fal, Fethi Bey’i ve Karabekir Pa\u015fa’y\u0131 ald\u0131.Bah\u00e7eye \u00e7\u0131kt\u0131lar. Belirtti\u011fim \u015fekilde hareket edilmi\u015f. Fethi Bey, “ben daha iyi yapar\u0131m” demi\u015f. Mare\u015fal da bu kan\u0131da bulunmu\u015f ve Fethi Bey se\u00e7ilmi\u015ftir. B\u00f6ylece, Karebekir Pa\u015fa’n\u0131n h\u00fck\u00fbmeti kurmakla g\u00f6revlendirilmesine yard\u0131mc\u0131 olma f\u0131rsat\u0131 ortadan kalkm\u0131\u015f bulundu.<\/p>\n

PAD\u0130\u015eAH K\u00d6LEL\u0130\u011e\u0130YLE ELDE ED\u0130LEN \u0130KT\u0130DAR MAKAMI \u0130KT\u0130DARSIZLIK \u00d6RNE\u011e\u0130D\u0130R<\/p>\n

Efendiler, ,Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’yle ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z temas noktas\u0131na gelelim : Arz etmi\u015ftim ki, h\u00fck\u00fbmet, bize bildirisini yay\u0131nlanmadan \u00f6nce vermedi\u011fi i\u00e7in, biz de millete yapaca\u011f\u0131m\u0131z bildiriyi h\u00fck\u00fbmetin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc almaya gerek duymadan yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131k. Bunun \u00fczerine, h\u00fck\u00fbmet, Cemal Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla, daha d\u00f6rt maddenin \u00e7e\u015fitli yollarla yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 gerekli bulmakta oldu\u011funu 9 Ekimde bildirdi. Bu maddeler \u015funlard\u0131 : 1- \u0130ttihat\u00e7\u0131larla bir ili\u015fkinin bulunmad\u0131\u011f\u0131 , 2 – Osmanl\u0131 Devleti’nin Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’na kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131, buna sebep olanlar aleyhinde adlar\u0131 da a\u00e7\u0131klanarak baz\u0131 yay\u0131nlar yap\u0131lmas\u0131 ve haklar\u0131nda kanun\u00ee kovu\u015fturma a\u00e7\u0131larak cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131, 3 – B\u00fct\u00fcn sava\u015f su\u00e7lular\u0131n\u0131n kanun\u00ee cezadan kurtulamayacaklar\u0131, 4 – Se\u00e7imlerin serbest\u00e7e yap\u0131laca\u011f\u0131. Cemal Pa\u015fa , bu maddeleri sayd\u0131ktan sonra, bunlar\u0131n a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde belirtilerek yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131n, i\u00e7eride ve d\u0131\u015far\u0131da birtak\u0131m yanl\u0131\u015f anlamalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ece\u011fini ileri s\u00fcrerek ve memleketin y\u00fcksek \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n bir gere\u011fi olarak, \u00f6zellikie olumlu kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 rica ediyordu. Efendiler, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nin ne kadar c\u0131l\u0131z d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ger\u00e7e\u011fi kavramaktaki g\u00f6r\u00fc\u015f k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in bu maddeler sanki birer \u00f6l\u00e7\u00fcd\u00fcr. Devletin, i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc fel\u00e2ket u\u00e7urumunun derinlik ve deh\u015fetini g\u00f6rmekten \u00e2ciz olan zavall\u0131lar, elbette cidd\u00ee ve ger\u00e7ek \u00e7areyi g\u00f6rmemek i\u00e7in g\u00f6zlerini yumarlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc, o cidd\u00ee ve ,ger\u00e7ek \u00e7are kendilerini daha \u00e7ok deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Ak\u0131l ve kavray\u0131\u015flar\u0131ndaki k\u0131s\u0131rl\u0131k, tabiat ve ahl\u00e2klar\u0131ndaki zay\u0131fl\u0131k ve soysuzla\u015fma gere\u011fi b\u00f6yledirler. 119 \u00c7oktand\u0131r, k\u00f6le oldu\u011funa \u015f\u00fcphe kalmam\u0131\u015f olmas\u0131 gereken Padi\u015fah ve Halife’nin k\u00f6leli\u011fi ile elde edilebilecek iktidar makam\u0131n\u0131n, iktidars\u0131zl\u0131\u011fa \u00f6rnek olmas\u0131 tabi\u00ee de\u011fil miydi? Ferit Pa\u015fa’n\u0131n yerine gelen Ali R\u0131za Pa\u015fa iIe bir k\u0131sm\u0131 bundan \u00f6nceki kabinede de g\u00f6rev alm\u0131\u015f bulunan yeni \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131, Ferit Pa\u015fa’n\u0131n b\u0131rakm\u0131\u015f oldu\u011fu noktadan ba\u015flayarak, onun sonu\u00e7land\u0131ramad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015fman emellerini takip ve sonu\u00e7land\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan ba\u015fka zaten ne yapabilecekti? Bu, bizce, a\u00e7\u0131k olarak biliniyordu. Fakat, tahmin ve takdir buyurulacak bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnce ve sebeplerle, haz\u0131ml\u0131 ve sab\u0131rl\u0131 davranmaktan ba\u015fka \u00e7\u0131kar yol yoktu. Efendiler, uzla\u015fm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmeyi uygun buldu\u011fumuz bu yeni kabine ile bizim g\u00f6r\u00fc\u015flerimiz aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n beliren ilk safhalar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in, bu d\u00f6rt madde ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi i\u00e7ine alan cevab\u0131m\u0131z\u0131, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi zab\u0131tlar\u0131n\u0131n ilk g\u00fcnlerine ait sayfalar\u0131nda, l\u00fbtfen bir daha g\u00f6zden ge\u00e7irirsiniz. Efendiler, bug\u00fcnlerde \u0130stanbul’daki bas\u0131n mensuplar\u0131 bir dernek kurmu\u015flar. 9 Ekimde, Tasvi\u0131r-i Efk\u00e2r; Vakit; Ak\u015fam, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 ve \u0130stikt\u00e2l gazeteleri ad\u0131na baz\u0131 sorular soruyorlar ve yay\u0131na esas olacak g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi almak istiyorlard\u0131. Bunlara, gereken a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131ld\u0131 ve bilgiler verildi. Bu bas\u0131n hey’etinin ba\u015fkan\u0131 VeIit Bey’in de kendi gazetesi ad\u0131na iIgi \u00e7ekici sorular\u0131 i\u00e7ine alan bir telgraf\u0131 vard\u0131. Ona da yaverim vas\u0131tas\u0131yla kar\u015f\u0131l\u0131k verdirdim. Bunlar\u0131 belgeler aras\u0131nda okuyacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n

DAMAT \u015eER\u0130F PA\u015eA M\u0130LLET\u0130 ZEH\u0130RL\u0130YOR<\/p>\n

Efendiler, yeni kabine i\u00e7inde yer alan ve Hey’et-i Temsiliye’mizin el\u00e7isi durumunda olan Cemal Pa\u015fa iIe yap\u0131Ian ve yap\u0131lmakta olan haberle\u015fmelerimiz, y\u00fcce toplulu\u011funuza Dahiliye Nezareti makam\u0131n\u0131 tutan Damat Mehmet \u015eerif Pa\u015fa’dan s\u00f6z etmemi geciktirdi. Biz, yeni kabine ile uzla\u015fma yolu ararken, \u015eerif Pa\u015fa, \u00e7oktan milleti zehirlemeye ba\u015flam\u0131\u015f bulunuyordu. Nezarete ge\u00e7ti\u011fini bildiren 2 Ekim tarihli genelgesinin metni hat\u0131rlan\u0131rsa, orada \u015fu c\u00fcmlelere rastlan\u0131r : “Vatanda\u015flar\u0131n tam bir uyum ve birlik i\u00e7inde bulunmalar\u0131, devletin ger\u00e7ek \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n bir gere\u011fi oldu\u011fu halde, bir s\u00fcredir memlekette bozgunculuk ve b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck belirtilerinin g\u00f6r\u00fclmesi, g\u00fc\u00e7l\u00fcklerin bir kat daha artmas\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131ndan, pek \u00e7ok \u00fcz\u00fcnt\u00fc vericidir. “….. Ba\u015far\u0131…. H\u00fck\u00fbmet’in g\u00f6sterdi\u011fi yolda gitmekle ve memleket \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ilgilendiren konularda zararl\u0131 davran\u0131\u015flardan ka\u00e7\u0131nmakla elde edilece\u011finden, hemen merkezlere ve merkeze ba\u011fl\u0131 olan yerler ve bu yolda tavsiyelerde bulununuz. Efendiler, Damat Ferit Pa\u015fa’dan daha ak\u0131ll\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenen Damat \u015eerif Pa\u015fa , pek acemice i\u015fe ba\u015flam\u0131\u015f oluyor. O tarihlerde \u0130stanbul’da, bizi \u00e2s\u00ee, anar\u015fist, “simple soldat -basit asker-” sayan baz\u0131 romanc\u0131lar gibi, Damat Pa\u015fa da bizi; ancak ahmaklar\u0131 aldatabilecek kendi k\u0131sa akl\u0131nca, gafil ve anlay\u0131\u015fs\u0131z san\u0131yordu galiba! . Oysa, biz, N\u00e2z\u0131r Pa\u015fa’ n\u0131n al\u00e7ak\u00e7a niyetini hemen anlam\u0131\u015f ve daha uyan\u0131k bir durum alm\u0131\u015f bulunuyorduk. \u015eerif Pa\u015fa , bizim tutum ve gidi\u015fimizi, Ferit Pa\u015fa Kabinesi’ni d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in millet\u00e7e yap\u0131lan te\u015febb\u00fcsleri, memlekette bozgunculuk ve b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck belirtileri olarak g\u00f6steriyor ve pek \u00e7ok esef ediyor. 120<\/p>\n

Bir de, Efendiler, H\u00fck\u00fbmet’in, Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 Mehmet \u015eerif imzas\u0131yla yay\u0131nlanan duyurusunun birka\u00e7 noktas\u0131na hep birlikte g\u00f6z gezdirelim. “Bug\u00fcnk\u00fc kabine tam bir uyum i\u00e7indedir.” \u00c7ok do\u011frudur. Bu durum b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 ile kendini g\u00f6sterecektir. “Temel konularda g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi i\u00e7indedir. Hi\u00e7bir partiye ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. \u00c7e\u015fitli siyas\u00ee gruplar\u0131n hi\u00e7birine de e\u011filimi yoktur. Hepsinden manevi destek bekliyor. Bu c\u00fcmlelerden \u00e7\u0131kan anlam a\u00e7\u0131kt\u0131r. H\u00fck\u00fbmet, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t ve onu idare eden Hey’et-i Temsiliye ile beraber de\u011fildir. Hatt\u00e2, ona kar\u015f\u0131 bir e\u011filimi bile yoktur. \u0130til\u00e2f ve H\u00fcrriyet Partisi’nden, Muhipler Cemiyeti’nden, K\u0131z\u0131l Han\u00e7erliler’den, Nigehbanc\u0131lar’dan ve mevcut \u00f6teki derneklerden ne kadar destek bekliyorsa, bizden de ancak o kadar. . . CemaI Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla bizi oyalama ve aldatma gayesiyle \u00e7ekilen telgraflarda yaz\u0131lanlar hep yaland\u0131r. Sonra Efendiler, \u015fu c\u00fcmleyi okuyal\u0131m : “Memleket kaderinin milletin vekilleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile belirlenmesi ba\u015fl\u0131ca emelimizdir.” Bundan \u00e7\u0131kan anlam da \u015fudur : S\u0131vas’ta birka\u00e7 ki\u015fi toplanm\u0131\u015f, milIet ad\u0131na s\u00f6z s\u00f6yl\u00fcyor. Milletin kaderi ile ilgileniyor. Hey’et-i Temsiliye diye bir de \u00fcnvan tak\u0131narak, \u00fcstlerine vazife olmad\u0131\u011f\u0131 halde, millet ve memleketin i\u015flerine kar\u0131\u015f\u0131yorlar. Bunlar\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc dinlemeyiniz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar milletin vekilleri de\u011fildir! H\u00fck\u00fbmet, bu bildiride bar\u0131\u015f konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc de \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor : “Wilson prensiplerinden hakk\u0131yla yararlan\u0131larak, Osmanl\u0131 Devleti’nin bir b\u00fct\u00fcn halinde ve Padi\u015fah’\u0131n\u0131n etraf\u0131nda toplanm\u0131\u015f m\u00fcstakil bir devlet olarak ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131 hi\u00e7bir te\u015febb\u00fcsten geri durulmayacakt\u0131r. ” Yeni kabine, bu g\u00f6r\u00fc\u015flerinde ba\u015far\u0131ya ula\u015facaklar\u0131n\u0131 belirtmek \u00fczere \u015fu delilleri s\u00fcr\u00fcyor : “Zaten b\u00fcy\u00fck devletlerin adalet duygular\u0131 ile ger\u00e7ekten gittik\u00e7e a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanmakta olan Avrupa ve Amerikan kamuoyunun \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc davranma iste\u011fi de bu konuda g\u00fcven verici olmaktad\u0131r.” Efendiler, b\u00fct\u00fcn bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler, Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin Padi\u015fah\u0131 a\u011fz\u0131ndan yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bildiride yaz\u0131lanlar\u0131n harfi harfine ayn\u0131 de\u011fil midir? Bu t\u00fcrl\u00fc bildiriler yay\u0131nlamaktan maksat ,milleti aldatmak ve miskinli\u011fe s\u00fcr\u00fcklemek de\u011fil midir? Hangi adaletten s\u00f6z ediliyor? Hangi \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc davranma iste\u011finden dem vuruluyor? Bunlar\u0131n as\u0131llar\u0131 var m\u0131yd\u0131? Memleketin h\u00fck\u00fbmet merkezinden ba\u015flayarak yabanc\u0131lar taraf\u0131ndan her yerde yap\u0131lageIenler ger\u00e7ekten bunun aksini ispat edecek fiil\u00ee ve apa\u00e7\u0131k deliller de\u011fil miydi? Ger\u00e7ekte, Wilson , prensipleriyle birlikte sahneden \u00e7ekilmi\u015f ve Osmanl\u0131 \u00fclkesine ait topraklar\u0131n Suriye’de, Filistin’de, Irak’ta, \u0130zmir’de Adana’da ve her yerde i\u015fgaline seyirci bulunmuyor muydu? Bu kadar kesin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f belirtileri kar\u015f\u0131s\u0131nda akl\u0131, kavray\u0131\u015f\u0131, vicdan\u0131 olan adamlar\u0131n kendi kendilerini aldatmalar\u0131na ihtimal verilir mi? Bu gibi adamlar, asl\u0131nda kendilerini aldatacak kadar budala olurlarsa, onlar\u0131n memleket kaderini elde tutmalar\u0131na, akl\u0131 eren ve korkun\u00e7 ger\u00e7e\u011fi g\u00f6ren ler katlanabilirler mi? E\u011fer bu adamlar, ger\u00e7e\u011fi biliyorlar ve kendilerini aldatm\u0131yorlarsa, milleti kand\u0131rarak bir koyun s\u00fcr\u00fcs\u00fc halinde d\u00fc\u015fman\u0131n pen\u00e7esine teslim etmek i\u00e7in canla ba\u015fla \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ne anlam verilebilir? B\u00fct\u00fcn bu noktalar g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurularak verilecek h\u00fckm\u00fc kamuoyuna b\u0131rak\u0131r\u0131m.<\/p>\n

TEK KUSURUMUZ 121<\/p>\n

Efendiler, h\u00fck\u00fbmetin bildirisinin anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131na ve ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerin sakatl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen, biz Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na ayn\u0131 tarihte, 7 Ekim g\u00fcn\u00fc, yeni kabineyi destekleme karar\u0131 veriyoruz. Yeni h\u00fck\u00fbmet ile mill\u00ee d\u00e2v\u00e2 aras\u0131nda tam bir uzla\u015fma meydana geldi\u011fini millete m\u00fcjdeliyoruz. Her yerde h\u00fck\u00fbmet i\u015flerine asla kar\u0131\u015f\u0131lmamas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak, h\u00fck\u00fbmetin kuvvetini art\u0131racak ve i\u015flerini kolayla\u015ft\u0131racak tedbirler al\u0131yoruz. \u0130\u00e7eride ve d\u0131\u015far\u0131da tam bir birlik oldu\u011funu fiilen ispat edecek bir durum al\u0131yoruz. \u00d6zet olarak; memleketin kurtulu\u015funu sa\u011flayabilmek i\u00e7in, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve i\u00e7tenlikle d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin, ak\u0131l ve vicdan bak\u0131m\u0131ndan yapmaya mecbur olduklar\u0131 – akla gelebilecek – her \u015feyi yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Milletvekillerinin bir an \u00f6nce se\u00e7ilmesini sa\u011flamak i\u00e7in te\u015fvik ve tavsiyelerde bulunuyoruz. Yaln\u0131z bir \u015fey yapm\u0131yoruz. MiII\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131 da\u011f\u0131tm\u0131yoruz. Tek kabahatimiz budur. Damat Ferit Pa\u015fa’dan sonra, di\u011fer bir damat pa\u015fan\u0131n etraf\u0131nda, sadrazam diye, n\u00e2z\u0131r diye toplanm\u0131\u015f birtak\u0131m ku\u015fbeyinlileri, al\u00e7ak bir padi\u015fah\u0131n al\u00e7ak\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcncelerini kolayl\u0131kla uyguIayabilsin diye serbest b\u0131rakmayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hissettiriyoruz. Temsilcimiz Cemal Pa\u015fa , kabine hakk\u0131nda bizim olumlu kanaat\u0131m\u0131z\u0131 alabilmek ve g\u00fcvenimizi kazanabilmek i\u00e7in her \u00e7areye ba\u015fvurmaktan geri durmuyor. Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa’ya da kabineyi \u00f6vd\u00fcrerek varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n silinmesi gere\u011fine dair \u00f6\u011f\u00fctler verdiriyordu.<\/p>\n

AHMET \u0130ZZET PA\u015eANIN \u00d6\u011e\u00dcTLER\u0130<\/p>\n

Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa’a Ger\u00e7ekten de, Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n \u015fifre i\u00e7inde kalan imzas\u0131yla, Cemal Pa\u015fa’dan 7\/8 Ekim 1919 tarihli \u015f\u00f6yle bir telgraf alm\u0131\u015ft\u0131k : Harbiye, 7\/8.10.1919 Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Yeni kabinede, \u00e7o\u011funlukta olan eski ve yak\u0131n arkada\u015flar\u0131m\u0131 ziyaret ederek durumun ne merkezde oldu\u011fu konusunda bir sohbet g\u00f6r\u00fc\u015fmesi yapm\u0131\u015f idim. \u00d6\u011frendi\u011fm baz\u0131 durumlar \u00fczerine, millet ve memleketin hayat\u00ee \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek aram\u0131zda \u00f6teden beri s\u00fcregelen dost\u00e7a ili\u015fkilere askerlikten gelen karde\u015f\u00e7e duygulara g\u00fcvenerek, a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri hemen belirtmek istiyorum : Birka\u00e7 aydan beri, memleketin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 istil\u00e2 ve yok olma tehlikesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilmek i\u00e7in \u015fimdiye kadar, Kuva-y\u0131 Milliye nin ve Mill\u00ee M\u00fccadele nin yapt\u0131\u011f\u0131 yararl\u0131 etkiler herkes\u00e7e kabul edilmi\u015ftir. Yaln\u0131z, bu hizmetin sorumlar\u0131n\u0131 alabilenin,bundan sonra bilgi ve g\u00f6r\u00fc\u015f , ger\u00e7e\u011fi g\u00f6renlerce sahibi kanun\u00ee bir y\u00f6netimin kurulmas\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu da kabul edilmektedir. Art\u0131k h\u00fck\u00fbmet ve milletin ikilikten ayr\u0131larak bir birlik manzaras\u0131 g\u00f6stermesine, \u00e2ciz g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme g\u00f6re tezelden zaruret vard\u0131r. Kabineyi olu\u015fturan \u015fah\u0131slar\u0131n iyi niyetli ve tutarl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerine herkesin g\u00fcveni oldu\u011fu inanc\u0131nday\u0131m. Hi\u00e7bir kabinenin g\u00f6revini s\u00fcrekli olarak yapmas\u0131na imk\u00e2n b\u0131rakmayacak i\u00e7 meselerin, d\u0131\u015f siyaset \u00fczerindeki korkun\u00e7 etkileri bir a\u00e7\u0131klamay\u0131 gerektirmeyececek kadar belirgindir. Milletvekillerinin bir an \u00f6nce se\u00e7ilmesi ve Meclis’in toplanmas\u0131 i\u00e7in Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fbmeti’nce \u00e2cil tedbirler al\u0131nmaktad\u0131r. Vatan\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131 u\u011frunda g\u00f6sterdikleri kahramanca azim ve niyetlerinin, h\u00fck\u00fbmet \u00fcyelerine nas\u0131l kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131, bug\u00fcnk\u00fc bildirilen anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131ndan, samimiyetle bir g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine var\u0131laca\u011f\u0131na g\u00fcvenim tamd\u0131r. Ancak bu sabah bendenizin yan\u0131na gelen, duruma vak\u0131f ve g\u00fcvenilir bir zat, K\u00fctahya ve, Bilecik taraflar\u0131nda istenmeyen baz\u0131 naho\u015f olaylar\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Bizi, anla\u015fmazl\u0131k ve \u00e7\u00f6z\u00fclmeye s\u00fcr\u00fcklemek i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131dan ve i\u00e7eriden bir\u00e7ok te\u015fvik ve k\u0131\u015fk\u0131rtmalar olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin ve kabul etmek tabi\u00eedir. \u00d6te yandan,z\u0131rlardan birinin g\u00f6sterdi\u011fi, Kastamonu vali vekilinden gelmi\u015f bir telgrafla da, baz\u0131 memurlar\u0131n tayini ve eezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi i\u015flerde \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmeti’ne sanki emredilmek isteniyordu. Bu gibi durumlar, devletin bu kerteye indirmi\u015f olan ve sizce de ne derecede k\u00f6t\u00fclendi bi ldt retmek olaca\u011f\u0131ndan, b\u00f6yle yetki tan\u0131ma belgelerinde memnuniyetle 122 g\u00f6r\u00fclen k\u00f6t\u00fc idareyi aynen taklit kimselere bu t\u00fcrl\u00fc davranma f\u0131rsat\u0131n\u0131n verilmemesini, herkes\u00e7e bilinen zek\u00e2 ve zanlar\u0131n\u0131zdan beklerim. \u00d6zet olarak, art\u0131k memlekette birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 ve temel kanunlar \u00e7er\u00e7evesinde h\u00fck\u00fbmetle ba\u011flant\u0131 kurulmas\u0131n\u0131 i\u00e7tenlikle tavsiye ve rica ederim (Ahmet \u0130zzet) . Harbiye Pa\u015f\u00e2 Cemal Bu telgrafa, elden geldi\u011fi kadar hi\u00e7bir \u015fahs\u00ee duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncemizi belli etmemeye \u00e7al\u0131\u015farak yumu\u015fak ve hatt\u00e2 inand\u0131r\u0131c\u0131 bir kar\u015f\u0131l\u0131k vermek uygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Cevap \u015fudur : \u015eifre = S\u0131vas, 7\/8.18.1919 I : 7\/8.10.1919 Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa Hazretleri’ne Y\u00fcksek d\u00fb\u015f\u00fcnceleriniz de\u011ferine \u00f6nemle dikkate al\u0131nd\u0131. Mill\u00ee M\u00fccadele’nin etkileri ile ilgili olumlu kanaata te\u015fekk\u00fcr edilir. Bug\u00fcne kadar oldu\u011fu gibi bundan sonra da, yap\u0131lan mill\u00ee hizmetlerin tutarl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclerle devam ettirilece\u011fine, kanun bir y\u00f6netimin tam olarak kurulmas\u0131na b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131m\u0131zla \u00e7al\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131na g\u00fcven buyurulmas\u0131n\u0131 rica ederim. \u00c7\u00fcnk\u00fc m\u00fccadelemiz kanun\u00ee bir devrenin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 hedef almaktad\u0131r. Tanr\u0131’ya \u015f\u00fck\u00fcrler olsun, h\u00fck\u00fbmet ile millet, tam bir g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine varm\u0131\u015f olduklar\u0131ndan, bundan sonra da devam edece\u011finden emin bulundu\u011fumuz kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 samimiyet ve olgunluk derecesine ula\u015fm\u0131\u015f olan birlik, kendini, millet ve memleket \u00e7\u0131karlann\u0131 garanti edecek \u015fekilde ortaya koyacakt\u0131r. K\u00f6t\u00fc icraat ve siyaseti herkes\u00e7e bilinen Ferit Pa\u015fa Kabinesi’ne milletin uymamas\u0131, gaye ve hareketlerine kat\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131, d\u0131\u015f politikam\u0131z \u00fczerinde hi\u00e7bir tehlikeli etki uyand\u0131rmam\u0131\u015f; aksine, Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin sebep oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fc etkileri ortadan kald\u0131rarak \u015f\u00fckranla kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bug\u00fcnk\u00fc elveri\u015fli siyasi durumumuzu sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Milletin g\u00fcvenini kazanm\u0131\u015f olan bug\u00fcnk\u00fc kabineyle anla\u015fm\u0131\u015f bulunman\u0131n, i\u00e7teki durumumuzu d\u0131\u015f siyaset \u00fczerinde pek yararl\u0131 ve etkili k\u0131laca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumlarda, baz\u0131 yerlerde istenmeyen baz\u0131 olaylar\u0131n \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131, ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131z zarur\u00ee ve ola\u011fan \u015feylerdir. \u00d6zellikle K\u00fctahya, Bilecik ve Eski\u015fehir gibi yerlerdeki su\u00e7suz, haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fram\u0131\u015f halk\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bask\u0131 ve k\u00f6t\u00fcl\u00fckler l\u00fbtfen ve biraz da insafl\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, \u015fik\u00e2yet konusu olarak g\u00f6r\u00fclen olaylar\u0131n ne kadar hakl\u0131 oldu\u011fu bir an \u00fczerinde durmakla anla\u015f\u0131l\u0131r. Buralardaki ac\u0131kl\u0131 ve i\u00e7 s\u0131zlat\u0131c\u0131 duruma da, eski h\u00fck\u00fbmetin miskince davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n sebep oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcnce, bu olaylardan Mill\u00ee M\u00fccadele’yi sorumlu tutmaya kalk\u0131\u015fmak haks\u0131zl\u0131k olur inanc\u0131nday\u0131m. Kastamonu Vali Vekilinin, z\u00e2t\u0131devletlerince s\u00f6z\u00fc edilen telgraf\u0131ndan dolay\u0131 kendisini de mazur g\u00f6rmenizi rica edece\u011fim. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bu bi\u00e7im m\u00fcracaat yaln\u0131z Kastamonu’dan de\u011fil, daha ba\u015fka yerlerden de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, Beni kabinenin karars\u0131z gibi g\u00f6r\u00fcnen ba\u015flang\u0131\u00e7taki tutumu bir iki g\u00fcn daha devam etseydi, bu t\u00fcrI\u00fc ba\u015fvurular memleketin her k\u00f6\u015fesinden ya\u011facakt\u0131. Bundan b\u00f6yle, bu gibi hareketlere asla meydan verilmemesi i\u00e7in gereken her t\u00fcrl\u00fc tedbir al\u0131nacak, gerekli etkiler yap\u0131lacak ve z\u00e2t\u0131devletlerinin tavsiyelerine uyularak tam anla\u015fman\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi ve temel kanunlar \u00e7er\u00e7evesinde h\u00fck\u00fbmetle yak\u0131n i\u015fbirli\u011fi sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in samim\u00ee olarak \u00e7aba harcanacakt\u0131r. Sayg\u0131 ve tazim ile ellerinizden \u00f6perim efendim. Mustafa Kemal AL\u0130 RIZA PA\u015eA CUMHUR\u0130YET KURULACA\u011eINI KE\u015eFED\u0130YOR 123 Efendiler, Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 nasihatnamenin ve buna verdi\u011fimiz cevab\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi bir hat\u0131ram\u0131 canland\u0131rd\u0131. Millet\u00e7e bilinmesi ve tarihe ge\u00e7mesi i\u00e7in onu da s\u00f6ylemi\u015f olay\u0131m: Ali R\u0131za Pa\u015fa, bir g\u00fcn Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa’y\u0131 ziyaret eder. Sohbet s\u0131ras\u0131nda, aleyhimde olur olmaz baz\u0131 \u015feyler s\u00f6yler ve bu dedikodulara \u00f6nemli bir ke\u015ffini de ekler : “Cumhuriyet kuracaklar, Cumhuriyet! ” diye ba\u011f\u0131r\u0131r. Do\u011frusunu isterseniz efendiler, Makedonya’da, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun Bat\u0131 Ordular\u0131 Ba\u015fkomutan\u0131 Ali R\u0131za Pa\u015fa’n\u0131n arslanlardan olu\u015fmu\u015f bulunan koskoca T\u00fcrk ordular\u0131n\u0131 bozguna u\u011frat\u0131p yok ettirdikten ve verimli Makedonya topraklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015fmana terkedip ba\u011f\u0131\u015flad\u0131ktan sonra; devletin en kritik an\u0131nda; Vahdettin’in emellerine hizmet i\u00e7in gereken vas\u0131flar\u0131 kazanm\u0131\u015f oldu\u011funa ve bu \u00fcnl\u00fc ordular ba\u015fkomutan\u0131n\u0131n bu defa da kendine en becerikli yard\u0131mc\u0131 olarak, eski Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131’n\u0131 Harbiye Nezareti’ne getirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fine ola\u011fan g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131labilirdi. Fakat Mill\u00ee M\u00fccadele’nin cumhuriyeti hedef ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu kadar \u00e7abuk ve kolayl\u0131kla sezip kavrayabilece\u011fine hayran olmamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Efendiler, bana bu bilgiyi veren, hik\u00e2yeyi bizzat \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n a\u011fz\u0131ndan i\u015fiten ve \u015fimdi i\u00e7inizde bulunan \u00e7ok de\u011ferli bir arkada\u015ft\u0131r.<\/p>\n

SAL\u0130H PA\u015eA HEYET-\u0130 TEMS\u0130L\u0130YE \u0130LE G\u00d6R\u00dc\u015eMEK \u0130\u00c7\u0130N GEL\u0130YOR<\/p>\n

Efendiler, Cemal Pa\u015fa , 9 Ekim 1919 tarihli bir \u015fifre ile, Hey et-i Temsiliye iIe yak\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere Bahriye N\u00e2z\u0131n Salih Pa\u015fa’n\u0131n yola \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n uygun g\u00f6r\u00fclmekte oldu\u011funu bildirdi. Fakat Salih Pa\u015fa biraz rahats\u0131z oldugu i\u00e7in, g\u00f6r\u00fc\u015fme yerinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar yak\u0131n olmas\u0131 ve \u0130stanbul’dan deniz yoluyla hareketinin yerinde olaca\u011f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc belirtildikten sonra, Hey’et-i Temsiliye’den kimlerle ve nerede g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclece\u011finin tasarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu. 10 Ekimde verdi\u011fimiz cevapta, g\u00f6r\u00fc\u015fme yeri olarak Amasya’y\u0131 tespit ettik. G\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere, Hey’et-i Temsiliye’den benimle birlikte Rauf ve Bekir Sami Bey’ler gidecekti. Bunu da bildirdik. Salih Pa\u015fa’n\u0131n \u0130stanbul’dan hangi g\u00fcn hareket edece\u011finin ve Amasya’ ya ne zaman gelebilece\u011finin g\u00fcn ve saatinin de bildirilmesini rica ettik. Efendiler, memleketin her taraf\u0131nda mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n geni\u015fletilmesi ve k\u00f6klendirilmesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam ediyorduk. Ayn\u0131 zamanda milletvekili se\u00e7imlerinin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya ve \u00e7abukla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. Bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi gerekenlere de bildirerek, baz\u0131 kimseleri tavsiye bile ediyorduk. Ancak, cemiyet ad\u0131na aday g\u00f6stermemeyi prensip olarak kabul etmemekle birlikte, milletvekili olmak i\u00e7in ba\u015fvuranlar\u0131n Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin ilkelerini ve kararlar\u0131n\u0131 benimsemi\u015f kimselerden olmas\u0131n\u0131 y\u00fcrekten istiyor ve bu gibi kimselerin, cemiyet ad\u0131na kendiliklerinden adayl\u0131klar\u0131n\u0131 koymalar\u0131 gere\u011fini de il\u00e2n ediyorduk. 11 Ekim 19l9 tarihinde, bu arz etti\u011fim hususlarla ilgili olarak yeniden baz\u0131 emirler verdik. Mill\u00ee d\u00e2v\u00e2ya hizmet eden memurlar\u0131n birer sebep uydurularak nakledilmesi ve yerlerinin de\u011fi\u015ftirilmesi, mill\u00ee d\u00e2v\u00e2ya kar\u015f\u0131 olduklan i\u00e7in millet taraf\u0131ndan kovulan memurlar\u0131n da memurluk s\u0131fatlar\u0131n\u0131n korunmaya devam edilmesi y\u00fcz\u00fcnden, baz\u0131 yerlerden, yeni kabine ile uyu\u015fman\u0131n ne demek oldu\u011funun anla\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 yolunda sitem ve \u015fik\u00e2yetler gelmeye ba\u015flad\u0131. Bu hususu 11 Ekimde Cemal Pa\u015fa’ya yazarak, kabinenin dikkatini \u00e7ekmek istedik.<\/p>\n

ASKER\u0130 N\u0130GEHBAN CEM\u0130YET\u0130<\/p>\n

Bir de, Efendiler, bilirsiniz ki, \u0130stanbul’da Askeri Nigehban Cemiyeti diye bir bozguncu grubu t\u00fcremi\u015fti. O zamanki bilgilere g\u00f6re, bu grubun ba\u015f\u0131nda bulunanlar, Kiraz Hamdi Pa\u015fa, h\u0131rs\u0131zl\u0131ktan 124 dolay\u0131 ordudan kovulmu\u015f Kurmay Albay Refik Bey ,eski Halask\u00e2r Grubu’ndan Binba\u015f\u0131 Kemal Bey,eski Band\u0131rma Sevkiyat Ba\u015fkan\u0131 Top\u00e7u Binba\u015f\u0131lar\u0131ndan Hakk\u0131 Efendi ve daha bu dernekle ili\u015fkisini kesip kesmedi\u011fi bilinmeyen ve ordudan at\u0131lm\u0131\u015f bulunan Kurmay Binba\u015f\u0131 Nevres Bey gibi \u00e7e\u015fitli yolsuzluklar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden ordudan at\u0131lm\u0131\u015f yahut da emekli edilmi\u015f bulunan kimselerle, ahl\u00e2ks\u0131zl\u0131klar\u0131 ile tan\u0131nm\u0131\u015f az say\u0131daki kimselerden ibaretti. \u0130\u015fte bu dernek, \u0130kdam gazetesinin 23 Eyl\u00fcl 1919 tarih ve 8123 say\u0131l\u0131 n\u00fcshas\u0131nda bir bildiri yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131. Dernek, bu bildirisiyle, kendilerine vatan ve milletin bek\u00e7isi s\u00fcs\u00fcn\u00fc vermek istiyordu. Cevat Pa\u015fa’n\u0131n Harbiye N\u00e2z\u0131rl\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131nda, bu dernek hakk\u0131nda kovu\u015fturmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. De\u011fi\u015fikliklerden dolay\u0131 arkas\u0131 kesildi. B\u00f6yle bir derne\u011fin varl\u0131\u011f\u0131 ve faaliyeti ordu mensuplar\u0131n\u0131n sinirlerini geriyordu. Hey’et-i Temsiliye’ye m\u00fcracaatlar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 12 Ekim 1919 tarihinde, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa’ dan, kendi ba\u015far\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, bu fesat yuvas\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fcnden s\u00f6k\u00fcl\u00fcp at\u0131lmas\u0131n\u0131 ve mensuplar\u0131n\u0131n \u015fiddetle cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131 ve bu yoldaki i\u015flemlerin orduya bildirilmesini rica ettim. “Cemal Pa\u015fa’dan 14 Ekimde ald\u0131\u011f\u0131m “bu kesin olarak kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r” \u015feklindeki k\u0131sa ve kesin dilli telgraf\u0131 15 Ekimde b\u00fct\u00fcn orduya \u00f6zel olarak duyurdum. Fakat, Cemal Pa\u015fa’n\u0131n bu kesin karar\u0131n\u0131n hi\u00e7bir zaman uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlayam\u0131yorum.<\/p>\n

\u0130\u015eGAL\u0130 SU\u00c7LAMAYAN B\u0130R S\u0130YASET<\/p>\n

Efendiler, hat\u0131rlayacaks\u0131n\u0131z, \u0130ngilizler Merzifon’u ve bir siyaset arkas\u0131ndan da Samsun’u bo\u015faltm\u0131\u015flard\u0131. Bu m\u00fcnasebetle ve Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin d\u00fc\u015fmesi \u00fczerine, S\u0131vas halk\u0131 fener alay\u0131 d\u00fczenledi ve g\u00f6sterilerde bulundu. Birtak\u0131m nutuklar verildi. Bu s\u0131rada halk da “kahrolsun i\u015fgal” diye ba\u011f\u0131rd\u0131. S\u0131vas’ta yay\u0131nlanan \u0130rade-i Milliye gazetesi, bu olay\u0131 oldu\u011fu gibi yazd\u0131. Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 Damat \u015eerif Pa\u015fa,bu gazetenin haberlerine dayanarak S\u0131vas iline yapt\u0131\u011f\u0131 bir tebli\u011fde “kahrolsun i\u015fgaI” \u015feklindeki yaz\u0131lar, h\u00fck\u00fbmetin bug\u00fcnk\u00fc siyasetine uygun de\u011fildir; diyordu. Bu ne demektir, Efendiler? H\u00fck\u00fbmet, i\u015fgali su\u00e7 saymayan bir politika m\u0131 g\u00fcd\u00fcyordu? Yoksa, “kahrolsun i\u015fgal” dedik\u00e7e, memleketi daha \u00e7ok i\u015fgale mi yol a\u00e7\u0131lacakt\u0131? \u0130\u015fgal ve sald\u0131r\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, milletin sessizlik ve s\u00fck\u00fbnet i\u00e7inde kalmas\u0131, i\u015fgalden tepkilenmi\u015f g\u00f6r\u00fcnmemesi mi akla ve politikaya uygundu? B\u00f6yle sakat ve hayvanca bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve yokolu\u015f u\u00e7urumuna kadar tekmelenmi\u015f bir devleti kurtarabilecek siyasete temel olabilir miydi ? \u0130\u015fte bu m\u00fcnasebetle, 12 Ekim 1919 tarihinde, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa’ya yazd\u0131\u011f\u0131m bir telgrafta : “Vatan\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6ren milletin, bu \u015fekilde, hatt\u00e2 daha da belirgin bir \u015fekilde, duygular\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vurmu\u015f olmas\u0131n\u0131 pek uygun ve yerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc ve “milletin ger\u00e7ek duygular\u0131na dayanarak h\u00fck\u00fbmetin bu haks\u0131z i\u015fgaIleri siyas\u00ee bir dille ve resmen reddetmesini, bu g\u00fcne kadar Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131’na ayk\u0131r\u0131 olarak yap\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcdahaleleri protesto ederek, yap\u0131lanlar\u0131n d\u00fczeltilmesini isteyece\u011fini beklemekteyiz” dedikten sonra, “bu vesileyle, h\u00fck\u00fbmetin g\u00fctmekte oldu\u011fu politikada Hey’et-i Temsiliye’ce hen\u00fcz bilinmeyen noktalar varsa, ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131n\u0131” rica ettim. Temsilcimiz ve Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa’ n\u0131n cevab\u0131 pek ilgi \u00e7ekicidir. 18 Ekim 1919 tarihli olan bu cevapta \u015fu c\u00fcmlelerin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 anlam dikkate de\u011fer : “Milli d\u00e2v\u00e2 \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde i\u015fleri y\u00fcr\u00fctme sorumlulu\u011funu y\u00fcklenmi\u015f olan \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti, tutumunda ve i\u015flerinde siyas\u00ee mecburiyetleri kollamak, yabanc\u0131lara kar\u015f\u0131 daha konukseverce ve yumu\u015fak\u00e7a hareket etmek zorundad\u0131r. 125<\/p>\n

S\u00dcNG\u00dcLER\u0130N\u0130 M\u0130LLET\u0130N KALB\u0130NE SAPLAYAN YABANCILARI M\u0130SAF\u0130R SAYAN B\u0130R HARB\u0130YE NAZIRI<\/p>\n

Efendiler, R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi ve o kabinede Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 olan zat, aziz vatan\u0131m\u0131z\u0131 i\u015fgal eden, s\u00fcng\u00fclerini milletin canevine saplayan d\u00fc\u015fmanlar\u0131 misafir kabul ediyor ve onlara kar\u015f\u0131 konukseverce ve yumu\u015fak\u00e7a harekette bir zaruret g\u00f6r\u00fcyor. Bu ne g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr, bu ne kafad\u0131r? Mill\u00ee d\u00e2v\u00e2 bu muydu? Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131, \u00f6zellikle mill\u00ee te\u015febb\u00fcslerinin yanl\u0131\u015f yorumlanmas\u0131 yolunda giri\u015filen faaliyetlerin daha g\u00fc\u00e7ten d\u00fc\u015fmedi\u011fi \u015fu s\u0131ralarda, i\u015faret etti\u011fim ihtiyatl\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131n yersiz olmad\u0131\u011f\u0131 kabul buyurulur inanc\u0131nda oldu\u011funu s\u00f6yleyerek, mill\u00ee te\u015febb\u00fcslerden zarar g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011funu anlatmaya, bu y\u00fczden meydana gelen k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc tamir i\u00e7in tedbirlerinin yersiz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize de kabul ettirmek ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131, telgraf\u0131n\u0131 \u015fu c\u00fcmle ile bitiriyor : “Olgunlu\u011funu eserleri ile ispatlam\u0131\u015f olan y\u00fcce milletin g\u00fcvenini kazanm\u0131\u015f bulunan bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmetin, i\u015flerinde serbest kald\u0131k\u00e7a, d\u0131\u015far\u0131ya kar\u015f\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fc daha \u00e7ok dinletece\u011fi a\u00e7\u0131k bir ger\u00e7ek oldu\u011funa g\u00f6re, sayg\u0131de\u011fer Hey’et-i Temsiliye’den h\u00fck\u00fbmetin yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fleri daha \u00e7ok desteklemelerini rica ederim.” Efendiler, Cemal Pa\u015fa , ger\u00e7ekten \u00f6nemli noktalara dokunuyor : \u00d6nce, milletin olgunlu\u011funu ispat etti\u011fini s\u00f6yleyerek, bizim millet ad\u0131na \u00f6ne d\u00fc\u015f\u00fcp yol g\u00f6stermemize ihtiya\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dolayl\u0131 bir \u015fekilde hissettirerek, bizi millet nazar\u0131nda gereksiz birtak\u0131m m\u00fcdahaleciler say\u0131yor. \u0130kinci olarak, bizim, h\u00fck\u00fbmeti serbest b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve bu y\u00fczden d\u0131\u015far\u0131ya kar\u015f\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fc dinletmeye engel oldu\u011fumuzu s\u00f6yl\u00fcyor. Efendiler, y\u00fcce milletimizin olgunlu\u011funu ispat eden eserler, Erzurum, S\u0131vas Kongreleri ile bu kongrelerde ald\u0131\u011f\u0131 kararlar, bu kararlar\u0131n uygulanmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmak suretiyle birlik ve dayan\u0131\u015fma yarat\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131 ve S\u0131vas Kongresi’ni yapanlar\u0131 yok etmeye kalk\u0131\u015fan Damat Ferit Pa\u015fa Kabinesi’ni d\u00fc\u015f\u00fcrmek gibi i\u015fler, davran\u0131\u015flar ve uyan\u0131kl\u0131kt\u0131. Bu kadarla yetinmek, b\u00fct\u00fcn bu hareket ve faaliyetlerde oldu\u011fu gibi bundan sonra da millete \u00f6nderlik etmek gibi vicdan\u00ee bir g\u00f6revden vazge\u00e7erek h\u00fck\u00fbmeti serbest b\u0131rakabilmek, ancak bir \u015fartla m\u00fcmk\u00fcn olabilirdi. O da, serbest kalmaya l\u00e2y\u0131k oldu\u011fu anla\u015f\u0131lacak, Millet Meclisi’ne dayal\u0131 mill\u0131 bir kabinenin memleket ve millet mukadderat\u0131n\u0131 gerekti\u011fi \u015fekilde \u00fcstlendi\u011fine inanmakt\u0131. Milletin, ” kahrolsun i\u015fgal ! ” \u015feklindeki protestosunu bo\u011fmaya \u00e7al\u0131\u015fan duygu ve kavray\u0131\u015ftan yoksun hayvanca insanlardan kurulu ve i\u00e7inde hain bulunan bir hey’etin, ahmak\u00e7a, bilgisizce ve miskince hareketlerinin seyirci kalmak, ak\u0131l ve anlay\u0131\u015f sahibi vatansever kimselarden beklenebilir miydi?. Bir de Efendiler, Cemal Pa\u015fa : “Milletin g\u00fcvenini kazanm\u0131\u015f buIunan bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmeti s\u00f6z\u00fcyle pek b\u00fcy\u00fck ve apa\u00e7\u0131k bir yalana ba\u015fvuruyordu. Milletin h\u00fck\u00fbmete g\u00fcven duyup duymad\u0131\u011f\u0131 daha belli de\u011fildi. Bu s\u00f6z ancak ve hi\u00e7 olmazsa, kabine Millet Meclisi huzurunda g\u00fcven oyu ald\u0131ktan sonra s\u00f6ylenebilirdi. Oysa, daha Millet Meclisi’nin \u00fcyeleri bile se\u00e7ilmi\u015f de\u011fildi. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 bu s\u00f6z\u00fc s\u00f6yledi\u011fi dakikada, yaln\u0131z bir tek ki\u015finin g\u00fcvenini kazanm\u0131\u015f bulunuyordu. O da devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131 kirletmekte olan hain Vahdettin idi.Hey’et-i Temsiliye’nin kendileri ile uyu\u015fmaya ihtiya\u00e7 duymu\u015f olmas\u0131n\u0131, millet ad\u0131na g\u00fcvene sahip olmakm\u0131\u015f gibi kabul etmek istiyordu. E\u011fer maksatlar\u0131 bu idiyse, milletin kendilerine g\u00fcven vas\u0131tas\u0131 olan bu hey’eti aradan \u00e7\u0131karma gere\u011fi nereden do\u011fuyordu?<\/p>\n

M\u0130LL\u0130 TE\u015eK\u0130LAT GEN\u0130\u015eL\u0130YOR VE G\u00dc\u00c7LEN\u0130YOR 126<\/p>\n

Efendiler, Ferit Pa\u015fa H\u00fck\u00fbmeti’nin d\u00fc\u015fmesi,memlekette karars\u0131zl\u0131k i\u00e7inde bulunan baz\u0131 yerlerinde duygular\u0131 ve maneviyatlar\u0131 \u00fczerinde olumlu etki yapt\u0131. Her tarafta sivil ve asker\u00ee \u00e2mirler ba\u015fta olmak \u00fczere, te\u015fkil\u00e2ta h\u0131z verildi. Ali Fuat Pa\u015fa,bat\u0131daki illerin hemen hepsi ile ilgilendi. Eski\u015fehir, Bilecik ve arkas\u0131ndan Bursa b\u00f6lgelerinde bizzat dola\u015fmak ve gereken kimselerle haberle\u015fmek suretiyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bal\u0131kesir’de bulunan Albay K\u00e2z\u0131m Bey (Meclis Ba\u015fkan\u0131 K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa), o b\u00f6lgenin miIl\u00ee te\u015fkil\u00e2t ve asker\u00ee haz\u0131rl\u0131klar\u0131yla ilgileniyor ve u\u011fra\u015f\u0131yordu. Bursa’da bulunan Albay Bekir Sami Bey , 8 Ekimde, Ferit Pa\u015fa’n\u0131n adam\u0131 olan valiyi \u0130stanbul’a g\u00f6ndererek, Kongre’nin kararlar\u0131n\u0131 uygulatmaya ba\u015flatm\u0131\u015f ve bir merkez hey’eti olu\u015fturmu\u015ftu. Milli te\u015fkil\u00e2t ile u\u011fra\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar, milletvekili se\u00e7imi ile de b\u00fcy\u00fck bir ilgiyle u\u011fra\u015f\u0131l\u0131yordu. Memleketteki b\u00fct\u00fcn mill\u00ee kurulu\u015flar\u0131n ayn\u0131 ad alt\u0131nda, Hey’et-i Temsiliye’ye ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 ilkesi izleniyordu. Eski\u015fehir, K\u00fctahya, Afyonkarahisar b\u00f6lgelerinde te\u015fkil\u00e2t\u0131n kuvvetlendirilmesi i\u00e7in, Ayd\u0131n, Konya, Bursa, Bal\u0131kesir b\u00f6lgelerinde ba\u011flant\u0131 kolayl\u0131\u011f\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131 tedbirler al\u0131n\u0131yordu. Bat\u0131 Cepheleri i,izerinde Harbiye Nezareti’ne bilgi veriliyor, h\u00fck\u00fbmet\u00e7e ne gibi i\u015fler ve tedbirler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc de sorularak h\u00fck\u00fbmetin ilgisi \u00e7ekilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Efeler taraf\u0131ndan idare edilen Ayd\u0131n cephesindeki kuvvetlere bir komutan g\u00f6nderme konusu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. \u0130\u015fgal alt\u0131ndaki yerlerde gizli mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t kurulmas\u0131 i\u00e7in 14 Ekimde Ali Fuat Pa\u015fa’ya ve Afyonkarahisar’daki 23′ \u00fc nc\u00fc T\u00fcmen Komutan\u0131 \u00d6mer L\u00fctf\u00fc Bey’e yaz\u0131ld\u0131. Bununla birlikte, bu tarihlerde, daha baz\u0131 yerlerden amac\u0131n iyice anla\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. \u00d6rnek olarak, Redd-i \u0130lhak Cemiyetleri’nin kendi adlar\u0131na tebli\u011fler yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 oluyordu.10 Ekim 1919 tarihinde Redd-i \u0130lhak Cemiyeti Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n imzas\u0131 iIe g\u00f6nderilen bir yaz\u0131da, 20 Ekimde b\u00fcy\u00fck bir kongrenin toplanaca\u011f\u0131, bu kongreye iki temsilci g\u00f6nderilmesi illerden isteniyor ve birtak\u0131m tedbirler al\u0131nmas\u0131 bildiriliyordu. \u00d6b\u00fcr taraftan, Karakol Cemiyeti’nin de \u0130stanbul’dan ba\u015fka Bursa y\u00f6resinde de faaliyette bulundu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. Bu da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in gereken tedbirler al\u0131nd\u0131. \u00d6zellikle, AIi Fuat Pa\u015fa’ya, Bal\u0131kesir’de K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa’ya, Bursa’da Bekir Sami Bey’e, B\u0131\u0131rsa Merkez Hey’eti’ne gerekti\u011fi \u015fekilde yaz\u0131ld\u0131. \u0130til\u00e2f ve H\u00fcrriyet Cemiyeti de d\u00fc\u015fmanlarla birlikte Anadolu’da milli d\u00e2v\u00e2ya kar\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmek \u00fczere yetmi\u015f be\u015f ki\u015fi k\u00e2dar g\u00f6ndermi\u015f. Bu haber al\u0131nd\u0131. Kolordular\u0131n dikkati \u00e7ekildi. \u0130stanbul’da gizli \u00e7al\u0131\u015fmaya karar verildi. Te\u015fkil\u00e2t\u0131n geni\u015fletilmesi i\u00e7in Trakya’ya Cafer Tayyar Bey vas\u0131tas\u0131yla talimat verildi.<\/p>\n

MECL\u0130S-\u0130 MEBUSAN’IN TOPLANACA\u011eI YER
\nEfendiler, bir yandan milletvekillerinin se\u00e7ilmesine \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, bir yandan da Meclis-i Meb’usan’\u0131n nerede toplanabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi kafam\u0131z\u0131 kurcal\u0131yordu. Hat\u0131rlayacaks\u0131n\u0131z ki, Erzurum’dan Refet Pa\u015fa’n\u0131n bu konu ile ilgili bir telgraf\u0131na cevap verirken Meclis toplanmal\u0131, fakat \u0130stanbul’da de\u011fil, Anadolu’da demi\u015ftim. \u00c7\u00fcnk\u00fc ben, Meclis’in \u0130stanbul’da toplanmas\u0131 kadar mant\u0131ks\u0131z ve maksats\u0131z bir davran\u0131\u015f tasavvur edemiyordum. Ancak, bu hususta yetkili olanlar\u0131 ve kamuoyunu bu ger\u00e7e\u011fe inand\u0131rmad\u0131k\u00e7a, d\u00fc\u015f\u00fcncemizin ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. \u0130stanbul’da toplanman\u0131n sak\u0131ncalar\u0131n\u0131 oldu\u011fu gibi g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermek gerekiyordu. Bu maksatla ve mill\u00ee d\u00e2v\u00e2y\u0131 Rumlara ve yabanc\u0131lara, Hristiyanlara kar\u015f\u0131ym\u0131\u015f gibi g\u00f6stermek i\u00e7in, Ali Kemal ve Mehmet Ali Bey’lerin 127 gayretleriyle Ermeni Patrikh\u00e2nesi’nde yap\u0131lan toplant\u0131lar ve H\u00fcrriyet ve \u0130til\u00e2f Partisi’nin te\u015febb\u00fcsleri \u00fczerine, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 vas\u0131tas\u0131yla, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin dikkatini \u00e7ektik. 13 Ekim 1919 tarihinde, Meclis-i Meb’usan’\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan sonra M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin nas\u0131l bir siyas\u00ee durum almas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde bulundu\u011funu, Cemal Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla h\u00fck\u00fbmetten \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Meclis-i Meb’usan’\u0131n \u0130stanbul’da toplanmas\u0131nda ne gibi siyas\u00ee bir g\u00fcvence elde edilece\u011finin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de sorduk. Ayn\u0131 tarihte, Meclis-i Meb’usan’\u0131n \u0130stanbul’da korkusuzca toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in hangi g\u00fcvenlik ve korunma tedbirlerinin al\u0131nmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ne yap\u0131lmak gerekti\u011fini, \u0130stanbul’da te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n merkez hey’etinde bulunan ve \u00c7anakkale M\u00fcstahkem Mevki Komutan\u0131 olan Albay \u015eevket Bey’den sorduk.<\/p>\n

AMASYA M\u00dcLAKATI<\/p>\n

Efendiler, hat\u0131r\u0131n\u0131zdad\u0131r ki, Bahriye N\u00e2z\u0131r\u0131 Salih Pa\u015fa ile, Amasya’da bir g\u00f6r\u00fc\u015fme kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Naz\u0131r Pa\u015fa ile, h\u00fck\u00fbmetin d\u0131\u015f politikas\u0131, i\u00e7 idaresi ve ordunun gelece\u011fi ile ilgili konular \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclme ihtimali vard\u0131. Bu nedenle, kolordu komutanlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u00f6nceden bilmek, bence pek yararl\u0131 idi. l4 Ekim 1919 tarihli \u015fifremde, kolordu komutanlar\u0131n\u0131n bu \u00fc\u00e7 nokta \u00fczerindeki g\u00f6r\u00fc\u015flerini rica ettim. Komutanlar\u0131n raporlar\u0131n\u0131 belgeler aras\u0131nda okursunuz. Salih Pa\u015fa, 15 Ekimde \u0130stanbul’dan hareket etti. Biz de, 16 Ekimde Sivas’tan hareket ettik. 18 Ekimde Amasya’da bulunduk. Salih Pa\u015fa’ya, u\u011frayaca\u011f\u0131 iskelelerde, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t taraf\u0131ndan parlak kar\u015f\u0131lama t\u00f6renleri yap\u0131lmas\u0131 ve taraf\u0131m\u0131zdan ho\u015fgeldiniz denilmesi i\u00e7in talimat verilmi\u015fti. Biz de kendisini, Amasya’da b\u00fcy\u00fck bir t\u00f6renle kar\u015f\u0131lad\u0131k. Salih Pa\u015fa ile, Amasya’da, 20 Ekimde ba\u015flayan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerimiz, 22 Ekimde son buldu. \u00dc\u00e7 g\u00fcn s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin sonunda, iki\u015fer n\u00fcsha olmak \u00fczere be\u015f ayr\u0131 protokol d\u00fczenlendi. Bu be\u015f ayr\u0131 protokoldan \u00fc\u00e7\u00fc Salih Pa\u015fa’da kalanlar bizim taraf\u0131m\u0131zdan, bizde kalanlar Salih Pa\u015fa taraf\u0131ndan imza edildi. \u0130ki protokol gizli say\u0131larak imza edilmedi. Amasya M\u00fcl\u00e2kat\u0131 sonunda al\u0131nan kararlar, kolordulara da bildirildi. Efendiler, bu m\u00fcnasebetle, bir noktay\u0131 belirtmek isterim. Bizce temel al\u0131nan husus, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n ve Hey’et-i Temsiliye’nin \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan resmen tan\u0131nm\u0131\u015f bir siyas\u00ee varl\u0131k oldu\u011funun, g\u00f6r\u00fc\u015fmelerimizin resm\u00ee bir nitelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve sonu\u00e7lar\u0131na mutlaka uyulmas\u0131 gerekti\u011finin taraflarca resmen taahh\u00fct edilmi\u015f bulundu\u011funu tasdik ettirmekti. Bundan dolay\u0131, g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u00e7ine alan zab\u0131tlar\u0131n protokol oldu\u011funu kabul ettirmek ve \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin temsilcisi olan Bahriye N\u00e2z\u0131r\u0131na imza ettirmek \u00f6nemliydi. 21 Ekim 1919 tarihli protokol metni, denebilir ki, hemen b\u00fct\u00fcn\u00fcyle Salih Pa\u015fa’n\u0131n teklifleri olup, kabul\u00fcnde sak\u0131nca g\u00f6r\u00fclmeyen birtak\u0131m maddelerden ibarettir. 22 Ekim 1919 tarihli ikinci protokol, uzun s\u00fcren tart\u0131\u015fmal\u0131 bir g\u00f6r\u00fc\u015fmenin zab\u0131t \u015feklindeki \u00f6zetidir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmede, her iki taraf\u0131n, Hil\u00e2fet ve Saltanat konusundaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcvenceleri ile ilgili geni\u015f a\u00e7\u0131klamalar\u0131 i\u00e7ine alan bir giri\u015ften sonra, Sivas Kongresi’nin 11 Eyl\u00fcl 1919 tarihli bildirisindeki maddelerin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesine ba\u015fland\u0131 : 1 – Bildirinin birinci maddesinde, tasarlanan ve kabul edilen s\u0131n\u0131rlar\u0131n en d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde bir istek olmak \u00fczere elde edilmesinin sa\u011flanmas\u0131 gere\u011fi ortakla\u015fa kabul edildi. 128 G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte, K\u00fcrtlere ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k kazand\u0131rmak gayesiyle yap\u0131lmakta olan bozguncu propagandalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7me hususu uygun bulundu. Bug\u00fcn i\u00e7in d\u00fc\u015fman i\u015fgali alt\u0131nda bulunan b\u00f6lgelerden \u00c7ukurova (Kilikya)’y\u0131, Arabistan ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda bir tampon devlet yapmak \u00fczere anavatandan ay\u0131rma iste\u011finde bulunuldu\u011fundan s\u00f6z edildi. Anadolu’nun, en koyu T\u00fcrk \u00e7evresi, en bereketli ve zengin bir b\u00f6lgesi olan bu par\u00e7as\u0131n\u0131n hi\u00e7bir \u015fekilde ayr\u0131lmas\u0131na raz\u0131 olunmayaca\u011f\u0131; Ayd\u0131n ilinin de ayn\u0131 kesinlikle (ve \u00f6ncelikle) vatan topraklar\u0131ndan kopmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 ilkesi genellikle kabul edildi. Trakya konusuna gelince : Burada da, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte ba\u011f\u0131ms\u0131z bir h\u00fck\u00fbmet, ger\u00e7ekte bir s\u00f6m\u00fcrge devlet kurulmas\u0131, b\u00f6yle oldu\u011fu takdirde de Do\u011fu Trakya’dan Midye-Enez \u00e7izgisine kadar olan b\u00f6lgeyi bizden ay\u0131rma iste\u011finin s\u00f6z konusu olabilece\u011fi ihtimali g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu. Ancak Edirne’nin ve Meri\u00e7 s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u0130sl\u00e2m h\u00fck\u00fbmetine kat\u0131lmak i\u00e7in bile olsa, hi\u00e7bir \u015fekilde b\u0131rak\u0131lmas\u0131na r\u0131za gosterilmemesi ilkesi ortakla\u015fa kabul edildi. Bununla birlikte, b\u00fct\u00fcn bu maddede s\u00f6z konusu edilen hususlar hakk\u0131nda Meclis’in verece\u011fi en son karara elbette uyulacakt\u0131r, dendi. 2 – Bildirinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddesindeki, az\u0131nl\u0131klara siyasi hakimiyet ve sosyal dengemizi bozacak nitelikte imtiyazlar verilmesinin kabul edilmeyece\u011fi konusundaki f\u0131kra \u00fczerinde \u00f6nemle duruldu. Bu kayd\u0131n, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 fiilen sa\u011flamak i\u00e7in, elde edilmesi zarur\u00ee bir istek olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi ve bundan yap\u0131lacak en k\u00fc\u00e7\u00fck bir fedakarl\u0131\u011f\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 derinden zedeleyece\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu maddede s\u00f6z konusu olan ve az\u0131nl\u0131klara fazla imtiyazlar verilmemesine y\u00f6nelmi\u015f olan gaye, ula\u015f\u0131lmas\u0131 gerekli bir hedef olarak kabul edilmi\u015ftir. Bununla birlikte, gerek bu konuda, gerek ya\u015fama hakk\u0131m\u0131z\u0131n savunulmas\u0131 konusundaki \u00f6teki isteklerimizle ilgili hususlarda birinci maddenin sonunda oldu\u011fu gibi burada da Milli Meclis’in oy ve kararlar\u0131n\u0131n ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 kayd\u0131 konuldu. 3 – Bildirinin yedinci maddesi gere\u011fince, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z tam olarak korunmak \u015fart\u0131yla, teknik, sanayi ve ekonomi alanlar\u0131ndaki ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131n nas\u0131l giderilebilece\u011fi konusu tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Memleketimize pek \u00e7ok sermaye d\u00f6kecek olan bir devlet olursa, bunun mal\u00ee i\u015flerimiz \u00fczerinde gerektirebilece\u011fi bir kontrol hakk\u0131n\u0131n geni\u015flik derecesi kestirilemeyece\u011finden, bu hususun ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131za ve ger\u00e7ek milli \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131za zarar vermeyecek bi\u00e7imde, uzmanlarca esasl\u0131 bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra Mill\u00ee Meclis’\u00e7e uygun bulunacak \u015feklin kabul\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc. 4 – 11 Eyl\u00fcl 1919 tarihli S\u0131vas Kongresi kararlar\u0131n\u0131n \u00f6teki maddeleri de Meclis-i Meb’usan’\u0131n kabul\u00fcne sunulmak \u015fart\u0131yla uygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc. 5 – Bundan sonra, Sivas Kongresi’nin 4 Eyl\u00fcl 1919 tarihli kararlar\u0131n\u0131n te\u015fkil\u00e2t b\u00f6l\u00fcm\u00fc ile ilgili 11’inci maddesinde yer alan Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin durumu, bundan sonraki \u00e7al\u0131\u015fma \u015fekli ve alan\u0131 \u00fczerinde duruldu. Bu maddede, mill\u00ee iradeyi h\u00e2kim k\u0131lacak olan Meclis-i Mill\u00ee’nin yasama ve denetleme haklar\u0131na g\u00fcvenlik ve serbestlikle sahip olduktan, bu g\u00fcvenlik Meclis-i Mill\u00ee’ce de do\u011fruland\u0131ktan sonra, cemiyetin \u015feklinin kongre karar\u0131 ile belirlenece\u011fi a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Burada s\u00f6z konusu olan kongrenin, \u015fimdiye kadar yap\u0131lan Erzurum ve Sivas Kongreleri gibi \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda ayr\u0131 bir kongre halinde olmas\u0131 \u015fart de\u011fildir, dendi. Cemiyetin program\u0131n\u0131 kabul eden milletvekilleri, cemiyetin t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcnde g\u00f6sterilen temsilciler gibi kabul edilerek, bunlar\u0131n yapacaklar\u0131 \u00f6zel toplant\u0131, kongre yerine ge\u00e7ebilir. Bundan sonra, Meclis-i Mill\u00ee’nin \u0130stanbul’da tam bir g\u00fcvenlik i\u00e7inde, serbest olarak g\u00f6rev yapabilmesi \u015fartt\u0131r, dendi. Bunun bug\u00fcnk\u00fc \u015fartlara g\u00f6re ne dereceye kadar sa\u011flanabilece\u011fi etrafl\u0131 \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. \u0130stanbul’un d\u00fc\u015fman i\u015fg\u00e2li alt\u0131nda bulunmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, milletvekillerinin yasama g\u00f6revlerini hakk\u0131yla yerine getirmelerine pek elveri\u015fli olamayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi ortaya at\u0131ld\u0131. 1870 -1871 sava\u015f\u0131nda Frans\u0131zlar\u0131n Bordeaux (Bordo)’da ve daha sonra Almanlar\u0131n Weimar (Vaymar)’da yapt\u0131klar\u0131 gibi, bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 yap\u0131l\u0131ncaya kadar, ge\u00e7ici olarak, Meclis-i Mill\u00ee’nin Anadolu’da, saltanat h\u00fck\u00fbmetinin kabul edece\u011fi g\u00fcvenilir ba\u015fka bir yerde toplanmas\u0131 uygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc. 129 Meclis-i Mill\u00ee’nin toplanmas\u0131ndan sonra, \u00e7al\u0131\u015fma \u015fartlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ne dereceye kadar g\u00fcvenlik ve gizlilik i\u00e7inde bulunaca\u011f\u0131 belli olaca\u011f\u0131ndan, tam bir g\u00fcvenlik g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc takdirde, Cemiyet, Hey’et-i Temsiliye’nin faaliyetine son vererek te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma hedefinin, yukar\u0131da bildirdi\u011fim \u00fczere, kongre yerini tutacak olan \u00f6zel bir toplant\u0131da kararla\u015ft\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 belirtildi. Milletvekilleri se\u00e7iminde tam bir serbestlik bulunmas\u0131 gerekti\u011fi h\u00fck\u00fcmet\u00e7e emredilmi\u015f oldu\u011fundan, se\u00e7imler yap\u0131l\u0131rken Cemiyet Hey’et’i Temsiliyesi’nce m\u00fcdahale edilmekte oldu\u011fu belirtildi. Milletvekilleri aras\u0131nda, \u0130ttihat ve Terakki \u00fcyesi ve orduda lekeli \u015fah\u0131slar bulundu\u011fu takdirde, bunlar\u0131n milletvekili se\u00e7ilmesine meydan verilmemek i\u00e7in, Hey’et-i Temsiliye’ce yol g\u00f6sterme maksad\u0131yla ve uygun \u015fekilde baz\u0131 telkinler yap\u0131lmas\u0131n\u0131n yerinde olaca\u011f\u0131 hesaba kat\u0131ld\u0131. Hey’et-i Temsiliye’nin bu konudaki yard\u0131m \u015fekli de, ayr\u0131ca bir form\u00fcl halinde \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc protokol olarak tespit edildi. Gizli say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in imza alt\u0131na al\u0131nmayan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc protokol \u015fuydu : 1 – Baz\u0131 komutanlar\u0131n ordudan at\u0131lmas\u0131 ve bir k\u0131s\u0131m subaylar\u0131n Divan-\u0131 Harb’e verilmeleri ile ilgili olarak \u00e7\u0131kar\u0131lan padi\u015fah iradeleri ile di\u011fer emirlerin d\u00fczeltilmesi. 2 – Malta’ya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olanlar\u0131n, ilgili bulunduklar\u0131 kendi mahkemelerimizde kovu\u015fturma yap\u0131lmak \u00fczere \u0130stanbul’a getirtilmeleri \u00e7arelerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131. 3 – Ermeni zulm\u00fc ile ilgili g\u00f6r\u00fclenlerin de mahkemeye verilmesi (Mill\u00ee Meclis’e b\u0131rak\u0131lacakt\u0131r). 4 – \u0130zmir’in bo\u015falt\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan yeniden protesto edilmesi ve gerekirse gizli t\u00e2limatla halka g\u00f6steri toplant\u0131lar\u0131 yapt\u0131r\u0131lmas\u0131. 5 – Jandarma Genel Komutan\u0131, Merkez Komutan\u0131, Polis M\u00fcd\u00fcr\u00fc ve \u0130\u00e7i\u015fleri M\u00fcste\u015far\u0131’n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmeleri (Harbiye ve Dahiliye Nezaretlerince). 6 – \u0130ngiliz Muhipler Cemiyeti’nin (kap\u0131 kap\u0131 dola\u015f\u0131p) halka k\u00e2\u011f\u0131t m\u00fch\u00fcrletmelerine engel olunmas\u0131. 7 – Yabanc\u0131 paras\u0131yla sat\u0131n al\u0131nm\u0131\u015f derneklerin faaliyetlerine ve bu gibi gazetelerin zararl\u0131 yay\u0131nlar\u0131na son verilmesi (\u00f6zellikle subay ve memurlar\u0131n bu gibi derneklere girmelerinin kesinlikle yasaklanmas\u0131). 8 – Ayd\u0131n Kuva-y\u0131 Milliye’sinin g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve beslenmelerinin kolayl\u0131kla sa\u011flanmas\u0131 (bu husus Harbiye Nezareti’nce d\u00fczenlenir. Donanma Cemiyeti’nin 400.000 liras\u0131ndan gerekti\u011fi kadar\u0131, h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan bu maksat i\u00e7in ayr\u0131labilir). 9 – Milli M\u00fccadele’ye kat\u0131lm\u0131\u015f memurlar\u0131n genel bir yat\u0131\u015fma ve g\u00fcvenlik sa\u011flan\u0131ncaya kadar yerlerinden al\u0131nmamalar\u0131 ve mill\u00ee d\u00e2v\u00e2ya ayk\u0131r\u0131 hareketlerinden dolay\u0131 millet taraf\u0131ndan i\u015ften el \u00e7ektirilmi\u015f memurlar\u0131n yeni g\u00f6revlere tayinlerinden \u00f6nce durumun \u00f6zel olarak g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi. 10 – Bat\u0131 Trakya g\u00f6\u00e7menlerinin ta\u015f\u0131nmalar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131. 11- Acim\u00ee Sadun Pa\u015fa ve adamlar\u0131r\u0131n\u0131n uygun \u015fekilde desteklenmesi. \u0130mzas\u0131z be\u015finci protokol da, Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’na gidebilecek kimselerin adlar\u0131n\u0131 i\u00e7ine al\u0131yordu. Bununla birlikte, h\u00fck\u00fcmet bu konuda, ana ilkelere uymak \u015fart\u0131yla serbest bulunacakt\u0131. Delegeler : Tevfik Pa\u015fa Hazretleri Ba\u015fkan Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa Hazretleri Asker\u00ee temsilci Hariciye N\u00e2z\u0131r\u0131 Siyas\u00ee temsilci Re\u015fat Hikmet Bey Siyas\u00ee temsilci Uzmanlar Hey’eti : H\u00e2mit Bey Maliye Albay \u0130smet Bey Askerlik Re\u015fit Bey Siyas\u00ee i\u015fler M\u00fchendis Muhtar Bey Bay\u0131nd\u0131rl\u0131k i\u015fleri Albay Ali R\u0131za Bey Deniz Albay\u0131 Refet Bey \u0130statistik Emir\u00ee Efendi Tarih M\u00fcnir Bey Hukuk M\u00fc\u015faviri Uzman bir \u015fah\u0131s Ticaret 130 i\u015fleri Uzman bir \u015fah\u0131s \u00c7e\u015fitli mezheplerin imtiyazlar\u0131n\u0131 bilen Yaz\u0131 Hey’eti : Re\u015fit Saffet Bey Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 eski \u00d6zel Kalem M\u00fcd\u00fcr\u00fc \u015eevki Bey SalihBey Orhan Bey H\u00fcseyin Bey Robert Kolej T\u00fcrk\u00e7e \u00d6\u011fretmeni Efendiler, bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerimizde tespit edilen esaslar aras\u0131nda, en \u00f6nemli noktan\u0131n Meclis-i Mill\u00ee’nin toplanma yeri ile ilgili oldu\u011funun y\u00fcksek dikkatlerinizi \u00e7ekmi\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 san\u0131r\u0131m. Meclis’in, \u0130stanbul’da toplanmas\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 konusundaki eski g\u00f6r\u00fc\u015f ve kanaatimizi Salih Pa\u015fa’ya kabul ve tasdik ettirdik. Ancak, Pa\u015fa, kendisi bu g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lmakla birlikte, bu kat\u0131l\u0131\u015f\u0131n \u015fahs\u0131na ait olup kabine ad\u0131na \u015fimdiden s\u00f6z veremeyece\u011fi kayd\u0131n\u0131 da eklemi\u015fti. Kendisi, kabine \u00fcyelerini bu g\u00f6r\u00fc\u015fe inand\u0131rmak ve kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in elinden geleni yapaca\u011f\u0131na s\u00f6z vermi\u015f, ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131 takdirde, kabineden \u00e7ekilmekten ba\u015fka yapacak bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Salih Pa\u015fa, bu konuda ba\u015far\u0131 sa\u011flayamam\u0131\u015ft\u0131r. Meclis-i Meb’usan’\u0131n toplanma yeri konusuna tekrar d\u00f6nmek \u00fczere Amasya M\u00fcl\u00e2kat\u0131 ile ilgili a\u00e7\u0131klamalar\u0131ma son veriyorum.<\/p>\n

S\u0130VAS’TA BANA KAR\u015eI YAPILAN B\u0130R TE\u015eEBB\u00dcS: \u015eEYH RECEP OLAYI<\/p>\n

Yaln\u0131z, Efendiler, biz Amasya’ya gelmek \u00fczere Sivas’tan ayr\u0131l\u0131r ayr\u0131lmaz, Sivas’ta pek de ho\u015fa gitmeyen bir olay ge\u00e7mi\u015ftir. Bu olay hakk\u0131nda k\u0131saca bilgi sunay\u0131m : Amasya’ya vard\u0131ktan sonra, \u0130til\u00e2f ve H\u00fcrriyet’\u00e7ilerin yabanc\u0131larla birle\u015ferek birtak\u0131m haince i\u015flere giri\u015ftikleri yolunda bilgiler alm\u0131\u015ft\u0131k. Bunu derhal bir genelge ile her yere bildirmi\u015ftim. S\u0131vas’ta da, Padi\u015fah’a, aleyhimde telgraf \u00e7ekilme gibi bir te\u015febb\u00fcs bulundu\u011funu haber ald\u0131m, fakat inanmad\u0131m. Elbette, Hey’et-i Temsiliye’deki arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n, kararg\u00e2h\u0131m\u0131za ba\u011fl\u0131 \u015fah\u0131slar\u0131n, valinin ve daha ba\u015fkalar\u0131n\u0131n dikkat ve uyan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 buna engeldir dedim. Oysa, \u015eeyh Recep ve arkada\u015flar\u0131ndan Ahmet Kemal ile Cel\u00e2l adlar\u0131nda \u00fc\u00e7 ki\u015fi, bir gece telgrafhanede, kendilerine ba\u011fl\u0131 bir telgraf\u00e7\u0131 vas\u0131tas\u0131yla istedikleri telgraflar\u0131 \u00e7ekmi\u015fler… Ger\u00e7ekten, Amasya telgrafhanesinden Salih Pa\u015fa’ya ait \u015fu telgraf\u0131 getirdiler : l6613 K. Sivas,18.10.1919 Bahriye N\u00e2z\u0131r\u0131 Devletli Salih Pa\u015fa Hazretleri’ne padi\u015fah Hazretleri’nin Yaveri Saadetli Nari Bey Hazretlerine Olaylardan beri memleketimizde olup bitenleri anlamak ve bunlar\u0131n i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frenmek \u00fczere, il merkezine kadar zahmet buyurup gelmenizi memleket ve millet menfaatlari ad\u0131na diler, yine memleket ve millet ad\u0131na makine ba\u015f\u0131na te\u015friflerini b\u00fct\u00fcn ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zla istirham ederiz. \u015eeyh \u015eemsedin-i Sivasi Ulem\u00e2 E\u015fraf torunlar\u0131ndan Recep Kamil, t\u00fbccar ve esnaftan 131 Zaral\u0131-z\u00e2de Cel\u00e2l m\u00fchr\u00fb vard\u0131r. \u0130lyas-z\u00e2de Ahmet Kemal Bana da 19 Ekim 1919 tarihli olan \u015fu telgraf geldi : Amasya’da Mustafa Kemal Pa\u015fa’ya, Halk\u0131m\u0131z, padi\u015fah’\u0131n ve h\u00fbk\u00fcmetin g\u00f6r\u00fc\u015flerini Salih Pa\u015fa’n\u0131n kendisinden yahut da g\u00fbvenilir bir a\u011f\u0131zdan i\u015fitmedik\u00e7e, aradaki anla\u015fmazl\u0131\u011fa \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f g\u00f6z\u00fcyle bakamayacakt\u0131r. Bu bak\u0131mdan iki yoldan birini se\u00e7mek zorunda oldunuzu arz ederiz. \u0130lyas-zade Zaral\u0131-z\u00e2de \u015eeyh \u015femseddin-i S\u0131vasi Ahmet Kemal Cel\u00e2l torunlar\u0131ndan Recep K\u00e2mil Efendiler, biz b\u00fct\u00fcn memleket i\u00e7in do\u011fru yolu g\u00f6stermek ve halk\u0131 ayd\u0131nlatmakla u\u011fra\u015f\u0131yoruz. Fakat d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z da bize kar\u015f\u0131, her yerde ve hatt\u00e2 i\u00e7inde bulundu\u011fumuz Sivas \u015fehrinde bile, al\u00e7ak\u00e7a niyetlerini ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k vas\u0131talar bulmakta ba\u015far\u0131l\u0131 olabiliyorlar. B\u00fct\u00fcn uyar\u0131lar\u0131m\u0131za ra\u011fmen, ben oradan ayr\u0131l\u0131r ayr\u0131lmaz, Sivas’taki \u015fah\u0131slar\u0131n dalg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, her yerde ne kadar \u00e7ok ilgi gev\u015fekliklerinin ve g\u00f6z yummalar\u0131n do\u011fmu\u015f oldu\u011funa g\u00fczel bir \u00f6rnek olu\u015fturuyor. 19 Ekim g\u00fcn\u00fc, S\u0131vas’taki arkada\u015flar, Hey’et-i Temsiliye imzas\u0131yla \u015fu telgraf\u0131 veriyorlard\u0131 : Amasya’da Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u015eeyh Recep ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n Z\u00e2t\u0131devletlerine \u00e7ekilmek \u00fczere telgrafhaneye \u015fimdi verdikleri telgraf sureti, a\u015fa\u011f\u0131da aynen arz olunur : Bu konuda Top\u00e7u Binba\u015f\u0131s\u0131 Kemal Bey, ayr\u0131ca soru\u015fturma yapmaktad\u0131r. Bu telgrafa, ald\u0131\u011f\u0131m\u0131 arz etti\u011fim telgraf\u0131n suretini de ekliyorlar. S\u0131vas Telgraf M\u00fcd\u00fcr\u00fc de ayn\u0131 g\u00fcn \u015fu bilgiyi veriyor : Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne, \u015eeyh \u015eemsedd\u00een-i S\u0131vas\u00ee Torunlar\u0131ndan Recep, \u0130lyas-z\u00e2de Ahmet Kemal ve Zaral\u0131-z\u00e2de Cel\u00e2l imzalar\u0131yla yaz\u0131lan telgraflar\u0131 takdim ederim. Bu telgraflar gece getirilmi\u015f ve memurlar\u0131m\u0131z tehdit edilerek yazd\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Herkesin, kendi \u015fartlan i\u00e7inde elbette telgraf yazma hakk\u0131 vard\u0131r. Ancak, makine odas\u0131na \u00f6n\u00fcne gelenin girmesi yasak olmak \u015f\u00f6yle dursun, memurlara g\u00f6zda\u011f\u0131 verilerek korkutulmalar\u0131 gibi h\u00fck\u00fcmetin otorite ve haysiyetini zedeleyecek davran\u0131\u015flarda bulunmak, do\u011frusu isyan niteli\u011findedir. Durumu Valilik y\u00fcksek kat\u0131na arz ettim. Memlekette sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir d\u00fczenin kurulmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakta olan z\u00e2t\u0131devletlerine de arz ederim. Derin sayg\u0131lar\u0131m\u0131n kabul buyurulmas\u0131 istirham olunur. 19 Ekim 19l9 Ba\u015fm\u00fcd\u00fcr L\u00fctf\u00fb 132 \u0130stanbul Merkez \u015eefi Bey’e: Halk\u0131n a\u011fz\u0131ndan arz olunan, memleket ve milletin sel\u00e2meti i\u00e7in takdimi istirham edilen telgraflar\u0131m\u0131z\u0131n yerine ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na engel olan din ve devlet hainidir. Sonunda kan d\u00f6k\u00fclmesine sebep olacakt\u0131r. Padi\u015fah’a duyurmak i\u00e7in kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z kesindir. Cevap bekliyoruz. Mabeyn-i H\u00fbm\u00e2y\u00fbn Ba\u015fkitabeti Y\u00fcksek Kat\u0131na Y\u00fcksek arac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131zla Padi\u015fah Efendimiz’e biz kullar\u0131nca takdim k\u0131l\u0131nan dilek\u00e7enin cevab\u0131n\u0131, vatan ve millet ad\u0131na makine ba\u015f\u0131nda bekliyoruz. Mabeyn-i H\u00fcmayun Arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0130le Halife Hazretleri’nin Y\u00fcce Kat\u0131na \u0130limiz Sivas’ta, Anadolu ve Rumeli M\u00fbdafaa-i Hukuk Cemiyeti ad\u0131yla kurulan Kongre Hey’eti’nin ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Pa\u015fa, etrafa, siz Padi\u015fah Efendi’mizin g\u00fcven belgelerini ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 haberini yayarak, memleketimizde k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerini \u00f6rtbas etmek isteyen k\u00fc\u00e7\u00fck bir grupla birlikte, kendilerini mill\u00ee iradenin temsilcisi gibi g\u00f6steriyorlar. Oysa, \u015fanl\u0131 Halifemiz ve sevgili Padi\u015fah\u0131m\u0131z’a bu y\u00f6nden ba\u011fl\u0131 olmam\u0131z ve mutlak olarak ba\u011flanmam\u0131z dinimizin gere\u011fi oldu\u011fundan, Bahriye N\u00e2z\u0131r\u0131 Salih Pa\u015fa ile Efendimiz Hazretleri’nin Ba\u015fyaveri Naci Beyefendi’nin Amasya’ya g\u00f6nderildiklerini haber ald\u0131k. Halk aras\u0131nda kendini g\u00f6steren heyecan\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, bilginlerden, \u015fehrin ileri gelenlerinden ve t\u00fcccardan iki y\u00fcz\u00fc a\u015fk\u0131n imzay\u0131 ta\u015f\u0131yan davetiye telgraf\u0131m\u0131za cevap alamad\u0131k. Kamuoyunun ne durumda oldu\u011funun bizzat yerinde g\u00f6r\u00fclmek \u00fczere, kendilerinin Sivas’a kadar g\u00f6nderilmesini b\u00fct\u00fcn ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zla e\u015fi\u011finize y\u00fcz s\u00fcrerek yalvar\u0131r ve niyaz ederiz. Bu konuda ve her halde emir ve ferman Padi\u015fah\u0131m\u0131z Efendimiz Hazretleri’nindir. Efendiler, d\u00fc\u015fmanlar, \u015eeyh Recep’e ger\u00e7ekten \u00f6nemli bir rol oynatm\u0131\u015f bulunuyorlard\u0131. S\u0131ras\u0131 gelince arz edece\u011fim belgelerden, Sait Molla’n\u0131n Rahip Frew’a yazd\u0131\u011f\u0131 24 Ekim tarihli bir mektubunda Molla, papaza ” Sivas olay\u0131n\u0131 nas\u0131l buldunuz? Biraz d\u00fczensiz ama yava\u015f yava\u015f d\u00fczelecek diyordu.” B\u00fct\u00fcn milletin birlik ve dayan\u0131\u015fmas\u0131ndan ve mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n memleketin her k\u00f6\u015fesine yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bahseden, milletin ortak iste\u011fine uyarak, asker\u00ee ve mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta dayanarak kabineyi d\u00fc\u015f\u00fcren, yeni kabine ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya ge\u00e7en bir hey’etin ba\u015fkan\u0131 aleyhinde tam yeni kabine temsilcisiyle g\u00f6r\u00fc\u015fmelere giri\u015fece\u011fi bir s\u0131rada ve bu maksatla Sivas’tan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n hemen ertesi g\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn Sivas halk\u0131 ad\u0131na ayaklanma \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir bir telgraf\u0131n, telgrafhane tehdit edilerek \u00e7ektirilebilmesi elbette anlaml\u0131 idi. Bizzat i\u00e7inde bulundu\u011fu Sivas halk\u0131, b\u00f6yle bir hey’etin aleyhinde olunca, b\u00fct\u00fcn milletin, ayn\u0131 duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncede olmayaca\u011f\u0131n\u0131 ispat etmek ger\u00e7ekten g\u00fc\u00e7t\u00fcr. O halde, temsil yetene\u011fi b\u00f6yle olan bir hey’etle ba\u015fkan\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcc\u00fcn de \u00e7\u00fcr\u00fck olaca\u011f\u0131 yarg\u0131s\u0131na varmak neden do\u011fru olmas\u0131n ! Sivas’tan y\u00fckseltilen bu sesin d\u00fc\u015fmanlar i\u00e7in ne kadar kuvvetli ve \u00f6nemli oldu\u011fu takdir buyurulur. Efendiler, Salih Pa\u015fa’ya ait telgraf\u0131, Amasya’ya geldi\u011finde kendisine verdirdim. Ancak, \u015eeyh Recep ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fbmet\u00e7e cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131 istedim. Sivas’taki Hey’et-i Temsiliye \u00fcyelerine de telgraf ba\u015f\u0131nda 19 Ekimde \u015funlar\u0131 sordum : 1-\u015eeyh Recep, Ahmet Kemal ve Celal imzalar\u0131yla Saray Genel Sekreterli\u011fi’ne \u00e7ekilen telgraf\u0131 g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz m\u00fc? 2 – Telgrafh\u00e2nede n\u00f6bet\u00e7i subay\u0131 yok mu? 133 3 – Hepiniz orada oldu\u011funuz halde b\u00f6yle bir k\u00fcstahl\u0131k nas\u0131l yap\u0131labilir? Kald\u0131 ki, bu \u00e7\u0131lg\u0131nlar\u0131n te\u015febb\u00fcsleri hepinizce biliniyor. Salih Pa\u015fa’ya ve Naci Bey’e yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00fc\u00e7 imzal\u0131 telgraf haz\u0131rlad\u0131klar\u0131n\u0131 biz buradan i\u015fitmi\u015ftik.Sizin bundan haberiniz yok muydu? 4 – Yabanc\u0131larla birlikte itil\u00e2f ve H\u00fcrriyet’\u00e7ilerin birtak\u0131m haince hareketlere giri\u015ftikleri konusunda d\u00fcn bir genelgeyle yap\u0131lan tebligat al\u0131nmad\u0131 m\u0131? 5 – Bask\u0131 yap\u0131lan ve kendilerine g\u00f6zda\u011f\u0131 verilen telgraf memurlar\u0131n\u0131n, hemen gereken kimseleri, Vali Pa\u015fa’y\u0131 ve di\u011fer ilgilileri haberdar etmemelerinin ve n\u00f6bet\u00e7i subay\u0131n\u0131n bunda gaflet g\u00f6stermesinin sebebi nedir? 6 – Ba\u015fm\u00fcd\u00fcr Bey’in bilgi vermesi \u00fczerine al\u0131nm\u0131\u015f olan tedbirler nelerdir? Mustafa Kemal Valili\u011fin, konuyu askeri makamlara b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fczerine Kolordu Kurmay Ba\u015fkan\u0131 Zeki Bey’e de \u015funu yazd\u0131m : S\u00f6z konusu olan olaya kar\u0131\u015fm\u0131\u015f olanlar\u0131n tutuklan\u0131p cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in valilik\u00e7e elde bulunan imk\u00e2nlar kullan\u0131lm\u0131\u015f yahut yetersiz g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f de mi, i\u015f kolorduya at\u0131l\u0131yor? Yoksa, bu k\u00fcstah\u00e7a hareketlere kar\u015f\u0131 da valilik\u00e7e tedbir al\u0131nmas\u0131nda karars\u0131zl\u0131k m\u0131 g\u00f6steriliyor? Bu durum anla\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra, konunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc daha kolay ve esasl\u0131 olur. Mustafa Kemal Daha sonra Sivas’ta bulunanlara \u015fu emri verdim : 1- Telgrafh\u00e2ne tamamen kontrol alt\u0131na al\u0131nacakt\u0131r. Bir subay komutas\u0131nda bir manga asker yerle\u015ftirilecektir. Bundan \u00f6nce oldu\u011fu gibi, telgrafhanevi i\u015fgal ve memurlara bask\u0131 yaparak milletin me\u015fru birli\u011fi aleyhinde zihinleri buland\u0131r\u0131c\u0131 ve g\u00fcvenlik bozucu te\u015febb\u00fcslerde bulunacak hainler kesinlikle engellenecektir. Bu gibi g\u00fcvenlik bozucu hareketlerde kanun\u00ee s\u0131n\u0131rlan a\u015fan ve askere sald\u0131ranlara kar\u015f\u0131, duraklamadan her nerede olursa olsun sil\u00e2h kullan\u0131lacakt\u0131r. 2 – K\u00fcstah\u00e7a hareketlere yeltenenleri yola getirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kurmay Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc sebeplere dayan\u0131larak, ka\u00e7malar\u0131na f\u0131rsat verilmeksizin derhal gere\u011fi yap\u0131lacak ve sonucu bir iki saate kadar bildirilecektir. Ancak, bu konuda karar vermek i\u00e7in orada bulunan kimselerden hi\u00e7birisinin te\u015febb\u00fcse ge\u00e7meyip de ne yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n bizden sorulmaya kalk\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, ger\u00e7ekten esef edilecek bir durumdur. Bu karar, bir taburu Sivas’ta bulunan 5’inci T\u00fcmen Komutan\u0131 Cemil Cahit Bey taraf\u0131ndan tabur komutan\u0131na emredilmi\u015ftir. Oraca bu karar\u0131n s\u00fcr’atle uygulanmas\u0131na hi\u00e7 olmazsa yard\u0131m buyurulmas\u0131 istirham olunur. 3 – Sivas’ta disiplinin sa\u011flanabilmesi i\u00e7in, uyan\u0131kl\u0131kla, b\u00fct\u00fcn ilgililerle kesin ve \u015fiddetli tedbirler ahnmas\u0131 gere\u011fini rica ederim. Mustafa Kemal \u00d6zel olarak Osman Tufan ve Recep Z\u00fcht\u00fc Beyler’e, \u015fu direktifi verdim : Milli M\u00fccadele aleyhinde k\u00fbstahl\u0131k edenler i\u00e7in yap\u0131lacak i\u015flemler ilgililere bildirilmi\u015ftir. Durumu takip ederek gere\u011finin tam olarak yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve g\u00f6zyumuldu\u011fu takdirde bizzat m\u00fcdahale ederek bilinen \u015fah\u0131slar\u0131n tutuklanmas\u0131 ve yardak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n zarars\u0131z duruma getirilmesi istenmektedir. Bu konuda, l\u00fczum g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse, her kime kar\u015f\u0131 olursa olsun gere\u011fini yapmakta \u00e7ekingenli\u011fe d\u00fc\u015f\u00fclmemelidir. Mustafa Kemal 134 20 Ekimde Vali Re\u015fit Pa\u015fa, konuyu uzun uzad\u0131ya anlatt\u0131ktan sonra, olay\u0131n geni\u015flemesi ihtimali varken \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmi\u015f ve g\u00f6sterilen s\u00fcr’atli ve \u015fiddetli m\u00fcdahaleden dolay\u0131, bundan sonra benzer durumlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu yaz\u0131yordu. Efendiler, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin \u015eeyh Recep’i ve arkada\u015flar\u0131n\u0131 cezaland\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011funa elbette ihtimal vermediniz. Sivasl\u0131 \u015eeyh \u015eemsedd\u00een’in torunlar\u0131ndan diye imza atan bu miskin ve \u00e2d\u00ee \u015feyhin, bundan sonra da d\u00fc\u015fmanlar\u0131n elinde \u00e2let olarak giri\u015fece\u011fi al\u00e7akl\u0131klara tesad\u00fcf edece\u011fiz.<\/p>\n

ADAPAZARI DOLAYLARINDA KI\u015eKIRTMALAR<\/p>\n

Efendiler, daha Amasya’da iken kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z durum, yaln\u0131z, \u015eeyh Recep olay\u0131 ile kalmad\u0131. Adapazar\u0131 dolaylaylar\u0131nda da buna benzer bir olay g\u00f6r\u00fcld\u00fc. M\u00fcsaade ederseniz onu da k\u0131saca bilginize sunay\u0131m : Adapazar\u0131 il\u00e7esinin Akyaz\u0131 taraflar\u0131nda t\u00fcreyen Talustan Bey, \u0130stanbul’dan para ve direktifle gelerek, s\u00fcvari olacaklara 30, piyade yaz\u0131lacaklara 15 lira vaadeden Bekir Bey ve Sapanca’n\u0131n Av\u015far k\u00f6y\u00fcnden Besl\u00e2n ad\u0131nda bir tahsildar birle\u015fiyorlar. Bu adamlar ba\u015flar\u0131na toplad\u0131klar\u0131 atl\u0131, yaya birtak\u0131m kimselerle Adapazar\u0131 kasabas\u0131n\u0131 basmaya karar veriyorlar. Tahir Bey ad\u0131ndaki Adapazar\u0131 kaymakam\u0131 bunu haber al\u0131yor. Tahir Bey, \u0130zmit’ten g\u00f6nderilen bir binba\u015f\u0131 ile kendi toplad\u0131\u011f\u0131 yirmi be\u015f kadar atl\u0131y\u0131 alarak, kasabay\u0131 basmaya gelenlere kar\u015f\u0131 hareket ediyor. L\u00e2tife denilen bir k\u00f6yde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorlar. Bu ba\u015f\u0131bozuk gruba hareketlerinin sebebi sorulmu\u015f… Verdikleri cevap \u015fuymu\u015f: Padi\u015fah Hazretleri’nin hayatta ve y\u00fcce hil\u00e2fet makamlar\u0131nda olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in Adapazar\u0131’na makine ba\u015f\u0131na gelmek istiyoruz. Mustafa Kemal Pa\u015fa’y\u0131, Padi\u015fah yerine koyamay\u0131z… Tahir Bey’in makina ba\u015f\u0131nda, \u0130zmit Mutasarr\u0131f\u0131’na verdi\u011fi bilgide, ad\u0131 ge\u00e7enlerin \u0130stanbul’da \u00f6nemli kimselerle ili\u015fkide oldu\u011funu ve hatt\u00e2 Padi\u015fah’\u0131n da bu hareketlerinden haberli bulundu\u011funu s\u00f6yledikleri kaydediliyordu. Resmi olarak verilen bilgide: Bekir’in, orada toplanan kimselere, bu i\u015f i\u00e7in \u0130stanbul’da bir hafta s\u00fcre koydular, be\u015f g\u00fcn ge\u00e7ti. \u0130ki g\u00fcn\u00fcm\u00fcz kald\u0131. \u0130\u015fi \u00e7abucak bitirelim dedi\u011fi de bildiriliyordu. \u0130zmit’teki T\u00fcmen Komutan\u0131, Adapazar\u0131 \u00fczerine bir m\u00fcfreze g\u00f6nderecekti. Ali Fuat Pa\u015fa da, D\u00fczce \u00fczerine bir miktar kuvvet sevk edecekti. 23 Ekim tarihinde, \u0130zmit’teki T\u00fcmen Komutan\u0131’na, Bekir’in \u0130til\u00e2f ve H\u00fcrriyet’\u00e7ilerle yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanlar taraf\u0131ndan g\u00f6nderildi\u011fi ve bozguncu hareketlerinin \u00f6nlenmesi gerekti\u011fi bildirildi. Adapazar\u0131 kaymakam\u0131 Tahir Bey’e de, 23 Ekimde do\u011frudan do\u011fruya, Bekir ve arkada\u015flar\u0131 i\u00e7in uygulanacak sert ve s\u00fcr’atli tedbirlerde asla gev\u015fek davran\u0131lmamas\u0131n\u0131, zararlar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesini ve sonucun bildirilmesini emrettim. Efendiler, 23 Ekim tarihli bir \u015fifre ile, Bekir ve yardak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, yapt\u0131klar\u0131 i\u015fler ve kimlikleri hakk\u0131nda elde etti\u011fimiz bilgileri, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa’ya bildirdik ve Saltanat H\u00fck\u00fcmeti’nce bu gibi bozguncu eylem ve hareketlere kar\u015f\u0131, zaman\u0131nda etkin tedbirler al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve konu mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta dokundu\u011fu takdirde, en \u015fiddetli tedbirlere ba\u015fvurmak zorunda kalaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 arz ederiz dedik. \u0130zmit’ten giden ve olay yerinde takviye edilen mill\u00ee ve asker\u00ee bir m\u00fcfreze, pek \u00e7ok say\u0131da toplanm\u0131\u015f ve toplanmakta olan fesat\u00e7\u0131lar\u0131 da\u011f\u0131tm\u0131\u015f, tahsildar Besl\u00e2n ve karde\u015fi Hasan \u00c7avu\u015f’u ele ge\u00e7irmi\u015f, as\u0131l \u00f6zel direktif ve para ile bir hafta \u00f6nce \u0130stanbul’dan gelmi\u015f olan Bekir, ka\u00e7m\u0131\u015f. Bu Bekir, subayl\u0131ktan kovulma ve Manyasl\u0131d\u0131r. Bundan sonra vermeye mecbur oldu\u011fumuz emirlerle, 135 \u0130zmit’te k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 ve tertip\u00e7i olanlardan, \u0130ngiliz \u0130brahim diye tan\u0131nan biri ve di\u011fer birtak\u0131mlar\u0131 hakk\u0131nda kovu\u015fturma ba\u015flad\u0131. Bekir’in, olay yerinde al\u0131nan tedbirler sonunda te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fcn bo\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak, \u0130stanbul’a d\u00f6nerek, orada yeniden mel’unca te\u015febb\u00fcslerde bulunmas\u0131n\u0131n kuvvetle muhtemel oldu\u011funu, hakk\u0131nda \u00f6zel kovu\u015fturma yap\u0131lmas\u0131n\u0131 Amasya’dan 26 Ekim 1919 tarihinde Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa’ya yazd\u0131m. 27 Ekim 1919 tarihinde Bolu Mutasarr\u0131f\u0131 Haydar Bey’den gelen telgrafta : Bekir’in emrinde iki subay, k\u0131rk sil\u00e2hl\u0131 adam oldu\u011fu halde Abaza k\u00f6ylerinde halk\u0131, bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmet ad\u0131na, Mill\u00ee M\u00fccadele aleyhine k\u0131\u015ft\u0131rtarak bir\u00e7ok para sarfetti\u011fi ve Nezaret’e yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lar\u0131n\u0131n kabul edilmedi\u011fi bildiriliyordu. Efendiler, bu gibi konularda, h\u00fck\u00fbmeti uyarma ve g\u00f6revini yapmaya davetten ibaret olan m\u00fcracaatlar\u0131m\u0131z, elbette, h\u00fck\u00fbmetin i\u015fine kar\u0131\u015fma gibi say\u0131lmaz, inanc\u0131nday\u0131m. \u0130stanbul’da h\u00fck\u00fbmetin g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde tertiplenen, i\u00e7teki ve d\u0131\u015ftaki d\u00fc\u015fmanlar\u0131n Padi\u015fah’\u0131n bilgi ve r\u0131zas\u0131 ile oldu\u011funa \u015f\u00fcphe etmedi\u011fimiz te\u015febb\u00fcslerinin, fiilen ba\u015far\u0131ya ula\u015faca\u011f\u0131 dakikaya kadar beklemek ve elbette h\u00fck\u00fbmet tedbir al\u0131r, engel olur diyerek saf\u00e7a bir boyun e\u011fmeye kap\u0131lmak yerinde olamazd\u0131. Efendiler, Amasya’da g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z 20 Ekim g\u00fcn\u00fc, al\u0131nan bilgilerin \u00f6zeti \u015fuydu : \u0130stanbul’da, H\u00fcrriyet ve \u0130til\u00e2f Partisi, Askeri Nigehban Cemiyeti ve Muhipler Cemiyeti bir blok kurdular. Bu blokla, Ali Kemal ve Sait Molla gibi kimseler, az\u0131nl\u0131klar\u0131 s\u00fcrekli olarak Kuva-y\u0131 Milliye aleyhine k\u0131\u015fk\u0131rtmaya ba\u015flad\u0131lar. Rum ve Ermeni patrikleri, Kuva-y\u0131 Milliye aleyhine \u0130til\u00e2f Devletleri temsilcilerine ba\u015fvurdular. Ermeni Patri\u011fi Zaven Efendi,Neologos gazetesinde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bir mektupla, son Mill\u00ee M\u00fccadele hareketinden dolay\u0131 Ermenilerin g\u00f6\u00e7 etmekte olduklar\u0131n\u0131 il\u00e2n etti. \u0130dam edilmi\u015f bulunan K\u00e2z\u0131m’\u0131n karde\u015fi Hikmet ad\u0131nda biri, \u0130stanbul’dan ald\u0131\u011f\u0131 direktifle Adapazar\u0131 \u00e7evresinde ba\u015f\u0131na birtak\u0131m sil\u00e2hl\u0131 adamlar toplamaya ba\u015flad\u0131. Bu Hikmet’in ad\u0131na \u00f6nemli bir belgede de rastlayaca\u011f\u0131z. Adapazar\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda, De\u011firmendere’de de para ile adam toplanmaya ba\u015fland\u0131. \u00c7ete halinde toplananlar\u0131n, Geyve h\u00fck\u00fbmet binas\u0131n\u0131 basmaya karar verdikleri haber al\u0131nd\u0131 Karacabey’de de buna benzer ufak tefek hareketler g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bursa’da, G\u00fcm\u00fclc\u00fcneli \u0130smail’in toplad\u0131\u011f\u0131 \u00e7etelerin, Kuva-y\u0131 Milliye aleyhindeki hareketleri duyulmaya ba\u015flad\u0131. Nigehbanc\u0131lardan tutuklu bulunanlar\u0131n hepsi bir g\u00fcnde hapisten \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. D\u00fc\u015fmanlar taraf\u0131ndan Kuva-y\u0131 Milliye aleyhine kurulan \u00e7etelerin \u00e7at\u0131\u015fmaya ge\u00e7meleri, kar\u015f\u0131 blokun a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa hareketi, \u0130stanbul polis m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn aleyhte faaliyeti, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nde bizim aleyhimizde n\u00e2z\u0131rlar\u0131n bulunmas\u0131, baz\u0131 te\u015fkil\u00e2t merkezlerimizi, \u00f6zellikle \u0130stanbul merkezimizi \u00fcmitsizli\u011fe d\u00fc\u015f\u00fcrmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. H\u00fck\u00fbmetin, bir maksat ve karar sahibi oldu\u011funu g\u00f6sterecek hi\u00e7bir harekette bulunamamas\u0131 ve yaln\u0131z Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 \u015eerif Pa\u015fa’n\u0131n olumsuz ve aral\u0131ks\u0131z faaliyetini do\u011fru bulan davran\u0131\u015f\u0131, ger\u00e7ekten d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek ve endi\u015fe edilecek bir durumu sergiliyordu. Efendiler, daha Amasya’da iken kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z durum, yaln\u0131z, \u015eeyh Recep olay\u0131 ile kalmad\u0131. Adapazar\u0131 dolaylaylar\u0131nda da buna benzer bir olay g\u00f6r\u00fcld\u00fc. M\u00fcsaade ederseniz onu da k\u0131saca bilginize sunay\u0131m : Adapazar\u0131 il\u00e7esinin Akyaz\u0131 taraflar\u0131nda t\u00fcreyen Talustan Bey, \u0130stanbul’dan para ve direktifle gelerek, s\u00fcvari olacaklara 30, piyade yaz\u0131lacaklara 15 lira vaadeden Bekir Bey ve Sapanca’n\u0131n Av\u015far k\u00f6y\u00fcnden Besl\u00e2n ad\u0131nda bir tahsildar birle\u015fiyorlar. Bu adamlar ba\u015flar\u0131na toplad\u0131klar\u0131 atl\u0131, yaya birtak\u0131m kimselerle Adapazar\u0131 kasabas\u0131n\u0131 basmaya karar veriyorlar. Tahir Bey ad\u0131ndaki Adapazar\u0131 kaymakam\u0131 bunu haber al\u0131yor. Tahir Bey, \u0130zmit’ten g\u00f6nderilen bir binba\u015f\u0131 ile kendi toplad\u0131\u011f\u0131 yirmi be\u015f kadar atl\u0131y\u0131 alarak, kasabay\u0131 basmaya gelenlere kar\u015f\u0131 hareket ediyor. L\u00e2tife 136 denilen bir k\u00f6yde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorlar. Bu ba\u015f\u0131bozuk gruba hareketlerinin sebebi sorulmu\u015f… Verdikleri cevap \u015fuymu\u015f : Padi\u015fah Hazretleri’nin hayatta ve y\u00fcce hil\u00e2fet makamlar\u0131nda olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in Adapazar\u0131’na makine ba\u015f\u0131na gelmek istiyoruz. Mustafa Kemal Pa\u015fa’y\u0131, Padi\u015fah yerine koyamay\u0131z… Tahir Bey’in makina ba\u015f\u0131nda, \u0130zmit Mutasarr\u0131f\u0131’na verdi\u011fi bilgide, ad\u0131 ge\u00e7enlerin \u0130stanbul’da \u00f6nemli kimselerle ili\u015fkide oldu\u011funu ve hatt\u00e2 Padi\u015fah’\u0131n da bu hareketlerinden haberli bulundu\u011funu s\u00f6yledikleri kaydediliyordu. Resmi olarak verilen bilgide: Bekir’in, orada toplanan kimselere, bu i\u015f i\u00e7in \u0130stanbul’da bir hafta s\u00fcre koydular, be\u015f g\u00fcn ge\u00e7ti. \u0130ki g\u00fcn\u00fcm\u00fcz kald\u0131. \u0130\u015fi \u00e7abucak bitirelim dedi\u011fi de bildiriliyordu. \u0130zmit’teki T\u00fcmen Komutan\u0131, Adapazar\u0131 \u00fczerine bir m\u00fcfreze g\u00f6nderecekti. Ali Fuat Pa\u015fa’da, D\u00fczce \u00fczerine bir miktar kuvvet sevk edecekti. 23 Ekim tarihinde, \u0130zmit’teki T\u00fcmen Komutan\u0131’na, Bekir’in \u0130til\u00e2f ve H\u00fcrriyet’\u00e7ilerle yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanlar taraf\u0131ndan g\u00f6nderildi\u011fi ve bozguncu hareketlerinin \u00f6nlenmesi gerekti\u011fi bildirildi. Adapazar\u0131 kaymakam\u0131 Tahir Bey’e de, 23 Ekimde do\u011frudan do\u011fruya, Bekir ve arkada\u015flar\u0131 i\u00e7in uygulanacak sert ve s\u00fcr’atli tedbirlerde asla gev\u015fek davran\u0131lmamas\u0131n\u0131, zararlar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesini ve sonucun bildirilmesini emrettim. Efendiler, 23 Ekim tarihli bir \u015fifre ile, Bekir ve yardak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, yapt\u0131klar\u0131 i\u015fler ve kimlikleri hakk\u0131nda elde etti\u011fimiz bilgileri, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa’ya bildirdik ve Saltanat H\u00fck\u00fcmeti’nce bu gibi bozguncu eylem ve hareketlere kar\u015f\u0131, zaman\u0131nda etkin tedbirler al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve konu mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta dokundu\u011fu takdirde, en \u015fiddetli tedbirlere ba\u015fvurmak zorunda kalaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 arz ederiz dedik. \u0130zmit’ten giden ve olay yerinde takviye edilen mill\u00ee ve asker\u00ee bir m\u00fcfreze, pek \u00e7ok say\u0131da toplanm\u0131\u015f ve toplanmakta olan fesat\u00e7\u0131lar\u0131 da\u011f\u0131tm\u0131\u015f, tahsildar Besl\u00e2n ve karde\u015fi Hasan \u00c7avu\u015f’u ele ge\u00e7irmi\u015f, as\u0131l \u00f6zel direktif ve para ile bir hafta \u00f6nce \u0130stanbul’dan gelmi\u015f olan Bekir, ka\u00e7m\u0131\u015f. Bu Bekir, subayl\u0131ktan kovuluna ve Manyasl\u0131d\u0131r. Bundan sonra vermeye mecbur oldu\u011fumuz emirlerle, \u0130zmit’te k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 ve tertip\u00e7i olanlardan, \u0130ngiliz \u0130brahim diye tan\u0131nan biri ve di\u011fer birtak\u0131mlar\u0131 hakk\u0131nda kovu\u015fturma ba\u015flad\u0131. Bekir’in, olay yerinde al\u0131nan tedbirler sonunda te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fcn bo\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ka\u00e7ti\u011f\u0131n\u0131, ancak, \u0130stanbul’a d\u00f6nerek, orada yeniden mel’unca te\u015febb\u00fcslerde bulunmas\u0131n\u0131n kuvvetle muhtemel oldu\u011funu, hakk\u0131nda \u00f6zel kovu\u015fturma yap\u0131lmas\u0131n\u0131 Amasya’dan 26 Ekim 1919 tarihinde Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa’ya yazd\u0131m. 27 Ekim 1919 tarihinde Bolu Mutasarr\u0131f\u0131 Haydar Bey’den gelen telgrafta : Bekir’in emrinde iki subay, k\u0131rk sil\u00e2hl\u0131 adam oldu\u011fu halde Abaza k\u00f6ylerinde halk\u0131, bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmet ad\u0131na, Mill\u00ee M\u00fccadele aleyhine k\u0131\u015ft\u0131rtarak bir\u00e7ok para sarfetti\u011fi ve Nezaret’e yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lar\u0131n\u0131n kabul edilmedi\u011fi bildiriliyordu. Efendiler, bu gibi konularda, h\u00fck\u00fbmeti uyarma ve g\u00f6revini yapmaya davetten ibaret olan m\u00fcracaatlar\u0131m\u0131z, elbette, h\u00fck\u00fbmetin i\u015fine kar\u0131\u015fma gibi say\u0131lmaz, inanc\u0131nday\u0131m. \u0130stanbul’da h\u00fck\u00fbmetin g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde tertiplenen, i\u00e7teki ve d\u0131\u015ftaki d\u00fc\u015fmanlar\u0131n Padi\u015fah’\u0131n bilgi ve r\u0131zas\u0131 ile oldu\u011funa \u015f\u00fcphe etmedi\u011fimiz te\u015febb\u00fcslerinin, fiilen ba\u015far\u0131ya ula\u015faca\u011f\u0131 dakikaya kadar beklemek ve elbette h\u00fck\u00fbmet tedbir al\u0131r, engel olur diyerek saf\u00e7a bir boyun e\u011fmeye kap\u0131lmak yerinde olamazd\u0131. Efendiler, Amasya’da g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z 20 Ekim g\u00fcn\u00fc, al\u0131nan bilgilerin \u00f6zeti \u015fuydu : \u0130stanbul’da, H\u00fcrriyet ve \u0130til\u00e2f Partisi, Askeri Nigehban Cemiyeti ve Muhipler Cemiyeti bir blok kurdular. Bu blokla,Ali Kemal ve Sait Molla gibi kimseler, az\u0131nl\u0131klar\u0131 s\u00fcrekli olarak Kuva-y\u0131 Milliye aleyhine k\u0131\u015fk\u0131rtmaya ba\u015flad\u0131lar. Rum ve Ermeni patrikleri, Kuva-y\u0131 Milliye aleyhine \u0130til\u00e2f Devletleri 137 temsilcilerine ba\u015fvurdular. Ermeni Patri\u011fi Zaven Efendi, Teologos gazetesinde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bir mektupla, son Mill\u00ee M\u00fccadele hareketinden dolay\u0131 Ermenilerin g\u00f6\u00e7 etmekte olduklar\u0131n\u0131 il\u00e2n etti. \u0130dam edilmi\u015f bulunan K\u00e2z\u0131m ‘\u0131n karde\u015fi Hikmet ad\u0131nda biri, \u0130stanbul’dan ald\u0131\u011f\u0131 direktifle Adapazar\u0131 \u00e7evresinde ba\u015f\u0131na birtak\u0131m sil\u00e2hl\u0131 adamlar toplamaya ba\u015flad\u0131. Bu Hikmet’in ad\u0131na \u00f6nemli bir belgede de rastlayaca\u011f\u0131z. Adapazar\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda, De\u011firmendere’de de para ile adam toplanmaya ba\u015fland\u0131. \u00c7ete halinde toplananlar\u0131n, Geyve h\u00fck\u00fbmet binas\u0131n\u0131 basmaya karar verdikleri haber al\u0131nd\u0131 Karacabey’de de buna benzer ufak tefek hareketler g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bursa’da, G\u00fcm\u00fclc\u00fcneli \u0130smail’in toplad\u0131\u011f\u0131 \u00e7etelerin, Kuva-y\u0131 Milliye aleyhindeki hareketleri duyulmaya ba\u015flad\u0131. Nigehbanc\u0131lardan tutuklu bulunanlar\u0131n hepsi bir g\u00fcnde hapisten \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. D\u00fc\u015fmanlar taraf\u0131ndan Kuva-y\u0131 Milliye aleyhine kurulan \u00e7etelerin \u00e7at\u0131\u015fmaya ge\u00e7meleri, kar\u015f\u0131 blokun a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa hareketi, \u0130stanbul polis m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn aleyhte faaliyeti, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nde bizim aleyhimizde n\u00e2z\u0131rlar\u0131n bulunmas\u0131, baz\u0131 te\u015fkil\u00e2t merkezlerimizi, \u00f6zellikle \u0130stanbul merkezimizi \u00fcmitsizli\u011fe d\u00fc\u015f\u00fcrmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. H\u00fck\u00fbmetin, bir maksat ve karar sahibi oldu\u011funu g\u00f6sterecek hi\u00e7bir harekette bulunamamas\u0131 ve yaln\u0131z Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 \u015eerif Pa\u015fa’n\u0131n olumsuz ve aral\u0131ks\u0131z faaliyetini do\u011fru bulan davran\u0131\u015f\u0131, ger\u00e7ekten d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek ve endi\u015fe edilecek bir durumu sergiliyordu.<\/p>\n

\u0130STANBUL’DA KUVA-YI M\u0130LL\u0130YE’YE KAR\u015eI KI\u015eKIRTMALAR<\/p>\n

Bu konuda, ilk defa, duyarl\u0131k g\u00f6steren ve harekete ge\u00e7me \u00f6nceli\u011fi ta\u015f\u0131yan Ankara oldu. Ankara Vali Vekili Yahya Galip Bey’in Sivas’a \u00e7ekti\u011fi 15 Ekim 1919 tarihli bir \u015fifresini, rahmetli Hayati Bey’in imzas\u0131yla di\u011fer bir \u015fifre i\u00e7inde 22 Ekimde Amasya’da ald\u0131m. O \u015fifre aynen \u015f\u00f6yledir : Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’e Pa\u015fa Hazretleri; biz kendi kaderimizi ne b\u00f6yle milletin kaderinden habersiz h\u00fck\u00fcmete ne de rastgele g\u00f6nderilecek valilere b\u0131rakamay\u0131z, Bir\u00e7ok defa z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerine arz etti\u011fimiz d\u00fb\u015f\u00fcnceler dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131ndan, \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmeti, Ferit Pa\u015fa Kabinesi’nin atay\u0131p da g\u00f6nderemedi\u011fi eski Bitlis Valisi Ziya Pa\u015fa’ y\u0131 buraya ve b\u00fct\u00fcn g\u00f6revlerinde hayat\u0131 boyunca hi\u00e7bir varl\u0131k g\u00f6sterememi\u015f olan Suphi Bey’i de Konya’ya vali atamak suretiyle ilk ad\u0131m\u0131n\u0131 atmaya ba\u015flad\u0131. \u0130\u015fte bu gibi durumlar dolay\u0131s\u0131yla, Meclis-i Meb’usan kurulmadan \u00f6nce, hi\u00e7bir g\u00f6reve d\u0131\u015far\u0131dan kimsenin getirilmemesini ge\u00e7enlerde arz etmi\u015ftik. Madem ki \u015fimdiki h\u00fck\u00fbmet, buraya yeniden vali g\u00f6ndermeye kalk\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r, \u015fu halde, buradaki Milli M\u00fccadele’nin s\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesi isteniyor demektir, Nas\u0131l ki, z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eeleri askerlikten ayr\u0131larak milletin bir ferdi olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya karar verdiniz, bendeniz de buradan \u00e7ekilerek ayn\u0131 \u015fekilde milletimin bana vermi\u015f oldu\u011fu g\u00f6revi yapmaya karar verdim. Vali gelinceye kadar vek\u00e2leti kime b\u0131rakaca\u011f\u0131m\u0131 l\u00fbtfen bildiriniz efendim. 15 Ekim 1919 Ankara Vali Vekili Yahya Galip Bir g\u00fcn sonra da, 23 Ekimde Cemal Pa\u015fa’n\u0131n, 21 Ekim 1919 tarihli \u015fu telgraf\u0131n\u0131 ald\u0131m : Say\u0131 Kad\u0131k\u00f6y, 21.10.1919 419 Amasya’da Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Ankara’dan Belediye Ba\u015fkan\u0131 ve M\u00fcft\u00fc Efendi; d\u0131\u015far\u0131dan gelecek valiyi kabul etmeyeceklerini; Ankara’ya, Ankara’dan vali atanmas\u0131 gere\u011fini kendi yetkilerine dayanarak ileri s\u00fcr\u00fcyorlar. 138 B\u00f6ylece, her taraftan ayr\u0131 ayr\u0131 isteklerin ileri s\u00fcr\u00fclmesi, h\u00fck\u00fbmeti g\u00fc\u00e7 duruma sokmaktad\u0131r. K\u00f6t\u00fc niyetliler ve az\u0131nl\u0131klar bu gibi durumlan t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc yorumluyor. (…) H\u00fck\u00fbmetin desteklenece\u011fine s\u00f6z verilmesi \u00fczerine, bu gibi hususlar\u0131n \u00f6nlenmesi gere\u011fini rica ederim. Atanmas\u0131, Padi\u015fah’\u0131n onay\u0131ndan ge\u00e7en valinin yola \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekti\u011fini elbette kabul buyurursunuz. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Ger\u00e7ekten de, ba\u015fta m\u00fcft\u00fc efendi oldu\u011fu halde (bug\u00fcn Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkan\u0131 bulunan say\u0131n Rifat Efendi Hazretleri idi), Ankaral\u0131lar, bu atamay\u0131 protesto etmek \u00fczere, \u0130stanbul’a ba\u015fvurmu\u015flard\u0131. Ankara’y\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rarak, h\u00fck\u00fbmet otoritesini k\u0131rmamak i\u00e7in telgraf ba\u015f\u0131nda bir\u00e7ok nasihatlarda bulundum. Ancak, Ankara’n\u0131n hakl\u0131 oldu\u011funu teslim etmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Sonunda, Cemal Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla h\u00fck\u00fbmete yazd\u0131\u011f\u0131m telgraftan s\u00f6z ederek, al\u0131nacak cevaba kadar durumun iyi idare edilmesini Ankara’daki Kolordu Komutan vekili Mahmut Bey’e yazd\u0131m. Bu noktada, s\u0131ras\u0131 gelmi\u015fken bir ger\u00e7e\u011fi bilginize sunmak uygun olur. Hey’et-i Temsiliye olan bizler, h\u00fck\u00fbmetin durumunu ve nas\u0131l bir h\u00fck\u00fbmet oldu\u011funu pek\u00e2l\u00e2 anlam\u0131\u015ft\u0131k. H\u00fck\u00fbmet \u00fcyelerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fbmette bulunmaktan pi\u015fmanl\u0131k duyduklar\u0131n\u0131 ve \u00e7ekilmek i\u00e7in bahane arad\u0131klar\u0131n\u0131 da anl\u0131yorduk. Bundan ba\u015fka d\u0131\u015f ve i\u00e7 d\u00fc\u015fmanlar\u0131n ve Padi\u015fah’\u0131n el birli\u011fi ile, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi yerine, kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa ve s\u00fcr’atle uygulayacak di\u011fer bir kabineyi iktidara getirmeye kararl\u0131 olduklar\u0131ndan da habersiz de\u011fildik. Bunun i\u00e7indir ki, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’ni, en az zararl\u0131s\u0131 say\u0131yorduk. Bir de Ferit Pa\u015fa ‘n\u0131n d\u00fc\u015fmesinden sonra, yeni kabine ile anla\u015fmak i\u00e7in ge\u00e7en d\u00f6rt be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde, baz\u0131 taraflardan elden geldi\u011fi kadar \u00e7abuk anla\u015fma hususunda al\u0131nm\u0131\u015f olan tavsiyeler de, bizce g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131 gereken anlam ve nitelikte idi. Bu bak\u0131mdan, gayeye g\u00fcvenli bir \u015fekilde ula\u015f\u0131ncaya kadar, gerekirse, biraz da fedak\u00e2rl\u0131k yapmak zaruretini duyuyorduk. Mahmut Bey’e yazd\u0131\u011f\u0131m \u015fifrede kapal\u0131 bir \u015fekilde bu noktalar da belirtilmi\u015fti. Cemal Pa\u015fa’ya verdi\u011fim cevab\u0131 oldu\u011fu gibi bilginize sunaca\u011f\u0131m : \u015eifre Amasya, 24.10.1919 \u00d6zel, \u0130vedi Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130lgi : 21.10.1919 tarih ve 419 say\u0131l\u0131 \u015fifre : Ankara’dan vali hakk\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f olan m\u00fcracaat ve istirham\u0131n a\u015fa\u011f\u0131daki sebeplerden ileri geldi\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r : \u015e\u00f6yle ki : \u0130stanbul’dan al\u0131nan g\u00fcvenilir haberlerde \u0130ngilizler iIe \u0130ngiliz Muhipler Cemiyeti’nin, \u0130til\u00e2f ve H\u00fcrriyet ve Nigehbanc\u0131lar\u0131n, Hristiyan az\u0131nl\u0131klar ile i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131klar\u0131, Anadolu’ya bir\u00e7ok bozguncular g\u00f6ndererek mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131 sakatlama ve \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmeti’ni da\u011f\u0131tma te\u015febb\u00fcslerinde bulunduklar\u0131, bu bozguncular\u0131n Adapazar\u0131 ve Bursa’dan yola \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 bildirildi\u011fi gibi, son g\u00fcnlerde Adapazar\u0131’nda da baz\u0131 olaylar\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi endi\u015fe yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Konya’ya g\u00f6nderilen Vali Suphi Bey’in, \u0130ngiliz Muhipler Cemiyeti’nin \u0130stanbul Y\u00f6netim Kurulu \u00fcyelerinden oldu\u011funu Konya’da Refet Bey’e s\u00f6ylemi\u015f oldu\u011fu haberinin yay\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, uyanan \u015f\u00fbpheyi daha da art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ankara valili\u011fine atanan Ziya Pa\u015fa’n\u0131n tutumu ve namusu hakk\u0131nda bir \u015fey denemezse de, kendisinin ehliyet ve iktidar\u0131 da \u015f\u00fcpheli g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, Ankara ili gibi mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t ve m\u00fccadelemizin en \u00f6nemli merkezlerinden olan bir b\u00f6lgede, daha durumlar a\u00e7\u0131kl\u0131k kazan\u0131p da tam bir s\u00fckunet ve g\u00fcvenlik sa\u011flanamadan, buradaki \u00f6nemli i\u015flerin ba\u015f\u0131na, hi\u00e7bir tecr\u00fcbesi bulunmayan \u00e2ciz bir valinin getirilmesi teredd\u00fct uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ankara’da bulunan vali vekili ve 139 komutan ile Hey’et-i Temsiliye aras\u0131nda yap\u0131lan haberle\u015fmeler \u00fczerine, \u015fimdiki h\u00fck\u00fbmetin, her ne \u015fekilde olursa olsun emirlerine ve yapt\u0131klar\u0131na uymak tabi\u00ee g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve o yolda hareket edilmi\u015f ise de, do\u011frudan do\u011fruya halk\u0131n kendisi, tasavvur ettikleri tehlikeye kar\u015f\u0131 verilen g\u00fcvenceyi yeterli g\u00f6rmeyerek, tam bir g\u00fcvenlik ortam\u0131 do\u011funcaya kadar, kendilerince mill\u00ee d\u00e2v\u00e2ya ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 denenmi\u015f bulunan vali vekilinin g\u00f6reve devam\u0131n\u0131 elzem sayarak do\u011frudan do\u011fruya h\u00fck\u00fcmete ba\u015fvurmu\u015flard\u0131r. Z\u00e2t\u0131devletlerinin son yaz\u0131lar\u0131 \u00fczerine Ankara’da gereken kimselerle yeniden g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f, hatta sak\u0131ncalar\u0131 bulunsa bile, s\u0131rf h\u00fck\u00fbmet otoritesini sarsmamak i\u00e7in Ziya Pa\u015fa’n\u0131n iyi kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 tehlikelerden ve fesatl\u0131klar\u0131n a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 gidi\u015fattan son derece \u00fcrkm\u00fc\u015f olan halk\u0131, bunu kabule inand\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn olamam\u0131\u015ft\u0131r. Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 Pa\u015fa Hazretleri’nin, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz durumun \u00f6nem ve ciddiyetini, d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z\u0131n durmadan ne kadar iblis\u00e7e \u00e7al\u0131\u015fmakta olduklar\u0131n\u0131 takdir buyurduklan \u015f\u00fcphesiz bulundu\u011funa g\u00f6re, Nezaret makam\u0131na yeni ge\u00e7mi\u015f olmalar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaya l\u00e2y\u0131k olan memurlar\u0131 tan\u0131makta mazur olduklar\u0131 gibi, \u00c2dil Bey’ in bile m\u00fbste\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f olan Ke\u015fif Bey’in h\u00e2l\u00e2, m\u00fcste\u015farl\u0131k yapmakta oldu\u011fu g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurulunca, \u00f6zellikle y\u00fcksek dereceli memurlar\u0131n atanmas\u0131nda ne dereceye kadar uzak g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc davran\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekece\u011fi kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r. Bu bak\u0131mdan Ziya Pa\u015fa’n\u0131n \u015fimdilik g\u00f6nderilmemesinin sa\u011flanmas\u0131na y\u00fcksek yard\u0131mlar\u0131 ve sonucun bir emirle bildirilmesi arz ve istirham olunur. Mustafa Kemal Efendiler, Ali Fuat Pa\u015fa, 28 Ekim 1919 tarihli bir \u015fifresiyle, \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n, ad\u0131ma g\u00f6nderdikleri bir telgraf\u0131 bildirdi. Bu telgrafta verilen bilgiler \u00f6nemliydi. \u00c7erkez Bekir’in yaratt\u0131\u011f\u0131, o bilinen olay, Adapazar\u0131 ve \u00e7evresinde Kuva-y\u0131 Milliye’ye kar\u015f\u0131 isyan ba\u015flang\u0131c\u0131 say\u0131lm\u0131\u015f. Bundan nas\u0131l yararlan\u0131laca\u011f\u0131 konusunda Padi\u015fah, Ferit Pa\u015fa, \u00c2dil Bey ve Sait Molla ile Ali Kemal Bey’den kurulup bir hey’et, birtak\u0131m tasarlamalar da bulunmu\u015flar. Bu telgraf ta, yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en Hikmet hakk\u0131nda da bilgi veriliyordu. Bu Hikmet, iki ay \u00f6nce Amasya’dan Adapazar\u0131’na gelmi\u015f. O \u00e7evrede \u00f6teden beri kendisine ve ailesine kar\u015f\u0131 olanlar\u0131n mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta girdi\u011fini anlam\u0131\u015f. Hikmet Bey, Amasya’dan geldi\u011fini, beni tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131 kurmaya yaln\u0131z kendisinin yetkili oldu\u011funu ileri s\u00fcrerek, Sivas’la haberle\u015fmeye kalk\u0131\u015fmak ister . Kar\u015f\u0131 taraf engel olur. Hikmet, kar\u015f\u0131 te\u015fkil\u00e2t kurar. Bunu sezen Sait Molla, Hikmet’i elde edecek \u00e7areyi bulur. Kendisini Hristiyanlara kar\u015f\u0131 bir isyan i\u00e7in ayart\u0131r. Efendiler, Hikmet ile ve d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z\u0131n Hristiyanlar aleyhindeki tertipleri ile ilgili olan bilgiler, daha sonra dokunaca\u011f\u0131m\u0131z baz\u0131 durumlar\u0131n kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131lmas\u0131na yarayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, bunlar\u0131n gereksiz say\u0131lmamas\u0131n\u0131 rica ederim. Efendiler, bu bilgiler \u00fczerine Cemal Pa\u015fa’ya yazd\u0131\u011f\u0131m telgrafa y\u00fcce meclisinizin de dikkatini \u00e7ekmek isterim : \u015eifre Sivas, 31.10.1919 Harbiye Naz\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Adapazar\u0131 dolaylar\u0131nda, h\u00fck\u00fbmet ve mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t aleyhinde ge\u00e7en olay y\u00fcksek \u015fah\u0131slar\u0131nca bilinmektedir. Bu olay, milli birlikteki kararl\u0131 tutum, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin yerinde ve kesin tedbirleri sayesinde bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ise de, daha oralarda bozgunculuk tohumu t\u00fckenmi\u015f de\u011fildir. Milletin birli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda bunlar\u0131n tamamen ezilip yok olaca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur. Ancak, bu bozgunculuk hareketlerinde Damat Ferit Pa\u015fa’n\u0131n, eski Dahiliye Naz\u0131r\u0131 Adil ve ondan \u00f6nceki Ali Kemal Bey’lerle Sait Molla’ n\u0131n te\u015fvik\u00e7i ve tertip\u00e7i olduklar\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Adlar\u0131 bildirilen bu zatlar, kendi vatan hainliklerinin yan\u0131nda, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve tehlikeli bir hat\u00e2 daha i\u015flemi\u015flerdir. O da, mel’unca i\u015flerinden sanki kutsal Padi\u015fah Hazretleri’nin de bilgisi bulundu\u011funu \u00e7evreye yaymak gibi b\u00fcy\u00fck bir al\u00e7akl\u0131kt\u0131r. Kabinenin sayg\u0131de\u011fer hey’etinden b\u00fcy\u00fck bir samimiyetle rica ederiz; \u015fimdi vakit ge\u00e7irmeden durumu uygun bir \u015fekilde Padi\u015fah Hazretleri’nin tertemiz huzuruna arz etsinler. 140 Milletin ve te\u015fkil\u00e2t\u0131n bu gibi uydurmalara elbette de\u011fer vermeyece\u011fi a\u00e7\u0131k bir ger\u00e7ektir. Bozguncular\u0131n, yalanlarla mill\u00ee birli\u011fi lekelemek istediklerini ileri s\u00fbrerek, Saltanat H\u00fck\u00fcmeti’nce, olay\u0131n ge\u00e7ti\u011fi b\u00f6lgede resmen yalanlanmak suretiyle, herhangi bir yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmaya meydan verilmemesi ve bu zararl\u0131 \u015fah\u0131slar hakk\u0131nda gerekli incelemelerin yap\u0131larak kovu\u015fturmaya ge\u00e7ilmesi hayat\u00ee bir konu say\u0131lmaktad\u0131r, efendim. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal<\/p>\n

AL\u0130 RIZA PA\u015eA KAB\u0130NES\u0130’N\u0130 \u0130KT\u0130DARDA TUTMA KARARI<\/p>\n

Efendiler, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nin sizlerce de bilinen kurulu\u015f tarz\u0131na ra\u011fmen, yerinde kalmas\u0131n\u0131n ve elden geldi\u011fi kadar desteklenmesinin neden gerekli g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc birazc\u0131k belirtmi\u015ftim. Amasya’dan Sivas’a d\u00f6nd\u00fckten sonra, Hey’et-i Temsiliye ve orada bulunan \u00f6teki arkada\u015flarla yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z toplant\u0131da, Amasya M\u00fcl\u00e2kat\u0131 ve di\u011fer konular \u00fczerinde arkada\u015flara uzun uzad\u0131ya bilgi verdim. Bu toplant\u0131da, Hey’et-i Temsiliye’ce al\u0131nan kararlara ait zab\u0131tlar\u0131n 29 Ekim 1919 g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeyle ilgili sayfas\u0131nda aynen kayda ge\u00e7mi\u015f olan \u015fu karar\u0131 tespit ettik : Ba\u015fta Sadrazam Ali R\u0131za Pa\u015fa olmak \u00fczere hepsinin \u00e2ciz, Padi\u015fah g\u00f6z\u00fcnde bir mevki tutmak isteyen kimseler olduklar\u0131, bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Mill\u00ee M\u00fccadele’nin yan\u0131nda bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunduklar\u0131, bununla birlikte, Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2hane, ilk f\u0131rsatta bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrerek yerine istibdad\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek bir hey’et getirmek isteyece\u011finden, Mill\u00ee Meclis kurulup da yasama g\u00f6revine ba\u015flay\u0131ncaya kadar, Hey’et-i Temsiliye’nin bu kabineyi desteklemesinin vatan ve millet i\u00e7in hay\u0131rl\u0131 bir i\u015f oldu\u011fu kabul edildi. Ger\u00e7ekten de bu karar\u0131m\u0131z\u0131 uygulad\u0131k. Bunu do\u011frulayan bir durumu yeri gelmi\u015fken bilginize sunay\u0131m : \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z, g\u00fcvenilir kaynaklara dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi\u011fi baz\u0131 bilgileri, 31 Ekim 1919 tarihinde bize g\u00f6nderdi. O bilgiler \u015f\u00f6yleydi : \u0130ki g\u00fcnden beri Kiraz Hamdi Pa\u015fa, Mabeyn’e gidiyor, iki \u00fc\u00e7 saat huzurda (Padi\u015fah’\u0131n yan\u0131nda) kal\u0131yor ve \u015fu karar al\u0131n\u0131yor : Mare\u015fal Zeki Pa\u015fa ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda bir kabine kurulacak, Hamdi Pa\u015fa Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131, Prens Sabahattin Bey Hariciye n\u00e2z\u0131r\u0131 olacak; Tevfik Hamdi Bey Dahiliye, E\u015fref, Mahir Sait ve daha ba\u015fkalar\u0131 \u00f6teki nezaretleri alacaklard\u0131r. Bunlardan Sabahattin ve Mahir Sait’e daha teklif yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne, Ali R\u0131za Pa\u015fa’ya, uygun bir zamanda, belki bu g\u00fcnlerde istifa teklif edecektir. Bu konuda daha \u00f6nce faaliyetinden s\u00f6z edilen bir blok, bir gizli dernek vard\u0131r. Bu bilgiler \u00fczerine, Cemal Pa\u015fa’ya 2 Kas\u0131m 1919’da, Sadrazam’a hi\u00e7bir sebep ve bahane ile mevkiini b\u0131rakmamas\u0131na kesin olarak ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funun bildirilmesi, istifa ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi takdirde, b\u00fct\u00fcn memleketin \u0130stanbul ile kesinlikle ilgisini kesece\u011fi bildirildi. Rumeli ve Anadolu’da bulunan b\u00fct\u00fcn komutanlara da, bu durumla ve Cemal Pa\u015fa’ya yaz\u0131lan telgrafla ilgili bilgi verildi. Ayr\u0131ca, ili\u015fkide bulunulan M\u00fcdafaa-i Hukuk merkez hey’etlerinin de durumdan haberdar edilmesi gere\u011fi bildirildi. Efendiler, Salih Pa\u015fa’n\u0131n \u0130stanbul’a d\u00f6nmesi \u00fczerine, 2l Ekim tarihli protokolda belirtilmi\u015f bulunan ve \u00f6nemli oldu\u011funa yapt\u0131\u011f\u0131m sunu\u015flar s\u0131ras\u0131nda i\u015faret etti\u011fim nokta \u00fczerinde, yani Meclis-i Meb’usan’\u0131n toplanaca\u011f\u0131 yer hakk\u0131nda, h\u00fck\u00fbmetle aram\u0131zda tart\u0131\u015fma ba\u015flad\u0131. H\u00fck\u00fbmetin Cemal Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla yazd\u0131klar\u0131 ile bizim ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz g\u00f6r\u00fc\u015fler bir defa daha incelenmeye de\u011fer inanc\u0131nday\u0131m. Bu haberle\u015fmemizin asl\u0131n\u0131 B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin ilk toplant\u0131s\u0131na ait zab\u0131tlarda g\u00f6rebilece\u011finiz i\u00e7in, burada ondan tekrar s\u00f6z etmeyece\u011fim. Ancak Efendiler, bu konudaki haberle\u015fme ve tart\u0131\u015fmalar yaln\u0131z \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ve Cemal Pa\u015fa ile yap\u0131lmakla kalm\u0131yor. B\u00fct\u00fcn memleketin ve \u00f6zellikle \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n da bu konu ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc almak gerekiyordu. Burada, bu noktalar \u00fczerinde baz\u0131 bilgiler sunaca\u011f\u0131m. 141<\/p>\n

BARI\u015e ANLA\u015eMASINA KADAR \u0130STANBUL’DA AYAK BASMAMAMIZ VE M\u0130LLETVEK\u0130L\u0130 OLMAMAMIZ TAVS\u0130YES\u0130<\/p>\n

\u0130stanbul te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131zdan, 13 Ekim I919 tarihinde a\u00e7\u0131klanma istenmek \u00fczere \u00e7ekilen telgraf\u0131m\u0131za verdikleri 20 Ekim 19l9 tarihli cevapta, “milletvekillerinin \u0130stanbul’da toplanmas\u0131nda bir sak\u0131nca ve tehlike bulunmad\u0131\u011f\u0131, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin herhangi bir davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n medeniyet d\u00fcnyas\u0131na kar\u015f\u0131 k\u00f6t\u00fc etki yapaca\u011fin\u0131n imk\u00e2n dahilinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc” s\u00f6zlerine yaln\u0131z “yasama g\u00fcc\u00fc, \u015fimdiki yetkisinin geni\u015fletilmesine te\u015febb\u00fcs ederse, Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’nin Meclis’i kapatmaya kalk\u0131\u015fmas\u0131 ve muhaliflerin tehlikeli durum almalar\u0131, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin de bundan yararlanarak z\u00e2t\u0131 devletleri gibi y\u00fcksek \u015fahsiyetlere sald\u0131rma cesaretini g\u00f6stermeleri muhtemeldir” s\u00f6zleri ekleniyordu. Bu telgraf\u0131n sonunda da bizim bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 yap\u0131l\u0131ncaya kadar, \u0130stanbul’a ayak basmamakl\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve milletvekili olmamakl\u0131\u011f\u0131m\u0131z tavsiye olunuyordu. \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t merkezimizden Kara Vas\u0131f Bey’in gizli, \u015eevket Bey’in a\u00e7\u0131k imzas\u0131yla ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z 30 Ekim 1919 tarihli \u015fifrede, te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131zda bulunanlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri, daha bir\u00e7ok kimsenin g\u00f6r\u00fc\u015fleri iIe destekleniyordu. Bu \u015fifrenin birinci maddesi \u015f\u00f6yle ba\u015fl\u0131yordu : Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa, Sadrazam, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131, Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131, Naf\u0131a N\u00e2z\u0131r\u0131 ve programlara ger\u00e7ekten ba\u011fl\u0131 olan ve hizmet eden, ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile birlikte \u00f6nemli bir kuvveti de bulunan g\u00f6z doktoru Esat Pa\u015fa ile, ayr\u0131ca Rauf Ahmet Bey ve di\u011fer zatlarla gerek kendi istekleri \u00fczerinde gerek ili\u015fkimiz dolay\u0131s\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. B\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcncelerin birle\u015fti\u011fi noktalar a\u015fa\u011f\u0131dad\u0131r : Bundan sonra b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcncelerin birle\u015fti\u011fi noktalar \u00f6zetleniyordu : 1- Meclis-i Meb’usan’\u0131n \u0130stanbul’da toplanmas\u0131 zarur\u00eedir. Yaln\u0131z biz \u0130stanbul’a gitmemeliyiz. Sadrazam Pa\u015fa, meclisin \u0130stanbul’da vicdan huzuru i\u00e7inde kararlar alabilece\u011fini yabanc\u0131lardan s\u00f6z alarak v\u00e2detti. Fahat, yaln\u0131z bizim i\u00e7in g\u00fcvence sa\u011flamak m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131ndan, “milletvekili olurlarsa izinli olarak veyahut milletvekili olmadan daha y\u00fcksekte ve milletin sevgilisi olarak kalmalar\u0131 uygun olur” deniliyordu. Birinci maddenin (b) f\u0131kras\u0131nda : 1Zaten h\u00fck\u00fbmet, yap\u0131lacak anla\u015fmada nisb\u00ee temsili, az\u0131nl\u0131klar\u0131n haklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan kabule mecburdur. \u015eu halde, Mill\u00ee Meclis’in, az\u0131nl\u0131klar\u0131n da yeniden se\u00e7ime kat\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in da\u011f\u0131l\u0131p yeniden se\u00e7ilece\u011fi baz\u0131 \u00e7evrelerce kesin olarak \u00fcmit edilmektedir” \u015feklinde yeni bir bilgi veriliyordu. Birinci maddenin (c) f\u0131kras\u0131nda da : “H\u00fck\u00fbmet ger\u00e7ekte iyi niyetlidir. Ancak isteksizlik i\u00e7indedir” g\u00fcvencesi okunuyordu. \u0130kinci maddede de : “Elden geldi\u011fi kadar sosyalist, birka\u00e7 temiz H\u00fcrriyet ve \u0130til\u00e2f\u00e7\u0131 v.b. \u00e7\u0131karmak gibi bizim anlayamayaca\u011f\u0131m\u0131z \u00e7apra\u015f\u0131k ve kar\u0131\u015f\u0131k bir anlay\u0131\u015f\u0131n belirtisine rastl\u0131yorduk. Ondan sonra : 3′ \u00fcnc\u00fc maddeyi : ” H\u00fck\u00fbmeti g\u00fc\u00e7 durumlara d\u00fc\u015f\u00fcrmemek. ” 4’\u00fcnc\u00fc maddeyi de : “Bize zarar\u0131 dokunacaklar\u0131, her \u015fekilde inand\u0131rarak elde etmek istiyorum. Herkes de bana bunu tavsiye ediyor. \u00d6rnek olarak, Refi Cevat, sosyalistler gibi” g\u00f6r\u00fc\u015fleri i\u00e7ine al\u0131yordu. 1 ve 4 Ekim 1919 tarihlerinde, \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131za uzun d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yorumlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 cevaplar verdik. Bu cevaplar\u0131m\u0131zda, \u00f6zet olarak : “Milletvekillerinin \u0130stanbul’da toplanmas\u0131 her bak\u0131mdan tehlikeli va sak\u0131ncal\u0131d\u0131r” dedik ve a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapt\u0131k. Cemal Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla h\u00fck\u00fbmete bildirdi\u011fimiz g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u00f6zetledik. “Bizim i\u00e7in var olan tehlikenin b\u00fct\u00fcn milletvekilleri i\u00e7in s\u00f6z konusu oldu\u011funu” ispata \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. “Bizim seyirci durumunda kalmam\u0131z mutlaka arzu buyuruluyorsa, gerek\u00e7eleriyle birlikte” bildirilmesini istedik. 142 Yaln\u0131z, Kara Vas\u0131f Bey’e \u00e7ekilen telgrafta : “Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa Hazretleri, asl\u0131nda Mill\u00ee M\u00fccadele’nin \u0130stanbul’da katliama yol a\u00e7abilece\u011fi zann\u0131nda idi. S\u00f6zlerinin ciddiye al\u0131nmas\u0131 \u00f6ncelikle bu kanaatlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fip de\u011fi\u015fmedi\u011fini bilmekle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne gelince : Onun da karars\u0131z oldu\u011funu bilmez de\u011filsiniz. Abuk Pa\u015fa da ayn\u0131 zihniyet ve ruh hali i\u00e7indedir. G\u00f6z doktoru Esat Pa\u015fa hakk\u0131nda kesin bir d\u00fc\u015f\u00fcncem yoktur. Yaln\u0131z, baz\u0131lar\u0131 bu zat\u0131 son derece dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc, pek fazla \u015fan ve \u015f\u00f6hret d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6steriyorlar. S\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131, irade ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde kararl\u0131l\u0131k ve isabet olmayan ve \u0130stanbul’da d\u00fc\u015fman bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnen resm\u00ee ve \u00f6zel \u015fah\u0131slar\u0131n tavsiyeleri incelenmeye de\u011fer” dedikten ve s\u00f6z konusu olan toplant\u0131 yeri hakk\u0131nda, yeniden, gelebilecek tehlike ve sak\u0131ncalar\u0131 sayd\u0131ktan sonra nas\u0131l garip kar\u015f\u0131lanacak olan nokta, bizi, yani adlar\u0131 bilinen iki \u00fc\u00e7 ki\u015fiyi korumakta g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011fe d\u00fc\u015fen h\u00fck\u00fbmetin, \u00f6teki milletvekillerini nas\u0131l koruyaca\u011f\u0131 meselesidir. Bizde yava\u015f yava\u015f yer etmeye ba\u015flayan g\u00f6r\u00fc\u015f ve kanaat, ne yaz\u0131k ki yabanc\u0131lar de\u011fil, aksine belki onlardan \u00e7ok, \u015fimdiki h\u00fck\u00fbmet \u00fcyeleri ile di\u011fer \u015fah\u0131slardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n bizi tehlikeli saymakta olmalar\u0131d\u0131r” dedik. Bundan sonra yer alan f\u0131kralardan birinde : “Nisb\u00ee temsili kabul etme zarureti kar\u015f\u0131s\u0131nda Meclis’in da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 \u015fimdiden d\u00fc\u015f\u00fcnen bir \u00e7evrede, Meclis-i Meb’usan’\u0131n toplanmamas\u0131 gere\u011fi tabi\u00ee g\u00f6r\u00fclmelidir” kanaat\u0131n\u0131 belirttik. Bir f\u0131krada da : “H\u00fck\u00fbmetin istekli olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z\u00fcnden bir \u015fey anlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131za i\u015faret ederek, maksad\u0131 bizi g\u00fc\u00e7 zamanlarda yaln\u0131z b\u0131rakmak m\u0131d\u0131r?” sorusundan sonra, onlar\u0131n bir d\u00fc\u015f\u00fcncelerine kar\u015f\u0131l\u0131k olarak da “muhaliflerin iktidara ge\u00e7mesinden korkmak yarar sa\u011flamaz. Bundan dolay\u0131 politika ve tutum de\u011fi\u015ftirilemez” dedik. Efendiler, bu yaz\u0131\u015fmalardan ve bu yaz\u0131\u015fmalarda ileri s\u00fcr\u00fclen d\u00fc\u015f\u00fcncelderden kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131lmaktayd\u0131 ki, bizim \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n ileri gelenleri, h\u00fckumet adamlar\u0131n\u0131n, \u015funun bunun g\u00f6r\u00fc\u015flerine tutsak olmu\u015flar ve art\u0131k onlara s\u00f6zc\u00fcl\u00fck etmekten \u00f6teye bir g\u00f6rev yapm\u0131yorlard\u0131. \u0130\u015fte, di\u011fer bir \u015fifre telgraf ki, 6 Kas\u0131m 1919 tarihinde yaz\u0131l\u0131yor, ancak \u015fifrenin metninde Kara Vas\u0131f Bey’in g\u00f6r\u00fc\u015f ve \u00fcsl\u00fbbu h\u00e2kim oluyor ve Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa imzas\u0131yla geliyordu. Bu \u015fifrede yine toplanma yerinden s\u00f6z edilerek, \u00f6zellikle : “\u00d6nce siyas\u00ee sak\u0131ncalar var, sonra idar\u00ee sak\u0131ncalar var, daha sonra toplanma imk\u00e2n\u0131 yoktur… Zaruret duyguya h\u00e2kim olmal\u0131d\u0131r… Uygun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 acele olarak kabineye bildiriniz” s\u00f6zleriyle bask\u0131 yap\u0131l\u0131yor ve “Japon R\u0131za Bey’le birlikte pek yak\u0131nda iyi haberlerle sizin yan\u0131n\u0131zda olaca\u011f\u0131m” m\u00fcjdesi veriliyordu. “Sulh ve Sel\u00e2met’i iyice kazand\u0131k demektir. Mill\u00ee T\u00fcrk de bizim. Mil\u00ee Ahr\u00e2r’\u0131 y\u0131k\u0131yoruz. Mill\u00ee Kongre yola gelecek” c\u00fcmleleriyle de iyi haberlerin nelere, ne gibi bo\u015f \u015feylere ait oldu\u011funu belirtmekte acele ediliyordu. Kara Vas\u0131f Bey’e 7 Kas\u0131m 1919’da hemen Sivas’a gelmesini yazd\u0131m. Kara Vas\u0131f Bey’in yine ayn\u0131 konu ile ilgili olarak g\u00f6nderdi\u011fi, 19 Kas\u0131m 1919 tarihli \u015fifresinde uzun d\u00fc\u015f\u00fcncelere dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 muhakeme ve mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fu c\u00fcmlede \u00f6zetliyordu : “Kuva-y\u0131 Milliye ile ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fte olan Meclis, Padi\u015fah’a kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131k il\u00e2n ederse, Anadolu kimin arkas\u0131ndan gider? !… Kuva-y\u0131 Milliye’ye mi t\u00e2bi olsun?!… Meclisi Anadolu’da toplamak d\u00fc\u015f\u00fcncesinden vazge\u00e7mek, bir vatan borcudur…”<\/p>\n

KOMUTANLARIN G\u00dcR\u00dc\u015eLER\u0130N\u0130 AlMAK 143<\/p>\n

Efendiler, \u00e7ok \u00f6nemli olan bu Meclis’in toplanaca\u011f\u0131 yer konusunda kendi ba\u015f\u0131na karar verip, bu karar\u0131 da millete ve se\u00e7ilen milletvekillerine uygulatmak, pek tehlikeli olurdu. Bu sebeple, b\u00fcy\u00fck bir dikkat ve incelikle b\u00fct\u00fcn \u015fahs\u00ee veya genel duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri g\u00f6zden ge\u00e7irmek, ger\u00e7ek e\u011filimi anlayarak uygulanabilecek karar\u0131 bulmak zarureti ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya idim. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi, bir yandan \u0130stanbul’un ileri gelenleriyle haberle\u015firken, bir yandan da \u00e7e\u015fitli yollarla kamuoyunu yokluyordum. Verece\u011fim karar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in ordunun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc almak da pek \u00f6nemliydi. Bu y\u00fczden daha Ekimin 29’unda, 15’inci, 20’inci, I2’nci ve 3’\u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanlar\u0131’n\u0131 S\u0131vas’ta bir toplant\u0131ya davet ettim. Diyarbak\u0131r’daki Kolordu Komutan\u0131’na, Edirne’deki Kolordu Komutan\u0131 Cafer Tayyar Bey’e, Bursa’da Yusuf \u0130zet Pa\u015fa’ya Bal\u0131kesir’de K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa’ya, Bursa’da Bekir Sami Bey’e de “kendilerini, aradaki yolun uzakl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zel durumlar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla davet etmedi\u011fimi, al\u0131nan kararlar\u0131 bildirece\u011fimi” yazd\u0131m. Efendiler, davet edilen komutanlardan Sal\u00e2hattin Bey zaten S\u0131vas’ta idi. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa Erzurum’dan, Ali Fuat Pa\u015fa Ankara’dan ve Konya’daki Kolordu Komutan\u0131’n\u0131n cephe ile ilgili \u00f6nemli i\u015fleri bizzat d\u00fczene sokmas\u0131 gerekti\u011finden, kendisine vekil olarak Konya’dan da Kurmay Ba\u015fkan\u0131 \u015eemsettin Bey gelerek S\u0131vas’ta topland\u0131lar. Hey’et-i Temsiliye’den olan veya bu hey’etten olmay\u0131p da toplant\u0131da bulunmalar\u0131 yararl\u0131 g\u00f6r\u00fclen \u015fah\u0131slar\u0131n ve komutanlar\u0131n kat\u0131lmas\u0131yla, 16 Kas\u0131m 1919 g\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ba\u015flad\u0131k. Toplant\u0131 g\u00fcndemimiz \u015fu \u00fc\u00e7 noktadan ibaret olacakt\u0131 : 1- Meclis-i Meb’usan’\u0131n toplanma yeri, 2 – Meclis’in toplanmas\u0131ndan sonra Hey’et-i Temsiliye’nin ve mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n alaca\u011f\u0131 \u015fekil ve \u00e7al\u0131\u015fma y\u00f6ntemi 3 – Paris Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’n\u0131n bizim i\u00e7in olumlu veya olumsuz bir karar vermesi halinde tutulacak yol.<\/p>\n

D\u00d6RT AYKIRI G\u00d6R\u00dc\u015e VE ALDI\u011eIMIZ KARAR<\/p>\n

Efendiler, bu tarihe kadar cemiyetimizin merkez hey’etlerinden istedi\u011fimiz bilgilere gelen cevaplar d\u00f6rt g\u00f6r\u00fc\u015f etraf\u0131nda toplan\u0131yordu : 1 – Birinci g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, Meclis-i Meb’usan’\u0131n \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda toplanmas\u0131 uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. 2 – Ba\u015f\u0131nda Erzurum, Trabzon, Bal\u0131kesir ve b\u00fct\u00fcn Karesi, Saruhan hey’etlerinin bulundu\u011fu ikinci g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re \u0130stanbul’da, \u0130stanbul’daki devlet adamlar\u0131 ile ileri gelenlerden hemen hepsinin bu g\u00f6r\u00fc\u015fte oldu\u011funu biliyoruz. Padi\u015fah’\u0131n iste\u011fi, h\u00fck\u00fbmetin \u0131srar\u0131 da buydu. 3 – Trakya – Pa\u015faeli’nden gelen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, \u0130stanbul yak\u0131nlar\u0131nda… 4 – Bir k\u0131s\u0131m merkez hey’etleri de Salih Pa\u015fa’n\u0131n \u015fahsi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne dayanarak, h\u00fck\u00fbmetin “olur” demesi halinde, \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda toplanmakta bir sak\u0131nca g\u00f6rm\u00fcyorlard\u0131. Efendiler, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ile yardak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n kamuoyunu ne kadar buland\u0131r\u0131p kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011funu, milletin ortaya koydu\u011fu bu farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerden kolayl\u0131kla anlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Art\u0131k bunun \u00fczerine direnmenin k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar verece\u011fi yarg\u0131s\u0131na varmak da g\u00fc\u00e7 de\u011fildir. \u015eimdi, 16 Kas\u0131m 1919’dan 29 Kas\u0131m 1919 tarihine kadar, g\u00fcnlerce s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fme ve tart\u0131\u015fmalardan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7lar\u0131 ve al\u0131nan kararlar\u0131 oldu\u011fu gibi y\u00fcksek bilgilerinize sunuyorum : 144 1- Mill\u00ee Meclis’in lstanbul’da toplanmas\u0131n\u0131n sak\u0131nca ve tehlikelerine ra\u011fmen, Saltanat H\u00fck\u00fbmeti \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda toplanmay\u0131 kabul etmedi\u011fi ve memleketi bir bunal\u0131ma s\u00fcr\u00fcklemekten sak\u0131n\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Meclis’in \u0130stanbul’da toplanmas\u0131 zarureti kabul edildi. Ancak, a\u015fa\u011f\u0131daki tedbirlerin al\u0131nn\u0131as\u0131 gere\u011fi de karara ba\u011fland\u0131 : a) B\u00fct\u00fcn milletvekillerinin durum hakk\u0131nda ayd\u0131nlat\u0131larak teker teker g\u00f6r\u00fc\u015flerinin al\u0131nmas\u0131, b) Mill\u00ee Meclis \u0130stanbul’da toplanaca\u011f\u0131na g\u00f6re, milletvekillerinin \u0130stanbul’a gitmeden \u00f6nce, Trabzon, Samsun, \u0130nebolu, Eski\u015fehir ve Edirne gibi yerlerda k\u0131s\u0131m k\u0131s\u0131m toplanarak, gerek \u0130stanbul’da gerek \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda al\u0131nmas\u0131 gereken g\u00fcvenlik tedbirlerini ve program\u0131m\u0131z\u0131n esaslar\u0131n\u0131 savunacak kuvvetli bir grup olu\u015fturma yollar\u0131 \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri, c) Cemiyetin te\u015fkilat\u0131n\u0131 s\u00fcr’atle geni\u015fletmek ve g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in, kolordu komutantan\u0131n\u0131n, b\u00f6lge komutanlar\u0131 ve askere alma te\u015fkil\u00e2t\u0131 ba\u015fkanlar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla vakit kaybetmeden fiili yard\u0131mda bulunmalar\u0131, d) B\u00fct\u00fcn sivil idare \u00e2mirlerinden, her ihtimale kar\u015f\u0131, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta ba\u011fl\u0131 kalacaklar\u0131na dair s\u00f6z al\u0131nmas\u0131 ve kendilerinin eldeki imk\u00e2nlar\u0131yla cemiyetin te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131 kurmaya s\u00fcr’atle giri\u015fmelerinin istenmesi, 2 – Mill\u00ee Meclis \u0130stanbul’da topland\u0131ktan sonra, milletvekillerinin, tam biz g\u00fcvenlik ve serbestlik i\u00e7inde ya\u015fama g\u00f6revlerini yapmakta olduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayacaklar\u0131 g\u00fcne kadar, Hey’et-i Temsiliye, \u015fimdiye kadar oldu\u011fu gibi yine \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda kalarak mill\u00ee g\u00f6revine devam edecektir. Ancak, b\u00fct\u00fcn sancaklardan ve milletvekili olan kimseler aras\u0131ndan se\u00e7ilmek \u00fczere birer, illerden ve m\u00fcstakil sancaklardan iki\u015fer zat\u0131n, t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn sekizinci maddesi gere\u011fince Hey’et-i Temsiliye \u00fcyesi olarak Eski\u015fehir yak\u0131n\u0131nda toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131p, durumun a\u00e7\u0131klanmas\u0131 ve Meclis-i Meb’usan’daki tutumun kararla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclecektir. Bu sebeple Hey’et-i Temsiliye de oraya gidecektir. Bu toplant\u0131dan sonra, Hey’et-i Ten\u0131siliye de uygun \u015fekilde yeni \u00fcyelerle desteklendikten sonra, \u00f6teki milletvekilleri de \u0130stanbul’a Mill\u00ee Meclis’e gideceklerdir. Hey’et-i Temsiliye g\u00f6reve devam etti\u011fi s\u00fcrece, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n \u015fekli ve \u00e7al\u0131\u015fma y\u00f6ntemi t\u00fcz\u00fckte yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde olacakt\u0131r. Meclis-i Meb’usan, tam bir g\u00fcvenlik i\u00e7inde bulundu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 zaman, Hey’et-i Temsiliye t\u00fcz\u00fckteki yetkisine dayanarak, genel kongreyi toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p on birinci madde uyar\u0131nca da cemiyetin ileride alaca\u011f\u0131 \u015feklin belirlenmesini, kongrenin karar\u0131na b\u0131rakacakt\u0131r. Kongrenin nerede ve nas\u0131l toplanaca\u011f\u0131 o zamanki durum ve \u015fartlara g\u00f6re ayarlanacakt\u0131r, Kongrenin toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman ile toplanmas\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7ecek s\u00fcre i\u00e7inde, Hey’et-i Temsiliye, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ve Meclis-i Meb’usan Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile kesin bir zaruret g\u00f6rmedik\u00e7e resm\u00ee ili\u015fkilerde bulunmaz. 3 – Paris Bar\u0131\u015f Konferans\u0131, bizim i\u00e7in olumsuz bir karar verdi\u011fi ve bu karar h\u00fck\u00fbmet ve Mill\u00ee Meclis’\u00e7e kabul edilip onayland\u0131\u011f\u0131 takdirde, elveri\u015fli en kestirme yoldan mill\u00ee iradeye ba\u015fvurularak, t\u00fcz\u00fckte a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f olan esaslar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r. Mustafa Kemal R\u00fcstem Mazhar M\u00fcfit Ali Fuat H\u00fcsrev H\u00fcseyin Rauf K\u00e2z\u0131m Karabekir Hakk\u0131 Behi\u00e7 H\u00fcseyin Sel\u00e2hattin \u0130bral\u0131im S\u00fcreyya Bekir Sami \u00d6mer M\u00fcmtaz V\u00e2s\u0131f 145 12’nci Kolordu Kurmay Ba\u015fkan\u0131 \u015eemsettin<\/p>\n

M\u0130LLETVEK\u0130LLER\u0130NE VER\u0130LEN D\u0130REKT\u0130F<\/p>\n

Efendiler, bu kararlar gere\u011fince, milletvekillerin ayd\u0131nlatmak i\u00e7in verdi\u011fimiz bilgi ve direktifleri oldu\u011fu gibi bilginize sunaca\u011f\u0131m : Se\u00e7ilen milletvekillerine verilen bilgi ve direktifler \u015funlard\u0131r : Madde 1- \u0130stanbul’un, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin ve \u00f6zellikle ingiliz kara kuvvetlerinin i\u015fgali alt\u0131nda ve deniz kuvvetlerince ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu, g\u00fcvenlik kuvvetlerinin de yabanc\u0131lar elinde ve karmakar\u0131\u015f\u0131k durumda bulundu\u011fu bilinmektedir. Bundan ba\u015fka, Rumlar\u0131n kendi aralar\u0131ndan \u0130stanbul milletvekili ad\u0131yla k\u0131rk ki\u015fi se\u00e7tikleri ve Atina’dan gelmi\u015f Yunan lider ve komutanlar\u0131nm y\u00f6netimi alt\u0131nda olmak \u00fczere, gizli polis ve ihtil\u00e2lci \u00f6rg\u00fctler kurarak, devletimize zaman\u0131 gelince isyan edecekleri anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Maalesef, h\u00fck\u00fbmetin \u0130stanbul’da serbest olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf etmek mecburiyeti vard\u0131r. \u0130\u015fte bu sebeplerle, Mill\u00ee Meclis’in toplanma yerini tart\u0131\u015fmak gibi bir konu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bulunuyor. Mill\u00ee Meclis \u0130stanbul’da topland\u0131\u011f\u0131 takdirde, milletvekillerinin yapacaklar\u0131 vatan g\u00f6revi dikkate al\u0131n\u0131rsa, tehlikeye u\u011framalar\u0131ndan cidden korkulur. Ger\u00e7ekten de \u0130tilaf Devletleri’nin Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131 h\u00fck\u00fcmlerini bozarak bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131 beklemeye gerek duymadan, vatan\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6nemli b\u00f6lgelerini i\u015fgal etmek ve Hristiyan az\u0131nl\u0131klara haklar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7i\u011fneme f\u0131rsat\u0131n\u0131 vermek suretiyle yap\u0131lan haks\u0131z muamelelerini ele\u015ftirip reddedecek, toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u0131lmadan isteyecek ve savunacak olan Meclis-i Meb’usan’\u0131n da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 ve \u00fcyelerinin tutuklanmas\u0131 veya s\u00fbrg\u00fcn edilmesi, uzak bir ihtimal de\u011fildir. T\u0131pk\u0131 Kars’ta toplanan Milli \u0130sl\u00e2m \u015euras\u0131’na \u0130ngilizlerin yapt\u0131klar\u0131 gibi. Se\u00e7imlere kat\u0131lmam\u0131\u015f olan Hristiyan az\u0131nl\u0131klar\u0131n, onlara uyan \u0130ngiliz Muhipleri ve Nigehban Cemiyetleri’nin, bu konuda d\u00fc\u015fmanlar\u0131n gayelerine hizmet ederek her t\u00fcrl\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yapabilecekleri de akla gelebilir. Bu bak\u0131mdan, Mill\u00ee Meclis’in \u0130stanbul’da toplanmas\u0131, Meclis’ten beklenen ciddi ve tarih\u00ee g\u00f6revin yerine getirilmesini imk\u00e2ns\u0131z k\u0131laca\u011f\u0131ndan ve Milli Meclis de devlet ve milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temsilcisi oldu\u011fundan, ona vurulacak darbe ile ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n da zedelenece\u011fini belirtmeye gerek yoktur. Kabine ad\u0131na, Amasya’da Heyet-i Temsiliye ile g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulunan Bahriye N\u00e2z\u0131r\u0131 Salih Pa\u015fa Hazretleri bile bu ger\u00e7ekleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarak Milli Meclis’in \u0130stanbul’un d\u0131\u015f\u0131nda g\u00fcvenli bir yerde toplanmas\u0131 gere\u011fine vicdan\u0131 ile de d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile de kanaat getirmi\u015f ve bu hususu uygun buldu\u011funu imzas\u0131 ile do\u011frulam\u0131\u015ft\u0131r. Mill\u00ee Meclis’in d\u00fc\u015fman bask\u0131s\u0131ndan uzakta ve tam bir g\u00fcvenlik i\u00e7inde bulunan bir yerde toplanmas\u0131 halinde, \u0130stanbul’da topland\u0131\u011f\u0131 takdirde akla gelebilecek b\u00fct\u00fcn sak\u0131ncalar ortadan kalkm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 gibi, hil\u00e2fet ve salt\u00e2nat\u0131n tehlikede oldu\u011funu d\u00fcnya kamuoyuna ve \u00f6zellikle \u0130sl\u00e2m \u00e2lemine fiilen duyurmu\u015f olacak, milli varl\u0131k ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n aleyhinde al\u0131nmas\u0131 muhtemel bir karar kar\u015f\u0131s\u0131nda vatana ve millete kar\u015f\u0131 olan g\u00f6revlerini yerine getirebilecek ve \u0130til\u00e2f Devletleri kar\u015f\u0131s\u0131nda, Meclis’in milletin kaderine tamamen h\u00e2kim bulundu\u011fu daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya konabilecektir. Meclis’in \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda toplanmas\u0131 halinde akla gelebilecek olan sak\u0131ncalar a\u015fa\u011f\u0131dad\u0131r : Millet d\u00fc\u015fmanlar\u0131, \u0130stanbul’un g\u00f6zden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yolunda zararl\u0131 bir propagandaya f\u0131rsat bulacakt\u0131r. H\u00fck\u00fcmet, \u0130stanbul’da oldu\u011fu gibi, Meclis ile kolayca temas ve ba\u011flant\u0131 kuramayacakt\u0131r. Meclis’in a\u00e7\u0131l\u0131\u015f t\u00f6reni, Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’yi yolculuk k\u00fclfeti ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakmamak i\u00e7in, vekil tayin buyuracaklar\u0131 bir zat vas\u0131tas\u0131yla yap\u0131labilecektir. \u0130\u015fte bu sak\u0131ncalar dolay\u0131s\u0131yla \u015fimdiki h\u00fck\u00fbmet, Mill\u00ee Meclis’in \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 kabul etmemi\u015ftir. H\u00fck\u00fbmetin bu olumsuz karar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden s\u00f6z konusu sak\u0131ncalara a\u015fa\u011f\u0131daki sak\u0131ncalar da eklenmektedir : Mill\u00ee Meclis’in kanuna uygun olarak toplanmas\u0131, Meclis-i Meb’usan ile Ay\u00e2n Meclisi’nin ayn\u0131 yerde ve ayn\u0131 zamanda bulunmas\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fundan, h\u00fck\u00fbmetin \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda, uygun g\u00f6rece\u011fi bir 146 yerde toplanmaya raz\u0131 olmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, Ay\u00e2n Meclisi ve H\u00fck\u00fcmet, \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131ndaki toplant\u0131ya kat\u0131lmayacak ve Z\u00e2t\u0131\u015fahane’ye usul\u00fbne uygun olarak Meclis’i a\u00e7t\u0131rmayacakt\u0131r. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda Mill\u00ee Meclis’in \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda toplanmas\u0131na kanun bak\u0131m\u0131ndan imk\u00e2n kalmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, yukar\u0131da arz edilen s\u0131k\u0131nt\u0131lara ra\u011fmen, \u0130stanbul’da toplanmas\u0131 bir zaruret h\u00fckm\u00fcne girmi\u015f bulunuyor. Say\u0131n milletvekilleri \u0130stanbul’a gitmekten \u00e7ekinerek, \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda kendiliklerinden topland\u0131klar\u0131 takdirde, b\u00f6yle bir toplanma elbette Mill\u00ee Meclis’in herkes\u00e7e bilinen yasama g\u00fcc\u00fcn\u00fc temsil edemez. Belki, milletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, gayelerini, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 temsil edecek, onun hakk\u0131nda verilecek h\u00fck\u00fcmleri ele\u015ftirecek ve yine millete dayanarak reddedebilecek bir mill\u00ee kongre \u015feklinde olabilir. Bu takdirde, Mill\u00ee Meclis de elbette \u0130stanbul’da toplanmamaya mahk\u00fbm olur. B\u00f6yle bir davran\u0131\u015f\u0131n, h\u00fck\u00fbmetin kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131na, zorlay\u0131c\u0131 tedbirler almas\u0131na ve sonunda millet ile \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti aras\u0131ndaki her t\u00fcrl\u00fc ili\u015fkinin kesilmesine yol a\u00e7aca\u011f\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti, yukar\u0131da dile getirilen b\u00fct\u00fcn hususlar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irip tart\u0131\u015ft\u0131ktan sonra, Mill\u00ee Meclis’in \u0130stanbul’da toplanma zaruretine kar\u015f\u0131, durumu b\u00fct\u00fcn milletvekillerine bildirerek, her birinin d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini almay\u0131 g\u00f6rev saym\u0131\u015ft\u0131r. Bundan ba\u015fka, say\u0131n milletvekillerinin \u0130stanbul’da Milli Meclis’e girmeden \u00f6nce, kolayca bir araya gelebilecekleri baz\u0131 yerlerde toplan\u0131p a\u015fa\u011f\u0131daki hususlar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ve g\u00f6r\u00fc\u015fme sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n birle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in bunlar\u0131 Hey’et-i Temsiliye’ye bildirmeleri gerekli g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclecek hususlar \u015funlard\u0131r : a) Meclis’in \u0130stanbul’da toplanmas\u0131 zaruretine kar\u015f\u0131, \u0130stanbul ve \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn yurtta al\u0131nmas\u0131 gerekli tedbirler, yap\u0131lmas\u0131 gerekli haz\u0131rl\u0131klar; b) Meclis-i Meb’usan’da vatan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, devlet ve milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kurtarmaktan ibaret olan gayeyi korumak ve savunmak i\u00e7in birle\u015fmi\u015f azimli b\u0131r kadro kurma \u00e7arelerinin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi; Milletvekillerinin yukar\u0131daki hususlar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in toplanmalar\u0131 uygun g\u00f6r\u00fclen yerler \u015funlard\u0131r : Trabzon, Samsun, \u0130nebolu, Eski\u015fehir, Bursa, Band\u0131rma, Edirne Madde 2 – Birinci maddeyi, oldu\u011fu gibi b\u00f6lgelerinizde bulunan milletvekillerine bildirerek, \u00f6nce, en k\u0131sa zamanda onlar\u0131n \u015fahs\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015flerini almak ve bunda vakit kaybetmeden bir yandan Hey’et-i Temsiliye’ye bildirmek, bir yandan da b\u00f6lgelerinizdeki merkez hey’etlerine ula\u015ft\u0131rarak bu konuda faaliyet g\u00f6stermelerini sa\u011flamak. \u0130kinci olarak, b\u00f6lgelerinizdeki milletvekillerinin birinci maddede g\u00f6sterilen yerlerde huzur ve g\u00fcven i\u00e7inde toplanmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayarak, g\u00f6r\u00fc\u015fme sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n Hey et-i Temsiliye’ye bildirilmesi i\u00e7in gereken tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 istirham olunur. Sizlerin se\u00e7im b\u00f6lgelerinden milletvekili olup da \u015fimdi \u0130stanbul’da bulunanlar\u0131n, kendi se\u00e7im b\u00f6lgelerindeki te\u015fkil\u00e2t\u0131 taraf\u0131ndan, \u0130stanbul’a yak\u0131n toplanma yerlerinden birine davet ettirilmesi gerekir.<\/p>\n

EK\u0130M 1919’DA \u00d6NEML\u0130 \u0130\u00c7 OLAYLAR<\/p>\n

Efendiler, 1919 y\u0131l\u0131 Ekimine ait olup da dokunmak istedi\u011fim baz\u0131 olaylar\u0131 da birka\u00e7 kelime ile \u00f6zetlememe m\u00fcsaadenizi rica ederim. \u0130\u015fgal alt\u0131nda bulunan \u0130zmir ilindeki m\u00fcsl\u00fcman halk, zul\u00fcm g\u00f6r\u00fcyor ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. Bunun i\u00e7in, h\u00fck\u00fbmetten, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin temsilcileri kat\u0131nda etkileyici te\u015febb\u00fcslerde bulunmas\u0131n\u0131 rica ettik. Yunanl\u0131lar\u0131n zul\u00fcm ve zorbal\u0131klar\u0131 devam ederse, ayn\u0131 \u015fekilde kar\u015f\u0131 koymak mecburiyetinde 147 kal\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 da bildirdik. \u0130zmir’deki fec\u00ee olaylar \u00fczerine \u0130stanbul’da bir g\u00f6steri toplant\u0131s\u0131 yap\u0131lmak istenmi\u015fti. Bunun engellendi\u011fi haber al\u0131n\u0131nca Cemal Pa\u015fa’n\u0131n dikkatini \u00e7ektik. Anzavur, Band\u0131rma \u00e7evrelerinde haince ve canavarca hareketlere ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Verdi\u011fi zararlar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in ve Karabiga, Band\u0131rma taraflar\u0131na \u00e7\u0131kan Nigehban Cemiyeti’ne ba\u011fl\u0131 subaylar hakk\u0131nda, Bal\u0131kesir’de, K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa’ya ve di\u011fer ilgililere yazd\u0131k. Otuz kadar Nigehbanc\u0131 subay\u0131n da bir yabanc\u0131 i\u015fgaline zemin haz\u0131rlamak i\u00e7in, Hristiyanlara kar\u015f\u0131 hareket etmek \u00fczere, Trabzon ve Samsun’a \u00e7\u0131kacaklar\u0131n\u0131 haber aId\u0131k. Derhal 15’inci Kolordu’nun ve Canik Mutasarr\u0131f\u0131’n\u0131n dikkatlerini \u00e7ektik. Y\u00fcksek hey’etinizce bilinmektedir ki, ba\u015flang\u0131\u00e7ta Mara\u015f, Urfa ve Ay\u0131ntap’ta \u0130ngiliz birlikleri vard\u0131. Bu birlikler Frans\u0131z askerleri ile de\u011fi\u015ftirildi. Bu y\u00fczden i\u015fgali yeniden \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. \u0130\u015fgalden sonra da \u00f6nce siyas\u00ee, daha sonra fiil\u00ee te\u015febb\u00fcslere ge\u00e7tik. Bozk\u0131r’da, yeniden \u00f6nemli say\u0131labilecek bir ayaklanma oldu. Onun bast\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7e\u015fitli tedbirlere ba\u015fvurduk. Mara\u015f ve Antep’te K\u0131l\u0131\u00e7 Ali Bey’i, \u00c7ukurova b\u00f6lgesine de Top\u00e7u Binba\u015f\u0131s\u0131 Kemal ve Y\u00fczba\u015f\u0131 Osman Tufan Bey’leri g\u00f6ndererek cidd\u00ee te\u015fkilatlanmaya ve te\u015febb\u00fcslere ge\u00e7tik. Efendiler, bu arada hat\u0131r\u0131ma gelen bir noktay\u0131 da arzetmi\u015f bulunay\u0131m : Sivas Kongresi’nden sonra, Hey’et-i Temsiliye, sorumlulu\u011fu kendi \u00fczerine alarak, kongrelerin t\u00fcz\u00fck ve bildirileri d\u0131\u015f\u0131nda ve Sivas Kongresi T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcne ek olmak \u00fczere, “M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Kurulu\u015f T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcne Ektir” ba\u015fl\u0131kl\u0131, “yaln\u0131z \u00fcyeleri i\u00e7in ve gizlidir” kay\u0131tl\u0131, sil\u00e2hl\u0131 mill\u00ee te\u015fkil\u00e2tlar i\u00e7in gizli bir y\u00f6nerge d\u00fczenlendi. D\u00fc\u015fmanla \u00e7at\u0131\u015f\u0131lan yerlerde bu y\u00f6nergeye g\u00f6re, sil\u00e2hl\u0131 m\u00fcfrezeler ve birlikler kuruldu.<\/p>\n

AL\u0130 RIZA PA\u015eA KAB\u0130NES\u0130 G\u00d6R\u00dc\u015e\u00dcNDE D\u0130REN\u0130YOR<\/p>\n

Efendiler, 2 Kas\u0131mda, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa’ dan ald\u0131\u011f\u0131m bir \u015fifreli telgrafta : “Zaten az olmayan dedikodulara biri daha eklendi. Ziya Pa\u015fa’ n\u0131n Ankara’ya kadar gitmemesi, destek l\u00fbtfedilen h\u00fck\u00fbmetin otoritesini k\u0131rmaktan ba\u015fka bir anlama gelemez. Bu konuda h\u00fck\u00fbmet, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde \u0131srarl\u0131d\u0131r” denilmekte ve bunun cevab\u0131n\u0131n acele beklenmekte oldu\u011fu bildirilmekteydi. Ziya Pa\u015fa’ n\u0131n g\u00f6nderilmemesi ile ilgi ricam\u0131za h\u00fck\u00fbmet iltifat etmemi\u015fti. Ziya Pa\u015fa’ y\u0131 g\u00f6revlendirmi\u015f ve g\u00f6ndermi\u015fti. Ziya Pa\u015fa Eski\u015fehir’e kadar gelmi\u015f ve oradan izin alarak geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Cemal Pa\u015fa, ayn\u0131 telgraf\u0131nda “Bozk\u0131r olay\u0131ndan dolay\u0131 bas\u0131na verilen bildirinin tarz\u0131n\u0131, h\u00fck\u00fbmet, aram\u0131zdaki uzla\u015fmaya ayk\u0131r\u0131 g\u00f6rmektedir” diyordu. Oysa, b\u00f6yle bir bildirimiz yoktu. Cemal Pa\u015fa’ n\u0131n bu telgraf\u0131na \u015fu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 verdik : Sivas, 3.11.1919 \u0130vedi Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130lgi : 2.11.1919 tarih ve 501 say\u0131l\u0131 \u015fifre : 1- H\u00fck\u00fbmetle mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t aras\u0131nda samim\u00ee bir uzla\u015fmaya ve ger\u00e7ek bir g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine vard\u0131k. Z\u00e2t\u0131devletleri vas\u0131tas\u0131yla pek \u00f6nemli bir istirham\u0131m\u0131z vard\u0131. O da me\u015fru bir gayeye y\u00f6nelen mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n zarar g\u00f6rmemesi i\u00e7in, b\u00fct\u00fcn y\u00fcksek dereceli memurlar\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re se\u00e7ilmesi, kar\u015f\u0131 olanlar\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesiydi. Bunlarla ilgili olarak birbiri ard\u0131nca yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z istirhamlara cevap alamad\u0131k. Trabzon ve Diyarbak\u0131r valileri ile Antalya mutasarr\u0131f\u0131 hakk\u0131nda ne yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha bilmiyoruz. Yaln\u0131z, durumu yerinde incelemeksizin, Dahiliye Nezareti, Konya’ya Muhipler Cemiyeti \u00fcyelerinden, pek yetersiz ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz olan Suphi Bey’i vali olarak g\u00f6nderdi. Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n bu 148 gibi konularda bizimle hi\u00e7bir temas ve ili\u015fki kabul etmedi\u011fi; sanki mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta kar\u015f\u0131 imi\u015f gibi davrand\u0131\u011f\u0131 kanaat\u0131 uyan\u0131yor.Bu d\u00fc\u015f\u00fcncemizde yan\u0131l\u0131yorsak, durumun a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 ve ayd\u0131nlat\u0131lmam\u0131z\u0131 rica ederiz. Ankara Valisi Ziya Pa\u015fa’ n\u0131n kendi iste\u011fi ile izin ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 arz etmi\u015ftim. Tabi\u00ee yine kendi kendisi, resm\u00ee olarak Ankara Valisi say\u0131lmaktad\u0131r. Ancak, arz etti\u011fim noktadaki \u015f\u00fcphe ve zan ortadan kalk\u0131ncaya kadar, ad\u0131 ge\u00e7en valinin izinli olu\u015ftan yararlanmaya devam etmesi en iyi \u015fekil olarak kabul edilmelidir. Polis M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’n\u00fcn h\u00e2l\u00e2 Nurettin Bey gibi bir kimsenin elinde bulunu\u015fu, z\u00e2t\u0131devletinizin de bu pek \u00f6nemli noktaya kar\u015f\u0131 kay\u0131ts\u0131z davranmakta oldu\u011funuz kanaat\u0131n\u0131 vermektedir. Halbuki, bu ho\u015fg\u00f6r\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn sonucu hem h\u00fck\u00fcmete hem de mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta zararl\u0131 olacakt\u0131r. Hey’et-i Temsiliye’nin mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131 ve mill\u00ee birli\u011fi bozacak en ufak bir durum kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6rmezlikten gelemeyece\u011fini elbette ho\u015f g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. 2 – Bozk\u0131r olay\u0131 hakk\u0131nda, Hey’et-i Temsiliye’ce bas\u0131na bir bildiri verilmemi\u015ftir. Bunda bir yanl\u0131\u015fl\u0131k olacakt\u0131r. Belki de, bu haberler, \u0130rade-i Milliye gazetesinin ald\u0131\u011f\u0131 bilgilere dayanmaktad\u0131r. Hey’et-i Temsiliye’nin bir gazeteye sans\u00fcr koyma yetkisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek mal\u00fbmunuzdur. Bununla birlikte gazetenin dikkati \u00e7ekilmek \u00fczere, bu haberde, h\u00fck\u00fbmet ile aram\u0131zdaki uzla\u015fmaya ayk\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fclen noktalar\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 istirham ederiz. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal Hey’et-i Temsiliye’nin temsilcisi ve Mill\u00ee M\u00fccadele’den yana oldu\u011funu iddia eden Cemal Pa\u015fa’ n\u0131n telgraf\u0131m\u0131za cevab\u0131 \u015fudur : Harbiye, 4\/5.ll.1919 Sivas’ta 3’\u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ ne : Resm\u00ee bildiride yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmet, b\u00f6yle bir zamanda, s\u0131rf vatan ve memlekete hizmet emeliyle b\u00fcy\u00fck bir sorumlulu\u011fu \u00fczerine alm\u0131\u015f ve bu g\u00f6revini yerine getirmek i\u00e7in tam bir tarafs\u0131zl\u0131k ve samimiyetle hareket etmekte bulunmu\u015f oldu\u011fundan, a\u015fa\u011f\u0131daki noktalar\u0131n \u00e2cele olarak a\u00e7\u0131klanmas\u0131na gerek duyuldu : Birincisi; milletvekili se\u00e7imlerine az\u0131nl\u0131klar kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gibi, bug\u00fcn \u00e7e\u015fitli partiler de \u00e7ekingen durumdad\u0131r. \u00c7e\u015fitli partiler, memlekette iki h\u00fck\u00fbmetin bulundu\u011funu, se\u00e7imlerin tarafs\u0131z yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 buna sebep olarak g\u00f6stermekte ve az\u0131nl\u0131klar\u0131n da, sonradan, bu sebebe dayanarak se\u00e7ime kat\u0131lmad\u0131klar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmeleri b\u00fcy\u00fck bir ihtimal dahilinde g\u00f6r\u00fclmektedir… Se\u00e7imlerin tarafs\u0131zl\u0131k i\u00e7inde yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 konusundaki \u015fik\u00e2yet ve s\u00f6ylentiler artarak, yabanc\u0131 bas\u0131n ve \u00e7evrelere kadar uzanm\u0131\u015ft\u0131r. Meclis-i Meb’usan, milletin b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131n\u0131 temsil etmedi\u011fi ve \u00f6zellikle Kuva-y\u0131 Milliye’nin etkileri ile kuruldu\u011fu takdirde, bunun d\u00fcnya kamuoyunda nas\u0131l kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klanmaya muhta\u00e7 de\u011fildir. Bu bak\u0131mdan, milletvekili se\u00e7imlerinde bask\u0131 yap\u0131lmas\u0131na meydan verilmemesi zarur\u00eedir. ikincisi; tekrar\u0131 gereksiz sebeplerden dolay\u0131, Meclis-i Meb’usan’\u0131n h\u00fck\u00fbmet merkezinin d\u0131\u015f\u0131nda bir yerde toplanmas\u0131, i\u00e7te ve d\u0131\u015fta \u00e7e\u015fitli sak\u0131nca ve zararlar do\u011furaca\u011f\u0131ndan, Meclis’in mutlaka \u0130stanbul’da toplanmas\u0131 memleketin hayat\u00ee \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n gere\u011fidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc; ta\u015fralarda, baz\u0131 kimseler taraf\u0131ndan, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t ad\u0131na h\u00fck\u00fbmet i\u015flerine kar\u0131\u015f\u0131lmakta oldu\u011fu biribirini kovalayan bilgi ve haberlerden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, bu kar\u0131\u015fmalar\u0131n bir an \u00f6nce ve s\u00fcr’atle \u00f6nlenmesi zarur\u00eedir. Bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fcmet, bu \u00fc\u00e7 iste\u011finde \u0131srar etmektedir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda bir form\u00fclle h\u00fck\u00fbmet i\u015flerini y\u00fcr\u00fctme imk\u00e2n\u0131 yoktur. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal 149 Cemal Pa\u015fa’ n\u0131n bu telgraf\u0131na – Ba\u015fyaver Salih Bey taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131lacakt\u0131r kayd\u0131yla – verdi\u011fimiz kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu gibi bilginize sunmak isterim : Sivas, 5.11.1919 Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130lgi : 4\/5.11.1919 1- Az\u0131nl\u0131klar ile, bu vatan ve bu millet i\u00e7in az\u0131nl\u0131klardan daha da zararl\u0131 olan baz\u0131 siyas\u00ee partilerin se\u00e7imlere kat\u0131lmay\u0131\u015flar\u0131n\u0131, onlar\u0131n kas\u0131tl\u0131 ortaya att\u0131klar\u0131 sebeplere dayand\u0131rmak elbette do\u011fru olamaz. Hristiyan az\u0131nl\u0131klar\u0131n, daha mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n ad\u0131 bile yokken, se\u00e7imlere kat\u0131lmayacaklar\u0131n\u0131 il\u00e2n ettikleri bilinmemekte midir? Yaygara koparan siyas\u00ee partilere gelince, bunlar yalan s\u00f6yl\u00fcyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc, her yerde se\u00e7imlere kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak, be\u015fer onar ki\u015fiden ibaret olan bu partilerin millet g\u00f6z\u00fcnde bir de\u011ferleri olmad\u0131\u011f\u0131ndan ve millet, temsilcilerini, bu defa \u0130stanbul’daki politikac\u0131lardan de\u011fil, kendi ba\u011fr\u0131ndaki \u00f6z vatanda\u015flar\u0131 aras\u0131ndan se\u00e7mekte oldu\u011fundan, bunlar kendilerinin ba\u015far\u0131 elde edemeyeceklerini anlayarak tela\u015f ediyorlar. Buna kar\u015f\u0131 bizim elimizden ne gelebilir? Bu noktadaki ger\u00e7ek kar\u015f\u0131s\u0131nda, kabinenin karars\u0131zl\u0131k i\u00e7inde olu\u015fu \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. S\u00f6z\u00fc edilen bask\u0131 nerede, kimin taraf\u0131ndan ve nas\u0131l yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r? L\u00fbtfen a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r ki, Hey’et-i Temsiliye g\u00f6revini yerine getirebilsin. As\u0131l iddialara \u00f6nem vererek tel\u00e2\u015fa d\u00fc\u015fmek do\u011fru de\u011fildir. 2 – Meclis’in nerede toplanaca\u011f\u0131 konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015fte, h\u00fck\u00fbmetin direnmesinin yerinde olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 zaman ve olaylar ispat edecektir. Bu konudaki son d\u00fc\u015f\u00fcncelerimin merkezlerden al\u0131nacak cevaplar \u00fczerine arz edilece\u011fini bildirmi\u015ftik. 3 – Mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t ad\u0131na, h\u00fck\u00fbmet i\u015flerine nerede ve kimin taraf\u0131ndan kar\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015fsa, derhal bildirilmelidir ki, gereken i\u015flemler yap\u0131labilsin. Ancak, Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 Pa\u015fa Hazretleri’nin \u015f\u00fcphe uyand\u0131rabilecek tarzdaki davran\u0131\u015flar\u0131na y\u00fcksek dikkatlerinizi \u00e7ekmeyi gerekli g\u00f6r\u00fcr\u00fcz, efendim. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal<\/p>\n

DAH\u0130L\u0130YE NAZIRI’NIN MEMLEKET \u0130\u00c7ER\u0130S\u0130NE GONDERD\u0130\u011e\u0130 \u00d6\u011e\u00dcT\u00c7\u00dcLER<\/p>\n

Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131, memlekete birtak\u0131m hey’etler g\u00f6ndermeye kalk\u0131\u015ft\u0131. Bunlardan biri de Harbiye Nezareti Eski M\u00fcste\u015far\u0131 Ahmet Fevzi Pa\u015fa ad\u0131nda bir zat\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda, Temyiz Mahkemesi \u00fcyelerinden \u0130lhami ve Fetva Emini Hasan Efendi’ lerden kurulmu\u015ftu. Hey’et-i Temsiliye’mizin temsilcisi olan Cemal Pa\u015fa, bize bunu bildirmemi\u015fti. 5 Kas\u0131m 1919 tarihli bir \u015fifre ile kendisinden bu hey’etin ni\u00e7in g\u00f6nderildi\u011fini sorduk ve \u00f6zellikle Fetva Emini ile K\u00e2mil Pa\u015fa Kabinesi zaman\u0131nda polis m\u00fcd\u00fcr\u00fc olan kimselerin b\u00f6yle bir hey’ette neden bulunduklar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirttik. Efendiler, Fuat Pa\u015fa’ n\u0131n, Ankara’da kolordusunun ba\u015f\u0131nda bulunmas\u0131n\u0131 gerektiren sebepler ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Bu sebeplerin \u00f6nemlisi, memleket i\u00e7inde halk\u0131n zehirlenmeye ba\u015flanmas\u0131yd\u0131. \u0130\u00e7 ve d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlarla i\u015fbirli\u011fi yapanlar, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi zaman\u0131nda, Ferit Pa\u015fa zaman\u0131ndakinden \u00e7ok daha fazla ba\u015far\u0131l\u0131 olmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

REFET PA\u015eA SAL\u0130HL\u0130 VE AYDIN CEPHELER\u0130’NE KOMUTAN OLARAK G\u00d6NDER\u0130L\u0130YOR 150<\/p>\n

R\u00e2z\u0131m Pa\u015fa, Bal\u0131kesir b\u00f6lgesinde cephe kurmaya ve duruma h\u00e2kim olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Salihli ve Ayd\u0131n Cepheleri’ndeki sevk ve idarenin asker\u00ee bir d\u00fczene sokulmas\u0131 gerekiyordu. Buraya, az\u00e7ok tan\u0131nm\u0131\u015f bir askerin gitmesi l\u00e2z\u0131md\u0131. Elimizde yararlanabilece\u011fimiz komutan olarak Konya’da bulunan Refet Pa\u015fa vard\u0131. Konya’daki kolordunun ba\u015f\u0131na Fahrettin Bey (M\u00fcfetti\u015f Fahrettin Pa\u015fa Hazretleri) ge\u00e7mi\u015f bulunuyordu. Bundan dolay\u0131, Ayd\u0131n Kuva-y\u0131 Milliye Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 y\u00fcr\u00fctmek \u00fczere cepheye hareketini Refet Pa\u015fa’ya, Ankara’ya d\u00f6nmesini de Ali Fuat Pa\u015fa’ n\u0131n kendisine yazm\u0131\u015ft\u0131k. Refet Pa\u015fa’ n\u0131n Nazilli’ye vard\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra da Genel Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na gelmi\u015f olan Cevat Pa\u015fa’ dan, ge\u00e7en sava\u015fta tecr\u00fcbe g\u00f6rm\u00fc\u015f gen\u00e7 kurmaylardan se\u00e7ilecek d\u00f6rt be\u015f subay\u0131n, Nazilli’ye Refet Pa\u015fa’ n\u0131n yan\u0131na g\u00f6nderilmesini rica ettim. Bu durumu Refet Pa\u015fa’ ya da bildirdim.<\/p>\n

REFET PA\u015eA DEM\u0130RC\u0130 EFE’N\u0130N EMR\u0130NE G\u0130R\u0130YOR<\/p>\n

Efendiler, Nazilli’ye giden Refet Pa\u015fa, Demirci Mehmet Efe’ den komutay\u0131 almaya gerek ve bunda bir yarar g\u00f6rmemi\u015f; kimbilir ve belki de komuta kendisine teslim edilmemi\u015f. Demirci Efe’ nin emrinde kurma gibi g\u00f6rev yapmay\u0131 daha yararl\u0131 ve uygun bulmu\u015f…Refet Pa\u015fa bunu bize bildirdi. B\u00f6lge \u015fartlar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan g\u00f6rm\u00fc\u015f bir zat\u0131n karar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek \u00e7ok defa g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc, ger\u00e7ekten Refet Pa\u015fa’ n\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve tercih etti\u011fi gibi, Efe’ nin komutas\u0131n\u0131 devam ettirmekte ve ona yard\u0131mc\u0131 olmakta yarar vard\u0131 yahut da Refet Pa\u015fa o cephenin komutas\u0131n\u0131 herhangi bir sebeple ele alam\u0131yordu. Her iki ihtimale g\u00f6re de, mutlaka komutay\u0131 al, diye emir vermek, anlams\u0131z olurdu. As\u0131l gariplik bundan sonra g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bir s\u00fcre sonra, Refet Pa\u015fa Nazilli’de g\u00f6zden kayboldu. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra, Bal\u0131kesir’de oldu\u011funu, birtak\u0131m yabanc\u0131 subaylarla ili\u015fkiye girip girmemesini bizden sormas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla anlad\u0131k. 22 Aral\u0131k l919 tarihinde verdi\u011fimiz cevapta : “Mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta ba\u011fl\u0131 bulunanlar\u0131n, \u00f6zellikle Hey’et-i Temsiliye \u00fcyesi olarak tan\u0131nm\u0131\u015f olmalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, kendisinin yabanc\u0131larla hi\u00e7bir \u015fekilde ili\u015fki kurmas\u0131n\u0131 istemedi\u011fimizi bildirdik. “Refet Pa\u015fa, yine ortadan kayboldu. Nihayet bir g\u00fcn Bursa’ dan Refet imzal\u0131 k\u0131sa bir telgraf ald\u0131k : “\u0130stanbul \u00fczerinden, Bursa ya geldim.” Bu telgraf\u0131n ne demek oldu\u011funu bir t\u00fcrl\u00fc anlam\u0131yordum. Refet Pa\u015fa’ n\u0131n \u0130stanbul ile ne ili\u015fkisi vard\u0131? Bir de Nazilli – Bal\u0131kesir – Bursa yolu \u0130stanbul’ dan m\u0131 ge\u00e7er? Bu bilmeceyi bir t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u00f6zemedim. Sonunda mesele anla\u015f\u0131ld\u0131. Refet Pa\u015fa, Nazilli’den ayr\u0131ld\u0131ktan ve Bal\u0131kesir’de K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa’ ya u\u011frad\u0131ktan sonra, Band\u0131rma’ya inmi\u015f; oradan da bir Frans\u0131z torpidosuyla \u0130stanbul’a gitmi\u015f; orada baz\u0131 arkada\u015flar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f; daha sonra da Bursa’ya d\u00f6nm\u00fc\u015f… Efendiler, bu bilmeceyi h\u00e2l\u00e2 \u00e7\u00f6zemiyorum. Beni bunda mazur g\u00f6rece\u011finizi umar\u0131m. Refet Bey’ in yerine bir \u0130ngiliz gemisi ile Samsun’a gelen Sal\u00e2hattin Bey’ in g\u00f6nderildi\u011fini, ayn\u0131 gemi ile Refet Bey’ in \u0130stanbul’a d\u00f6nmesinin istendi\u011fini ve bunun \u00fczerine gitmeyip istifa etti\u011fini, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin benimle birlikte kendisinin de yakalanarak \u0130stanbul’a g\u00f6nderilmemiz i\u00e7in her tarafa emir verdi\u011fini biliyorsunuz. Bu kadar \u00e7ok bilinmeyeni \u00e7\u00f6zememek, cebir bilenlerce pek ba\u011f\u0131\u015flanmazsa da, benim bu noktada acze d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc itiraf ederim. Ger\u00e7i; Ferit Pa\u015fa Kabinesi yerine Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi ge\u00e7mi\u015fti. Fakat, yeni kabinenin haber alma ve y\u00fcr\u00fctme vas\u0131talar\u0131n\u0131n \u00f6ncekinin ayn\u0131 oldu\u011funu biliyoruz. Efendiler, Refet Pa\u015fa’ n\u0131n bu hafif hareketi, Ayd\u0131n ve Salihli Cephelerinde, d\u00fczenli bir ordunun te\u015fkiline kadar, cidd\u00ee bir sevk ve idare kurulamamas\u0131na sebep oldu. 151<\/p>\n

DAH\u0130L\u0130YE NAZIRI’NIN \u015e\u00dcPHE UYANDIRAN DAVRANI\u015eLARI<\/p>\n

Efendiler, bu garip hik\u00e2yeden sonra, olaylari yeniden b\u0131rakti\u011fimiz noktadan izlemeye ba\u015flayalim : Cemal Pa\u015fa, bizim 5 Kasim 1919 tarihli \u015fifremizin bir noktasini anlayamami\u015f. B\u00e2bi\u00e2l\u00ee merkezinden \u00e7ekti\u011fi kisa bir \u015fifre ile, \u015fu \u015fekilde bir a\u00e7iklama istiyordu : “Dahiliye N\u00e2ziri’nin \u015f\u00fcphe \u00e7ekebilecek \u015fekildeki muamelelerine dikkatinizi \u00e7ekmeyi gerekli g\u00f6r\u00fcr\u00fcz” c\u00fcmlesinden maksadin ne oldu\u011fu anla\u015filamadi. Bu noktanin acele olarak ve a\u00e7iklanarak bildirilmesi. Bu kisa \u015fifreye verdi\u011fimiz cevap biraz uzundur. Sikilmazsaniz, oldu\u011fu gibi bilginize sunayim : \u015eifre Sivas, 12.11.1919 Harbiye N\u00e2ziri Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130lgi : 8.11.1919 tarih ve 8084 sayi : Dahiliye N\u00e2ziri Pa\u015fa Hazretleri’nin \u015f\u00fcphe uyandiran i\u015f ve davrani\u015flarindan akla gelenler a\u015fa\u011fida bilginize sunulur : 1 – Ankara gibi baz\u0131 illerde, sivil idare \u00e2mirlerini telgraf ba\u015f\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rarak, Milli M\u00fccadele s\u0131ras\u0131nda Ferit Pa\u015fa Kabinesi aleyhinde faaliyete giri\u015fenlerin durumlarini, h\u00fck\u00fcmeti neden su\u00e7lad\u0131klar\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlarin kanuna ne dereceye kadar uygun oldu\u011funu tehdit edercesine soru\u015fturma; 2 – Uzun s\u00fcredir hasta iken tifodan \u00f6len Tokat Mutasarr\u0131f\u0131’n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc sebebinin, esrarl\u0131 bir vak’a sayilarak, Sivas ilinden \u015fifre ile sorulmas\u0131… 3 – Adliye Naz\u0131r\u0131 ile birlikte, Bal\u0131kesir cephesinden gelen mill\u00ee hey’et ile yapilan gizli g\u00f6r\u00fc\u015fme sirasinda, Adliye Naz\u0131r\u0131’n\u0131n Mill\u00ee M\u00fccacele liderleri aleyhin- de harekete ge\u00e7ilip ge\u00e7ilemeyece\u011fini,kendisinin yaninda s\u00f6z konusu edebilmesi; 4 – Nezaret’e ge\u00e7ildi\u011fi zaman, ilk vatanperverce i\u015f olmak \u00fczere, vatan hainli\u011fi madd\u00ee delilleriyle ortaya \u00e7ikm\u0131\u015fbulunan eski Dahiliye N\u00e2ziri \u00c2dil Bey’in d\u00fc\u015f\u00fcnce ve hareketlerinde kendisine s\u0131r ortakl\u0131\u011f\u0131 eden Dahiliye M\u00fcste\u015fari Ke\u015ffi Bey’in, g\u00f6revinden at\u0131lmas\u0131 gerekirken, hal\u00e2 yerinde b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ve onun vas\u0131tas\u0131yla sivil memurlar aras\u0131nda de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmas\u0131. Tabiidir ki tayin ettirece\u011fi memurlar pek hakl\u0131 olarak milletin g\u00fcvenini kazanamaz. S\u00f6z geli\u015fi, Mill\u00ee M\u00fccadele’nin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan sonuna kadar muhalif bir tutum tak\u0131nm\u0131\u015f ve sonunda halk taraf\u0131ndan i\u015ften el \u00e7ektirilmi\u015f ve hastali\u011fi dolayisiyla da o zaman tutuklanmasi ve uzakla\u015ftirilmasi yoluna gidilmemi\u015f olan eski Kayseri Mutasarr\u0131f\u0131 Ali Ulvi Bey, y\u00f6neticilik vas\u0131flar\u0131ndan b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yoksun ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz tak\u0131m\u0131ndan olmas\u0131na ra\u011fmen Burdur’a tayin buyurulmu\u015ftur. Yine yetersizli\u011finden ve Canik sanca\u011fi i\u00e7in uygun g\u00f6r\u00fclmedi\u011finden, kendi iste\u011fi ile vaktiyle \u0130stanbul’a g\u00f6nderilen Ethem Bey de Mente\u015fe’ye atanmi\u015ftir. Aydin Mutasarr\u0131fl\u0131g\u0131na da eskiden Ni\u011fde Mutasarrifi iken Sivas’a getirilen Cavit Bey atanmi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen, eski Konya Valisi vatan haini Cemal Bey’in adam\u0131 olan Antalya Mutasarr\u0131f\u0131, arka arkaya yapti\u011fimiz m\u00fcracaatlara ve halkin feryatlar\u0131na kar\u015filik, h\u00e2l\u00e2 yerinde oturuyor. 5 – \u00d6zl\u00fck \u0130\u015fleri M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc gibi en \u00f6nemli g\u00f6rev bir Ermeni elinde bulunduruluyor. 6 – Basin-Yayin M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’nde ve Ajans’in durumunda bir de\u011fi\u015fiklik g\u00f6r\u00fclmemektedir. 7 – Memleketin gelece\u011fini garantiye alacak tek kuvvetin mill\u00ee birlik oldu\u011fu ve bunu da ancak mill\u00ee te\u015fkil\u00e2tin devam ettirebilece\u011fi bilinmektedir. Bu birlik ve te\u015fkil\u00e2tin, vatani par\u00e7alanmaktan kurtarmak, devlet ve milletin ba\u011fimsizli\u011fini korumaktan ibaret olan kutsal gayesini bozmaya \u00e7ali\u015fanlar da \u0130stanbul’daki bozgunculardir. Bunlar\u0131n zararlar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi, ancak kuvvetli ve 152 cidd\u00ee bir disipline ba\u011fl\u0131dir. Bunun da ba\u015flica \u00e7aresi, polis m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fc namuslu, milliyet\u00e7i, yetenekli, te\u015febb\u00fcs g\u00fcc\u00fc ta\u015fiyan kimselerden se\u00e7mek ve atamakt\u0131r. Oysa,zat\u0131\u00e2lilerince de bilinmektedir ki, bug\u00fcnk\u00fc Emniyet Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc, d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan vatan haini eski kabinenin ve ona ba\u011fli olanlar\u0131n biricik koruyucusudur. Sait Molla’nin Mister Frew’a yazmi\u015f oldu\u011fu mektuplardan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re de bu zat, muhaliflere yani millet d\u00fc\u015fmani olanlara bug\u00fcn kucak a\u00e7makta, s\u0131\u011f\u0131nakl\u0131k etmektedir. Amasya’da Salih Pa\u015fa Hazretleri de bunu do\u011frulami\u015flardir.Halbuki, Dahiliye N\u00e2ziri, memleket ve milletin mukadderatini b\u00f6yle bir \u015fahsin elinde birakmakta bir sakinca tasavvur etmiyor, belki yarar g\u00f6r\u00fcyor demektir. Jandarma Komutani Kemal Pa\u015fa’nin ise, gerek mill\u00ee dav\u00e2 ve gerek sizler i\u00e7in zararl\u0131 bir \u015fah\u0131s oldu\u011fu bir ger\u00e7ek iken,h\u00e2l\u00e2 makam\u0131nda kalmasi da Dahiliye Nezareti’nin iyi niyetine mi verilmelidir? Hey’et-i Temsiliye adina Mustafa Kemal<\/p>\n

AL\u0130 RIZA PA\u015eA KAB\u0130NES\u0130 M\u0130LL\u0130 TE\u015eK\u0130LATI D\u00dc\u015eMAN TE\u015eK\u0130LATLA, B\u0130Z\u0130 DE AL\u0130 KEMAL VE SA\u0130T MOLLA \u0130LE B\u0130R TUTUYOR<\/p>\n

Efendiler, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n 9 Kas\u0131m 1919 tarihli bir telgraf\u0131 vard\u0131. O telgraf\u0131n i\u00e7indekiler de ilgi \u00e7ekicidir. Cemal Pa\u015fa bu telgraf\u0131nda, kabinenin d\u00fc\u015f\u00fcncesini \u015fu noktalar \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131yordu : 1- Se\u00e7imlerin g\u00fcvenlikle yap\u0131labilmesi, 2 – Meclis-i Meb’usan’\u0131n \u0130stanbul’da toplanmas\u0131 3 – Milli Te\u015fkil\u00e2t ad\u0131na h\u00fck\u00fbmet i\u015flerine m\u00fcdahale edilmemesi i\u00e7in h\u00fck\u00fbmetin taraf\u0131n\u0131za ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri yapt\u0131\u011f\u0131 tebli\u011fler kesindir. 4 – Bir\u00e7ok telgraf\u0131n\u0131zda ileri s\u00fcr\u00fclen isteklerin de ayn\u0131 nitelikte -yani m\u00fcdahale niteli\u011finde- oldu\u011fu \u00e2\u015fik\u00e2rd\u0131r. 5 – H\u00fck\u00fbmet, kendi bildirisinde tespit ve il\u00e2n etti\u011fi tarafs\u0131zl\u0131ktan ayr\u0131lmayacakt\u0131r. Bu bak\u0131mdan mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t aleyhinde bulunanlar\u0131 bask\u0131 alt\u0131nda tutma ve cezaland\u0131rma yoluna gidemez. Telgraf\u0131n sonunda da \u015fu tehdit vard\u0131 : ” \u015eimdiki durum bir s\u00fcrecik daha devam edecek olursa kabine kesinlikle \u00e7ekilecektir. Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, bu maddelerin ifade ettikleri anlamlar, asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn ger\u00e7ekleri ortaya koymu\u015f bulunuyordu. Kabine, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t aleyhinde bulunanlar\u0131n memleket ve millete d\u00fc\u015fman olduklar\u0131n\u0131 kabul etmiyordu. Mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t ile d\u00fc\u015fman\u0131n ihanet te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131; Ali Kemal ile ve Sait Molla ile bizi bir tutuyordu. Adapazar\u0131, Karacabey, Bozk\u0131r, Anzavur olaylar\u0131n\u0131 su\u00e7 olarak saym\u0131yordu. Cemal Pa\u015fa’ya verdi\u011fimiz kar\u015f\u0131l\u0131kta, bu noktalar\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra, h\u00fck\u00fcmetin duygu ve e\u011filimini a\u00e7\u0131k olarak s\u00f6yletmek maksad\u0131yla \u015fu c\u00fcmleyi de ekledik : Bildirdiklerinizden anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belki de gereksiz g\u00f6r\u00fcyor. Ger\u00e7ekten durum bu merkezde ve milli te\u015fkil\u00e2ta ihtiya\u00e7 olmaks\u0131z\u0131n memleketi kurtaracak bir g\u00fcce sahip bulunuluyor ise, ona g\u00f6re gerekenlerin yap\u0131lmak \u00fczere a\u00e7\u0131k\u00e7a bildirilmesini, aradaki her t\u00fcrl\u00fc yanl\u0131\u015f anlaman\u0131n giderilmesi i\u00e7in arz ve istirham ederiz.<\/p>\n

DAH\u0130L\u0130YE NAZIRI DAMAT FER\u0130T PA\u015eA S\u00dcREKL\u0130 OLARAK M\u0130LL\u0130 B\u0130RL\u0130\u011e\u0130 BOZMAKLA, TEMS\u0130LC\u0130M\u0130Z OLAN HARB\u0130YE NAZIRI CEMAL PA\u015eA DA H\u00dcK\u00dcMET\u0130N YAPTIKLARINI SAVUNMAKLA ME\u015eGUL<\/p>\n

Efendiler, Cemal Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6zel olarak S\u0131vas’a g\u00f6nderildi\u011fi 10 Kas\u0131m 1919 tarihli ve kendi el yaz\u0131s\u0131yla olan bir mektubunu da 18 g\u00fcn sonra — yani 28 Kas\u0131m 1919 tarihinde — alm\u0131\u015ft\u0131m. Cemal 153 Pa\u015fa bu mektubunda, yap\u0131lan yaz\u0131\u015fmalarda s\u00f6z konusu olan sorunlar\u0131 madde madde \u00f6zetliyor ve her biri hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131yordu.Hele, Meclis-i Meb’usan’\u0131n \u0130stanbul’dan ba\u015fka bir yerde toplanmas\u0131ndan s\u00f6z ederken “bu konuda Padi\u015fah’\u0131n r\u0131za g\u00f6stermeyece\u011fi iyice anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fgal kuvvetlerinin Meclis-i Meb’usan’a sald\u0131rmalar\u0131n\u0131n, belki Osmanl\u0131 Devleti i\u00e7in iyi sonu\u00e7lar verebilece\u011fini, Amerikal\u0131lar hissettirdiler ve hatt\u00e2 a\u00e7\u0131k\u00e7a da belirttiler” diyordu. Cemal Pa\u015fa, “Kuva-y\u0131 Milliye ruhu ta\u015f\u0131mayan memurlar\u0131n kodamanlar\u0131, i\u015fgal ordular\u0131na \u00e2deta s\u0131rtlar\u0131n\u0131 dayam\u0131\u015f durumdad\u0131rlar” \u015feklinde, sanki bilinmeyen bir bilgi verdikten ve bu bilgiyi, “eski kabine \u00fcyelerinin \u00e7o\u011fu s\u0131rt\u0131n\u0131 dayam\u0131daymam\u0131\u015ft\u0131r” bilgisi ile tamamlad\u0131ktan sonra, s\u00f6z geli\u015fi, Polis M\u00fcd\u00fcr\u00fc’n\u00fcn de\u011fi\u015ftirilmesinde bu durum b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kt\u0131” diye bir de \u00f6rnek veriyor. Cemal Pa\u015fa, kabine bir\u00e7ok i\u015fler yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f ise de k\u00f6kl\u00fc bir te\u015febb\u00fcs i\u00e7in dayand\u0131\u011f\u0131 kuvvetin ciddiyetine h\u00e2l\u00e2 inanamad\u0131 c\u00fcmlesi ile bizi su\u00e7lad\u0131ktan sonra, kanaatini \u015f\u00f6yle dile getiriyordu : “Dahiliye Naz\u0131r\u0131 bu kuvvete – yani Kuva-y\u0131 Milliye’ye – ihtiya\u00e7 g\u00f6sterenlerin ba\u015f\u0131ndad\u0131r, desem abart\u0131lm\u0131\u015f olmaz. Cemal Pa\u015fa’n\u0131n, mektubuna imza koyduktan sonra,yine kendi imzas\u0131 ile ekledi\u011fi bir \u00f6zette \u015fu c\u00fcmle yer al\u0131yordu : “Muhalifler ve yabanc\u0131lar Meclis’in a\u00e7\u0131lmas\u0131na engel olmaya karar vermi\u015flerdir.Hey’et-i Temsiliye de bu engellemeye toplanma yeri \u00e7eki\u015fmesiyle devam ederse i\u015fimiz Allah’a kal\u0131yor demektir”. Efendiler, bu mektupta yaz\u0131lanlarda ve bundan \u00f6nce gelen yaz\u0131larla bundan sonra devam edecek olan d\u00fc\u015f\u00fcncelerde h\u00e2kim olan mant\u0131k, yorumlama ve g\u00f6r\u00fc\u015f sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda s\u00f6z s\u00f6ylemeyece\u011fim. Yaln\u0131z, bu mektuba 28 Kas\u0131m 1919 tarihinde verdi\u011fimiz etrafl\u0131 cevab\u0131n bir tek c\u00fcmlesini oldu\u011fu gibi aktarmakla yetinece\u011fim. O c\u00fcmle \u015fudur : “Saltanat H\u00fck\u00fbmeti’nin k\u00f6kl\u00fc bir te\u015febb\u00fcs i\u00e7in dayand\u0131\u011f\u0131 kuvvetin ciddiyetine g\u00fcvenemedi\u011fini g\u00f6steren maddeleri ger\u00e7ek\u00e7i bulmuyoruz.” Efendiler, Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 Damat Ferit Pa\u015fa, durup d\u00fc\u015f\u00fcnmeden s\u00fcrekli olarak mill\u00ee birli\u011fi bozacak, milleti her g\u00fcn biribiri ard\u0131nca yay\u0131lmakta olan sald\u0131r\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda sessiz ve hareketsiz tutacak tedbirler almaktan geri kalm\u0131yordu. Di\u011fer Nezaretleri de ayn\u0131 prensip do\u011frultusunda harekete te\u015fvik etti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. S\u00f6z geli\u015fi, Eski\u015fehir’de Hamdi Efendi ad\u0131nda bir kad\u0131 vard\u0131. Kuva-y\u0131 Milliye’nin aleyhinde oldu\u011fu i\u00e7in orada duramam\u0131\u015f,bir daha d\u00f6nmemek \u00fczere \u0130stanbul’a gitmi\u015f ve bu Kad\u0131 Efendi yeni kabine taraf\u0131ndan tekrar Eski\u015fehir’e g\u00f6nderilmi\u015f. Durum a\u00e7\u0131klanarak ad\u0131 ge\u00e7en kad\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi gere\u011fi, Mutasarr\u0131f taraf\u0131ndan Adliye Nezareti’ne yaz\u0131lm\u0131\u015f, cevap verilmemi\u015f. Mutasarr\u0131f ve Eski\u015fehir B\u00f6lge Komutan\u0131, bu durumu Hey’et-i Temsiliye’ye bildirmekle birlikte, “e\u011fer Nezaret bu yaz\u0131y\u0131 dikkate almayacak olursa, bu Kad\u0131’n\u0131n kovulmas\u0131 zarur\u00eedir. Z\u00e2t\u0131devletlerinin g\u00f6r\u00fc\u015f ve emirleri istirham olunur” deniliyordu. Biz de g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc bekleyenlere \u015fu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 vermek zorunda kald\u0131k : “Mill\u00ee d\u00e2v\u00e2ya ba\u011fl\u0131 olaca\u011f\u0131na s\u00f6z veren ve bu ilke \u00e7er\u00e7evesinde mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t’\u0131n her t\u00fcrl\u00fc yard\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olan Saltanat H\u00fck\u00fbmeti’ne, ad\u0131ge\u00e7en kad\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi kabul ettirilemezse, sonunda kovulmas\u0131n\u0131n bir zaruret haline gelece\u011f \u00e2\u015fik\u00e2rd\u0131r. \u015e\u00fcphesiz, bu durumda bulunan \u0130stanbul memurlar\u0131 az de\u011fildi. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa’n\u0131n, buna benzer birtak\u0131m i\u015flerden s\u00f6zeden ve kabinenin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bildiren 24 Kas\u0131m 1919 tarihli bir \u015fifresinin ilk c\u00fcmlesi \u015fuydu : “Devletin i\u00e7 i\u015fleri ve siyas\u00ee politikas\u0131 kesinlikle ortakl\u0131k kabul etmez”.Bu telgrafa 27 Kas\u0131m 1919 tarihinde verdi\u011fimiz ayr\u0131nt\u0131l\u0131 cevapta, biz de \u015f\u00f6yle dedik :”Devletin i\u00e7 i\u015fleri ve siyas\u00ee politikas\u0131n\u0131n kesinlikle ortakl\u0131k kabul etmedi\u011fi bir ger\u00e7ek olmakla birlikte, benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f olan bug\u00fcnk\u00fc durum kar\u015f\u0131s\u0131nda,vatan ve milletin gelece\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na alacak olan mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131, bilerek veya bilmeyerek zay\u0131flatacak ve mill\u00ee birli\u011fi bozacak hi\u00e7bir muameleye milletin raz\u0131 olamayaca\u011f\u0131 da pek me\u015fru ve tabi\u00eedir.” Bu telgraf\u0131n son c\u00fcrnlesi \u015f\u00f6yleydi :”Hey’etimiz , imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan taahh\u00fctlerine tamamiyle ba\u011fl\u0131d\u0131r… \u015eu kadar ki,taahh\u00fctler kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olmak gerekir. Oysa, h\u00fck\u00fbmet, Salih Pa\u015fa’n\u0131n imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan taahh\u00fctlerin ve notlar\u0131n daha hi\u00e7birini yerine getirmemi\u015f ve e\u011fer varsa, engelleyici sebepler bile bildirilmemi\u015ftir. 154 Efendiler, \u015fimdi verece\u011fim k\u0131sa bilgiler ve bu bilgileri do\u011frulamak \u00fczere g\u00f6sterece\u011fim belgeler, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nin bizi su\u00e7lamakta ne kadar haks\u0131z ve h\u00fck\u00fbmet i\u015flerinde, en hafif anlam\u0131yla ne kadarkay\u0131ts\u0131z oldu\u011funu y\u00fcksek hey’etinizin g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcne serecektir zannederim. Efendiler, \u0130stanbul’daki gizli dernekler ve bu derneklere \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden ve Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa’n\u0131n mektubunda da itiraf edildi\u011fi \u00fczere, s\u0131rtlar\u0131n\u0131 yabanc\u0131lara dayam\u0131\u015f olan birtak\u0131m \u015fah\u0131slar, bol para ve Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nin g\u00f6sterdi\u011fi alabildi\u011fine ho\u015fg\u00f6rme ve uyu\u015fukluk sayesinde, memleketi ba\u015ftan ba\u015fa ate\u015fe vermek i\u00e7in olanca g\u00fc\u00e7 ve gayretleriyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Bu konudaki bilgiler ve elde edilen belgelerde, h\u00fck\u00fbmetin vukuf ve bilgileri d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildi. \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z ve ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z tedbirler sayesinde elde edilmi\u015f birk\u0131s\u0131m belgeler, oldu\u011fu gibi Cemal Pa\u015fa’n\u0131n ve Sadrazam Pa\u015fa’n\u0131n ellerine teslim edilmi\u015fti. Bu belgeler, o tarihte yabanc\u0131 temsilcilere de verilmi\u015f ve bu yolla \u0130til\u00e2f Devletleri h\u00fck\u00fbmetlerinin \u00e7o\u011funca \u00f6\u011frenilmi\u015f ve o tarihlerde \u00f6zetleri b\u00fct\u00fcn komutanlara ve \u00f6teki ilgililere duyurulmu\u015f oldu\u011funa g\u00f6re, art\u0131k olay\u0131n tarihe kar\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu bug\u00fcnde, y\u00fcce hey’etinizce ve millet\u00e7e bilinmesinde bir sak\u0131nca g\u00f6rm\u00fcyorum.<\/p>\n

SA\u0130T MOLLA NASIL \u00c7ALI\u015eIYORDU? Mill\u00ee M\u00fccadele s\u0131ras\u0131nda u\u011frad\u0131\u011f\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131k ve gizli g\u00fc\u00e7l\u00fckler \u00fczerinde k\u00f6kl\u00fc bir fikir verebilecek ve gelecek ku\u015faklara ibret ve ders olacak nitelikteki s\u00f6zkonusu belgeleri, oldu\u011fu gibi bilgilerinize sunmay\u0131 uygun buluyorum. Bu belgeler, \u0130ngiliz Muhipler Cemiyeti’nin s\u00f6zde ba\u015fkan\u0131 olarak tan\u0131nm\u0131\u015f bulunan Sait Molla’n\u0131n Mister Frew ad\u0131ndaki rahibe g\u00f6nderdi\u011fi mektuplar\u0131n kopyalar\u0131d\u0131r. Efendiler, bu mektuplar\u0131n suretlerinin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hisseden Sait Molla’n\u0131n, T\u00fcrk\u00e7e \u0130stanbul gazetesinin 8 Kas\u0131m 1919 tarihli n\u00fcshas\u0131nda bu mektuplardan s\u00f6z ederek uzun ve sert bir dille kaleme al\u0131nm\u0131\u015f bir tekzip yay\u0131nlam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, ger\u00e7ekler ink\u00e2r edilemez. Bu mektuplar\u0131n suretleri, Sait Molla’n\u0131n evinden ve mektuplar\u0131n m\u00fcsveddelerinin yaz\u0131l\u0131 bulundu\u011fu bir defterden aynen al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum bir yana, mektuplar\u0131n i\u00e7indekiler, memlekette kendini g\u00f6steren durumlar ve olaylarla ve ayr\u0131ca, ne olduklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan baz\u0131 \u015fah\u0131slarla tam bir uygunluk g\u00f6stermektedir. \u015eimdi m\u00fcsaade buyurursan\u0131z bu mektuplar\u0131 tarih s\u0131ras\u0131yla arz edeyim : ——————————————————————————– Birinci Mektup Aziz dostum, Verilen iki bin liray\u0131 Adapazar\u0131’nda Hikmet Bey’e g\u00f6nderdim. Oradaki i\u015flerimiz pek yolunda gidiyor. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra verimli sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 elde edece\u011fiz. \u015eimdi ald\u0131\u011f\u0131m \u015fu bilgileri, \u015fu pusulamla acele olarak size m\u00fcjdelemek istedim. Yann sabah kendim gelip etrafl\u0131 bilgi verece\u011fim. Kuva-y\u0131 Milliye taraftarlar\u0131n\u0131n Fransa’ya b\u00fcy\u00fck bir e\u011filim g\u00f6sterdiklerini ve General Franchet d’Esperey’nin S\u0131vas’a g\u00f6nderdi\u011fi subaylar\u0131n, Mustafa Kemal Pa\u015fa ile g\u00f6r\u00fc\u015ferek \u0130ngiliz H\u00fck\u00fbmeti aleyhinde baz\u0131 kararlar ald\u0131klar\u0131n\u0131 Ankara’daki “N.B.D. 285\/3” adam\u0131m\u0131z bize \u00f6zel olarak bir kurye ile g\u00f6nderdi\u011fi mektupta bildiriyor. “D.B.K. 91\/3” her ne kadar derne\u011fimiz \u00fcyesi ise de, bende, bu zat\u0131n Frans\u0131zlara casusluk etti\u011fi ve sizin bu \u00f6rg\u00fcte ba\u015fkanl\u0131k etti\u011finizi etrafa yaym\u0131\u015f oldu\u011fu kanaat\u0131 uyanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konu \u00fczerinde de z\u00e2t\u0131al\u00eelerinin g\u00f6r\u00fc\u015flerine ve y\u00fcksek g\u00fcvenlerine ayk\u0131r\u0131 olarak s\u00f6yleyeceklerimle, \u015fimdiye kadar o zata g\u00fcvenmekle yapm\u0131\u015f oldu\u011funuz, hat\u00e2y\u0131 ortaya koymu\u015f olaca\u011f\u0131m. D\u00fcn sabah Adil Bey’le birlikte Damat Ferit Pa\u015fa Hazretleri’ni ziyaret ettim. Biraz daha sabretmeleri ve beklemeleri gere\u011fini taraf\u0131n\u0131zdan kendilerine bildirdim. Pa\u015fa Hazretleri, cevap olarak size te\u015fekk\u00fcr etmekle birlikte, Kuva-y\u0131 Milliye’nin Anadolu’da tamamen k\u00f6k sald\u0131\u011f\u0131n\u0131, buna kar\u015f\u0131 bir hareketle ba\u015f\u0131ndaki mel’unlar tepelendirilmedik\u00e7e, kendilerin\u00een iktidar 155 mevkiine gelemeyeceklerini Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’nin de tasvibine sunulan anla\u015fma h\u00fck\u00fcmlerinin konferansta, savunulmas\u0131na imk\u00e2n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Kuva-y\u0131 Milliye’nin da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u015fanl\u0131 \u0130ngiliz H\u00fck\u00fbmeti nezdinde hemen te\u015febb\u00fcse ge\u00e7ilerek, B\u00e2b\u0131\u00e2li’ye, milletvekili se\u00e7iminden \u00f6nce ortak bir notan\u0131n verilmesini, Adapazar\u0131, Karacabey ve \u015eile’de Rumlara kar\u015f\u0131 giri\u015fecekleri sald\u0131r\u0131lan esas alarak ve Kuva-y\u0131 Mill\u00ee’yenin g\u00fcvenli\u011fi bozdu\u011funu ileri s\u00fcrerek, i\u015fin \u00e7abukla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131 ve \u0130ngiliz bas\u0131n\u0131n\u0131n Kuva-y\u0131 Milliye aleyhinde yay\u0131n yapmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131 torpido ile \u00f6zel olarak g\u00f6nderilen “E.B.K. 19\/2″‘ye telsiz telgrafla d\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz konular \u00fczerinde talimat verilmesini rica ediyor. Bu gece 23.00’te \u00c2dil Bey sizi (K) da g\u00f6recek ve Ferit Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6zel baz\u0131 ricalar\u0131n\u0131 daha bildirecektir. Bundan sonra da Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne ile Mister “T.R.” g\u00f6r\u00fc\u015febilecektir, Refik Bey’e art\u0131k g\u00fcvenmeyiniz. Sad\u0131k Bey de bizimle \u00e7al\u0131\u015fabilecektir. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m. 11.10.1919 Sait Not :Karacabey ve Bozk\u0131r’dan hen\u00fcz bir haber alamad\u0131k. ——————————————————————————– \u0130kinci Mektup 12 tarihiyle Ankara’daki “N.B.D. 285\/3” taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen mektupta, Sivas Hey’et-i Temsiliyesi’ndeki ve Em. Kur. Alb. Vas\u0131f Bey’in, d’Esperey ile temas etmek \u00fczere g\u00f6nderilece\u011fi ve birka\u00e7 g\u00fcne kadar yola \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 bildiriliyor. Hikmet Bey paralar\u0131 alm\u0131\u015f. Biraz daha para istiyor. \u00d6nceki g\u00fcn sizi ziyarete geldi\u011fimde takip edildi\u011fimi s\u00f6ylememi\u015ftim. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde biri sar\u0131 b\u0131y\u0131kl\u0131, di\u011feri kumral ve k\u00f6se iki \u015fahs\u0131n sokak ba\u015f\u0131nda beni beklediklerini g\u00f6rd\u00fcm. Gece oldu\u011fu i\u00e7in epeyce korktum. Yaln\u0131z biribirlerine yava\u015f\u00e7a abu Sait Molla imi\u015f, art\u0131k gidel\u00eem dediklerini i\u015fittim. Bu fazla temas benim i\u00e7in hay\u0131rl\u0131 olmayacak. Fuat Pa\u015fa T\u00fcrbesi yak\u0131nlar\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz evi tutabilirseniz bulu\u015fabiliriz. N\u00e2z\u0131m Pa\u015fa cemiyetimizden haberdar olmu\u015f. Bana \u00e7ok g\u00fccendi. M\u00fcsaadenizle “N.B.S. 495\/1 ” d\u00fczenine kendilerini katt\u0131m. Ev i\u015fi yoluna konuncaya kadar temas\u0131 bu zat yapacakt\u0131r. Karacabey’de “N.B.D. 289\/3” ‘e g\u00f6nderilen bin iki y\u00fcz lira al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yola \u00e7\u0131kacaklard\u0131r. Ferit Pa\u015fa, B\u00e2b\u0131\u00e2l\u00ee’ye verilecek notay\u0131 her dakika beklemektedir. Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne bu durumdan pek \u00fczg\u00fcnd\u00fcr. Teselli ettirmeniz ve daima kendisine \u00fcmit verici deme\u00e7ler verdirmeniz \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131z gere\u011fidir. Bizim padi\u015fahlar\u0131n her \u015feye kar\u015f\u0131 zay\u0131f olduklar\u0131n\u0131 unutmay\u0131n\u0131z. Seyit Abd\u00fclkadir Efendi, o konu \u00fczerinde pek tuhaf s\u00f6zler s\u00f6yledi. S\u00f6zde arkada\u015flar\u0131 “vatanseverli\u011fe s\u0131\u011fmaz” diyorlarm\u0131\u015f. Art\u0131k siz gere\u011fini yap\u0131n\u0131z, Polis M\u00fcd\u00fcr\u00fc Nurettin Bey’in de\u011fi\u015ftirilece\u011fi s\u00f6yleniyor. Hepimizin koruyucusu olan bu zat hakk\u0131nda gereken kimselerin dikkatini \u00e7ektiriniz.Sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m. Not : Ali Kemal Bey o zatla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Konu\u015fmay\u0131 idare edemedi\u011finden kar\u015f\u0131s\u0131ndaki maksad\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015f ve hatt\u00e2 kendisine esasl\u0131 bir hakaretle “biz sizin \u0130ngilizler hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 anlad\u0131k” demi\u015f. ——————————————————————————– \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Mektup Yap\u0131lan propagandalar\u0131 g\u00f6z doktoru Esat Pa\u015fa kolu ve \u00f6zellikle \u00c7\u00fcr\u00fcksulu Mahmut Pa\u015fa, resm\u00ee bilgilere dayanarak durmadan tekzip ettiriyor ve halk\u0131n heyecan\u0131n\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bu adamlara ba\u015fvuruldu\u011funda hi\u00e7 cavap verilmemesini, d\u00fcn kararla\u015ft\u0131r\u0131lan z\u00e2ta, z\u00e2t\u0131\u015fah\u00e2ne vas\u0131tas\u0131yla emir vermenizi rica eder sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m. 19.10.1919 Sait 156 ——————————————————————————– D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Mektup Aziz \u00dcst\u00e2d. Muhipler (\u0130ngiliz Muhipler Cemiyeti \u00fcyeleri) aras\u0131nda Franmason \u00f6rg\u00fct\u00fc itirazlara sebep oluyor, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n tuttu\u011fu yoldan gidilmesinden \u00e7ekiniliyor. Bu program\u0131, \u00f6rg\u00fct\u00fcn idaresine tam bir imanla yeti\u015ftirilmi\u015f gen\u00e7lerin al\u0131nmas\u0131yla uygulayabilece\u011fiz. Benim k\u0131yafetimin engel olmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, eski dostunuz “K.B. V.4\/35” kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f alan esaslar \u00e7er\u00e7evesinde i\u015fe ba\u015flayacakt\u0131r. Ankara ve Kayseri’den yine haber yok. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m \u00fcst\u00e2d\u0131m. l9.10.l919 S. ——————————————————————————– Be\u015finci Mektup \u00dcst\u00e2d, Kasideci-z\u00e2de Ziya Molla d\u00fcn Adam Block’a haber g\u00f6ndermi\u015f, eski dostu oldu\u011funa g\u00fcvenerek benim ba\u015f\u0131nda bulundu\u011fum Muhipler Cemiyeti’nin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc himayenin, \u0130ngilizlerin karakter yap\u0131s\u0131 ile ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun kamuoyunda k\u00f6t\u00fc etkiler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu bak\u0131mdan cemiyeti namuslu kimselerin temsil etmesi gerekece\u011fini dolayl\u0131 olarak bildirmi\u015f ve benim aleyhimde pek \u00e7irkin \u015feyler il\u00e2ve etmi\u015f. Bu zat\u0131n bana kar\u015f\u0131 \u015fahs\u00ee d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu hat\u0131rlatmak isterim. Liya Molla’n\u0131n damad\u0131n\u0131n karde\u015fi eskiden benim kar\u0131md\u0131. Kendini bo\u015fad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in bana b\u00f6yle bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k y\u00f6neltildi. Durumun Adam Block Hazretleri’ne bildirilmesini ve Ziya Molla’n\u0131n \u015fimdi \u0130ngiliz yanl\u0131s\u0131 olmay\u0131p, Milli M\u00fccadele’yi benimseyenlerin bir propaganda arac\u0131 ve Mustafa Kemal Pa\u015fa ile aralar\u0131nda ili\u015fki bulundu\u011funu ve beni su\u00e7lamakla kendi i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6stermekte oldu\u011funu y\u00fcksek dikkatlerinize sunmak isterim. 21.10.1919 Not : Bir sak\u0131nca yoksa Adam Block Hazretleri’ ne size olan hizmetimi bildiriniz. ——————————————————————————– Alt\u0131nc\u0131 Mektup Say\u0131n \u00fcst\u00e2d, Ankara’dan “N.B.D. 295\/3” ten kurye ile gelen 20 Ekim 1919 tarihli mektupta, “K.D.S. 93\/l”, talimat\u0131m\u0131z gere\u011fince orada b\u0131rak\u0131larak kendisi Kayseri’ye hareket etmi\u015ftir. Talimat\u0131n onayl\u0131 bir suretini de Galip Bey’e g\u00f6nderdi\u011fini bildiriyor. \u00d6nceki \u00f6denek sarf edildi\u011fi i\u00e7in yeniden \u00f6denek istiyor. Gizli \u00f6rg\u00fct\u00fcn yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, ba\u015f\u0131ndaki bozgunculardan yakas\u0131n\u0131 kurtaran Muhiplerimizin, \u015fimdilik k\u00f6ylerde kalmak \u015fart\u0131yla, el alt\u0131ndan i\u015fe ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 m\u00fcjdeliyor ve zat\u0131\u00e2lilerinin son pl\u00e2nlar\u0131n\u0131n iyi sonu\u00e7 verece\u011fini bildiriyor. “M.K.B.” d\u00fczg\u00fcn T\u00fcrk\u00e7esi sayesinde \u00f6nemli roller \u00e7eviriyormu\u015f. Hele hocal\u0131\u011f\u0131na diyecek yok diyor. Talimat\u0131n “XVV.” pl\u00e2n\u0131 tamamen haz\u0131rlanm\u0131\u015f. Aram\u0131za yeni yabanc\u0131lar girmemi\u015f ise, durum sezilmeden, maksat fiilen elde edilmi\u015f olacakt\u0131r. Yeni \u00f6dene\u011fin g\u00f6nderilmesini beklemek \u00fczere kurye “4R” burada al\u0131konulmu\u015ftur. 23\/24.10.1919 s. 157 Not : Ahmet R\u0131za Bey’in \u0130talyan mandas\u0131 ile ilgili demecini mektubun sonuna ekledim. Kendisinin Fransa’ya ge\u00e7mesi bizce tehlikeli olur. Bunu engelleyiniz. ——————————————————————————– Yedinci Mektup \u00dcst\u00e2d\u0131m, Ali Kemal Bey d\u00fcn o zatla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Bas\u0131n konusunda biraz a\u011f\u0131r olmak gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015f. Bir kere bir g\u00f6r\u00fc\u015fe inand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kalem erbab\u0131n\u0131, o g\u00f6r\u00fc\u015fe z\u0131t bir gayeye y\u00f6neltmek, bizde kolayl\u0131kla m\u00fcmk\u00fcn olmaz. B\u00fct\u00fcn resm\u00ee memurlar, Mill\u00ee M\u00fccadele’yi \u015fimdilik iyi g\u00f6r\u00fcyor demi\u015f. Ali Kemal Bey, talimat\u0131n\u0131za harfi harfine uyacak. Zeynel Abidin Partisi’yle de i\u015fbirli\u011fi yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. S\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131, i\u015fler buland\u0131r\u0131lacak. Bug\u00fcnlerde Frans\u0131z ve Amerikan \u00e7evre lerinde benim ad\u0131m \u00e7ok ge\u00e7iyormu\u015f. Bunun hikmetini h\u00e2l\u00e2 anlayamad\u0131m. Mill\u00ee M\u00fccadele taraftarlar\u0131n\u0131n, bu h\u00fck\u00fbmetin siyas\u00ee memurlar\u0131 \u00fczerinde yapt\u0131klar\u0131 etkinin sonucu olarak, hayat\u0131m\u0131n korunmas\u0131 size emanet edilmi\u015ftir. Ben kendi kendime bu \u00fcmitle cesaret veriyorum.Hikmet ile bizzat g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Bu sefer kendisini kaypak\u00e7a g\u00f6rd\u00fcm. Bununla birlikte kesin olarak s\u00f6z verdi. “Ben merdim.S\u00f6z\u00fcmden d\u00f6nmem” dedi. Sivas olay\u0131n\u0131 nas\u0131l buldunuz? Biraz d\u00fczensiz ancak yava\u015f yava\u015f d\u00fczelecek. Kad\u0131k\u00f6yl\u00fc de i\u015fi \u00fczerine al\u0131yor. Fakat o yere batas\u0131 \u0130ttihat\u00e7\u0131 bas\u0131n, bazan bizim i\u015flere engel oluyor. Bunlar\u0131n yaz\u0131lar\u0131na dikkat etmek gerekir. Pa\u015fam\u0131z h\u00e2l\u00e2 sinirli. “Ne vakit olacak?” diyor. Ev sorununun h\u00e2l\u00e2 \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f bulunmas\u0131, temas ve ili\u015fkilerimizi g\u00fc\u00e7le\u015ftiriyor. “N.B.S. 495\/1” Konya’ya \u00f6nem verilmesini tavsiye ediyor. Size kendisinin a\u011f\u0131zdan anlatt\u0131\u011f\u0131 konu \u00fczerinde dikkatini \u00e7ekmemi rica ediyor. Ali Kemal Bey’in son fel\u00e2keti \u00fczerine \u00fcz\u00fcnt\u00fclerinizi bildirdi\u011finizi s\u00f6yledim. Bu zat\u0131 elde bulundurmak gerekir. Bu f\u0131rsat\u0131 ka\u00e7\u0131rmayal\u0131m. Bir hediye sunmak i\u00e7in en uygun zamand\u0131r. 19 Ekim tarihli mektubumu almad\u0131\u011f\u0131n\u0131za \u00fczg\u00fcn\u00fcm. Arac\u0131 olan \u015fahs\u0131 biraz s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131n\u0131z. Tehlikeden sak\u0131nmak benim i\u00e7in pek \u00f6nemlidir. Yeni bir parola g\u00f6nderiniz. Hikmet’e ve Kad\u0131k\u00f6yl\u00fc’ye numaralar\u0131n\u0131 verece\u011fim. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m \u00fcst\u00e2d\u0131m. 24.10.1919 s. Not : Birka\u00e7 defad\u0131r s\u00f6ylemek istedi\u011fim halde unutuyorum. Mustafa Kemal Pa\u015fa’ ya ve taraftarlar\u0131na biraz m\u00fcsait g\u00f6r\u00fcnmeli ki, kendisi tam bir g\u00fcvenle buraya gelebilsin.Bu i\u015fe \u00e7ok \u00f6nem veriniz. Kendi gazetelerimizle taraftarl\u0131k edemeyiz. ——————————————————————————– Sekizinci Mektup Aziz \u00fcst\u00e2d, Se\u00e7imleri geciktirmek ve geri b\u0131rakt\u0131rmak i\u00e7in gerek Mustafa Sabri ve gerek Hamdi ve Vasfi Efendi’lerle talimat\u0131m\u0131z \u00e7er\u00e7evesinde uzun uzad\u0131ya g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. R\u0131zalar\u0131n\u0131 ald\u0131m. Se\u00e7im b\u00f6lgelerinde propagandalar ba\u015flad\u0131. Gereken \u015fah\u0131slar\u0131 elde edecekler. Bol para da\u011f\u0131tmak suretiyle oylar\u0131 da\u011f\u0131lmaya u\u011fratacaklard\u0131r. Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2nenin bu hususta ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 \u00e7ok gereklidir. Maksada sizin y\u00fcksek g\u00f6r\u00fc\u015f ve tedbirlerinizle ula\u015faca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 temin ederim, \u00fcst\u00e2d. 26.l0.l919 158 ——————————————————————————– Dokuzuncu Mektup “9.R” kurye geldi. Keskin’deki te\u015fkilat bitmi\u015ftir. Arkada\u015flara propaganda i\u00e7in talimat verdim. Ba\u015far\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n ilk meyvelerini yak\u0131nda toplayaca\u011f\u0131m\u0131zdan eminim \u00fcst\u00e2d\u0131m. 27\/28.10.19l9 ——————————————————————————– Onuncu Mektup Aziz \u00fcstad, Sarayda, yeni kabine kurulmas\u0131 ile ilgili haz\u0131rl\u0131k ve pl\u00e2nlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 haberi etrafa yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu i\u015fin h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Anadolu’daki \u00f6rg\u00fct\u00fcm\u00fcz\u00fcn baz\u0131 pl\u00e2nlar\u0131 Kuva-\u0131 Milliye’ce anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f. \u00d6zellikle Ankara ve Kayseri de aleyhimizde \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrt Cemiyeti s\u00f6z verdi\u011fi halde bir varl\u0131k g\u00f6steremedi. \u00c7etelerimizden bir k\u0131sm\u0131 yok ediliyor. Ne olursa olsun tasarlanan kabine mutlaka iktidara getirilmelidir. Ali R\u0131za Pa\u015fa’ n\u0131n, pl\u00e2nlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6nleyici tedbirler alaca\u011f\u0131n\u0131 da tahmin ediyorum Bozk\u0131r’a gidecek adamlar\u0131m\u0131z tan\u0131nm\u0131\u015f kimseler olduklar\u0131 i\u00e7in fazlas\u0131yla korkuyorlar. Konya’da “K.B.81\/l” e, sizin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131zla, olay\u0131n k\u0131z\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in tebligat yap\u0131larak propaganda hey’etlerinin bu konuda faaliyete davet edilmesi gerek ve zaruretini arz eder, sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m. 29\/30.10.1919 Not : Benim bir mektubumdan Hikmet’ e bahsedilmi\u015f. Bu mektupta yaz\u0131lanlar\u0131 nereden \u00f6\u011frenmi\u015fler? Hikmet’le kendim g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Bunun do\u011fru oldu\u011funu Hikmet’ten \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7inde dinledim. Casus benim \u00e7evremde midir; yoksa sizin \u00e7evrenizde mi? ——————————————————————————– Onbirinci Mektup Aziz \u00fcstad\u0131m, K\u00fcrt Teali Cemiyeti’ndeki yak\u0131n dostlar\u0131m\u0131zla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Yeni geldiklerinden, birka\u00e7 g\u00fcn sonra verilen talimat \u00e7er\u00e7evesinde haz\u0131rl\u0131k yapacaklar\u0131n\u0131, yaln\u0131z K\u00fcrt a\u015firetlerinin bulundu\u011fu Do\u011fu illerine g\u00f6nderilecek arkada\u015flar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u00f6dene\u011fe ihtiya\u00e7 oldu\u011funu s\u00f6ylediler. “D.B.R. 3\/141” den gelen mektupta g\u00f6sterdiler. Urfa, Antep, Mara\u015f ta Frans\u0131zlar aleyhine gere\u011finden fazla k\u0131\u015fk\u0131rtmalar yapt\u0131klar\u0131 ve kolordu komutan\u0131n\u0131n takip etti\u011fi yumu\u015fak politikaya ra\u011fmen, halk\u0131 kand\u0131rd\u0131klan yaz\u0131l\u0131d\u0131r. Kabinenin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na Zeki Pa\u015fa’ n\u0131n getirilmemesi ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011fru de\u011fildir. Bu zat K\u00fcrtler \u00fczerinde h\u00e2kimdir. Eski Ermeni meselesi unutulmu\u015ftur. Sizin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz g\u00f6r\u00fc\u015f, herhalde bug\u00fcn i\u00e7in mevsimsizdir. Bunu, gere\u011finde ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc g\u00f6stermek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00dcst\u00e2t\u00e7a yard\u0131mlar\u0131n\u0131 her dakika beklemekteyiz. Kar\u015f\u0131daki olay\u0131 di\u011ferlerine de yaymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz, Bendeniz, sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m. 4.11.1919 ——————————————————————————– Onikinci Mektup Aziz \u00fcst\u00e2d\u0131m, 159 Ahmet R\u0131za’ n\u0131n Tan (Le Temps) muhabirine verdi\u011fi deme\u00e7 her halde dikkatinizi \u00e7ekmi\u015ftir. Emir Faysal’ a Frans\u0131zlarla anla\u015fma imzalamay\u0131 tavsiye etmesindeki anlam\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 siyas\u00ee incelik, efendimizin g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7mamal\u0131d\u0131r. Kuva-y\u0131 Milliye liderleri, sonradan sonraya Fransa’ya dikkate de\u011fer \u015fekilde bir yakla\u015fma e\u011filimi g\u00f6sterdikleri gibi, Irak’ta \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k bir yana, \u00f6te yandan Suriye’deki h\u00e2kimiyetinize de darbe vurmak istiyorlar. Bu kuvvetin devam\u0131nda g\u00f6sterilecek ilgisizlik ve kusur, \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u0130ngiltere aleyhindeki ola\u011fan\u00fcst\u00fc galeyan\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. \u00dczerinde \u00f6zenle durulmu\u015f olan bu noktay\u0131 b\u00fcy\u00fck bir de\u011fer vererek g\u00f6rmek ve y\u00fcksek seviyedeki siyas\u00ee \u015fahsiyetlerinize g\u00f6stermek zarur\u00eedir. \u0130leri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm bu g\u00f6r\u00fc\u015fle, ilm\u00ee de\u011ferinize kar\u015f\u0131 bir sayg\u0131s\u0131zl\u0131kta bulundu\u011fum yarg\u0131s\u0131na varmay\u0131n\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc, T\u00fcrkiye \u00fczerinde, sizden ba\u015fka bir kuvvetin n\u00fcfuz ve egemenli\u011fini devam ettirmesi, siyas\u00ee gayemize ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Fransa, \u0130talya ve \u00f6zellikle Amerika’n\u0131n, gerek devlet adamlar\u0131 ve gerek bas\u0131n\u0131yla bu kuvvete kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdikleri \u00e7e\u015fitli e\u011filimler, siyasi ve askeri \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczle rekabete giri\u015fildi\u011finin a\u00e7\u0131k bir delilidir. Ahmet R\u0131za gibi Clemenceau (Klemauso)’nun, Pichon (Pi\u015fon)’un ve \u00e7e\u015fitli politikac\u0131lar\u0131n eskiden beri s\u00fcregelen yak\u0131n dostluklar\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f olan \u015fahsiyetlerin Fransa’da \u00f6nemli bir rol oynayaca\u011f\u0131ndan ve kamuoyunu tam anlam\u0131yla istedikleri y\u00f6ne \u00e7ekebileceklerinden emin olunuz. Bu zat\u0131n \u0130svi\u00e7re’ye ge\u00e7ece\u011fine dair bilgi al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, oradan bir f\u0131rsat\u0131n\u0131 bulup Fransa’ya ge\u00e7mek emelinde oldu\u011funa inanabilirsiniz. Bal\u0131kesir yak\u0131nlar\u0131ndaki kuvvetlerimiz bozularak ka\u00e7m\u0131\u015f ve “A.R.” de gizlenmi\u015ftir. Yeni kuvvetler haz\u0131rlan\u0131yor. Be\u015f bin liradan a\u015fa\u011f\u0131 olmamak \u00fczere \u00f6denek istiyor. Karaman’dan “D.B.S.40\/5” ten gelen mektupta, \u015fimdilik beklemek zorunda olduklar\u0131n\u0131 ve Kayseri’den “K.B.R.87\/4” ten gelen mektupta da, yak\u0131nda harekete ge\u00e7eceklerini bildiriyor. Ziya Efendide “H.K.”, “C.H.” b\u00f6lgesinde \u00f6rg\u00fctlenme tamamlanm\u0131\u015f oldu\u011fundan yaln\u0131z \u00f6denekle oraya hareket etmek mecburiyetinde oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. \u0130sterseniz durum hakk\u0131nda bizzat geni\u015f bilgi verecektir. S\u0131k\u0131 bir \u015fekilde takip edildi\u011fimizi, pl\u00e2n ve haz\u0131rl\u0131klar\u0131m\u0131zdan Sivas’\u0131n d\u00fczenli olarak haber ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 arz edebilirim. Mehmet Ali’ ye g\u00fcvenmeyiniz. A\u011fz\u0131 s\u0131k\u0131 de\u011fildir. Her halde bo\u015fbo\u011fazl\u0131k ediyor. D\u0131\u015f pl\u00e2nlama ve te\u015fkil\u00e2tta bendenizden ba\u015fkas\u0131n\u0131 kullanmasan\u0131z daha isabetli hareket edersiniz. Ali Kemal Bey’ in listeye al\u0131nmas\u0131 zarur\u00eedir. Bu kadar s\u0131rr\u0131m\u0131z\u0131 ta\u015f\u0131yan bu zat\u0131 g\u00fccendirirsek, pl\u00e2nlar\u0131m\u0131z oldu\u011fu gibi d\u00fc\u015fmanlar\u0131n eline ge\u00e7er. Bu zat\u0131 s\u0131k\u00e7a s\u0131k\u00e7a kollay\u0131n\u0131z. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunanm \u00fcst\u00e2d\u0131m. 5.11.6919 S. Not : Kemal yakalanm\u0131\u015f, ona ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla “K.B.R. 15\/1” in \u00f6rg\u00fctle ili\u015fki derecesi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f demektir. Bu zat\u0131 korumak zarur\u00eedir.<\/p>\n

M\u0130STER FREW’A YAZDI\u011eIM MEKTUP<\/p>\n

Efendiler, bu geni\u015f \u00f6rg\u00fctlenmeye engel olmak ve yarat\u0131lan tehlikeli durumlara son vermek i\u00e7in elimizden elen her \u00e7areye ba\u015fvurduk. \u015eimdiye kadar dile getirdi\u011fim ve bundan sonra s\u0131ras\u0131 geldik\u00e7e de hat\u0131rlatmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m, bildi\u011finiz isyanlar\u0131,ihtil\u00e2lleri, resm\u00ee d\u00fc\u015fman kuvvetlerinin tecav\u00fczlerini bast\u0131rmak ve yok etmek i\u00e7in \u00e7ok u\u011fra\u015ft\u0131k. Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi, g\u00f6z\u00fcne batan Kuva-y\u0131 Milliye’yi bat\u0131rmaya ve bunun i\u00e7in bizimle didi\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktan ba\u015fka bir yard\u0131mda bulunmad\u0131\u011f\u0131 gibi, ondan sonra iktidar mevkiine gelen say\u0131n arkada\u015flar\u0131 da onun yolunda gitmekten ve sonunda fel\u00e2ketten fel\u00e2kete ve rezaletten rezalete s\u00fcr\u00fcklenmekten ba\u015fka bir hizmet g\u00f6rmediler. Efendiler, b\u00fct\u00fcn bu gizli tertip kaynaklar\u0131n\u0131n, Rahip Frew’un kafas\u0131nda topland\u0131\u011f\u0131 ve oradan din karde\u015flerimiz olacak hainlerin kafalar\u0131na ak\u0131t\u0131larak eylem haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc tahmin edildi\u011finden, Rahip Frew’un, bir s\u00fcre i\u00e7in olsun,bu i\u015flerden uzak kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, bizzat kendisine bir mektup yazd\u0131m. Mektubun iyi anla\u015f\u0131labilabilmesi i\u00e7in \u015fu bilgiyi de il\u00e2ve edeyim ki, ben, Mister Frew ile \u0130stanbul’da bir iki defa g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Frew’a Frans\u0131zca olarak g\u00f6nderdi\u011fim mektubun T\u00fcrk\u00e7esi \u015fudur : 160 Mister Frew’a Sizinle, M\u00f6sy\u00f6 Marten’in arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin h\u00e2t\u0131ras\u0131n\u0131 memnuniyetle saklamaktay\u0131m. Y\u0131llarca memleketimizde ve milletimiz aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan sizin, hakk\u0131m\u0131zda en do\u011fru d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kanaatlar\u0131 ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 beklerdim. Oysa, ne yaz\u0131k ki, \u0130stanbul \u00e7evresinde sizinle ba\u011flant\u0131 kuran baz\u0131 gafil ve menfaat d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc kimselerin, sizi yanl\u0131\u015f y\u00f6nlere s\u00fcr\u00fcklediklerini pek b\u00fcy\u00fck bir esefle anl\u0131yorum. Bunlar aras\u0131nda Sait Molla ile haz\u0131rlan\u0131p uygulamas\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z, g\u00fcvenilir kaynaklardan haber al\u0131nan pl\u00e2n\u0131n, \u0130ngiliz milletinin ger\u00e7ekten su\u00e7lanmas\u0131n\u0131 gerektirecek bir nitelikte oldu\u011funu bildirmeme m\u00fcsaadenizi rica ederim. Milletimiz, Sait Molla’ n\u0131n de\u011fil, fakat ger\u00e7ek vatanseverlerimizin g\u00f6z\u00fcyle g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc takdirde, b\u00f6yle pl\u00e2nlar\u0131n art\u0131k memleketimizde ve milletimiz \u00fczerinde uygulama alan\u0131 kalmad\u0131\u011f\u0131 yarg\u0131s\u0131na kolayl\u0131kla var\u0131labilir. Nitekim, daha bug\u00fcn\u00fcn olaylar\u0131n\u0131n aras\u0131nda yer alan Adapazar\u0131 ve Karacabey h\u00e2diselerinin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fram\u0131\u015f olmas\u0131, s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc do\u011frulamaya yeterlidir, Ancak,buna ne gerek vard\u0131? \u0130ngiliz subay\u0131 Nowill’ in, Diyarbak\u0131r b\u00f6lgesinde. M\u00fcsl\u00fcman K\u00fcrt halk\u0131n\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmak i\u00e7in pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra, Malatya’da eski El\u00e2z\u0131\u011f Valisi Galip ve Malatya Mutasarr\u0131f\u0131 Halil Bey’ lerle Sivas aleyhine yaratmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 olay, sonu\u00e7 olarak b\u00fct\u00fcn medeniyet d\u00fcnyas\u0131na kar\u015f\u0131 utan\u00e7 verici de\u011fil miydi? Size b\u00fct\u00fcn ciddiyet ve samimiyetimle arz ederim ki, \u0130ngiliz milleti, milletimizin kendisine kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi dostluk ve g\u00fcvene de\u011fer vermiyorsa, bundaki yan\u0131lg\u0131 pek derindir. Aksi takdirde ise, kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z y\u00f6ntemler pek sakat olup sonuca ve ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131racak nitelikte de\u011fildir. Sait Molla vas\u0131tas\u0131yla Adapazar\u0131’na g\u00f6nderilen iki bin liran\u0131n, yak\u0131nda olumlu sonu\u00e7 getirece\u011fi \u015feklinde verilen ,s\u00f6z\u00fcn as\u0131ls\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, olaylar size ispat etmi\u015f olaca\u011f\u0131ndan fazla s\u00f6ze gerek g\u00f6rmem. \u00d6zellikle sizinle ba\u011flant\u0131 kuran sahtek\u00e2rlar taraf\u0131ndan, ortak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131zda ve meselelerinizde Osmanl\u0131 Padi\u015fah\u0131’n\u0131n da rol\u00fc varm\u0131\u015f gibi g\u00f6sterilmesi pek tehlikelidir. Siz pek\u00e2l\u00e2 takdir edersiniz ki, Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne sorumsuz ve tarafs\u0131z olup, mill\u00ee irade ve h\u00e2kimiyetimizi ilgilendiren ger\u00e7ekleri de\u011fi\u015ftirmez ve bozmazlar. Memleketimizde bulunan \u0130ngiliz siyas\u00ee memurlar\u0131n\u0131n, \u015f\u00fcphesiz \u0130ngiliz milletinin e\u011filim ve \u00e7\u0131karlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olarak, vatan ve milletimiz aleyhinde, insanl\u0131k ve medeniyet d\u0131\u015f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclerle yap\u0131lagelmekte olan te\u015febb\u00fcslerini, elimizdeki belgelerle \u0130ngiliz milletinin g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcne serersek, sonu\u00e7, d\u00fcnyaca takdire de\u011fer g\u00f6r\u00fclmez san\u0131r\u0131m. Ancak, bu konuda garipli\u011fi dolay\u0131s\u0131yla \u015funu da arz etmek mecburiyetindeyim ki, siz bir din adam\u0131 olarak, siyaset oyunlar\u0131nda ve hele kanl\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fmalarla sonu\u00e7lanacak i\u015flerde rol oynamak sevdas\u0131na kap\u0131lmamal\u0131yd\u0131n\u0131z. Sizinle yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde sizi bu t\u00fcrl\u00fc bir politika adam\u0131 olarak de\u011fil, insanl\u0131\u011fa hizmet eden, adaleti seven, faziletli bir insan gibi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm. Bunda ne kadar aldand\u0131\u011f\u0131m\u0131, son ald\u0131\u011f\u0131m g\u00fcvenilir bilgilerin do\u011frulamakta oldu\u011funu bildirmekle \u015feref duyar\u0131m. Mustafa Kemal<\/p>\n

AL\u0130 RIZA PA\u015eA KAB\u0130NES\u0130 D\u00dc\u015eMAN \u0130FT\u0130RA VE SAFSATALARINA GER\u00c7EKLER D\u0130YE \u0130NANIYOR<\/p>\n

Efendiler, \u0130stanbul’da h\u00fck\u00fbmetin g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde ve bilgisi alt\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f ve yap\u0131lmakta olan al\u00e7ak\u00e7a te\u015febb\u00fcslerin b\u00fct\u00fcn memleketteki u\u011fursuz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyan olaylar\u0131n as\u0131l kaynak ve sebeplerini \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin Hey’et-i Temsiliye’den daha iyi bildi\u011finden h\u00e2l\u00e2 \u015f\u00fcphe edilebilir mi? Efendiler, olaylar hakk\u0131nda derinlemesine bilgiye sahip olan h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin, d\u00fc\u015fmanlann s\u0131rf aldatmak ve bozgunculuk maksad\u0131yla ortaya att\u0131klar\u0131 iftira ve s\u00f6ylentilere ger\u00e7ek g\u00f6z\u00fc ile bak\u0131p, yine onlar\u0131n tavsiyelerini \u00e7are ve tedbir olarak uygulamaya kalk\u0131\u015facaklar\u0131na ihtimal verilebilir mi? 161 Bu sorulara cevap vermek i\u00e7in, y\u00fcce toplulu\u011funuzun zihinlerini yormaktan \u00e7ekinerek, s\u00f6z\u00fc, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nin d\u00fc\u015f\u00fcncesine terc\u00fcman olan Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa’ya b\u0131rakmay\u0131 tercih ederim. Efendiler, itiraf ederim ki, ben, Cemal Pa\u015fa’ n\u0131n bu konuda verdi\u011fi \u015fifreli telgraf\u0131n anlam\u0131n\u0131 kavramakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ektim ve hayrete d\u00fc\u015ft\u00fcm. Kendilerinden telgraflar\u0131n\u0131n tekrar\u0131n\u0131 istedim. N\u00e2z\u0131r Pa\u015fa, 9 Aral\u0131k 1919 g\u00fcn\u00fc arka arkaya, oldu\u011fu gibi bilginize sunaca\u011f\u0131m \u015fu telgraflan \u00e7ektiler : 9.12.l919 Sivas’ta 3′ \u00fcnc\u00fb Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne : Tekrar\u0131 istenen telgraf a\u015fa\u011f\u0131da sunulmu\u015ftur : H\u00fck\u00fbmetin Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’na davet edilme konusunda isteklerde bulundu\u011fu bilinmektedir. Bar\u0131\u015f Anla\u015fmas\u0131’ndan iyi sonu\u00e7 al\u0131nabilmesi, ancak gidecek delegelerimizin hem milletimizin g\u00fcvenini kazanm\u0131\u015f kimseler olmas\u0131 hem de memleket i\u00e7inde otoriteye sahip bir h\u00fck\u00fbmeti temsil edebilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Yabanc\u0131 temsilciler tarafindan memleket i\u00e7inde g\u00fcvenlik ve huzurun kurulmas\u0131 ve yerle\u015fmesi \u0131srarla tavsiye olunuyor. Anadolu’da bir katliama u\u011frayacaklar\u0131 endi\u015fesiyle korku ve deh\u015fet i\u00e7inde olan Hristiyan halk\u0131n, b\u00f6l\u00fck b\u00f6l\u00fck i\u015fgal alt\u0131nda bulunan yerlere s\u0131\u011f\u0131nmakta olduklar\u0131 etkili ve dikkati \u00e7eken bir dille s\u00f6yleniyor. Ger\u00e7i, i\u015fgal alt\u0131ndaki yerlere ve \u00f6zellikle Adana b\u00f6lgesine gidenler, o b\u00f6lgedeki Ermeni n\u00fcfusunu art\u0131rmak maksad\u0131yla gitmekte iseler de, Anadolu’da g\u00fcvenlik ve huzurun bozul mu\u015foldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclerek, h\u00fck\u00fbmet taraf\u0131ndan yap\u0131lan red ve yalanlaman\u0131n etkisini azalt\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Hey’et-i Temsiliye taraf\u0131ndan verilen teminata ra\u011fmen, illerde baz\u0131 kimselerin kendilerine ho\u015f g\u00f6r\u00fcnmeyen g\u00f6revlileri kendiliklerinden azletmek, de\u011fi\u015ftirmek, h\u00fck\u00fbmet i\u015flerini sekteye u\u011fratmak, zorla yard\u0131m ve vergi toplamak gibi hareket ve m\u00fcdahalelerinin tamamiyle \u00f6n\u00fc al\u0131namad\u0131\u011f\u0131ndan, daha yabanc\u0131 \u00e7evrelerde de endi\u015fe devam etmektedir. Devletimizin, kara ve denizdeki bug\u00fcnk\u00fc durumunda, gelece\u011fimiz hakk\u0131nda kararlar alacak olan devletlere kar\u015f\u0131, tehdit edici bir tutuma girmesi her halde zararl\u0131d\u0131r. Bundan ba\u015fka, temsilcilere, Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na telgraflar \u00e7ekilmesinin memlekette iki h\u00fck\u00fbmetin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi, Fransa temsilcisi taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylenmi\u015ftir.Hele bunlardan herhangi birine kar\u015f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 s\u00f6zler sarfedilmesi, yarat\u0131l\u0131\u015ftan sahip oldu\u011fumuz ahl\u00e2k temizli\u011fi, sa\u011fduyu ve uzak g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fckle ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lamaz.Tehlike ve fel\u00e2ket anlar\u0131nda a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131l\u0131k ve s\u00fck\u00fbneti koruman\u0131n mill\u00ee niteliklerimizden oldu\u011fu unutulmamal\u0131, umutsuzluk ve bezginli\u011fin akla getirece\u011fi a\u015f\u0131r\u0131 ve tehlikeli emel ve tasavvurlara, vatan\u0131n y\u00fcksek \u00e7\u0131karlar\u0131 feda olunmamal\u0131d\u0131r. Haklar\u0131m\u0131z\u0131, bug\u00fcnk\u00fc durumumuzda ancak siyaset, uyan\u0131kl\u0131k ve zaman\u0131n gereklerine g\u00f6re ak\u0131ll\u0131ca hareketle savunabiliriz. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerine kar\u015f\u0131 bilineni tekrarlamak oluyorsa da, arkada\u015flara ve \u015fubelere de vatanseverce tavsiyelerde bulunmak mutlak bir gerekliliktir. Toplanmas\u0131 yakla\u015fm\u0131\u015f olan Meclis-i Mebusan’\u0131m\u0131z\u0131n, aziz vatan\u0131m\u0131z\u0131n kurtulu\u015f ve sel\u00e2meti i\u00e7in al\u0131nacak isabetli tedbirleri bularak bu y\u00fcce gayenin ger\u00e7ekle\u015fmesine b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fc ile \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 beklenmektedir. Kabinenin d\u00fc\u015f\u00fcncesini arz ederim. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Efendiler, dinledi\u011finiz bu telgrafta yaz\u0131lanlar\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yaparak y\u00fcce toplulu\u011funuzu yormay\u0131 gereksiz sayar\u0131m. Yaln\u0131z, m\u00fcsaade buyurursan\u0131z, buna verdi\u011fim cevab\u0131 oldu\u011fu gibi sunmakla yetinece\u011fim. \u015eifre S\u0131vas,11.12.1919 Harbiye Naz\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Kabinenin d\u00fc\u015f\u00fcncesi olmak \u00fczere g\u00f6nderilen 9 Aral\u0131k 1919 tarihli telgrafhey’etimizce incelendi. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bunca a\u00e7\u0131klamalara ve sundu\u011fumuz bilgilere ra\u011fmen, bu telgraf metni de daha \u00f6nce bildirilen g\u00f6r\u00fc\u015flerin tekrar\u0131 niteli\u011finde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Hey’et-i Temsiliye’mizin amac\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fbmet 162 otoritesinin sars\u0131lmas\u0131na meydan vermemek, milletin h\u00fcktimete kar\u015f\u0131 g\u00fcvenini art\u0131rmak oldu\u011fu defalarce belirtilmi\u015ftir. Maalesef, bizde, sunulan hususlar \u00fczerinde gerekti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fbde durulmad\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131 do\u011fmaktad\u0131r. 1- Anadolu’da g\u00fcvenlik ve huzurur\u0131 bozulmu\u015f oldu\u011fu do\u011fru de\u011fildir. Belki,d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan Damat Ferit Pa\u015fa Kabinesi zaman\u0131nda yarat\u0131lm\u0131\u015f olan bu d\u00fc\u015f\u00fcnce anar\u015fisi ve g\u00fcvensizlik, sonradan mill\u00ee birlik sayesinde ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. 2 – \u015eah\u0131slar taraf\u0131ndan durup dururken memurlar\u0131 g\u00f6revden alma ve yer de\u011fi\u015ftirme yap\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildir. Yaln\u0131z, Dahiliye Nezareti, Mill\u00ee M\u00fccadele aleyhinde olduklar\u0131 i\u00e7in, d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan kabine zaman\u0131nda, millet taraf\u0131ndan kovulan ve her taraf\u00e7a adlar\u0131 bilinen memurlar\u0131 yeniden tayinde g\u00f6sterdi\u011fi direnme ile pek anlaml\u0131 bir yol tutturuyor. Dahiliye Nezareti’nin mill\u00ee d\u00e2v\u00e2ya tamamen ayk\u0131r\u0131 olan ve kamuoyunda, eski n\u00e2z\u0131r Adil Bey zihniyetinin h\u00e2l\u00e2 s\u00fcregeldi\u011fi duygusunu yaratan i\u015fleri, elbette pek hakl\u0131 ve me\u015fru olarak halk\u00e7a iyi kar\u015f\u0131lanmamaktad\u0131r. Ayn\u0131 m\u00fcste\u015far\u0131n, ayn\u0131 \u0130\u00e7i\u015fleri Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc’n\u00fcn ve ayn\u0131 \u00d6zl\u00fck \u0130\u015fleri M\u00fcd\u00fcr\u00fc’n\u00fcn g\u00f6revlerinde devam etmeleri, ger\u00e7ekten hem y\u00fcksek h\u00fck\u00fbmetinizi hem de millete kar\u015f\u0131 taahh\u00fct alt\u0131nda bulunan Hey’et-i Temsiliye’mizi pek g\u00fc\u00e7 bir duruma sokmaktad\u0131r… tarihli telgrafla arz etti\u011fimiz Dersim Mutasarnf\u0131 konusu dikkate de\u011fer. Art\u0131k bu konuda Hey’et-i Temsiliye’ce yap\u0131lacak bir \u015fey kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Bundan sonra da, Dahiliye Nezareti’nin bu gibi i\u015flemleri y\u00fcz\u00fcnden ortaya \u00e7\u0131kacak durumlar\u0131n d\u00fczeltilmesi i\u00e7in, Nezaret’\u00e7e iyi kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcven duyulmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in istirhamlarda da bulunulmayacakt\u0131r. Son olarak \u015funu arz edelim ki, y\u00fcksek h\u00fck\u00fbmetleri, milletin g\u00fcven ve deste\u011fini hakk\u0131yla kazanmak, bu vatan ve millete yararl\u0131 olmak istiyorsa, -ki buna hey’etimizin hi\u00e7 \u015f\u00fcphesi yoktur kendine, milletin ruhuna ve durumun nezaket derecesine g\u00f6re bir gidi\u015f yolu se\u00e7meli ve as\u0131l derdi kendi i\u00e7irde tedavi etmelidir. Yoksa, iktidar makam\u0131na gelindi\u011finden beri, tutulan yol bak\u0131m\u0131ndan, Hey’eti Temsiliye’yi hedef alarak ve s\u00fcrekli olarak ayn\u0131 nitelikte yaz\u0131lar yazarak gayeye ula\u015f\u0131lamaz. 3 – D\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan h\u00fck\u00fbmetin, millete d\u00fc\u015fman, d\u00fc\u015fmanlara dost olarak takip etmi\u015f olduklar\u0131 haince politikan\u0131n miras\u0131 olan Ayd\u0131n cephesinde, para toplama i\u015finde belki baz\u0131 uygunsuzluklar olmu\u015f olabilir. \u015eu kadar ki, S\u0131vas Genel Kongresi ile olu\u015fan mill\u00ee birlik ve Harbiye Nezareti’nin vatanseverece yard\u0131m ve himmetleri sayesinde, bu gibi durumlar\u0131n \u00f6n\u00fc al\u0131nm\u0131\u015f demektir. 4 – Millet, Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131’nda bulundu\u011fu d\u00fc\u015fman devletlerinden hi\u00e7birine kar\u015f\u0131 tehdit edici bir durum alm\u0131\u015f de\u011fiidir. Yaln\u0131z kutsal ve me\u015fru haklar\u0131na kar\u015f\u0131 yap\u0131lan m\u00fcdahaleleri, kesin bir l\u00fczum g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse sil\u00e2hla bile \u00f6nlemeye kararl\u0131d\u0131r. 5 – Hey’et-i Temsiliye’nin, bar\u0131\u015f konferans\u0131na kat\u0131lacak delegelere telgraf \u00e7ekmesi konusuna gelince, bu ancak y\u00fcksek h\u00fck\u00fbmetlerinin onay\u0131ndan da ge\u00e7mi\u015f protestolardan ibarettir, Kald\u0131 ki, mill\u00ee birli\u011fin temsilcisi otmak s\u0131fat\u0131yla, Hey’et-i Temsiliye’nin millet ad\u0131na bu gibi m\u00fcracaatlarda bulunmas\u0131 me\u015fru bir hakk\u0131d\u0131r. E\u011fer h\u00fck\u00fbmet de ayn\u0131 duyarl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterir ve b\u00f6yle f\u0131rsatlarda, milletle ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncede oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktan \u00e7ekinmezse, politikaya zarar vermek \u015f\u00f6yle dursun, aksine, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck yararlar sa\u011flanaca\u011f\u0131 \u00e2\u015fik\u00e2rd\u0131r. Oysa, y\u00fcksek h\u00fck\u00fbmetlerinin Adana’n\u0131n i\u015fgali gibi apa\u00e7\u0131k bir haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bile, protesto etmedi\u011f\u00eeni Frans\u0131zlar s\u00f6yl\u00fcyor. Bu bak\u0131mdan, Frans\u0131z temsilcisinin a\u00e7\u0131k\u00e7a konu\u015fmas\u0131n\u0131n hikmetini bu noktada aramal\u0131d\u0131r. \u00d6zet olarak, \u015funu arz edelim ki, Hey’et-i Temsiliye ne umutsuzluk ve bezginli\u011fe ne de kutsal g\u00f6revlerinde millet ve vatan\u0131n sel\u00e2meti i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri kavrayamayacak bir bilin\u00e7sizli\u011fe d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Milletin sel\u00e2meti ad\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 tedbirler ve giri\u015fti\u011fi b\u00fct\u00fcn i\u015flerde a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131 ve haysiyetli davran\u0131\u015f\u0131 uyu\u015fuklu\u011fa ve al\u00e7almaya tercihi bir ilke olarak benimsemi\u015ftir. Politika, uyan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n ve zaman\u0131n gereklerine g\u00f6re hareketin ancak bu yolla oldu\u011funa inanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bak\u0131mdan ac\u0131 ger\u00e7ekler kar\u015f\u0131s\u0131nda dikkatli ve uyan\u0131k olan mill\u00ee ruhtan ald\u0131\u011f\u0131 bu ilkelerin aksini millete tavsiye edemez ve yak\u0131nda toplanmas\u0131n\u0131 zarur\u00ee buldu\u011fu Meclis-i Meb’usan’\u0131n da ayn\u0131 ruh ve duygu ile donanm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 umudunu kuvvetle besler. 163 6 – Hey’et-i Temsiliye’mizin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, yukar\u0131da arz edildi. Temsilcimiz olmak dolay\u0131s\u0131yla, bu durumlarda, z\u00e2t\u0131devletleri’nin kabineyi ayd\u0131nlatman\u0131z ve as\u0131ls\u0131z noktalar\u0131 kendilerine a\u00e7\u0131klaman\u0131z gerekti\u011fini, memleketin sel\u00e2meti ad\u0131na derin sayg\u0131lar\u0131m\u0131zla arz ederiz. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal<\/p>\n

\u00c7\u00dcR\u00dcKSULU MAHMUT PA\u015eA’NIN DEMEC\u0130<\/p>\n

Efendiler, \u0130stanbul’da, vatan\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131 ile ilgili en \u00f6nemli i\u015flerle u\u011fra\u015fan, sayg\u0131 de\u011fer ve akl\u0131 ba\u015f\u0131nda olarak tan\u0131nm\u0131\u015f kimselerin, o devirde, \u0130stanbul’un zehirli havas\u0131n\u0131 teneff\u00fcs y\u00fcz\u00fcnden, zihniyet ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde ne kadar olumsuz sapmalar meydana gelmi\u015f oldu\u011funa \u00f6rnek olmak \u00fczere, daha Sivas’ta iken kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m k\u00fc\u00e7\u00fck bir olay\u0131 m\u00fcsadenizle bilginize sunmak isterim. Belki de say\u0131n \u00fcyeler aras\u0131nda hat\u0131rlayanlar vard\u0131r. Ay\u00e2n \u00fcyelerinden \u00c7\u00fcr\u00fcksulu Mahmut Pa\u015fa, “Bosphore” gazetesi yazarlar\u0131ndan birine, siyas\u00ee durumumuzla ilgili bir deme\u00e7 vermi\u015fti. Mahmut Pa\u015fa’ n\u0131n o tarihlerde, Bar\u0131\u015f Haz\u0131rl\u0131klar\u0131 Komisyonu \u00fcyesi oldu\u011funu da hat\u0131rlars\u0131n\u0131z. Pa\u015fa’n\u0131n 31 Ekim 1919 tarihli Tasvir-i Efk\u00e2r gazetesinde yay\u0131nlanan demecini, 17 g\u00fcn sonra Sivas’ta okudum. “Ermenilerin a\u015f\u0131r\u0131 isteklerine hak vermemekle birlikte, s\u0131n\u0131rlarda baz\u0131 d\u00fczeltmelerin yap\u0131lmas\u0131na raz\u0131 oluruz” ifadesi dikkatimi \u00e7ekti. Do\u011fu Anadolu’da Ermenistan lehine toprak tavizlerinde bulunulaca\u011f\u0131na s\u00f6z verme anlam\u0131 ta\u015f\u0131yan bu c\u00fcmlenin, Bar\u0131\u015f Komisyonu \u00fcyesi olan bir devlet adam\u0131 taraf\u0131ndan s\u00f6ylenmi\u015f olmas\u0131, ger\u00e7ekten \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye ve hayretle kar\u015f\u0131lanmaya de\u011ferdi. Bu sebeple 17 Kas\u0131m 1919 tarihinde, \u00c7\u00fcr\u00fcksulu Mahmut Pa\u015fa Hazretleri’ne yazmay\u0131 yararl\u0131 sayd\u0131\u011f\u0131m bir telgrafta, demecindeki i\u015faret etti\u011fim c\u00fcmleden dolay\u0131, “Do\u011fu Anadolu halk\u0131n\u0131n pek hakl\u0131 olarak, son derece \u00fczg\u00fcn ve k\u0131rg\u0131n oldu\u011funu belirttikten sonra, Erzurum ve Sivas Kongreleri’nin kararlar\u0131 gere\u011fince, milletin Ermenistan’a bir kar\u0131\u015f toprak terketmeyece\u011fini ve hatt\u00e2, e\u011fer h\u00fck\u00fbmet, b\u00f6yle ac\u0131 bir mecburiyete boyun e\u011ferse, milletin kendi haklar\u0131n\u0131 bizzat savunmaya kararl\u0131 oldu\u011funu ve bunun b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya il\u00e2n edilmi\u015f bulundu\u011funu” yazd\u0131m ve bu mill\u00ee azim ve karar\u0131n herkesten \u00f6nce, Bar\u0131\u015f Haz\u0131rl\u0131klar\u0131 Komisyonu’nun say\u0131n \u00fcyelerince bilinmesi ve ona g\u00f6re hareket edilmesi gere\u011fini arz ettim . Efendiler, Sivas’ta bulundu\u011fumuz s\u0131rada bir\u00e7ok mesele ve olaylarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve ister istemez mill\u00ee, idar\u00ee, asker\u00ee ve siyas\u00ee te\u015febb\u00fcs ve faaliyetlerde bulunulmu\u015ftur. Bunlar\u0131n hepsini ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla anlatmak uzun s\u00fcrer. Yaln\u0131z, izledi\u011fimiz olaylar zincirinin biribirine ba\u011flanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak baz\u0131 noktalara i\u015faret ederek ge\u00e7ece\u011fim.<\/p>\n

 <\/p>\n

M\u0130LL\u0130 TE\u015eK\u0130LATIN YEN\u0130DEN D\u00dcZENLENMES\u0130<\/p>\n

Efendiler, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n bir d\u00fczene sokulmas\u0131 \u00f6nemliydi. Bunun i\u00e7in \u00f6zel tedbirler al\u0131nd\u0131. Se\u00e7imler dolay\u0131s\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n giderilmesi i\u00e7in \u00e7areler arand\u0131. Mara\u015f’taki baz\u0131 \u00c7erkez vatanda\u015flar s\u00f6zde Mara\u015f’\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00c7erkezleri ad\u0131na Cebel-i Bereket guvern\u00f6r\u00fcn\u00fcn Mara\u015f’a g\u00f6nderilmesini, Antep’teki Frans\u0131z asker\u00ee komutan\u0131ndan telgrafla istemi\u015flerdi. Buna izin veren Mara\u015f mutasarr\u0131f\u0131na teess\u00fcflerimiz duyuruldu. Ad\u0131 ge\u00e7en guvern\u00f6r geldi\u011fi takdirde, Mara\u015f e\u015fraf ve ileri gelenlerinin kar\u015f\u0131lamamalar\u0131 bildirildi. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin de dikkati \u00e7ekildi. Bolu b\u00f6lgesinde g\u00fcvensizlik gittik\u00e7e art\u0131yordu. \u0130zmit’te As\u0131m Bey’den sonra, 1 nci T\u00fcmen komutan\u0131 olan R\u00fc\u015ft\u00fc Bey’ e bu konuda direktif verildi. Efendiler, 20 Kas\u0131m 1919 tarihinde, \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131zdan, Kara Vas\u0131f ve Albay \u015eevket Bey imzalar\u0131yla gelen bir \u015fifrede : “Gebze kaymakam\u0131n\u0131n Mill\u00ee M\u00fccadele’ye kar\u015f\u0131 oldu\u011fu, bu kaymakam\u0131n, bir\u00e7ok korkun\u00e7 olaylara c\u00fcr’et eden Yahya Kaptan’\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerini \u00f6rtbas etmeye ve daha ba\u015fka \u015feylere ba\u015flayarak Kuva-y\u0131 Milliye’ye leke s\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131” bildiriliyor ve kaymakam\u0131n yerinin de\u011fi\u015ftirilmesi s\u00f6z konusu ediliyordu. 164 Biz de bu g\u00f6r\u00fc\u015fe samimiyetle kat\u0131larak cevab\u0131m\u0131zda, konunun Cemal Bey vas\u0131tas\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fcme g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesini bildirdik. Efendiler, bu Yahya Kaptan konusu, ink\u0131l\u00e2p tarihimizin \u00f6nemli safhalar\u0131ndan birinde yer ald\u0131\u011f\u0131 ve pek anlaml\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in biraz geni\u015f\u00e7e bilgi vermeyi uygun g\u00f6r\u00fcyorum. \u015eimdiye kadar verilen bilgilerden anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131na hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yoktur ki, bir araya gelerek anla\u015fm\u0131\u015f bulunan ortak i\u00e7 ve d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlar\u0131n uygulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 pl\u00e2n\u0131n \u00f6nemli bir noktas\u0131 da, memleket i\u00e7inde g\u00fcvensizlik oldu\u011funu ve Hristiyan az\u0131nl\u0131klara sald\u0131r\u0131larda bulunuldu\u011funu, elle tutulur, g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr delil ve olaylarla d\u00fcnya kamuoyuna ispat etmek, bu olaylar\u0131n Kuva-y\u0131 Milliye taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inand\u0131rmakt\u0131. Bu gizli ve i\u011fren\u00e7 maksad\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in de, bildi\u011finiz gibi, birtak\u0131m \u00e7eteler kurarak, bunlar\u0131 \u00f6zellikle Hristiyan halk \u00fczerine sald\u0131rtmak ve bu \u00e7etelerin i\u015fleyecekleri cinayetleri, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta y\u00fcklemek yolunu tutuyorlard\u0131. Bu te\u015febb\u00fcsler az\u00e7ok memleketin her taraf\u0131nda filiz vermeye ba\u015flamakla birlikte, en \u00f6nemli geli\u015fme ve faaliyet, \u0130stanbul’a yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla Biga, Bal\u0131kesir ve \u00f6zellikle \u0130zmit, Adapazar\u0131 ve Bolu b\u00f6lgelerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve dikkat \u00e7ekici bir durum g\u00f6steriyordu. Biz, bu haince fakat – itiraf olunmal\u0131d\u0131r ki – \u00e7ok ustaca te\u015febb\u00fcse kar\u015f\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc tedbir almak ve te\u015febb\u00fcse ge\u00e7mek zorunda kald\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti, d\u00fc\u015fman\u0131n b\u00fct\u00fcn bu oyunlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten Kuva-y\u0131 Milliye’nin \u00fczerine y\u00fckl\u00fcyor ve yok edilmeleri i\u00e7in sert tedbirler alacak yerde, durmadan Hey’et-i Temsiliye’yi su\u00e7layarak ve bask\u0131 yaparak, bu facialar\u0131 yaratan d\u00fc\u015fman \u00e7etelerinin faaliyetine son vermeyi bizden istiyordu. Ne yaz\u0131k ki, h\u00fck\u00fbmet, bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kan\u0131s\u0131n\u0131, \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda bulunanlara da iyiden iyiye a\u015f\u0131lamay\u0131 ve telkini ba\u015farabilmi\u015fti. Efendiler, bizim \u00f6zellikle \u0130stanbul’a yak\u0131n olan \u0130zmit b\u00f6lgesinde uygulamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz tedbir, orada sil\u00e2hl\u0131 mill\u00ee m\u00fcfrezeler kurmak ve o b\u00f6lgede, kendilerine g\u00fcvenilir komutan ve subaylar\u0131m\u0131z\u0131n, bu mill\u00ee m\u00fcfrezelere yapacaklar\u0131 yard\u0131m ve desteklerle, hain \u00e7etelerin pe\u015fine d\u00fc\u015ferek k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerine ve varl\u0131klar\u0131na son vermekti.<\/p>\n

 <\/p>\n

YAHYA KAPTAN KONUSU<\/p>\n

\u0130\u015fte bu maksatla olu\u015fturabildi\u011fimiz mill\u00ee m\u00fcfrezelerin en \u00f6nemlisi ve kuvvetlisi, Yahya Kaptan diye tan\u0131nm\u0131\u015f olan fedak\u00e2r bir vatanseverin m\u00fcfrezesi idi. Merhum Yahya ile ilk ili\u015fkimiz \u015f\u00f6yle oldu : Bir g\u00fcn telgraf\u00e7\u0131lar, Sivas Telgraf Merkezi’ne \u015fu bilgiyi veriyorlard\u0131 : \u00c7ok acele bir telgraf\u0131 durdurdular, yani \u0130stanbul’da durdurulmu\u015ftur. Telgraf metni a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015f\u00f6yledir : Sivas’ta Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne D\u00fcn \u0130zmit’ten tavsiye edilen Yahya benim. Yar\u0131n ak\u015fam Ku\u015f\u00e7al\u0131 telgrafhanesinde emrinizi bekliyorum. Ku\u015f\u00e7al\u0131, \u00dcsk\u00fcdar ile Gebze aras\u0131nda bir k\u00f6yd\u00fcr. Ger\u00e7ekten de Yahya Kaptan, bana \u0130zmit’te te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan tavsiye edilmi\u015fti. 4 Ekim 1919 tarihinde Ku\u015f\u00e7al\u0131 merkezinden \u015fu telgraf\u0131 ald\u0131m : Sivas’ta Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u00d6nemli ve \u00e7ok ivedi 165 Bendeniz, size iki g\u00fcn \u00f6nce \u0130zmit’ten tavsiye edilen Yahya’y\u0131m. Emriniz \u00fczere, telgraf ba\u015f\u0131nda emirlerinizi almaya geldim. En ge\u00e7 yar\u0131n ak\u015fama kadar Ku\u015f\u00e7al\u0131 telgrafhanesindeyim. Yahya Anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Yahya Kaptan, \u0130stanbul’dan telgraf\u0131n\u0131n \u00e7ekilmedi\u011fini anlay\u0131nca, kendisi daha Ku\u015f\u00e7al\u0131’ya gelmeden, bu telgraf\u0131 Ku\u015f\u00e7al\u0131 merkezine g\u00f6ndererek \u00e7ektirmi\u015f. Ben de \u015fu emri verdim. 4.10.1919 \u0130zmit Merkezi Vas\u0131tas\u0131yla Ku\u015f\u00e7al\u0131 Telgrafhanesi’nde Yahya Efendi’ye Bulundu\u011funuz b\u00f6lgede g\u00fc\u00e7l\u00fc bir te\u015fkil\u00e2t kurunuz. Adapazar\u0131 Kaymakam\u0131 Tahir Bey vas\u0131tas\u0131yla, bizimle ba\u011flant\u0131 sa\u011flay\u0131n\u0131z. \u015eimdilik haz\u0131r bulununuz. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Reisi Mustafa Kemal Efendiler, Yahya Kaptan, ald\u0131\u011f\u0131 bu emir \u00fczerine, te\u015fkil\u00e2t kurdu ve aylarca \u0130stanbul ile ili\u015fkisi bulunan \u00e7evrelerde hain \u00e7etelerin faaliyetlerine engel oldu. Sonunda, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcrt\u00fcld\u00fc. Ger\u00e7i, Yahya Kaptan’\u0131n faaliyeti ve feci bir \u015fekilde \u015fehit edilmesi, bundan sonraki aylar\u0131 ilgilendirir bir olay ise de, burada, olaydan s\u00f6z edilmi\u015fken, konuya bir daha d\u00f6nmemek i\u00e7in \u015fimdi a\u00e7\u0131klanma s\u0131 yerinde olur san\u0131r\u0131m. 24 Kas\u0131m 1919 tarihinde Kartal Merkezi’nden \u015fu telgraf\u0131 ald\u0131m : K\u00f6y i\u00e7inde su\u00e7suz adam \u00f6ld\u00fcrme, nahiye m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fc herkesin \u00f6n\u00fcnde d\u00f6vme ve k\u00f6ylerdeki ya\u011fma olaylar\u0131ndan dolay\u0131 Yahya Kaptan’\u0131 h\u00fck\u00fbmete teslim mecburiyeti do\u011fmu\u015ftur. Dahiliye Nezareti bu konuyu titizlikle takip ediyor. H\u00fck\u00fbmetin g\u00fc\u00e7 durumda kalmamas\u0131, Yahya Kaptan’\u0131n teslimini gerektiriyor. Z\u00e2t\u0131devletlerinin emirlerini makine ba\u015f\u0131nda bekliyorum, efendim. \u0130mza: Kartal Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Hey’et-i Temsiliye Ba\u015fkan\u0131 Binba\u015f\u0131 Ahmet Necati Askerlerin ve devlet memurlar\u0131n\u0131n, a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa bizim mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t \u015fubelerimizin ba\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 almalar\u0131 usulden de\u011fildi. Bir de bizim te\u015fkil\u00e2t t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc bilmesi gereken \u015fube ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n, Hey’et-i Temsiliye’nin yaln\u0131z bir tek hey’et oldu\u011funu, her yerde birer Hey’et-i Temsiliye bulunamayaca\u011f\u0131n\u0131 bilmesi gerekirdi. Bu t elgraf \u00fczerine, \u0130zmit’teki T\u00fcmen Komutan\u0131’na \u015fu telgraf\u0131 yazd\u0131m. \u015eifre Sivas, 25.ll.l9l9 \u0130vedi \u0130zmit’te 1’inci T\u00fcmen Komutan\u0131 R\u00fc\u015ft\u00fc Beyefendi’ye Kartal M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Ba\u015fkan\u0131 \u00fcnvan\u0131 ile Ahmet Necati Bey tarafindan g\u00f6nderilen bir telgrafta : \u00d6ld\u00fcrme, bucak m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fc d\u00f6vme ve k\u00f6ylerdeki ya\u011fma olay\u0131ndan dolay\u0131 Yahya Kaptan’\u0131n h\u00fck\u00fbmete teslimi mecburiyetinin do\u011fdu\u011fu ve Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n da bu konuyu titizlikle takip etti\u011fi bildirilmektedir. Bas\u0131ndan beri Mill\u00ee M\u00fccadele’de b\u00fcy\u00fck yararl\u0131klar g\u00f6stermi\u015f olan bu zat\u0131n, memleketimizin bu bunal\u0131ml\u0131 g\u00fcnlerinde h\u00fck\u00fcmete teslimi asla uygun g\u00f6r\u00fclmemekte oldu\u011fundan, i\u015fin, h\u00fck\u00fbmetin otoritesini de dikkate almak suretiyle, Yahya Kaptan’\u0131n \u015fu aral\u0131k kanun\u00ee kovu\u015fturmadan kurtar\u0131lmas\u0131 \u015feklinde \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flanmas\u0131, Kartal’da Necati Bey’e gereken direktifin verilmesi ve sonucun bildirilmesi \u00f6nemle rica olunur. 166 Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal 26 Kas\u0131m 1919 tarihinde Hereke merkezinde de \u015fu telgraf\u0131 ald\u0131m : Millet ad\u0131na istirham ediyorum; bug\u00fcnlerde Binba\u015f\u0131 Necati Bey’in yolsuzluklar\u0131, Kuva-y\u0131 Milliye’yi lekelemektedir. Hemen soru\u015fturma a\u00e7\u0131lmas\u0131na emir buyurulmas\u0131n\u0131 rica ederim. Gebze \u0130l\u00e7esi Milis Komutan\u0131 Yahya \u0130zmit’teki T\u00fcmen Komutan\u0131’ndan ald\u0131\u011f\u0131m cevap aynen \u015fudur : \u0130zmit, 29.11.1919 Sivas’ta 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na \u0130lgi : 25.11.1919 Hey’et-i Temsiliye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na : \u015eimdiye kadar yapt\u0131\u011f\u0131m soru\u015fturmaya g\u00f6re Yahya Kaptan’\u0131n adam \u00f6ld\u00fcrme, bucak m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fc d\u00f6vme gibi su\u00e7lar i\u015flemedi\u011fi, yaln\u0131z Binba\u015f\u0131 Necati denilen zat\u0131n kendi \u015fahs\u00ee \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctebilmek i\u00e7in Yahya Kaptan’\u0131n v\u00fccudunu ortadan kald\u0131rma gayesini g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ve bu konuda z\u00e2t\u0131alinize telgrafla m\u00fcracaatta bulunduklar\u0131 zaman Yahya’y\u0131 da aldatarak yanlar\u0131na getirip \u00f6ld\u00fcrme pl\u00e2n\u0131 kurduklar\u0131 ve Yahya’n\u0131n durumu sezerek kendisini kurtarm\u0131\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Soru\u015fturmay\u0131 gerekti\u011fi \u015fekilde derinle\u015ftiriyorum. Sonucu arz ederim. 1’inci T\u00fcmen Komutan\u0131 R\u00fc\u015ft\u00fc T\u00fcmen Komutan\u0131 R\u00fc\u015ft\u00fc Bey’in birka\u00e7 g\u00fcn sonra verdi\u011fi tamamlay\u0131c\u0131 bilgi \u015fuydu : Sivas’ta 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Hey’et-i Temsiliye’ye : Binba\u015f\u0131 Necati Bey’in, Maltepe At\u0131\u015f Okulu’nda g\u00f6revli memur olmas\u0131na ra\u011fmen, M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Ba\u015fkan\u0131 s\u0131fat\u0131n\u0131 tak\u0131narak, Kuva-y\u0131 Milliye ad\u0131na ba\u015f\u0131na toplad\u0131\u011f\u0131 Arnavut K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesiyle ortal\u0131\u011f\u0131 soydurmakta oldu\u011fu ve Gebze Jandarma Y\u00fczba\u015f\u0131s\u0131 Nail Efendi’nin de bununla i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 hususunda, bende \u015f\u00fcphe kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Son zamanlarda, h\u00fck\u00fbmetin ba\u015f\u0131na dert a\u00e7an Danca Rum bek\u00e7ilerinin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ve Stelianos ad\u0131nda bir zenginin da\u011fa kald\u0131r\u0131larak para istenmesi gibi eylemlerin ad\u0131 ge\u00e7en \u00e7ete vas\u0131tas\u0131yla yapt\u0131r\u0131lmas\u0131 ve b\u00fct\u00fcn bu yap\u0131lanlar\u0131n, b\u00f6yle baya\u011f\u0131l\u0131klara yana\u015fmayan Yahya Kaptan’a y\u00fckletilerek, kendisi hakk\u0131nda gerek oraya gerek h\u00fck\u00fbmete as\u0131ls\u0131z ihbarlarda bulunulmas\u0131, her halde bunlar\u0131n mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t perdesi alt\u0131nda halk\u0131n ve h\u00fck\u00fbmetin ba\u015f\u0131na dert a\u00e7arak kendi keselerini doldurmaktan ba\u015fka bir maksat beslemedikleri ve belki de daha ba\u015fka siyas\u00ee bir maksatlar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yarg\u0131s\u0131n\u0131 do\u011furuyor. \u015eimdiye kadar pek namuslu hareket etmi\u015f ve etmekte olan Yahya Kaptan’\u0131n bu gibi eylemlere kat\u0131lmamas\u0131 ve yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en \u00e7etenin kendi koruma b\u00f6lgesinde hi\u00e7bir rezaletine meydan vermemesi dolay\u0131s\u0131yla, onun v\u00fccudunu resm\u00ee veya gayri resm\u00ee olarak ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. D\u00fcn Yahya Kaptan yan\u0131ma gelerek hayat\u0131n\u0131n tehlikede oldu\u011funu, bu y\u00fczden adamlar\u0131n\u0131n sil\u00e2h ve cephanelerini getirip teslim ederek kendisinin de buradan uzakla\u015faca\u011f\u0131n\u0131 bana resmen s\u00f6yledi. Kendisine gereken \u00f6\u011f\u00fctleri vererek ve dah a hizmet edecek \u00f6nemli zamanlar bulundu\u011funu anlatarak, tekrar yerine g\u00f6nderdim. Her \u015feyi iyi bilmesi gereken Gebze il\u00e7esi kaymakam\u0131ndan durumu resmen sorunca, ald\u0131\u011f\u0131m cevap da tamamen yukar\u0131da arz etti\u011fim \u015fekilde, yani Necati ve Nail Efendi’ lerin aleyhinde, Yahya Kaptan’\u0131n lehindedir. Necati Efendi’ nin \u0130stanbul’da nere ile haberle\u015fti\u011fini bilemiyor isem de, bir yerden aras\u0131ra para ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. Bunlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve cana kastetmi\u015f olmalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, Yahya Kaptan bu b\u00f6lgede durmak istemiyor. Bu bak\u0131mdan zaten muvazzaf bir subay olan Necati Efendi’ nin ba\u015fka bir yere, Nail Efendi’ nin de daha ba\u015fka bir yere 167 g\u00f6nderilmesinin zarur\u00ee oldu\u011funa h\u00fckmediyorum. Oralar\u0131 \u0130stanbul ile haberle\u015fmekte olduklar\u0131ndan, tabi\u00ee bendenizce bir \u015fey yap\u0131lamamaktad\u0131r . Gere\u011finin oraca yerine getirilmesi arz olunur. 1’inci T\u00fcmen Komutan\u0131 R\u00fc\u015ft\u00fc R\u00fc\u015ft\u00fc Bey’in verdi\u011fi bilgilerden uzun uzad\u0131ya bahsederek, durumu 8 Aral\u0131k 1919 tarihinde, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa’ ya yazd\u0131m. Ayn\u0131 tarihte, durum ve Cemal Pa\u015fa’ ya yap\u0131lan m\u00fcracaat a\u00e7\u0131klanarak, i\u015fin takibi, \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015fkanlar\u0131na da bildirildi. On dokuz g\u00fcn sonra, yani 27 Aral\u0131k 1919 tarihli ve \u015fifreli, \u015fifrenin alt\u0131nda Vas\u0131f, d\u0131\u015f\u0131nda Albay \u015eevket Bey’ in imzalar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan uzun bir telgrafla, \u015fu bilgi veriliyordu : G\u00fcvensizlik ve huzur yoklu\u011funun ba\u015fl\u0131ca sorumlular\u0131 Yahya Kaptan ile arkada\u015f\u0131 Kara Aslan ve Alemda\u011f\u0131’nda dola\u015fan Sad\u0131k \u00e7eteleridir. Yahya Kaptan’\u0131n birtak\u0131m \u015f\u0131mar\u0131kl\u0131klar\u0131ndan bahsettikten sonra, “… Bizi, art\u0131k bu haydutu zarar veremeyecek bir duruma getirmeye te\u015febb\u00fcs ettirmi\u015fti.” \u00d6teden beri aralar\u0131 iyi olmayan K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesinin itibarda olmas\u0131 kendisini \u00e7e\u015fitli yollarla su\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6rtbas etmeye y\u00f6neltmi\u015ftir. Y\u00fczba\u015f\u0131 Hail, Yahya’n\u0131n aleyhindedir. Necati Bey’e gelince, d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan eski h\u00fck\u00fbmet zaman\u0131nda Kartal il\u00e7esine ba\u015fkan se\u00e7ilerek, Kuva-y\u0131 Milliye ad\u0131na merkezle ilgisini kesmi\u015f, Mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131 kuvvetlendirmi\u015f… Yenik\u00f6y Rumlar\u0131n\u0131n etraftaki sark\u0131nt\u0131l\u0131klar\u0131 \u00fczerine, K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesini dola\u015ft\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015f. . . Taraf\u0131n\u0131zdan para da verilmi\u015ftir. Yahya Kaptan her \u015feyi sonu\u00e7suz b\u0131rakmak manevras\u0131na ba\u015fvurmaktad\u0131r. Binba\u015f\u0131 Necati, biraz idaresiz ise de cezay\u0131 hak etmi\u015f de\u011fildir. Gebze kaymakam\u0131n\u0131n. . . bir an \u00f6nce ba\u015fka bir yere al\u0131narak Rum ve Ermeni entrikalar\u0131na son verdirilmesi. . . Efendiler, bu bilgiler aras\u0131nda, benim bilmedi\u011fim noktalar da vard\u0131. S\u00f6z geli\u015fi, ben K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesinden ve onun itibarl\u0131 oldu\u011fundan habersizdim. Bu \u00e7eteye Necati Bey vas\u0131tas\u0131yla para verdi\u011fimi kesinlikle hat\u0131rlayam\u0131yordum. Yahya Kaptan’\u0131n, verdi\u011fimiz direktif gere\u011fince, d\u00fc\u015fman \u00e7etelerini yok etmeye ve hi\u00e7 olmazsa, onlar\u0131n, Hristiyan halka sald\u0131rarak d\u00fc\u015fman\u0131n maksad\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye y\u00f6nelmi\u015f olan b\u00fct\u00fcn te\u015febb\u00fcslerini ba\u015far\u0131s\u0131z k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 pek\u00e2l\u00e2 biliyorduk. Gebze kaymakam\u0131n\u0131n i\u00e7y\u00fcz\u00fc, \u015fimdi ekleyece\u011fim belgelerle anla\u015f\u0131labilecektir, san\u0131r\u0131m. 4 Ocak l92l tarihinde, T\u00fcmen Komutan\u0131 R\u00fc\u015ft\u00fc Bey’e, Vas\u0131f Bey’in verdi\u011fi bilgiyi oldu\u011fu gibi \u00f6zetleyerek, bu bilgilerin kendisince verilen bilgilerle \u00e7eli\u015fti\u011fini bildirdim. Bu bak\u0131mdan durumun g\u00fcvenilir ve inan\u0131l\u0131r kimseler vas\u0131tas\u0131yla bir kere daha soru\u015fturulup incelettirilmesini ve kendi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle birlikte a\u00e7\u0131k olarak bildirilmesini rica ettim. Efendiler, bu konuda, ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yarayan belgeler \u00fczerinde bilgi sahibi olman\u0131z\u0131 istedi\u011fim i\u00e7in, R\u00fc\u015ft\u00fc Bey’ in cevab\u0131n\u0131 oldu\u011fu gibi bilginize sunmama m\u00fcsaade buyurunuz : D\u00fczce, 7\/8.1.1920 168 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na \u0130lgi : 4.1.1920 tarihli \u015fifre : Hey’et-i Temsiliye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na, Yahya Kaptan’ la ilgili t\u00fcrl\u00fc su\u00e7lamalar \u00fczerine, birka\u00e7 defa, Y\u00fczba\u015f\u0131 Ali Agu\u015f Efendi vas\u0131tas\u0131yla yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131m soru\u015fturma, onun lehinde \u00e7\u0131kt\u0131. Bununla birlikte kendisi cahil oldu\u011fundan, hizmet ediyorum zann\u0131 ile baz\u0131 \u015feyler yapm\u0131\u015f olabilir. B\u00fcy\u00fck ve K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan’ lar zaten e\u015fkiyad\u0131r. Ancak, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n aleyhinde bir g\u00f6r\u00fc\u015fe sahip oldu\u011fu \u015f\u00fcphesiz olan ve Yahya hakk\u0131nda herkesten \u00e7ok \u015fik\u00e2yet\u00e7i olmas\u0131 gereken Gebze kaymakam\u0131na bu konuda yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131lara alm\u0131\u015f oldu\u011fum 1.12.1919 tarih ve 17 say\u0131l\u0131 cevab\u0131n sureti a\u015fa\u011f\u0131da oldu\u011fu gibi verilmi\u015ftir. Bendeniz, bu telgraftaki bilgilere k\u0131smen olsun inanmak zorunda kald\u0131m ve ayn\u0131 inan\u00e7la bu yaz\u0131lar\u0131 \u0130stanbul’a, bizzat \u015eevket Bey’ e de g\u00f6sterdim. Bendenizin bilemedi\u011fi baz\u0131 sebeplerle, \u0130stanbul’ca hakk\u0131nda bir muamele yap\u0131lmas\u0131na gerek duyuldu\u011fu takdirde, elbette bir \u015fey denemeyece\u011fi arz olunur. Suret \u0130lgi : 30.11.1919 tarih ve 53 say\u0131l\u0131 y\u00fcksek emirleri. Kartal M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Ba\u015fkan\u0131 Binba\u015f\u0131 Necati Bey’ in, adam \u00f6ld\u00fcrme ve bucak m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fc d\u00f6vme ile ilgili ihbarlar\u0131, \u015fah\u0131s ve zaman belirtilmedi\u011fi i\u00e7in ger\u00e7ek olarak kabul edilemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc, d\u00f6v\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bildirilen bucak m\u00fcd\u00fcr\u00fc Burhaneddin Bey, Yahya Kaptan taraf\u0131ndan d\u00f6v\u00fclmedi\u011fini ve tecav\u00fcze u\u011framad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131l\u0131 olarak bildirdi\u011fi gibi, hu konuda bendenizin makam\u0131na herhangi bir \u015fik\u00e2yette de bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. Adam \u00f6ld\u00fcrme konusuna gelince, Yahya Kaptan hakk\u0131nda h\u00fck\u00fbmete ve adliyeye hi\u00e7bir yerden b\u00f6yle bir cinayetle ilgili m\u00fcracaat ve \u015fik\u00e2yet olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, aleyhinde, yakalanmas\u0131 i\u00e7in bir tebligat bile yoktur. E\u011fer bununla, Dar\u0131ca Rumlar\u0131ndan iki Rum’un \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ve Kartal’\u0131n Pa\u015fa k\u00f6y\u00fcnden Stelianos \u00c7orbac\u0131’ n\u0131n da\u011fa kald\u0131r\u0131larak fidye istenmesi kastediliyorsa, bu cinayetlerin K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesi taraf\u0131ndan i\u015flendi\u011fi kanaati yayg\u0131n ve do\u011frudur. Bu \u00e7ete Yahya Kaptan’ a \u00f6teden beri d\u00fc\u015fman oldu\u011fundan ve esasen Y\u00fczba\u015f\u0131 Nail Efendi taraf\u0131ndan kanat gerilip korunurken, say\u0131s\u0131 on sekiz ki\u015fiye ula\u015fan bu \u00e7etenin, \u015fimdi Binba\u015f\u0131 Necati Bey’ in emrine verildi\u011fi ve hatt\u00e2 kendilerine elli\u015fer lira maa\u015f ba\u011flanmakta oldu\u011fu haber al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7etenin k\u00f6yleri soymaktan geri durmad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Binba\u015f\u0131 Necati Bey’ in, Y\u00fczba\u015f\u0131 Nail Bey’ in eski okul arkada\u015f\u0131 oldu\u011fu, kendisiyle bir bu\u00e7uk ay \u00f6nce Ayd\u0131nl\u0131 k\u00f6y\u00fcnde, K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesi \u00fcyelerinden Ali Kaptan’ \u0131n da\u011fa kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00c7orbac\u0131’ dan al\u0131nan parayla yapt\u0131\u011f\u0131 me\u015fhur d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcnde g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bilinmektedir. Daha sonra Binba\u015f\u0131 Necati Bey , bir\u00e7ok defa Y\u00fczba\u015f\u0131 Nail Bey’ in evine gelerek misafir olmu\u015ftur. Her ikisi de ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncede olduklar\u0131 i\u00e7in, Y\u00fczba\u015f\u0131 Nail Bey \u00f6teden beri Yahya Kaptan’ \u0131n aleyhindedir. Yahya Kaptan te\u015fkilat\u0131 kurdu\u011fu s\u0131rada, y\u00fczba\u015f\u0131 Nail Bey, onu bulundu\u011fum kazan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karmaya ve uzakla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi, K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesi taraf\u0131ndan i\u015flendi\u011fi s\u00f6ylenen ve do\u011frulu\u011funa \u015f\u00fcphe olmayan yukar\u0131daki iki cinayet olay\u0131n\u0131n, Kuva-y\u0131 Milliye’yi kirletmek ve Yahya Bey’ i lekelemek d\u00fc\u015f\u00fcnce ve maksad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 hissedilmi\u015ftir. Oysa, bu cinayetler, Aslan \u00e7etesinin faaliyet ve hareket alan\u0131 i\u00e7inde i\u015flenmi\u015ftir. Hatt\u00e2, Y\u00fczba\u015f\u0131 Nail Bey’ in, kovu\u015fturma yapmak \u00fczere g\u00f6nderilecek olan \u0130stanbul Muhafiz Alay\u0131’na mensup S\u00fcvari M\u00fcfrezesi Komutan\u0131 Hakk\u0131 Bey’ i, art\u0131k gelmesine l\u00fczum kalmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esi ile, haberle\u015fme s\u0131ras\u0131nda \u0130stanbul’a naklettirip i\u015fi takipsiz b\u0131rakt\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fu da bir ger\u00e7ektir. E\u011fer s\u00f6z\u00fc edilen adam \u00f6ld\u00fcrme olay\u0131 bundan ba\u015fka bir olay ise, durumun a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmas\u0131 i\u00e7in, \u015fah\u0131s ve zaman belirtilerek bildirilmesi gerekir. Dar\u0131ca Rum bek\u00e7ilerinin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcn, cinayetin, \u00e7ar\u015f\u0131da serbest gezen K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesi taraf\u0131ndan, i\u015flendi\u011fi haberinin yay\u0131lmas\u0131 \u00fczerine, Y\u00fczba\u015f\u0131 Nail Bey, korkusundan ba\u015fka bir yere naklini istemi\u015f ve kesinlikle burada oturmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Ancak, alay ve tabur komutanlar\u0131 ile Binba\u015f\u0131 Necati Bey buraya gelerek ve Yahya Kaptan hakk\u0131nda bir i\u015flem yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in temsilci S\u0131rr\u0131 Bey’ e yaz\u0131 yazd\u0131racaklar\u0131na s\u00f6z ve g\u00fcvence vererek, Nail Bey’ in burada kalmas\u0131n\u0131 istemi\u015flerdir. Bunun \u00fczerine y\u00fczba\u015f\u0131, 25 Kas\u0131m 1919 sal\u0131 g\u00fcn\u00fc, gidip gelen Necati Bey’ i aldatarak ona ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 169 su\u00e7lamalar yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi, bir yandan telefonla Yahya Kaptan’ \u0131 merkeze davet ettirirken bir yandan da K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesini kendi evinde haz\u0131r bulundurarak yakalamay\u0131 tasarlam\u0131\u015ft\u0131r. Ar\u0131cak, her nedense, bu i\u015fi ger\u00e7ekle\u015ftirmeye cesaret edemeyerek te\u015febb\u00fcs\u00fcnden vazge\u00e7ti\u011fi i\u00e7in, Necati Bey de Kartal’a d\u00f6nmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte bundan dolay\u0131d\u0131r ki, Y\u00fczba\u015f\u0131 Nail Bey, gerek Necati Bey ve gerek kendine \u00e2let etti\u011fi K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesi vas\u0131tas\u0131yla, Yahya Kaptan aleyhinde su\u00e7lama ve tertiplere ba\u015fvurmaktan bir an geri kalmamaktad\u0131r. Yahya Kaptan, kendisine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan ve d\u00fc\u015fman olan K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesi gibi k\u00f6yleri ya\u011fmalamaya ve Hristiyanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcp yok etmeye izin vermemi\u015ftir. Kendi emrinde bulunan B\u00fcy\u00fck Aslan Bey \u00e7etesi taraf\u0131ndan baz\u0131 uygunsuzluklar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, derhal bunlar\u0131 \u00f6nleme ve cezaland\u0131rma yoluna giderek, mill\u00ee bir gaye olan vatan\u0131n istikl\u00e2li ve kurtulu\u015fu i\u00e7in disiplin ve g\u00fcvenli\u011fin korunmas\u0131na hizmet etmektedir. Daha \u00f6nce de B\u00fcy\u00fck Aslan Bey \u00e7etesinin aman dilemesine ve s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131na yard\u0131mda bulunarak, h\u00fck\u00fcmet\u00e7e affedilmesini sa\u011flamak suretiyle yapt\u0131\u011f\u0131 hizmetler takdire de\u011fer. Aleyhindeki su\u00e7lamalar\u0131n, y\u00fczba\u015f\u0131n\u0131n \u015fahs\u0131l emellerine boyun e\u011fmemi\u015f olmas\u0131ndan, K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesi taraf\u0131ndan i\u015flenip Yahya Kaptan’ \u0131n \u00fcst\u00fcne y\u0131k\u0131lmak istenen cinayet olaylar\u0131n\u0131n eksik olmamas\u0131ndan ve bunl\u00e2ra c\u00fcr’et edenlerin korunmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla teess\u00fcf ederek y\u00fczba\u015f\u0131ya \u015fiddetli uyar\u0131larda bulunmas\u0131ndan ileri geldi\u011fi arz olunur. (Gebze Kaymakam\u0131 Nurettin) 1′ inci T\u00fcmen ve Bolu B\u00fclgesi Komutan\u0131 R\u00fc\u015ft\u00fc Efendiler, bu bilgilerin al\u0131nmas\u0131ndan \u00f6nce \u015f\u00f6yle bir haber verdiler : Tav\u015fanc\u0131l’da Yahya Kaptan’ \u0131n etraf\u0131 sar\u0131ld\u0131. Bunu yapan \u0130stanbul’dan gelen bir asker\u00ee birliktir. Bu haber \u00fczerine, \u0130zmit’teki T\u00fcmen Komutanl\u0131\u011f\u0131’ndan, 7 Aral\u0131k 1920 tarihli \u015fifre ile, makine ba\u015f\u0131nda durumu sorduk. E\u011fer bu haber do\u011fru ise, “\u0130stanbul’dan geldi\u011fi bildirilen birlik komutan\u0131na, Yahya Kaptan’\u0131n bizim adam\u0131m\u0131z oldu\u011funu, e\u011fer bir kusur ve kabahati varsa, taraf\u0131m\u0131zdan gere\u011finin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n tabi\u00ee bulundu\u011funu, Yahya Kaptan ‘\u0131n sar\u0131lmas\u0131na ve tutuklanmas\u0131na hi\u00e7bir \u015fekilde raz\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bildiriniz” dedik. Efendiler, 7 Ocak 1920’de yaz\u0131l\u0131p, 8 Ocak’ta ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z iki telgraf vard\u0131r. Bunlardan biri \u0130zmit’ten, 1’ inci T\u00fcmen Komutan\u0131 Vekili imzas\u0131yla Fevzi Bey ‘dendir. \u015eunlar yaz\u0131l\u0131d\u0131r : ” Bu gece iki bin ki\u015filik bir kuvvet Tav\u015fanc\u0131l’a \u00e7\u0131karak Kuva-y\u0131 Milliye Komutan\u0131 Yahya Bey ‘i \u00e7evirmi\u015flerdir. Yap\u0131lacak i\u015flemin bildiriln\u0131esi arz olunur.” Di\u011fer telgraf, D\u00fczce’de bulunan as\u0131l T\u00fcmen Komutan\u0131’ndan geliyordu. R\u00fc\u015ft\u00fc Bey, merkezde bulunan vekilinden ald\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 bilgileri veriyordu. T\u00fcmen Komutan Vekili Fevzi Bey’in, 7 Ocak 1920 tarihli a\u00e7\u0131klama bekleyen telgraf\u0131m\u0131za verdi\u011fi 7\/8 Ocak 1920 tarihli cevab\u0131nda, Yahya Kaptan’\u0131n daha ele ge\u00e7medi\u011fi, Kuva-y\u0131 Milliye ile gelen m\u00fcfreze aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma ihtimalinin bulundu\u011fu ve gelen m\u00fcfreze komutan\u0131na emrimizi bildirece\u011fi haber veriliyordu . Efendiler, o tarihte milletvekili olarak \u0130stanbul’da bulunan yaverim Cevat Bey’ den,10 Ocak 1920 tarihinde \u015f\u00f6yle bir telgraf geldi : Harbiye, 10.01.1920 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne : 6.1.1920 gecesi sabaha kar\u015f\u0131 Genel Jandarma Komutan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Hilmi Bey ve \u00dcsk\u00fcdar Jandarma Komutan\u0131 Nazmi Bey komutas\u0131nda d\u00f6rt subay, elli jandarma ve Y\u00fczba\u015f\u0131 Nahit Efendi 170 komutas\u0131nda, \u0130stanbul Muhaf\u0131z Alay\u0131’ndan doksan er, Band\u0131rma vapurunun \u0131\u015f\u0131klar\u0131 s\u00f6nd\u00fcr\u00fclerek Hereke’ye g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve sabahleyin erkenden Hereke’ye \u00e7\u0131kan m\u00fcfreze derhal Tav\u015fanc\u0131l’\u0131 ku\u015fatm\u0131\u015f ve bir\u00e7ok ev bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Gelen Hey’et, k\u00f6y ihtiyar hey’etini toplayarak, vatan haini olan Yahya’ y\u0131 teslim etmez veya nerede oldu\u011funu s \u00f6ylemezlerse, Tav\u015fanc\u0131l’\u0131 insanlar\u0131yla birlikte yakacaklar\u0131n\u0131 bildirirler. \u0130htiyar hey’eti, Yahya Kaptan’ \u0131n iki g\u00fcnden beri k\u00f6ylerinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve nerede bulundu\u011funu bilmediklerini \u0131srarla s\u00f6yledi. Yahya, sa\u011f olarak ele ge\u00e7emeyecektir. Fakat Yahya’ n\u0131n yok edilmesinden sonra Marmara B\u00f6lgesine sahip ve h\u00e2kim olan ve her g\u00fcn \u0130ngilizler ve Frans\u0131zlar taraf\u0131ndan sil\u00e2hland\u0131r\u0131lan Rumlar\u0131n ve \u0130stanbul’daki rezillerin pek b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131ya ula\u015facaklar\u0131 bellidir. Kuva-y\u0131 Milliye ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131makta olan Yahya’ n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, \u0130zmit, Adapazar\u0131 ve \u0130stanbul dolaylar\u0131nda, d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z hesab\u0131na bir\u00e7ok fesat \u00e7etelerinin de do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. Bundan dolay\u0131, Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ nin i\u015fe el koymas\u0131yla, Yahya’ n\u0131n da ad de\u011fi\u015ftirerek daha \u00f6nce arz etti\u011fim \u015fekilde serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in gerekenlere emir buyurulmas\u0131 istirham olunur (Cevat). Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Bu telgraf\u0131n, “Harbiye \u015fifresiyle ve Cemal Pa\u015fa imzas\u0131yla kapat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, i\u00e7inde Cemal Pa\u015fa ‘n\u0131n i\u015fe el koymas\u0131yla Yahya’ n\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131” \u00e7aresinin bulunmas\u0131 c\u00fcmlesi dikkat \u00e7ekicidir. Demek ki, Cemal Pa\u015fa, Cevat Bey’ in telgraf\u0131n\u0131 , okumaya gerek duymadan, kendi \u015fifresi ve imzas\u0131 ile \u00e7ekilmesine m\u00fcsaade etmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bir defa Yahya’ y\u0131 takip ettiren Cemal Pa\u015fa’d\u0131r. Bundan ba\u015fka serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kendi yard\u0131mlar\u0131n\u0131n kendisi taraf\u0131ndan emrolunmas\u0131n\u0131, kendi bilgisi dahilinde elbette yazd\u0131rmazlard\u0131. \u0130zmit’ten T\u00fcmen Komutan\u0131 Vekili’nden gelen 9 ve 10 Aral\u0131k 1920 tarihli iki telgrafla, duyuldu\u011funa g\u00f6re iki \u00e7arp\u0131\u015fmadan sonra, Yahya Kaptan’\u0131n \u00f6l\u00fc olarak ele ge\u00e7irildi\u011fi bildirildi. 11 Ocak 1920’de, T\u00fcmen Komutan Vekili’nden, \u0130stanbul’dan gelen m\u00fcfreze komutan\u0131na, benim ad\u0131ma tebligatta bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordum. \u00dc\u00e7 g\u00fcn sonra 14 Ocak 1920 tarihli raporunda T\u00fcmen Komutan\u0131 Vekili \u015fu bilgiyi verdi: “Bizzat yapt\u0131\u011f\u0131m soru\u015fturmadan… \u00e7arp\u0131\u015fma olmad\u0131\u011f\u0131 ve yaln\u0131z, Yahya Kapta n ‘\u0131n teslim olduktan sonra, k\u00f6y d\u0131\u015f\u0131nda kesici bir \u00e2letle \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kafatas\u0131n\u0131n olmamas\u0131 bunu do\u011frulamaktad\u0131r”. Efendiler, bu u\u011fursuz haber \u00fczerine, \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131za, 20 Ocak 1920 tarihinde, Albay \u015eevket Bey vas\u0131tas\u0131yla \u015fu telgraf\u0131 yazd\u0131k : Yahya Kaptan’ \u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin sebepleri ile, teslim olduktan sonra kasten \u015fehit edildi\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinde kimlerin elinin ve etkisinin bulundu\u011funun, \u0130stanbul’dan m\u00fcracaat eden pek \u00e7ok fedak\u00e2r arkada\u015fa a\u00e7\u0131klama yap\u0131lmak \u00fczere acele bildirilmesi rica olunur, efendim, Hey’eti Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal Eski bir yaz\u0131m\u0131za kar\u015f\u0131l\u0131k olmak \u00fczere, \u0130stanbul’dan 20 Ocak 1920’de yaz\u0131l\u0131p bir g\u00fcn sonra elimize ge\u00e7en telgraf da \u015fuydu : Be\u015fikta\u015f, 20.1.1920 Ankara’da 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u00d6zel : \u0130lgi :17.1.1920. 171 1- Olay yerinde bulunan g\u00fcvenilir bir zat\u0131n ifadesine g\u00f6re, Yahya Kaptan yakalan\u0131p k\u00f6y d\u0131\u015f\u0131nda bulunan karakola g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrken, \u00e7evreden on kadar e\u015fk\u0131yan\u0131n karakol \u00fczerine ate\u015f etmesi \u00fczerine, ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve bu s\u0131rada \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bununla birlikte, iyi bir soru\u015fturma yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in h\u00fck\u00fbmete ba\u015fvuruldu. 2 – Yahya Kaptan’ \u0131n Kuva-y\u0131 Milliye ad\u0131na pek \u00e7ok k\u00f6t\u00fcl\u00fckler yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylentisi a\u011f\u0131zdan a\u011f\u0131za yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00f6zel ve resm\u00ee yoldan yap\u0131lan soru\u015fturma da bunu do\u011frulad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, h\u00fck\u00fbmet kovu\u015fturmaya karar vermi\u015fti. Ancak Hey’etimizce kendisinin ge\u00e7ici bir s\u00fcre i\u00e7in gizlenerek Kuva-y\u0131 Milliye i\u015flerine kar\u0131\u015fmamas\u0131 ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe c\u00fcr’et etmemesi, yan\u0131nda bulunan ka\u00e7ak er ve jandarmalar\u0131 geri g\u00f6ndermesi \u015fart\u0131yla kovu\u015fturma yap\u0131lmamas\u0131 istenmi\u015f ve ilgililer kat\u0131nda te\u015febb\u00fcslerde bulunuldu\u011fu gibi, Gebze’ye \u00f6zel olarak bir memur da g\u00f6nderilmi\u015fti. Bu s\u0131rada h\u00fck\u00fbmet, birdenbire gizlice asker g\u00f6ndermi\u015f; yaln\u0131z Yahya Kaptan’ \u0131 ele ge\u00e7irmek istedi\u011fini il\u00e2n etmi\u015f ve arz edilen durum meydana gelmi\u015ftir, efendim. \u00c7anakkale M\u00fcstahkem Mevkii Komutan\u0131 \u015eevket Efendiler, “K\u00f6y d\u0131\u015f\u0131ndaki karakola g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrken \u00e7evreden ate\u015f edilmi\u015f (?) . Ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, bu s\u0131rada \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f (?).” Bu s\u00f6zlerin, bu gibi suikastlerde bir form\u00fcl gibi kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamamak i\u00e7in, \u00e7ok safdil olmak l\u00e2z\u0131md\u0131r. Yahya Kaptan’ \u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in, birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ve karar verdikleri h\u00fck\u00fbmetin, gizlice, birdenbire bir oldubittiye getirivermi\u015f oldu\u011fu yolundaki s\u00f6zler de dikkate de\u011fer. \u0130stanbul’da, jandarmadan, \u0130stanbul Muhaf\u0131z Alay\u0131’ndan subay ve asker g\u00f6revlendiriliyor… \u0130stanbul’da duruma h\u00e2kim olduklar\u0131n\u0131 iddia eden te\u015fkil\u00e2t ba\u015fkanlar\u0131m\u0131z bunu \u00f6\u011frenemiyorlar. Kara Vas\u0131f Bey’in bu telgraf\u0131na verdi\u011fimiz cevapta \u015fu hususu sorduk : \u015eifre Ankara, 22.1.1920 \u0130stanbul’da \u00c7anakkale M\u00fcstahkem Mevkii Komutan\u0131 \u015eevket Bey’e, Yahya Kaptan’ \u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi olay\u0131n\u0131 cidd\u00ee olarak takip eden ve \u00f6zellikle \u0130stanbul’da hesab\u0131n\u0131 isteyen pek \u00e7ok kimse vard\u0131r. Ger\u00e7e\u011fin anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in, yayg\u0131n s\u00f6ylenti derecesine vard\u0131\u011f\u0131 bildirilen k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin nelerden ibaret oldu\u011funun bildirilmesi rica olunur. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal Efendiler, bu a\u00e7\u0131klama iste\u011fimize gelen cevab\u0131 da, sabr\u0131n\u0131za s\u0131\u011f\u0131narak oldu\u011fu gibi, bilginize sunaca\u011f\u0131m : Be\u015fikta\u015f, 24.1.1920 Ankara’da 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u00d6zel : \u0130lgi : 20.1.1920 1 – Yahya Kaptan’\u0131n teslim olduktan sonra \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc i\u015fittik. Soru\u015fturma yap\u0131yoruz. Sonucu arz edece\u011fiz. 172 2 – \u00d6ld\u00fcr\u00fclmesinin sebebi hi\u00e7 kimseyi dinlememesi, Kuva-y\u0131 Milliye ad\u0131na a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa zul\u00fcm ve e\u015fk\u0131yal\u0131k yapmas\u0131, e\u015fkiyay\u0131 \u00f6teden beri gizlemesi veya g\u00f6sterilen yere gitmesi i\u00e7in verilen emirleri dinlememesi \u00fczerine h\u00fck\u00fbmetin, kendisine k\u00f6ylerden ve \u00e7evreden m\u00fcracaat edenlerin \u0131srar\u0131na dayanamayarak, kendili\u011finden ve hatt\u00e2 hey’etimizin haberi olmadan te\u015febb\u00fcse ge\u00e7mesidir, efendim. (Vas\u0131f). \u00c7anakkale M\u00fcstahkem Mevki Komutan\u0131 Albay \u015eevket Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, telgraf\u0131n ikinci maddesindeki, Yahya Kaptan’ n\u0131n hi\u00e7 kimseyi dinlememesinin, \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesine sebep olarak g\u00f6sterilmesi asla do\u011fru olamaz. Merhum \u015fehit, beni dinliyordu, benden emir al\u0131yordu. Verdi\u011fim emre g\u00f6re hareket ediyordu. Ba\u015fka bir makama veya \u015fah\u0131slara ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu, onlardan emir almas\u0131 gerekti\u011fini kendisine emretmemi\u015ftim. Bu sebeple, \u0130stanbul’dan her \u00f6n\u00fcne gelenden, Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131’ndan, Jandarma Komutan\u0131 h\u00e2in Kemal Pa\u015fa’ dan verilen emirleri dinlememesi zaten bizim istedi\u011fimiz \u015feydi. Kuvay\u0131 Milliye ad\u0131na e\u015fk\u0131yal\u0131k ve zul\u00fcm yapan\u0131n da kendisi olmay\u0131p, K\u00fc\u00e7\u00fck Aslan \u00e7etesi gibi, haince bir maksatla kurulduklar\u0131 belgelere dayan\u0131larak anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f bulunan \u00e7eteler idi. Yahya ‘n\u0131n bunlann e\u015fk\u0131yal\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 da, s\u00f6zlerine g\u00fcvenilmesi gereken kimselerin soru\u015fturmalar\u0131yla kesinle\u015fmi\u015f bir durumdur. Gebze M\u00fcdafaa-i Hukuk Hey’eti Ba\u015fkan\u0131 ile Gebze kaymakam\u0131 Fevzi Bey’ in ortak imzalar\u0131yla, bu \u00fcz\u00fcc\u00fc olay\u0131n meydana geli\u015finden \u00f6nce, makine ba\u015f\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f bir m\u00fcracaat\u0131 da belirtmeden ge\u00e7emeyece\u011fim : Gebze Kuva-y\u0131 Milliye Komutan\u0131 Yahya Bey hakk\u0131nda baz\u0131 kimselerin yapt\u0131klar\u0131 iftiralar \u00fczerine, en sonunda sal\u0131 gecesi \u0130stanbul’dan komutanlar ve y\u00fcksek r\u00fctbeli subaylar komutas\u0131nda gelen iki bin ki\u015filik kadar bir kuvvetle, kendisinin Tav\u015fanc\u0131l’da ku\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve ku\u015fatman\u0131n h\u00e2l\u00e2 devam etmekte oldu\u011fu \u015fimdi halktan ald\u0131\u011f\u0131m bilgilerden anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6yle vatan\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan bir kimseye kar\u015f\u0131 yap\u0131lan bu i\u015flemin pek haks\u0131z oldu\u011fu y\u00fcksek komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131zca bilinmektedir. Yahya Bey’ in kurtar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ne gibi bir muamele yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n emir buyurulmas\u0131n\u0131 makine ba\u015f\u0131nda bekliyoruz. Kaymakam M\u00fcdafaa-i Hukuk Hey’eti Ba\u015fkan\u0131 Fevzi Hac\u0131 Ali Efendiler, o tarihlerde, \u0130zmit b\u00f6lgesinde Kuva-y\u0131 Milliye te\u015fkil\u00e2t\u0131 ile u\u011fra\u015fan Milletvekili S\u0131rr\u0131 Bey’ in de bu konuda verdi\u011fi bilgileri oldu\u011fu gibi sunmama m\u00fcsaadenizi rica ederim : \u0130zmit, 11.1.1920 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na 1 – Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u00f6zel: Haberle\u015fmesi d\u00f6rt g\u00fcn \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f olan Yahya Kaptan konusu, nihayet, haber alm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131z \u00fczere, kendisinin \u015fehit edilmesiyle sonu\u00e7land\u0131. 2 – Yahya Kaptan’ \u0131n, \u0130stanbul giri\u015finde te\u015fkil\u00e2tlanm\u0131\u015f bir durumda bulunmas\u0131, herhalde Kuva-y\u0131 Milliye’ye kar\u015f\u0131 cephe alm\u0131\u015f bulunan kimselere y\u0131ld\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan, kendisinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n pl\u00e2nland\u0131\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur. 3 – Yahya Kaptan’ \u0131n bu maksatla \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131, olay\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 kalma niteli\u011finden \u00e7\u0131karmakta ve Hey’et-i Temsiliye’ce \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesini gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. 4 – \u0130zmit sanca\u011f\u0131, e\u015fkiya y\u00fcz\u00fcnden tedirgin iken, yerinden k\u0131m\u0131ldamayan ve komutas\u0131 alt\u0131ndaki hi\u00e7bir birli\u011fe emir vermeyen, yan\u0131ndaki hapishaneden on be\u015f yirmi ki\u015finin birden ka\u00e7mas\u0131n\u0131 basit g\u00fcnl\u00fck olaylardan sayan Alay Komutan\u0131 Hikmet Bey, Yahya ‘ n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesini \u00f6nemli bir mesele 173 saym\u0131\u015ft\u0131r. Yan\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 jandarma kuvvetleri ile bizzat yola \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve sonunda Kuva-y\u0131 Milliye’ye a\u011f\u0131r bir darbe vurmak suretiyle maksad\u0131na eri\u015fmi\u015f bulunuyor. Devam\u0131 var (Milletvekili S\u0131rr\u0131) . 1′ inci T\u00fcmen Komutan\u0131 Vekili Fevzi 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na 5 – Gebze’de kurulmu\u015f bulunan Kuva-y\u0131 Milliye’nin ba\u015fs\u0131z kalmas\u0131, bunadan sonra oralar\u0131 korku i\u00e7inde b\u0131rakacakt\u0131r. 6 – Buralarca b\u00fct\u00fcn Kuva-y\u0131 Milliye’nin dayana\u011f\u0131 olarak bilinen Yahya’ n\u0131n bu \u015fekilde ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, kamuoyunu hakl\u0131 olarak kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 7- Yahya’ n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, h\u00fck\u00fbmetin Kuva-y\u0131 Milliye’ye kar\u015f\u0131 bundan sonra tak\u0131naca\u011f\u0131 sald\u0131rgan tavra delil say\u0131lmaktad\u0131r. 8 – Bu hareket \u00fczerine, hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki, yabanc\u0131lar taraf\u0131ndan da, Kuva-y\u0131 Milliye’nin h\u00fck\u00fbmetin g\u00f6z\u00fcnde de\u011fersiz ve yok edilebilir nitelikte g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yarg\u0131s\u0131na var\u0131lacakt\u0131r. Bu bak\u0131mdan gerekli tedbirler al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Devam\u0131 var (Milletvekili S\u0131rr\u0131) . 1′ inci T\u00fcmen Komutan\u0131 Vekili Fevzi 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’n 68 say\u0131l\u0131 \u015fifreye ektir. \u00d6ncekilerin devam\u0131d\u0131r : 1 – Durum kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131ktan kurtar\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve Gebze kuvvetlerinin hemen g\u00fcvenilir bir kimseye verilmesi tedbiri al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, \u00dcsk\u00fcdar sanca\u011f\u0131 da dahil olmak \u00fczere, b\u00fct\u00fcn \u0130zmit sanca\u011f\u0131nda, bir tek ki\u015finin bile Kuva-y\u0131 Milliye’yi tutmas\u0131na imk\u00e2n bulunamayaca\u011f\u0131 kesinlikle bilinmelidir. 2 – Jandarma Alay Komutan\u0131 Hikmet Bey’ in vakit kaybetmeden yerinden al\u0131nmas\u0131 \u015fartt\u0131r. 3 – izmit sanca\u011f\u0131nda Kuva-y\u0131 Milliye’nin varl\u0131k g\u00f6sterebilmesi, ordu hizmetinde bulunan Kaymakam Revzi Bey’ in, jandarma komutan\u0131 olmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ba\u015fka \u00e7are yoktur. Bunu \u00f6nemle bilginize sunuyorum (Milletvekili S\u0131rr\u0131). 1′ inci T\u00fcmen Komutan\u0131 Vekili Fevzi 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na 79 say\u0131l\u0131 \u015fifreye ektir : 1- Kuva-y\u0131 Milliye’ye Anadolu taraflar\u0131nda de\u011fer verilmedi\u011fi ve horland\u0131\u011f\u0131 yolundaki s\u00f6ylentiler, \u00fcz\u00fcc\u00fc olay \u00fczerine muhaliflere daha \u00e7ok kuvvet kazand\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fundan, kuvvet ve kudretin kayba u\u011framad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterecek fiil\u00ee bir tedbir al\u0131nmas\u0131 \u015fartt\u0131r. 2 – Ali Fuat Pa\u015fa Hazretleri’nin buraya kadar te\u015friflerini gerekli g\u00f6rmekteyim. 3 – \u0130zmit sanca\u011f\u0131na \u00f6nem verilmesini ve \u00f6nem verildi\u011fini g\u00f6sterecek fiil\u00ee tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 gere\u011fini tekrara mecbur oluyorum (Milletvekili S\u0131rr\u0131). 1′ inci T\u00fcmen Komutan\u0131 Vekili 174 Fevzi O tarihte \u0130stanbul’da bulunan Rauf Bey de \u015fu mektubu g\u00f6nderdi : \u0130stanbul, 19.2.1920 Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Yahya Kaptan’ \u0131n teslim olduktan sonra \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc buraca da anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Muhaf\u0131zl\u0131\u011fa m\u00fcracaat edilzni\u015f, otopsi de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00fck\u00fcmet kanun\u00ee kovu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r, efendim. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 arz ederiz, H\u00fcseyin Rauf<\/p>\n

 <\/p>\n

V\u0130CDAN\u0130 G\u00d6REVLER\u0130MDEN B\u0130R\u0130<\/p>\n

Efendiler, Yahya Kaptan ‘\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcne \u015f\u00fcphe kalmam\u0131\u015ft\u0131. Bu ger\u00e7ek bilindikten sonra, onu \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f olan h\u00fck\u00fbmetin, kanuni kovu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131, cinayeti i\u015fleyenlerin meydana \u00e7\u0131kamayaca\u011f\u0131na delil de\u011fil miydi? Fakat Efendiler; zaman, her \u015feyin, her ger\u00e7e\u011fin, tarih \u00f6n\u00fcnde samim\u00ee olarak incelenmesine imk\u00e2n haz\u0131rlar. Sayg\u0131de\u011fer Efendiler; h\u00fck\u00fbmeti ve \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015fkanlar\u0131n\u0131 b\u00f6yle \u00e7irkin bir cinayetin i\u015flenmesinde vas\u0131ta olmaya y\u00f6nelten sebep ve etkenlerin incelenmesinin, ger\u00e7ekten ibret verici sonu\u00e7lar getirece\u011fine inand\u0131\u011f\u0131m i\u00e7indir ki, ilk bak\u0131\u015fta \u00f6nemsiz gibi g\u00f6r\u00fclebilecek bir olay\u0131 delillere ve belgelere dayand\u0131rarak a\u00e7\u0131klad\u0131m. Bu a\u00e7\u0131klamamla, milletin g\u00f6z\u00fcnde, ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyabilecek bir ortam\u0131n do\u011fmas\u0131na yard\u0131m edebildiysem, vicdan\u00ee g\u00f6revlerimden birini yapm\u0131\u015f oldu\u011fuma inanacak ve g\u00f6n\u00fcl huzuru duyaca\u011f\u0131m. Efendiler, bu olay\u0131 incelerken iki noktay\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurmak yararl\u0131 olur. O noktalarda : Birincisi : Sait Molla ‘n\u0131n \u00fcyesi bulundu\u011fu gizli \u00f6rg\u00fct ve Gebze, Kartal b\u00f6lgelerinde bu \u00f6rg\u00fcte ba\u011fl\u0131 \u015fahs\u00ee \u00e7etelerin oynad\u0131\u011f\u0131 rol ile, bu rol\u00fc bizim adamlar\u0131m\u0131za y\u00fcklemekte ve vatansever ge\u00e7inen kimseleri aldat\u0131p kand\u0131rmada g\u00f6sterilen ustal\u0131k ve ba\u015far\u0131. \u0130kincisi : \u0130stanbul te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015fkanlar\u0131d\u0131r ki, bunlar, bizim yani Hey’et-i Temsiliye’nin emrinde ve onun verdi\u011fi direktif ve bilgilere g\u00f6re hareketle y\u00fck\u00fcml\u00fc bulunuyorlard\u0131. Bunlar\u0131n, bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ancak samim\u00ee olarak yerine getirdikleri takdirde, as\u0131l hedefe do\u011fru yar\u0131lmadan y\u00fcr\u00fcmenin m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini de kabul etmeleri gerekirdi. Oysa, bu kimseler, kendi ak\u0131l ve tedbirlerini, Hey’et-i Temsiliye’nin uyar\u0131lar\u0131na ra\u011fmen y\u00fcksek g\u00f6rmekten geri durmam\u0131\u015flar ve hareket serbestliklerine engel olunmas\u0131n\u0131 bir haysiyet meselesi yaparak sinirlenmi\u015fler ve bu sakat duygunun etkisiyle, aldat\u0131lmaya kadar varm\u0131\u015flard\u0131r. \u015eimdi Efendiler, vicdan ve \u015fefkat sahibi olanlar\u0131n y\u00fcreklerini ger \u00e7ekten kan a\u011flatan bir telgraf\u0131 daha merhametli g\u00f6zlerinizin \u00f6n\u00fcne se rerek bu konu ile ilgili a\u00e7\u0131klamalar\u0131ma son verece\u011fim : \u0130stanbul,14.1.1920 Ankara’da Kuva-y\u0131 Milliye Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne E\u015fim Yahya Kaptan , s\u0131rf y\u00fcksek \u015fahsiyetinizle olan ilgisi dolay\u0131s\u0131yla ve kanun kar\u015f\u0131s\u0131nda su\u00e7lu olmaks\u0131z\u0131n teslim oldu\u011fu halde, Gebze Jandarma Y\u00fczba\u015f\u0131s\u0131 Nail ve \u00dcste\u011fmen Abdurrahman Efendi’ler taraf\u0131ndan al\u00e7ak\u00e7as\u0131na \u015fehit edildi. B\u00fct\u00fcn Tav\u015fanc\u0131l halk\u0131 olay\u0131n tan\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Hakk\u0131n yerini 175 bulmas\u0131 i\u00e7in Adliye ve Dahiliye Nezaretlerine ba\u015fvuruldu. \u0130ki tane yetimle peri\u015fan bir durumday\u0131z, Bu konuda y\u00fcksek te\u015febb\u00fcs ve yard\u0131mlar\u0131n\u0131z\u0131 bekliyoruz, emir sizindir. Karag\u00fcmr\u00fck’te Ke\u00e7eciler’de Karaba\u015f Mahallesinde 19 numarada Yahya Kaptan e\u015fi \u015eevket Han\u0131m \u015eimdi Efendiler, vicdan ve \u015fefkat sahibi olanlar\u0131n y\u00fcreklerini ger\u00e7ekten kan a\u011flatan bir telgraf\u0131 daha merhametli g\u00f6zlerinizin \u00f6n\u00fcne sererek bu konu ile ilgili a\u00e7\u0131klamalar\u0131ma son verece\u011fim : 1919<\/p>\n

 <\/p>\n

SONBAHARINDA KAR\u015eILA\u015eTI\u011eIMIZ D\u0130\u011eER BAZI OLAYLAR<\/p>\n

Efendiler, Yahya Kaptan meselesine 20 Kas\u0131m 1919 tarihindeki olaylar dvlay\u0131s\u0131yla dokunduk. Zaman ve mesafe bak\u0131m\u0131ndan bir\u00e7ok atlamalar yaparak bu olay\u0131 \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleri ile a\u00e7\u0131klamak ve tamamlamak zorunda kald\u0131k. \u015eimdi m\u00fcsaade buyurursan\u0131z, tekrar b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarihe d\u00f6nerek, olaylar\u0131 izleyelim : Ankara – Eski\u015fehir demiryolunun i\u015fletilmesine \u0130til\u00e2f Devletleri’nce engel olunmu\u015ftu. Bu yolun i\u015fletilmesi i\u00e7in, \u0130til\u00e2f Devletleri temsilcilerinin, \u015fiddetle protesto edilmesi, 21 Ekim 1919’da Ankara Merkez Hey’eti’ne bildirildi. Adana te\u015fkil\u00e2t\u0131 kurucular\u0131n\u0131n, Ni\u011fde’ye veya Kayseri’ye gelerek ve bizimle temas kurarak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmeleri sa\u011fland\u0131. Ayd\u0131n cephesinde durum g\u00fcnden g\u00fcne tehlikeli ve cidd\u00ee bir hal almakta oldu\u011fundan, Salih Pa\u015fa ile Amasya’da kararla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere, Donanma Cemiyeti’nin d\u00f6rt y\u00fcz bin liras\u0131n\u0131n bu cephenin ihtiya\u00e7lar\u0131na ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’na yazd\u0131k. Bu cephedeki m\u00fccahitlere sil\u00e2h, cephane verilmesini ve cephenin makineli t\u00fcfek ve top\u00e7u birlikleriyle desteklenmesini, Konya’daki 12’inci Kolordu Komutan\u0131’ndan rica ettik. Efendiler, Frans\u0131zlar, Band\u0131rma – Soma demiryolunu denetlemek bahanesiyle, Band\u0131rma’ya bir m\u00fcfreze \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131. Bunlar\u0131n, g\u00fcvenlik durumu m\u00fckemmel olan Band\u0131rma’ya asker g\u00f6nderme haklar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131. Bu noktaya, 24 Kas\u0131m 1919′ da 14′ \u00fcnc\u00fc Kolordu ve 56’ nc\u0131 T\u00fcmen Komutanlar\u0131’n\u0131n dikkatlerini \u00e7ektik. Yabanc\u0131 subaylar, Ayd\u0131n cephesinde dola\u015farak propaganda yap\u0131yorlar ve durumu anl\u0131yorlard\u0131. Bu gibi subaylar\u0131n cephede birliklerle temas etmelerine kesinlikle izin verilmemesi, resm\u00ee m\u00fcracaatlar\u0131n\u0131 h\u00fck\u00fbmete yapmalar\u0131, e\u011fer Kuva-y\u0131 Milliye’ye bir s\u00f6yleyecekleri olursa, merkez hey’etimiz vas\u0131tas\u0131yla bize ba\u015fvurmalar\u0131 gerekti\u011finin kendilerine duyurulmas\u0131, propaganda yapanlar\u0131 olursa, korumal\u0131 olarak b\u00f6lgeden \u00e7\u0131kar\u0131lmalar\u0131 ve kesin bir mecburiyet do\u011farsa, cephede g\u00f6r\u00fclecek \u0130til\u00e2f askerlerine kar\u015f\u0131 da sil\u00e2h kullan\u0131lmas\u0131 cepheye bildirildi. Efendiler, biz \u0130zmir halk\u0131n\u0131n da do\u011frudan do\u011fruya se\u00e7imlere kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak istiyorduk. Bunun i\u00e7in, maksad\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7e\u015fitli yollarla duyuruyorduk. Ne var ki, Yunanl\u0131lar tabiatiyle engelliyorlard\u0131. 29 Kas\u0131m 1919 tarihinde, bu durumu \u0130til\u00e2f Devletleri temsilcileri ve tarafs\u0131z el\u00e7ilikler kat\u0131nda protesto ettik ve bunu, \u0130zmir Telgraf ve Posta Ba\u015f m\u00fcd\u00fcr\u00fc bulunan Ethem Bey ‘e yazarak, \u0130zmir halk\u0131na da duyurmak istedik. Efendiler, belki de bir\u00e7oklar\u0131n\u0131z\u0131n hat\u0131r\u0131ndad\u0131r. \u0130\u015fgal y\u0131llar\u0131nda, Adana’da, Ferda ad\u0131nda, Kuva-y\u0131 Milliye aleyhinde yabanc\u0131 bir gazete yay\u0131nlan\u0131yordu. Bu gazete, s\u0131rf Anadolu’daki kamuoyunu yan\u0131ltmak ve buland\u0131rmak maksad\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015f s\u00fctunlar ve bizim aleyhimizde uydurulmu\u015f sa\u00e7mal\u0131klarla doluydu. \u015e\u00fcphesiz bu gazetenin Anadolu i\u00e7ine sokulmas\u0131na engel olduk. 176 Fakat, bu gazetenin memlekette okunmas\u0131n\u0131 elbette yararl\u0131 bulan, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nin Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 ve Cemal Pa\u015fa’ n\u0131n, defalarca temize \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 Damat \u015eerif Pa\u015fa, Ferda gazetesi denilen bu zehirli pa\u00e7avran\u0131n serbest\u00e7e da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131na engel olunmamas\u0131 i\u00e7in emirler vermi\u015fti. Bu sebeple, \u015eerif Pa\u015fa ‘n\u0131n arkada\u015f\u0131 Cemal Pa\u015fa ‘n\u0131n, 3 Aral\u0131k 1919’da dikkatini \u00e7ekmeyi gerekli bulduk.<\/p>\n

 <\/p>\n

ANKARA’YA GEL\u0130\u015e<\/p>\n

Efendiler, Meclis-i Meb’usan’\u0131n \u0130stanbul’da toplanmas\u0131na engel olamamak zarureti \u00fczerine, \u0130stanbul’da toplanacak Meclis’te, “vatan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, devlet ve milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 elde etmekten ibaret olan gayeyi korumak ve savunmak i\u00e7in anla\u015fm\u0131\u015f, kesin kararl\u0131 bir grup olu\u015fturmay\u0131” tek \u00e7are olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. Bunun sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in, bildi\u011finiz gibi,18 Kas\u0131m 1919 tarihli talimat ve genelgede, milletvekillerinin belirli yerlerde grup grup toplanarak \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015fecekleri \u00f6nemli noktalardan biri olmak \u00fczere bu konuya yer vermi\u015ftik. Ayn\u0131 tarihte, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck ki, bu grubu olu\u015fturabilmek i\u00e7in her sancaktan birer milletvekilini Eski\u015fehir’e davet edelim. Eski\u015fehir \u00fczerinden trenle \u0130stanbul’a gidecek milletvekillerini de, davet edece\u011fimiz milletvekilleri ile birle\u015ftirelim ve kendimiz de Eski\u015fehir’e giderek, yap\u0131lacak genel bir toplant\u0131da enine boyuna g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulunal\u0131m. Bu arada, milletvekillerinin \u0130stanbul’daki g\u00fcvenlikleri ile ilgili tedbirleri de s\u00f6z konusu etmek istiyorduk. Ancak, bundan sonra verece\u011fim bilgilerden anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, bu toplant\u0131y\u0131 Ankara’da kalarak yapmay\u0131 tercih ettik. Sivas’ta bir ay kadar daha kald\u0131ktan sonra, Ankara’ya hareket ettik. Ankara’ya geli\u015fimizi 27 Aral\u0131k 1919 tarihli \u015fu a\u00e7\u0131k tebli\u011f ile her yere duyurduk : Sivas’tan Kayseri yoluyla Ankara’ya hareket eden Hey’et-i Temsiliye, b\u00fct\u00fcn yol boyunca ve Ankara’da, b\u00fcy\u00fck milletimizin \u00e7ok s\u0131cak ve i\u00e7ten gelen vatanseverlik g\u00f6sterileri aras\u0131nda, bug\u00fcn \u015fehre geldi. Milletimizin g\u00f6sterdi\u011fi bu birlik ve kararl\u0131l\u0131k \u00f6rne\u011fi, memleketimizin gelece\u011fine g\u00fcven konusundaki inan\u00e7lar\u0131 sars\u0131lmaz bir \u015fekilde g\u00fc\u00e7lendirici niteliktedir. \u015eimdilik, Hey’et-i Temsiliye’nin merkezi Ankara’dad\u0131r. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 sunar\u0131z, efendim. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal 2 Ocak 1920 tarihinde, Cemiyet Merkez Hey’etlerine, Hac\u0131bekta\u015f’ta \u00c7elebi Cemalettin Efendi’ye Mutki’de Hac\u0131 Musa Bey ‘e ayr\u0131ca bir tebli\u011fde bulunduk. Bu tebli\u011fimizin metni ve yaz\u0131l\u0131\u015f bi\u00e7imi \u015f\u00f6yleydi : . . . yolculu\u011fumuz s\u0131ras\u0131ndaki g\u00f6zlem ve incelemelerimiz, bizlere, ger\u00e7ek koruyucu olan Ulu Tanr\u0131’n\u0131n il\u00e2h\u00ee l\u00fbtfuyla tecell\u00ee eden mill\u00ee birli\u011fimizin dayanm\u0131\u015f oldu\u011fu mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n, k\u00f6kle\u015fmi\u015f, millet ve memleketin gelece\u011fini kurtarmak i\u00e7in ger\u00e7ekten g\u00fcvenilir bir kuvvet ve kudret haline gelmi\u015f oldu\u011funu, \u015f\u00fck\u00fcrler olsun g\u00f6sterdi. D\u0131\u015f durum, bu milli birlik ve kararl\u0131l\u0131k sayesinde ve Erzurum – Sivas Kongreleri esaslar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, vatan\u0131n ve milletin \u00e7\u0131karlar\u0131na elveri\u015fli bir \u015fekle girmi\u015ftir. Kutsal birli\u011fimize, kararl\u0131l\u0131k ve iman\u0131m\u0131za dayanarak, me\u015fru isteklerimizin elde edilece\u011fi g\u00fcne kadar, b\u00fcy\u00fck bir diren\u00e7le \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve bu bildirimizin genelge halinde k\u00f6yl\u00fclere var\u0131ncaya kadar b\u00fct\u00fcn millete duyurulmas\u0131 rica olunur. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Hey’et-i Temsiliye’si ad\u0131na 177 Mustafa Kemal<\/p>\n

 <\/p>\n

KAZIM KARABEK\u0130R PA\u015eA, HEYET-\u0130 TEMS\u0130L\u0130YE’N\u0130N ANKARA’YA G\u0130TMES\u0130NE TARAFTAR DE\u011e\u0130LD\u0130<\/p>\n

Efendiler, Hey’et-i Temsiliye’nin merkezinin Ankara’ya nakli d\u00fc\u015f\u00fcncesi olduk\u00e7a eskiydi. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ilk defa s\u00f6z konusu oldu\u011fu s\u0131ralarda, K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa ‘dan gelmi\u015f olan bir telgraf\u0131 burada oldu\u011fu gibi aktaraca\u011f\u0131m : 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Erzurum, 3.10.19l9 Hey’et-i Temsiliye’ye : Kuva-y\u0131 Milliye’yi temsil eden y\u00fcksek hey’etin, de\u011fil Ankara’ya, hatta Sivas’\u0131n bat\u0131sma bile ge\u00e7memesi g\u00f6r\u00fb\u015f\u00fbndeyim. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Do\u011fu illerinin Kuva-y\u0131 Milliyesi demek olan bu hey’etin b\u00fct\u00fcn b\u00fct\u00fcn uzakla\u015fmas\u0131, dolay\u0131s\u0131yla bu illerin te\u015fkil\u00e2ts\u0131z kalmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. \u015eimdiye kadar pek me\u015fru ve mant\u0131kl\u0131 olarak y\u00f6netilmekte olan Mill\u00ee M\u00fccadele’nin, \u00f6teden beri her zaman her te\u015febb\u00fcs\u00fcm\u00fcz\u00fc k\u00f6t\u00fc g\u00f6rmek ve g\u00f6stermek isteyen d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131za kar\u015f\u0131 da eskiden oldu\u011fu gibi bir yerden y\u00f6netilmesi i\u00e7in, Hey’et-i Temsiliye’nin Sivas’tan bat\u0131ya ge\u00e7memesi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde bulundu\u011funu arz ederim. 15′ inci Kolordu Komutan\u0131 K\u00e2z\u0131m Karabekir B\u00f6yle bir telgraf\u0131n as\u0131ls\u0131z oldu\u011fu yarg\u0131s\u0131na varmak istedim. Fakat, ne \u00e7are ki, \u015fifre telgraf Erzurum’dan Sivas’taki 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu’ya \u00e7ekilmi\u015ftir. \u00c7\u00f6z\u00fclen \u015fifrenin alt\u0131nda “A\u00e7\u0131ld\u0131. Fethi 4\/5 Ekim” ilgiliye yaz\u0131 ve imzas\u0131 oldu\u011fu halde 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu’dan bize g\u00f6nderilmi\u015ftir. Efendiler, K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, davetimiz \u00fczerine Sivas’a geldikten ve bizimle g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulunduktan sonra, \u015f\u00fcphesiz bu telgrafla daha \u00f6nce bildirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn yerinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015f olacakt\u0131r. Ancak, bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeki isabetsizli\u011fi anlamak i\u00e7in, mutlaka y\u00fcz y\u00fcze gelip g\u00f6r\u00fc\u015fmeye hi\u00e7 de ihtiya\u00e7 olmayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a bellidir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu sebeplere \u015f\u00f6ylece bir g\u00f6z atmak bile, onlar\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamaya yeter san\u0131r\u0131m. Bir defa, Hey’et-i Temsiliye’nin yaln\u0131z Do\u011fu illerinin mill\u00ee g\u00fcc\u00fcn\u00fc olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131 veya temsil etmedi\u011fi ve belki b\u00fct\u00fcn memleketin -Anadolu ve Rumeli’nin- mill\u00ee g\u00fc\u00e7lerini temsil etti\u011fi \u00e7oktan bilinmi\u015f olmak gerekirdi. Kald\u0131 ki, bu nokta \u00fczerinde, g\u00fcnlerce s\u00fcren telgraf ba\u015f\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131 olmu\u015ftu. Bir de, Hey’et-i Temsiliye’nin Sivas’tan Ankara’ya ta\u015f\u0131nmas\u0131, Do\u011fu illerinde te\u015fkil\u00e2ts\u0131zl\u0131k do\u011furacak bir sebep olamazd\u0131. Hey’et-i Temsiliye’nin Do\u011fu illerine Sivas’tan telgrafla verdi\u011fi emirleri ve talimat\u0131, ayn\u0131 \u015fekilde Ankara’dan verebilece\u011fine de \u015f\u00fcphe yoktu. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Hey’et-i Temsiliye’nin Do\u011fu illerinden \u00e7ok Bat\u0131 illerine ve \u0130stanbul’a yak\u0131n bulunmas\u0131n\u0131 gerektiren ve hakl\u0131 g\u00f6steren mant\u0131kl\u0131 sebepler elbette \u00e7oktu. \u00d6nce, Bat\u0131 ve G\u00fcney – Bat\u0131 illerimizden do\u011frudandan do\u011fruya d\u00fc\u015fman eline ge\u00e7mi\u015f olanlar vard\u0131. Bu illerimizi i\u015fgal eden d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda sa\u011flam savunma cepheleri kurmak ve onlar\u0131n kuvvetlendirilmesini sa\u011flamak gerekirdi. Oysa, Do\u011fu illerimizde b\u00f6yle ac\u0131kl\u0131 bir durum yoktu. Kesin olarak yak\u0131n bir fiil\u00ee tehlike de do\u011fabilece\u011fe benzemiyordu. Uzak bir ihtimale g\u00f6re, diyelim ki, do\u011fudan Ermenilerin do\u011frudan do\u011fruya bir sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ecekleri kabul olunsayd\u0131 bile, onun kar\u015f\u0131s\u0131nda Kuva-y\u0131 Milliye ile desteklenmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan 15’inci Kolordu, kendilerinin komutas\u0131 alt\u0131nda haz\u0131r bulunuyordu. Ne var ki, \u0130zmir cephelerinde \u00e7e\u015fitli komuta y\u00f6ntemleri, de\u011fi\u015fik nitelikte kuvvetler ve t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc olumsuz kaynaklardan gelen de\u011fi\u015fik yap\u0131da t\u00fcrl\u00fc zararl\u0131 etkiler vard\u0131. Adana’n\u0131n i\u015fgaline kar\u015f\u0131 daha cephe kurulamam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

GENEL DURUMU Y\u00d6NETME SORUMLULU\u011eUNU \u00dcZER\u0130NE ALANLAR, EN \u00d6NEML\u0130 HEDEFE VE EN YAKIN TEHL\u0130KEYE ELDEN GELD\u0130\u011e\u0130 KADAR YAKIN BULUNMALIDIRLAR<\/p>\n

Bu bak\u0131mdan, uyulacak yol ve y\u00f6ntem \u015fudur ki, genel durumu y\u00f6netip y\u00fcr\u00fctme sorumlulu\u011funu \u00fczerine alanlar, en \u00f6nemli hedefe ve en yak\u0131n tehlikeye elden geldi\u011fi kadar yak\u0131n yerde bulunmal\u0131d\u0131rlar. Yeter ki, bu yak\u0131nl\u0131k genel durumu g\u00f6zden kaybettirecek derecede olmas\u0131n! Ankara bu \u015fartlar\u0131 kendinde toplayan bir noktayd\u0131. Her halde cephelerle ilgilenece\u011fiz diye Bal\u0131kesir’e, Nazilli’ye veyahut Afyonkarahisar’a gitmiyorduk. Fakat, cephelere ve \u0130stanbul’a demiryolu ile ba\u011fl\u0131 bulunan ve genel durumu y\u00f6netme bak\u0131m\u0131ndan Sivas’tan hi\u00e7bir fark\u0131 olmayan Ankara’ya gelecektik. Meclis-i Meb’usan’\u0131n \u0130stanbul’da toplanmas\u0131 zarur\u00ee g\u00f6r\u00fcld\u00fckten sonra ise, Ankara’ya gelmenin ne kadar yerinde ve yararl\u0131 say\u0131lmak l\u00e2z\u0131m geldi\u011fini a\u00e7\u0131klamay\u0131 gereksiz bulurum. Efendiler, Hey’et-i Temsiliye’nin Ankara’ya ta\u015f\u0131nmamas\u0131 i\u00e7in sebepler ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcrken, bu arada, hele \u00f6teden beri her zaman her te\u015febb\u00fcs\u00fcm\u00fcz\u00fc k\u00f6t\u00fc g\u00f6rmek ve g\u00f6stermek isteyen d\u00fc\u015fmanlardan s\u00f6z edilmi\u015f olmas\u0131na hi\u00e7bir anlam veremedim. Ger\u00e7ekten, kendisinin dedi\u011fi gibi, d\u00fc\u015fmanlar bizim hangi davran\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131, hangi te\u015febb\u00fcs\u00fcm\u00fcz\u00fc iyi g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir veya g\u00f6rebilirler ki, ona g\u00f6re hareket edelim ! E\u011fer bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015fe yol a\u00e7an : “\u0130stanbul’da, mill\u00ee d\u00e2v\u00e2ya inanan bir Ali R\u0131za Pa\u015fa H\u00fck\u00fbmeti vard\u0131r. Meclis-i Meb’usan da orada toplanarak millet ve memleketin mukadderat\u0131n\u0131 denetlemeve ba\u015flad\u0131ktan sonra, Hey’et-i Temsiliye’nin bat\u0131 cepheleriyle, Meclis-i Meb’usan ile ilgi ve ili\u015fkisine ne l\u00fczum kal\u0131r? Bu takdirde, Hey’et-i Temsiliye’nin yaln\u0131z Do\u011fu illerinin te\u015fkil\u00e2t\u0131 ile ilgilenmesi ve yetinmesi daha yerinde ve daha yararl\u0131 olmaz m\u0131?” \u015feklindeki bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015f idiyse, bir dereceye kadar \u00fczerinde durulabilir. Fakat, b\u00f6yle olunca da, genel durumu, olaylar\u0131n i\u00e7 y\u00fcz\u00fcn\u00fc ve ger\u00e7ek \u015fartlar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f ve anlay\u0131\u015f bak\u0131m\u0131ndan. Hey’et-i Temsiliye ile K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa aras\u0131nda doldurulmas\u0131 imkans\u0131z bir hendek oldu\u011funu kabul etmek gerekir. Hey’et-i Temsiliye’nin Ankara’ya gelmesini d\u00fc\u015fmanlar k\u00f6t\u00fc g\u00f6recektir, noktas\u0131nda daha \u00e7ok durularak, belki ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn \u00e7\u0131k\u0131\u015f kayna\u011f\u0131 daha iyi kavranabilirse de, bizim \u015fimdilik buna ay\u0131racak fazla zaman\u0131m\u0131z yoktur.<\/p>\n

 <\/p>\n

YEN\u0130 M\u0130LLETVEK\u0130LLER\u0130 \u0130LE ANKARA’DA G\u00d6R\u00dc\u015eME TE\u015eEBB\u00dcS\u00dc<\/p>\n

Efendiler, daha \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim gibi, bir iki g\u00fcnl\u00fck bir toplant\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015fme iste\u011fi ile, milletvekillerini davet i\u00e7in ilk yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z telgrafta – ki bu telgraf\u0131n \u00f6rne\u011fini bas\u0131lm\u0131\u015f olarak yaz\u0131l\u0131 evrak halinde postayla la g\u00f6ndermi\u015ftik – maksat a\u00e7\u0131kland\u0131ktan sonra “Hey’et-i Temsiliye’nin bulunaca\u011f\u0131 bir yerde toplan\u0131lacakt\u0131r; toplant\u0131 tarihi, g\u00f6nderilecek milletkillerinin adlar\u0131 ve adresleri belli olduktan sonra haberle\u015filerek kararla\u015ft\u0131r\u0131lacat\u0131r. Hey’et-i Temsiliye k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u0130stanbul’a yak\u0131n bir yere gidecektir.” denmi\u015fti. Ankara’ya var\u0131\u015f\u0131m\u0131zda, Ankara – Eski\u015fehir demiryolu i\u015flemeye ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011fundan, \u00f6nceki tebli\u011fimize 29 Aral\u0131k 1919 tarihinde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir ek ile, milletvekilleriyle g\u00f6r\u00fc\u015fme yeri olarak Ankara’y\u0131 g\u00f6sterdik ve bunu bir genelge ile bildirdik. Bu genelgenin bir maddesi de, \u00f6teki milletvekillerinden m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e7ok kimsenin g\u00f6r\u00fc\u015fmelere kat\u0131lmas\u0131n\u0131n fazlas\u0131yla istenmekte oldu\u011fu yolundayd\u0131. Efendiler, sonucunun pek yararl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 umdu\u011fumuz bu hay\u0131rl\u0131 ve vatanseverce te\u015febb\u00fcs\u00fcn bile \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 arz edersem, hayret etmezsiniz san\u0131r\u0131m. M\u00fcsaade buyurursan\u0131z, bu noktay\u0131 biraz a\u00e7\u0131klayay\u0131m : Biz milletvekillerini Ankara’ya davet ederken, birtak\u0131m kimseler de bu daveti ge\u00e7ersiz k\u0131lmak ve tasarlanan toplant\u0131ya engel olmak i\u00e7in kar\u015f\u0131 tedbir al\u0131yor ve te\u015febb\u00fcste bulunuyorlarm\u0131\u015f… Baz\u0131 milletvekillerinin \u00e7ektikleri telgraflarla 179 durumu anlad\u0131k.Nitekim, Burdur Milletvekili H\u00fcseyin Baki imzal\u0131 ve 29 Aral\u0131k 1919 tarihli \u015f\u00f6yle bir telgraf geldi : “\u0130stanbul’da toplanan milletvekilleri ad\u0131na, Ayd\u0131n milletvekili H\u00fcseyin K\u00e2z\u0131m imzas\u0131yla Tefti\u015f Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na gelen telgrafta, en s\u00fcr’atli vas\u0131ta ile \u0130stanbul’a gelmekli\u011fimin pek gerekli oldu\u011fu duyurulmakta ve bu g\u00fcn Dahiliye Nezareti’nden gelen telgrafta da yola \u00e7\u0131kmakl\u0131\u011f\u0131m bildirilmektedir. Daha \u00f6nce, Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na, Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri taraf\u0131ndan verilen emir ve duyuru \u00fczerine, bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm a\u00e7\u0131klan\u0131p bilginize sunuldu\u011fu halde, \u015fimdiye kadar bu konuda bir emir al\u0131namad\u0131\u011f\u0131ndan, zat\u0131devletlerinin emirlerini \u00f6nemle beklemekteyim, efendim.” Akda\u011fmadeni milletvekili Bahri imzal\u0131 ve ayn\u0131 tarihli bir telgrafta da : “Ayd\u0131n milletvekili H\u00fcseyin K\u00e2z\u0131m imzas\u0131yla gelen telgrafta, milletvekillerinin en s\u00fcr’atli vas\u0131ta ile \u0130stanbul’a gelmeleri bildiriliyorsa da, Hey’et-i Temsiliye’ye \u00fcye se\u00e7ilen milletvekillerinin mi, yoksa b\u00fct\u00fcn milletvekillerinin mi davet edildi\u011fi pek anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Hangi yol\u0131\u0131 tutaca\u011f\u0131m\u0131n bildirilmesine l\u00fbtfen m\u00fcsaadeleri istirham olunur, emir sizindir.” Efendiler, biribiri ard\u0131nca buna benzer telgraflar geldi. Bu telgraflardan anla\u015f\u0131l\u0131yordu ki, milletvekili arkada\u015flar, Hey’et-i Temsiliye ile \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ni ve \u0130stanbul’dan telgraf \u00e7ekerek b\u00fct\u00fcn milletvekillerini davet etme yetkisini kendinde g\u00f6rebilen kimseleri, ortak ama\u00e7ta anla\u015fm\u0131\u015f ve uyu\u015fmu\u015f san\u0131yorlard\u0131. H\u00fck\u00fbmetin ve s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en kimselerin olumsuz niyetlerini hat\u0131r ve hayallerine bile getiremiyorlard\u0131. Olsa olsa, bizimle \u0130stanbul’daki kimseler aras\u0131nda, yeni kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir durum bulundu\u011funu veyahut arada di.izenleme bak\u0131m\u0131ndan bir yanl\u0131\u015fl\u0131k olabilece\u011fini sand\u0131klar\u0131 ve durumu \u00f6yle kabul ettikleri, bize gelen telgraflar\u0131ndaki temiz y\u00fcreklilik ve i\u00e7tenlikten anla\u015f\u0131lmaktayd\u0131. Bize ba\u015fvuran milletvekillerine verdi\u011fim cevap \u015fuydu : H\u00fcseyin K\u00e2z\u0131m Bey’ in bildirdikleri ile bizim hi\u00e7bir ilgimiz yoktur. Ad\u0131 ge\u00e7enin, durumu iyice bilmedi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131y,or. 12 ve 27 Aral\u0131k 1919 tarihli telgraflar\u0131m\u0131z gere\u011fince hareket edilmesini, milleti\u0131nizin ve vatan\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na daha uygun oldu\u011fu i\u00e7in gere\u011finin tezelden yerine getirilmesini, K\u00e2z\u0131m Bey’in kendi ba\u015f\u0131na g\u00f6ndermi\u015f oldu\u011fu telgrafa gerekli cevab\u0131n verilmesini ve sonucun bildirilmesini rica eder, sayg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 sunar\u0131z efendim. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal B\u00fct\u00fcn milletvekillerine de \u015fu genelgeyi yazd\u0131k : Ankara, 30.12.1919 Ayd\u0131n milletvelili H\u00fcseyin K\u00e2z\u0131m Beyefendi ‘nin say\u0131n milletvekillerinden baz\u0131lar\u0131na, derhal \u0130stanbul’a hareket etmeleri ile ilgili telgraflar \u00e7ekti\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131. Bu hareket, ad\u0131 ge\u00e7en kimsenin durumu iyice bilmedi\u011fini g\u00f6sterdi\u011finden, kendisine bu durum anlat\u0131ld\u0131 ve …. g\u00fcn ….. say\u0131l\u0131 duyurularla ilgili bilgi verdirildi. Bu bak\u0131mdan, Hey’et-i Temsiliye’ce istirham olundu\u011fu \u00fczere, Hey’et-i Temsiliye \u00fcyesi olarak se\u00e7ilmi\u015f say\u0131n milletvekilleriyle milletvekillerinden g\u00f6r\u00fc\u015fmelere kat\u0131lmak isteyen say\u0131n \u00fcyelerin, Ocak ay\u0131n\u0131n be\u015finden ba\u015flayarak Ankara’ya te\u015frifleri bir daha rica olunur. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal 30 Aral\u0131k 1919 tarihli bir \u015fifre ile de \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131za: “H\u00fcseyin K\u00e2z\u0131m Bey’ in te\u015febb\u00fcs\u00fcnden s\u00f6z ettikten sonra, kendisinin bizim duyurumuzdan haberdar edilmesini ve g\u00f6r\u00fc\u015fmelere kat\u0131lmak istiyorlarsa, l\u00fbtfen ve derhal Ankara’ya te\u015frifleri gere\u011finin anlat\u0131lmas\u0131n\u0131” bildirdik. 180 Efendiler, biz \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131zdan haber beklerken, kar\u015f\u0131m\u0131za biri \u00e7\u0131kt\u0131. Bunun kim olaca\u011f\u0131n\u0131 kestirmekte g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekmezsiniz san\u0131r\u0131m. Bildi\u011finiz gibi, bizim \u0130stanbul’da hem temsilcimiz hem de n\u00e2z\u0131r olan bir zat… Cemal Pa\u015fa… Evet, 1 Ocak 1920 tarihli \u015fu telgraf, “Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa” imzas\u0131yla geliyordu : Ankara’da 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u00f6zel : \u0130stanbul’da bulunan milletvekillerinden bir grubun, bize ba\u015fvurarak verdikleri yaz\u0131l\u0131 isteklerini, a\u015fa\u011f\u0131da oldu\u011fu gibi sunuyorum : 1 – Meclis-i Meb’usan’\u0131n bir an \u00f6nce toplanmas\u0131 zarur\u00eedir. \u015eu s\u0131rada baz\u0131 milletvekillerinin Ankara’ya davet edilmeleri, Meclis’in derhal a\u00e7\u0131lmas\u0131na engel olacakt\u0131r. 2 – Bu durumun ve yap\u0131lan davetin ortaya koyaca\u011f\u0131 k\u00f6t\u00fc yorumlar aras\u0131nda d\u00fc\u015fmanlarm en \u00e7ok dikkatini \u00e7ekecek olan\u0131, yasama g\u00fcc\u00fcn\u00fbn ba\u015fka kuvvetlerin etkisi alt\u0131nda i\u015f g\u00f6rmekte oldu\u011fu zann\u0131d\u0131r. Bu durum i\u00e7eride ve d\u0131\u015far\u0131da elbette b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcvensizlik do\u011furacakt\u0131r. 3 – B\u00f6yle bir durum ve tutum kar\u015f\u0131s\u0131nda, Meclis’in. kendisinden beklenilen hizmetleri yerine getirebilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. 4 – Daha \u00f6nce yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, milletvekilleri ile temas ve ili\u015fki kurmak \u00fczere geni\u015f yetkiler ta\u015f\u0131yan bir \u015fahs\u0131n, temsilci olarak \u0130stanbul’a g\u00f6nderilmesi, maksad\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi bak\u0131m\u0131ndan yeterlidir. 5 – Ankara’ya davet edilen milletvekillerinin geli\u015flerinin ertelenmesi ve orada toplananlar\u0131n da hemen \u0130stanbul’a hareketleri i\u00e7in yeniden acele bir duyuru yap\u0131lmas\u0131 beklenmektedir. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Efendiler, bu davran\u0131\u015f ve yaz\u0131\u015f tarz\u0131nda bir i\u00e7tenlik ve asalet g\u00f6r\u00fcyormusunuz? \u00d6nce, bizim milletvekilleri ile toplant\u0131 yapma karar\u0131m\u0131z ve bununla ilgili duyurumuz, bundan bir bu\u00e7uk ay \u00f6ncesinden beri biliniyordu. E\u011fer bu te\u015febb\u00fcs\u00fcm\u00fcz memleket \u00e7\u0131karlar\u0131na ger\u00e7ekten ayk\u0131r\u0131 ve sak\u0131ncal\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f idiyse, bizimle ayn\u0131 mill\u00ee gaye pe\u015finde olduklar\u0131 iddias\u0131nda olan efendilerin ve h\u00fck\u00fbmetin, bizim davet etti\u011fimiz milletvekillerine, \u0130stanbul’a \u00e7a\u011f\u0131rma telgraflar\u0131 yazmadan \u00f6nce, bizimle anla\u015fmalar\u0131, hi\u00e7 olmazsa d\u00fc\u015f\u00fcnce ve te\u015febb\u00fcslerinden bizi haberdar etmeleri gerekmez miydi? B\u00f6yle yapmay\u0131p da do\u011frudan do\u011fruya \u0130stanbul’a gidi\u015flerini \u00e7abukla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, Tefti\u015f Kurulu Ba\u015fkanl\u0131klar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile, \u015eeyh Muhsin-i Fan\u00ee’ nin ve Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n imzalar\u0131yla, ta\u015fradaki milletvekillerini s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131p \u015fa\u015f\u0131rtmak ve bir oldu-bitti yaratarak bizim te\u015febb\u00fcs\u00fcm\u00fcz\u00fc ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fratmaya kalk\u0131\u015fmak do\u011fru muydu? \u0130kincisi, Efendiler, se\u00e7imlerin yenilenmesi i\u015fi aylarca ve aylarca yap\u0131lmay\u0131p da belirli kanun\u00ee s\u00fcre \u00e7oktan ge\u00e7irilmi\u015f oldu\u011fu tarihlerde hi\u00e7de acele etmeyi ak\u0131llar\u0131na getirmeyen bu efendiler, bizim Erzurum’dan S\u0131vas’tan beri yapageldi\u011fimiz say\u0131s\u0131z te\u015febb\u00fcs ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n bir ba\u015far\u0131s\u0131 olarak se\u00e7imlerin yenilenmesi sa\u011fland\u0131ktan ve herbirinin milletvekilli\u011fi ayr\u0131ca arac\u0131l\u0131k edilerek ve u\u011fra\u015f\u0131larak elde edildikten sonra, nihayet \u00fc\u00e7 be\u015f g\u00fcn gibi az bir gecikme b\u00f6yle bir acelecili\u011fi gerektirir miydi? Hele bu gecikme, b\u00fcy\u00fck bir gayenin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, \u00f6zellikle \u0130stanbul’da toplanmak gafletini g\u00f6sterenlerin kendi \u015fah\u0131slar\u0131n\u0131n da dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 iIe ilgili tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 yollar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fme maksad\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, bu efendileri bu kadar aceleye s\u00fcr\u00fcklemeli miydi? Hi\u00e7bir tedbir ve karar almadan, bir an \u00f6nce, hakaret ve rezalete u\u011framakta acele etmek neden ileri geliyordu? \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Efendiler, tertemiz ve lekesiz arkada\u015flar\u0131n\u0131 aldatarak, \u0130stanbul’da kendilerinin i\u00e7inde bulunduklar\u0131 tehlike ve hakaret \u00e7emberine \u00e7abucak sokmak isteyen bu efendiler, Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nden de\u011filler miydi? Bu mill\u00ee cemiyetin \u00fcyeIeri bulunmuyorlar m\u0131yd\u0131? Bir cemiyetin \u00fcyeleri, milletvekili olduklar\u0131 halde bile, cemivetin \u00f6nderleri ile g\u00f6r\u00fc\u015ferek, 181 sonunda tespit edilecek program \u00e7ercevesinde harekete mecbur de\u011filler miydi? D\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131nda, b\u00fct\u00fcn meden\u00ee toplumlarda bu b\u00f6yle de\u011fil midir? Bir grubun, bir partinin liderleriyle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp ili\u015fki kurmas\u0131ndan, yasama g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ba\u015fka kuwetlerin etkisi alt\u0131nda hareket etmi\u015f oldu\u011fu zann\u0131n\u0131 do\u011furaca\u011f\u0131 kuruntusuna neden d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcyor ve bunun, d\u00fc\u015fmanlar\u0131n dikkatini \u00e7ekece\u011finden neden korkuluyordu? Bu efendiler, se\u00e7imlerin yenilenmesini ve milletvekillerinin se\u00e7ilmesini sa\u011flam\u0131\u015f olan te\u015fkil\u00e2t\u0131n etkisi alt\u0131nda kalm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fclmeyi y\u00fcksek \u015feref ve onurlar\u0131na yak\u0131\u015ft\u0131ram\u0131yorlar m\u0131yd\u0131? Bu efendiler, milletvekillerinin memleket i\u00e7inde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131n\u0131, o te\u015fkil\u00e2t\u0131n tespit etti\u011fi belirli gayelerden ayr\u0131lamayacaklar\u0131n\u0131 ve her ihtimale kar\u015f\u0131 o te\u015fkil\u00e2t\u0131n etkisi alt\u0131nda bulunduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bir vicdan ve a\u00e7\u0131k bir al\u0131nla il\u00e2n etmenin, as\u0131l bunun, i\u00e7eride ve d\u0131\u015far\u0131da en b\u00fcy\u00fck g\u00fcven ve sayg\u0131 kazand\u0131rabilece\u011fini takdir edemiyorlar m\u0131yd\u0131? Ve as\u0131l b\u00f6yle bir vicdan ve inan\u00e7 g\u00fcc\u00fcne sahip olarak, belirli mill\u00ee gayeyi ger\u00e7ekle\u015ftirme yolunda her tehlikeye g\u00f6\u011f\u00fcs germeye haz\u0131r bir tav\u0131r ve durum al\u0131nmad\u0131k\u00e7a, Meclis’in kendisinden beklenen hizmetleri yerine getirebilmesine imk\u00e2n olamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlamak, k\u00e2hinli\u011fe mi, yoksa g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi sald\u0131r\u0131 ve hakarete miskince boyun e\u011fmeye mi ba\u011fl\u0131yd\u0131? Bu efendiler, benim milletvekilleri ile \u015fahsen g\u00f6r\u00fc\u015fmemi istemiyorlar. Yine, h\u00fck\u00fbmet ve baz\u0131 efendiler, benim \u0130stanbul’a da gitmemi uygun g\u00f6rm\u00fcyorlar. Ancak, geni\u015f yetkilerle bir delegenin g\u00f6nderilmesini tavsiye ediyorlar. Do\u011frusu bu noktadaki ak\u0131l ve kavray\u0131\u015flar\u0131na diyecek yok! G\u00f6nderdi\u011fimiz temsilciler de\u011fil miydi ki, milletvekillerinin d\u00fc\u015fman pen\u00e7esine d\u00fc\u015fmelerinde birinci derecede etkili olmu\u015flar ve en sonunda kendi \u015fah\u0131slar\u0131n\u0131 bile koruman\u0131n tedbir ve \u00e7aresini bulmaktan \u00e2ciz olduklar\u0131n\u0131 ispat etmi\u015flerdir. Milletvekilerini kimseye sormadan \u0130stanbul’a \u00e7a\u011f\u0131rma konusunda, onlar\u0131 aldatmay\u0131 ve oldubittiye getirmeyi ba\u015faramay\u0131nca, bu defa, bizim taraf\u0131m\u0131zdan duyuru yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istemekte g\u00f6sterilen nezaket pek ince de\u011fil midir, Efendiler? Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim telgrafa cevap olarak \u015fu k\u0131sa \u015fifreyi yazd\u0131m : 5.1.1924 Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u00d6nergeyi veren milletvekillerinin adlar\u0131n\u0131n ve bu \u00f6nergeyi kime hitaben verdiklerinin bildirilmesini bekliyoruz, efendim. Hey’et i Temsil\u0131ye ad\u0131na Mustafa Kemal Harbiye (Nezareti), 6.1.1920 Ankara’da 20′ nci Kolordu Kornutanl\u0131\u011f\u0131’na \u0130lgi : 5 Ocak 1920 Mustafa Kemai Pa\u015fa Hazretlerine \u00f6zel : Milletvekillerinin adlar\u0131 \u015funlard\u0131r : H\u00fcseyin K\u00e2z\u0131m, Tahsin, Cel\u00e2lettin Arif, H\u00e2mit… ve ba\u015fkalar\u0131d\u0131r. Bana getirenler ba\u015ftaki iki ki\u015fidir. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Efendiler, sonradan bize verilen bilgilere g\u00f6re, bana telgraf \u00e7eken kimseler, milletvekillerinden olu\u015fmu\u015f bir grup de\u011fildi. Sadrazam, Siverek milletvekili oldu\u011funu \u00f6\u011frendi\u011fi ve kendisinin \u015fahsen tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 Hakk\u0131 Bey ad\u0131nda bir zat\u0131 ve H\u00fcseyin K\u00e2z\u0131m Bey’i yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rarak, bana \u00e7ekilmek \u00fczere 182 k\u0131sa bir telgraf yazd\u0131rm\u0131\u015f. Bu telgraf\u0131 baz\u0131 kimselere elden imza ettirmi\u015fler. \u015eifre olarak g\u00f6nderilmek \u00fczere, Hakk\u0131 ve H\u00fcseyin K\u00e2z\u0131m Bey’ler Cemal Pa\u015fa’ya g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Demek ki, be\u015f maddelik olan ve \u00f6nerge ad\u0131 verilen telgraf sonradan uydurulmu\u015ftur. Zaten, \u00f6nergeden s\u00f6z edildi\u011fi halde, hen\u00fcz bu \u00f6nergenin sunulmu\u015f oldu\u011fu makam\u0131n belli olmamas\u0131 da bu i\u015fte bir dolap d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve \u00f6zel bir maksad\u0131n bulundu\u011funu g\u00f6stermeye yeterdi. Daha Meclis a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve Meclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6reve ba\u015flam\u0131\u015f de\u011fildi. Bununla birlikte, Cemal Pa\u015fa’n\u0131n bu telgraf\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra, \u015fu \u015fifreli telgraf\u0131 yazdim : Ankara, 9.1.1920 Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne H\u00fcseyin K\u00e2z\u0131m, Tahsin, Cel\u00e2lettin Arif, H\u00e2mit Beyefendilere \u00f6zel : Ankara’ya gelmenin k\u00f6t\u00fc yorumlara yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Pa\u015fa Hazretleri vas\u0131tas\u0131yla bildiren g\u00f6r\u00fc\u015flerinizi \u00f6\u011frendik. Konu, vatan ve milletin varl\u0131\u011f\u0131 ile ilgilidir. Mill\u00ee Meclis’te mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta dayal\u0131 kuvvetli bir grup kurulmaz ve S\u0131vas Genel Kongresi ile milletin b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya il\u00e2n etti\u011fi kararlar, Meclisin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan bir inan\u00e7 ve ilke olarak benimsenmezse, mill\u00ee hizmetimizin sa\u011flayaca\u011f\u0131 ba\u015fan bo\u015fa \u00e7\u0131kar. Memleket bir fel\u00e2kete u\u011frayabilir. Bundan dolay\u0131, birtak\u0131m vatans\u0131z ve dinsizlerin propagandalar\u0131n\u0131n bizim i\u00e7in uyulacak bir de\u011feri olamaz. Gaye, vatan ve milletin kurtulu\u015fudur. Bir iki g\u00fcn i\u00e7in te\u015frifiniz ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fme ile bir \u00fclk\u00fc birli\u011fine var\u0131lmas\u0131 bizce pek \u00f6nemlidir. Buna g\u00f6re tutulacak yolun se\u00e7ilmesi, y\u00fcksek g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcze ba\u011fl\u0131d\u0131r. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 sunar\u0131z efendim. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal<\/p>\n

 <\/p>\n

BAYBURT’TA B\u0130R YALANCI PEYGAMBER<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, \u0130stanbul’un dokundu\u011fumuz ve a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu can s\u0131k\u0131c\u0131 durumu ile u\u011fra\u015f\u0131rken, memleketin do\u011fu ucunda da bir yalanc\u0131 peygamberin yaratt\u0131\u011f\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemli ve kanl\u0131 bir olay ge\u00e7iyordu. Bununla ilgili olarak 15’inci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’ndan bir\u00e7ok raporlar geliyordu. Bayburt’a d\u00f6rt saat uzakl\u0131kta Hart karyesi vard\u0131r. Bu karyede oturan E\u015fref ad\u0131nda bir \u015feyh, \u015fi\u00eelik telkinlerinde bulunuyormu\u015f. Bundan \u00fcz\u00fcnt\u00fcye kap\u0131lan Bayburt m\u00fcft\u00fcs\u00fc ve din adamlar\u0131, \u015feyhi getirerek sorguya \u00e7ekmek i\u00e7in kurduklar\u0131 bir hey’eti Hart’a g\u00f6ndermi\u015fler ve mahall\u00ee h\u00fck\u00fbmet ad\u0131na \u015feyhi davet etmi\u015fler… \u015eeyh bu davete uymam\u0131\u015f… Mahall\u00ee h\u00fck\u00fbmet 5O ki\u015filik bir birlik g\u00f6ndermi\u015f. Buna b\u00fcsb\u00fct\u00fcn \u00f6fkelenen \u015feyh, m\u00fcritleriyle birlikte birli\u011fe sald\u0131rm\u0131\u015f; sil\u00e2hlar\u0131n\u0131 ve cephanesini alm\u0131\u015f; er ve subaylar\u0131n\u0131 esir, baz\u0131lar\u0131n\u0131 da \u015fehit etmi\u015f… Bunun \u00fczerine, \u00e7evredeki baz\u0131 birlikler Bayburt’a g\u00f6nderilmekle birlikte, i\u015fin kan d\u00f6k\u00fclmeksizin bar\u0131\u015f yolu ile \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flanmas\u0131 tercih edilmi\u015f… \u015eeyhe din adamlar\u0131 ve y\u00fcksek r\u00fctbeli subaylardan kurulu birka\u00e7 hey’et g\u00f6nderilmi\u015f… H\u00fck\u00fbmete boyun e\u011fmesi i\u00e7in \u00f6\u011f\u00fctler verilmi\u015f… B\u00f6ylece, bo\u015fu bo\u015funa on alt\u0131 g\u00fcn kaybedilmi\u015f. En son giden Erzurum kad\u0131s\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki hey’etin ricas\u0131 da \u015eeyh E\u015fref \u00fczerinde etkili olamam\u0131\u015f. Aksine, \u015feyh bunlara : “Hepiniz k\u00e2firsiniz! Kimseyi tan\u0131mam ve boyun e\u011fmem. Sava\u015faca\u011f\u0131m. Allah bana, buyru\u011fumu kullar\u0131ma duyurmakla g\u00f6revlisin” dedi yolunda bir \u00fcltimatom vermekle birlikte, bir yandan da k\u00f6ylere “Sahib-i \u015eeriat” ve “Mehd\u00ee-i Muntazar” imzalar\u0131yla birtak\u0131m bildiriler g\u00f6ndererek halk\u0131 kand\u0131rm\u0131\u015f ve kendisine kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayarak ba\u015fkald\u0131rm\u0131\u015f… Bunun \u00fczerine, bizzat Bayburt’a gelip 9’uncu T\u00fcmen’in komutas\u0131n\u0131 ele alan Yarbay H\u00e2lit Bey, 25 Aral\u0131k 1919 g\u00fcn\u00fc, yeterince kuwetle Hart’a hareket eder. \u015eeyh ba\u015f\u0131na toplad\u0131\u011f\u0131 \u00e2s\u00eelerle kar\u015f\u0131 koymaya karar verdi\u011finden, top\u00e7u ve piyade birliklerinin \u015feyhle \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ve \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131 gerekir. Bu s\u0131rada, \u015feyhin m\u00fcritlerinden birtak\u0131mlar\u0131 da Hart’a yard\u0131m etmek \u00fczere, \u00e7evre k\u00f6ylerde toplan\u0131rlar. Nihayet, Yarbay H\u00e2lit Bey’ in do\u011frudan do\u011fruya Bayburt’tan bana g\u00f6nderdi\u011fi 1 Ocak 1920 tarihli \u015fifresinde bildirdi\u011fi gibi, “Hart olay\u0131, yalanc\u0131 peygamberle o\u011fullar\u0131n\u0131n ve kendisine ba\u011fl\u0131 adamlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ve Hart’\u0131n teslim al\u0131nmas\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. 183 Halit Bey, bu \u015fifresinde, milletvekilleri ile ilgili baz\u0131 bilgiler de verdi\u011finden, kendisine 1\/2 Ocak 1920 tarihinde \u015fu \u015fifreli telgraf\u0131 yazd\u0131m : Hart olay\u0131nda siz karde\u015fimin elde etti\u011fi ba\u015far\u0131y\u0131 kutlar, milletvekillerinin Ankara’ya gelmeleri yolundaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131za te\u015fekk\u00fcr ederim. Mustafa Kemal<\/p>\n

HARB\u0130YE NAZIRI CEMAL PA\u015eA GEN\u00c7 KOMUTANLARI BA\u015eINDAN UZAKLA\u015eTIRMAK \u0130ST\u0130YOR<\/p>\n

Efendiler, Harbiye Nezareti ile Hey’et-i Temsiliye aras\u0131nda bir t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flanamam\u0131\u015f bir konu vard\u0131. N\u00e2z\u0131r Pa\u015fa, \u0130stanbul’da bulunan generalleri kolordular\u0131n ve albay r\u00fctbesindeki komutanlar\u0131 t\u00fcmenlerin ba\u015f\u0131na ge\u00e7irmek istiyordu. \u00d6teki komutan ve subaylar\u0131 da Anadolu’daki birliklere g\u00f6nderece\u011finden s\u00f6z ediyordu. Bu iste\u011fi bir ilke olarak ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f ve uygulamas\u0131n\u0131 da; Harbiye Nezareti eski M\u00fcste\u015far\u0131 Ahmet Fevzi Pa\u015fa’ y\u0131, Ankara’da Ali Fuat Pa\u015fa’n\u0131n yerine 20’nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na, Nurettin Pa\u015fa’y\u0131 da Konya’da Albay Fahrettin Bey’ in yerine l2’nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na atamak suretiyle bir oldubittiye getirmek istemi\u015fti. Bu sisteme uyulup uyguland\u0131\u011f\u0131 takdirde, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’nda yeti\u015fmi\u015f, kolordu ve t\u00fcmen komutanl\u0131klar\u0131na y\u00fckselmi\u015f ne kadar gen\u00e7 general ve komutan varsa, \u015f\u00fcphesiz bunlar\u0131n hepsi de bu g\u00f6revlerden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olacaklard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u0130stanbul’da toplanm\u0131\u015f bulunan eski general ve komutanlar, k\u0131dem ve r\u00fctbe bak\u0131m\u0131ndan, b\u00fcy\u00fck ordu birliklerinin ba\u015f\u0131nda bulunan gen\u00e7 komutanlardan \u00f6nde geliyorlard\u0131. Biz asla bu prensipten yana olamazd\u0131k.\u00d6zellikle, i\u00e7inde bulundumuz \u015fartlar unutularak giri\u015filen b\u00f6yle sakat i\u015flere, elbette olur diyemezdik. Bundan dolay\u0131, Cemal Pa\u015fa’ ya, her zaman g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcze ve atanan yeni kolordu komutanlar\u0131n\u0131n g\u00f6nderilmemeleri gere\u011fini bildiriyorduk. Fahrettin Pa\u015fa , kolordusunun ba\u015f\u0131nda bulunarak Ayd\u0131n cephesine yard\u0131m ve destek sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Ali Fuat Pa\u015fa , Ferit Pa\u015fa zaman\u0131nda g\u00f6revden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Cemal Pa\u015fa, o haks\u0131z i\u015flemi d\u00fczeltmek istememi\u015fti. 20’nci Kolordu’ya, Ankara’da bulunan 24’\u00fcnc\u00fc T\u00fcmen Komutan\u0131 Yarbay Rahmetli Mahmut Bey, vekil olarak komuta ediyordu. Ali Fuat Pa\u015fa hem Kuva-y\u0131 Milliye Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yap\u0131yor hem de ger\u00e7ekte kolordusuna h\u00e2kim bulunuyordu. Biz, kolordu ve t\u00fcmen birliklerinde komuta de\u011fi\u015fikli\u011fini kabul etmemeye, \u00f6zellikle mill\u00ee gayenin emrine girmi\u015f ve o yolda \u00e7al\u0131\u015fmakta olan, \u015fahsiyetleri bizce bilinen komutanlar\u0131, b\u00f6yle bo\u015f ve kimbilir nas\u0131l \u00f6zel bir maksat g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc de bilinmeyen bir prensibe feda etmemeye kesinlikle karar verdik. Yaln\u0131z, \u0130stanbul’da bulunan gen\u00e7 ve fedak\u00e2r subaylarla doktorlar\u0131n bir an \u00f6nce Anadolu’ya, ordu birliklerine g\u00f6nderilmelerini yararl\u0131 buluyor ve istiyorduk. Cemal Pa\u015fa , Ankara’ya geldi\u011fimiz g\u00fcnlerde bu i\u015f \u00fczerinde daha \u0131srarl\u0131 durmaya ve acele etmeye ba\u015flad\u0131. Konuyu haysiyet meselesi yapt\u0131. \u0130stifa edece\u011fini bildirerek g\u00f6zda\u011f\u0131 vermeye ba\u015flad\u0131. Makine ba\u015f\u0131nda cevap verilmesi i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 \u0131srar \u00fczerine, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’na 29 Aral\u0131k 1919 tarihinde yazd\u0131\u011f\u0131m \u015fifreli telgrafta : “Ali Fuat Pa\u015fa’ n\u0131n komutanl\u0131ktan ayr\u0131lmas\u0131n\u0131, biz asl\u0131nda hi\u00e7bir vakit devaml\u0131 olarak kabul etmedik. Ahmet Fevzi Pa\u015fa’n\u0131n komutanl\u0131\u011fa as\u0131l olarak atanmas\u0131 s\u00f6z konusu olamaz, Bar\u0131\u015f\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesinden \u00f6nce tasarlanan ve uygun bulunan esaslar\u0131n uygulanmas\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck sak\u0131ncalar do\u011furur, Sava\u015fta yararl\u0131k g\u00f6stererek makam ve mevki kazanm\u0131\u015f kimseleri ast durumuna d\u00fc\u015f\u00fcrmek olmaz. Bu zamans\u0131z te\u015febb\u00fcsler mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakta olan kimselerin i\u015f ba\u015f\u0131ndan ayr\u0131lmalar\u0131na ve b\u00f6ylece mill\u00ee birli\u011fin sars\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7ar. 184 A\u00e7\u0131kta kalm\u0131\u015f, yetenekli subaylar, kolordulara ba\u011fl\u0131 birliklere, kolordulann emrindeki b\u00f6lge ve mevki komutanl\u0131klar\u0131na ve askerlik \u015fubelerine, bulunduklar\u0131 r\u00fctbelerle atanarak tatmin edilebilirler. K\u00fc\u00e7\u00fck r\u00fctbeli subay ve doktorlar\u0131n ise bir an \u00f6nce g\u00f6nderilmesi gerekir. 12′ nci Kolordu’ya gelince, bu kolordu, sava\u015fmakta olan Kuva-y\u0131 Milliye ile i\u015fbirli\u011fi etmi\u015f ve iki taraf aras\u0131nda fiil\u00ee ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir g\u00fcven do\u011fmu\u015ftur. De\u011fi\u015fiklik kesinlikle do\u011fru de\u011fildir. Oradaki durumun da b\u00f6yle bir \u015feye asla tahamm\u00fcl\u00fc yok yoktur” dedim. Efendiler, bu konu \u00fczerinde Anadolu ve Rumeli’de bulunan b\u00fct\u00fcn komutanlarla yaz\u0131\u015fmalar yaparak dikkatlerini \u00e7ekmi\u015ftim. Ocak ay\u0131 ba\u015f\u0131nda, Ankara’da bulunan Fuat Pa\u015fa’ya oldu\u011fu gibi, Konya’da bulunan Fahrettin Pa\u015fa’ya da: “Nurettin Pa\u015fa atanacak olursa, komutay\u0131 b\u0131rakmayarak eskisi gibi mill\u00ee ve vatan\u00ee g\u00f6revinize devam etmeniz gerekmektedir. Bu bak\u0131mdan, bu konuda yap\u0131lacak tebligattan bizi zaman\u0131nda haberdar ediniz” emrini verdim.<\/p>\n

 <\/p>\n

HARB\u0130YE NAZIRI CEMAL PA\u015eA, DED\u0130KLER\u0130M YAPILMAZSA G\u00d6REVDEN \u00c7EK\u0130L\u0130R\u0130M VE M\u0130LLET MECL\u0130S\u0130N\u0130N A\u00c7ILMASI GER\u00c7EKLE\u015eEMEYECEK B\u0130R HAYAL OLUR, D\u0130YOR<\/p>\n

Cemal Pa\u015fa , Ocak ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda, o tarihte Harbiye Nezareti ba\u015fyaveri bulunan Salih Bey’ i 8’inci Kolordu Komutan\u0131 Salih Pa\u015fa ‘ d\u0131r, kendisinin iki mektubu, bu mektuplara ekli oiarak, \u0130tilaf Devletleri ola\u011fan\u00fcst\u00fc temsilcilerinin 24-Aral\u0131k 1919 tarihli ortak bir notas\u0131 ve bu notaya h\u00fckumetin verdi\u011fi cevap sureti ile birlikte Ankara’ya g\u00f6nderdi. Cemal Pa\u015fa, bu mektuplar\u0131nda da komuta de\u011fi\u015fikli\u011fi ve g\u00f6revden alma d\u00fczenlemeleriyle ilgili prensibinden, komutanl\u0131\u011fa atad\u0131\u011f\u0131 Ahmet Fevzi ve Nurettin Pa\u015fa’lar\u0131n g\u00f6revleri ba\u015f\u0131na gitmelerini sa\u011flama gere\u011finden s\u00f6z ediyor ve \u00f6zellikle : “Ordunun \u00f6nemli komuta mevkilerinde, son Mill\u00ee M\u00fccadele’ye a\u00e7\u0131k\u00e7a kat\u0131lm\u0131\u015f olan kimselerin bizzat ve resmen bulunmalar\u0131, d\u0131\u015far\u0131ya ve \u00f6zellikle yabanc\u0131lara lara kar\u015f\u0131, orduda siyasetin h\u00e2kim oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc verir ve bu da herhalde k\u00f6t\u00fc etki yapar; Nezaret do\u011frudan do\u011fruya bu etkilerin fiil\u00ee bask\u0131s\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r” diyordu. G\u00f6revinden \u00e7ekilece\u011fini yine tekrarl\u0131yor ve bu defa, bu durumda art\u0131k Millet Meclisi’nin toplanmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015femeyecek bir hayal olaca\u011f\u0131n\u0131 haber veriyordu . Efendiler, bu konu ile ilgili olarak verdi\u011fim cevaplar\u0131 \u015f\u00f6ylece \u00f6zetleyebilirim : “G\u00f6r\u00fc\u015flerimizde isabet bulundu\u011fu yolundaki inanc\u0131m\u0131z\u0131 tekrarlar\u0131z. Ferit Pa\u015fa’n\u0131n k\u00f6t\u00fc y\u00f6netiminin miras\u0131 olan Ayd\u0131n cephesinin ve b\u00f6lgesinin ve oralardaki Kuva-y\u0131 Milliye’nin \u015fimdiki ve gelecekteki durumunu, b\u00fcy\u00fck bir ilgi ile dikkate al\u0131yoruz. Gelecek i\u00e7in \u00fcmit verici bir durumun yarat\u0131lmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Ali Fuat Pa\u015fa’n\u0131n devlet ve millet g\u00f6z\u00fcnde, her t\u00fcrl\u00fc ele\u015ftirinin d\u0131\u015f\u0131nda bulundu\u011fu inanc\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ana \u015fartt\u0131r. Mill\u00ee M\u00fccadele s\u0131ras\u0131nda her ne \u015fekilde olursa olsun ileri at\u0131lm\u0131\u015f olanlar\u0131n, g\u00f6revlerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 ve durumlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi, fedak\u00e2rl\u0131klar\u0131n\u0131n su\u00e7 say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde yorumlan\u0131r. Bu durum, bizim sonuna kadar de\u011fi\u015fmeyecek olan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcze g\u00f6re, asla uygun say\u0131lamaz.” H\u00fck\u00fbmet\u00e7e s\u00f6z konusu olan siyas\u00ee sak\u0131ncalar\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in yap\u0131lacak her \u015fey yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ahmet Fevzi Pa\u015fa , bizimle i\u015fbirli\u011fi yapabilme kabiliyetine sahip de\u011fildir. Ahmet Fevzi Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6zel g\u00f6revle gezip dola\u015f\u0131r ken, gitti\u011fi yerlerde s\u00f6yledi\u011fi mant\u0131ks\u0131z s\u00f6zleri bildirmi\u015ftik. Bunu kendisinden beklemem diye buyurmu\u015ftunuz. Ahmet Fevzi Pa\u015fa’n\u0131n arkada\u015flara yazd\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel bir \u015fifreli telgrafta : “Ordu bug\u00fcnk\u00fc anar\u015fik durumunda kald\u0131k\u00e7a memleket i\u00e7in fel\u00e2ket ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r” diyor. Bu zat, ordunun mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131 desteklemesini anar\u015fi olarak kabul ediyor. Oysa, bilmek gerekir ki, ordu mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t kadrosunun d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fil, belki onun ruhunu ve temelini olu\u015fturmaktad\u0131r. 185 Ahmet Fevzi Pa\u015fa’n\u0131n, G\u00f6nen’de ilk i\u015f olarak yapt\u0131\u011f\u0131 marifet, Anzavur olay\u0131ndan dolay\u0131 bin g\u00fc\u00e7l\u00fckle ele ge\u00e7irilen haydutlar\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 istemek olmu\u015ftur. Bizimle g\u00f6r\u00fc\u015fmeden tayin etti\u011finiz iki zat\u0131n kabul edilemeyece\u011fi yolundaki zarur\u00ee ve hakl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceleri\u0131nize kar\u015f\u0131, ortaya bir haysiyet meselesi \u00e7\u0131karmay\u0131n\u0131z. Bu, vatan ve millete ba\u011fl\u0131l\u0131kla ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lamaz. “G\u00f6revden \u00e7ekilirseniz, Meclis-i Meb’usan’\u0131n toplanmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015femeyecek bir hayal olaca\u011f\u0131, yolundaki kayd\u0131n\u0131zdan, Sadrazam da dahil oldu\u011fu halde b\u00fct\u00fcn kabinenin me\u015frutiyet idaresine kar\u015f\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Pek \u00f6nemli olan bu noktan\u0131n tam olarak a\u00e7\u0131klanmas\u0131 ve belirtilmesi rica olunur.”(Belge : 217).<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130T\u0130LAF DEVLETLER\u0130 FEVKALADE TEMS\u0130LC\u0130LER\u0130N\u0130 AL\u0130 RIZA PA\u015eA KAB\u0130NES\u0130’NE VERD\u0130KLER\u0130 ORTAK NOTA<\/p>\n

Efendiler, \u015fimdi Ba\u015fyaver Salih Bey arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile g\u00f6nderildi\u011fini bilginize sundu\u011fum \u0130til\u00e2f Devletleri ola\u011fan\u00fcst\u00fc temsilcilerinin Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’ne verdikleri ortak notadan da biraz s\u00f6z edeyim : Fransa, B\u00fcy\u00fck Britanya ve \u0130talya ola\u011fan\u00fcst\u00fc komiserleri, Karadeniz Ordusu ve Ba\u015fkomutan\u0131 Sir George Milne ( S\u00f6r Cor\u00e7 Miln ) ile Osmanl\u0131 Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7en birtak\u0131m yaz\u0131\u015fmalara Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fbmeti’nin dikkatini \u00e7ektikten sonra, bu yaz\u0131\u015fmalardan a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa, Karedeniz Ordusu Ba\u015fkomutan\u0131’n\u0131n, Paris Konferans\u0131 kararlar\u0131na uyarak verdi\u011fi talimat\u0131 uygulayacak yerde, y\u00fcksek g\u00f6revinin gerektirdi\u011fi sorumluluktan ka\u00e7\u0131narak, birtak\u0131m kabul\u00fc imk\u00e2ns\u0131z mazeretler ve sebepler ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc komiserler, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tavr\u0131n yol a\u00e7aca\u011f\u0131 tehlikeli sonu\u00e7lar \u00fczerine Osmanl\u0131 Devleti’nin dikkatini \u00e7ekmekle birlikte, Karadeniz Ordusu Ba\u015fkomutan\u0131 taraf\u0131ndan bildirilen Konferans kararlar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 i\u00e7in ne gibi tedbirler almay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frenmek ister. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc komiserler, “olay\u0131 \u00f6\u011frenen \u0130til\u00e2f Devletleri Y\u00fcksek Meclisi’ni ayd\u0131nlatmak \u00fczere, Y\u00fcksek Meclis ad\u0131na verilen emirlerin Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 taraf\u0131ndan yerine getirilmemi\u015f olmas\u0131n\u0131, Osmanl\u0131, H\u00fck\u00fbmeti’nin nas\u0131l kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hemen bildirmesini ister” diyorlar. Efendiler, Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fbmeti, bu notaya verdi\u011fi cevapta : “\u0130zmir’in i\u015fgalinin nas\u0131l ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131; karma komisyonun nas\u0131l soru\u015fturma yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve soru\u015fturmaya kadar ge\u00e7en zaman i\u00e7inde, Yunan y\u0131rt\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda halk\u0131n nas\u0131l can ve namusunu koruma kayg\u0131s\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc; h\u00fck\u00fbmetle ordunun daima ara\u015ft\u0131rma komisyonunun adalet ve insaf\u0131na g\u00fcvendi\u011fini; yaln\u0131z, akan kanlar\u0131, hi\u00e7 de\u011filse \u015fimdilik dindirmek i\u00e7in, Osmanl\u0131 Harbiye Nezareti’nin,General Milne Cenaplar\u0131’na,23 A\u011fustos 1919 tarihli bir yaz\u0131 ile teklifte bulunmu\u015f oldu\u011funu bildiriyor. Bu teklifin, Yunan birlikleriyle Kuva-y\u0131 Milliye aras\u0131na Osmanl\u0131 birliklerinin yerle\u015ftirilmesinden ibaret oldu\u011funu; ancak, bu teklifin kabul edilmedi\u011fini” ifade ediyor. Sonra; “\u0130\u015fgal b\u00f6lgesinin Yunan birliklerinden ba\u015fka, \u0130til\u00e2f birlikleri taraf\u0131ndan da i\u015fgali teklifiyle ilgili 20 ve 27 A\u011fustos 1919 tarihli iki yaz\u0131ya ve bunlar\u0131n da kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z kald\u0131\u011f\u0131na” i\u015faret olunuyor. Bundan sonra da, ” General Milne Cenaplar\u0131’n\u0131n s\u0131n\u0131r tespitini g\u00f6sterir yaz\u0131lar\u0131n\u0131n (3 Kas\u0131m 1919), Harbiye Nezareti’ne g\u00f6nderildi\u011fi noktas\u0131na temas edilerek, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n b\u00f6yle bir yaz\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcmlerini uygulamaya tek ba\u015f\u0131na yetkili bulunmamas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, h\u00fck\u00fcmete ba\u015fvurdu\u011fundan ve h\u00fck\u00fbmet\u00e7e de durumun komiserlere bildirildi\u011finden” s\u00f6z ediliyor. Daha sonra, ge\u00e7ici s\u0131n\u0131r \u00e7izgisine kadar Yunanl\u0131lar\u0131n i\u015fgaline engel olan kuvvetin, halk kitlesinden ibaret oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. H\u00fckumetin ve ordunun halka s\u00f6z\u00fcn\u00fc ge\u00e7irmekte g\u00fc\u00e7s\u00fcz oldu\u011funu belirterek, konuya adaletli bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu bulunmas\u0131n\u0131 bir daha rica ettikten sonra “gerek h\u00fck\u00fbmet ve gerek Harbiye Nezareti sanki Paris Konferans\u0131 kararlar\u0131n\u0131 uygulam\u0131yormu\u015f gibi bir su\u00e7lamadan 186 vazge\u00e7ilerek, l\u00fbtfedip kurtarmaya yard\u0131mc\u0131 olunmas\u0131” yolundaki yalvarmalara y\u00fcksek sayg\u0131lar\u0131 da eklenerek, cevap yaz\u0131s\u0131na son veriliyor. Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, \u015fimdi de Cemal Pa\u015fa’n\u0131n mektuplar\u0131nda dokundu\u011fu noktalara i\u015faret edece\u011fim : Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131, bize \u0130til\u00e2f Devletleri komiserlerinin notas\u0131n\u0131 okuturken bir taraftan da \u00f6teden beri yapt\u0131rmak veya bizi yapmaktan al\u0131koymak istedi\u011fi noktalar\u0131 tekrarl\u0131yor ve peki\u015ftiriyordu. Cemal Pa\u015fa’n\u0131n, bu defa isteklerini ileri s\u00fcrer ve teklif ederken, bu notay\u0131 da okutarak bizim ruh halimiz ve manev\u00ee g\u00fcc\u00fcm\u00fcz \u00fczerinde etkili olmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f bulundu\u011funa ihtimal vermek bilmem do\u011fru olur mu? Cemal Pa\u015fa , \u0130til\u00e2f Devletleri’nin siyas\u00ee e\u011filimlerinden s\u00f6z ettikten sonra, “H\u00fck\u00fcmet, Wilson prensipleri \u00e7er\u00e7evesinde kabul edebilecekleri yeniliklere s\u00f6z verir nitelikteki bir bildiriyi yak\u0131nda yay\u0131nlayacakt\u0131r. Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131 g\u00fccendirmemelidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc ayr\u0131l\u0131r. O takdirde h\u00fck\u00fbmet bunal\u0131m\u0131 olur. Meclis a\u00e7\u0131l\u0131nca Dahiliye ve Hariciye N\u00e2z\u0131rlar\u0131’n\u0131n de\u011fi\u015ftirilece\u011fi kesindir. D\u00fc\u015fmanlar, Meclis’i a\u00e7t\u0131rmamak istiyorlar. Hatt\u00e2 Muhipler Cemiyeti’nin, Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’ye ba\u015fvurarak ve bu Meclis in me\u015fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirerek, da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 isteyecekleri haber al\u0131nd\u0131” , diyor ve milletvekillerinin Ankara’ya gelmesi i\u015finden s\u00f6z ediyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130T\u0130LAF DEVLETLER\u0130N\u0130N KARADEN\u0130Z BA\u015eKOMUTANI, OSMANLI DEVLET\u0130’N\u0130N HARB\u0130YE NAZIRI’NA DO\u011eRUDAN DO\u011eRUYA TAL\u0130MAT VE EM\u0130R VERMEKTED\u0130R \u015eimdi Efendiler, bu \u00fc\u00e7 belge metnini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak hep birlikte k\u0131sa bir yorumlama yapal\u0131m: Komiserlerin notas\u0131ndan anl\u0131yoruz ki, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin Karadeniz Ba\u015fkomutan\u0131 M r. G e o r g e M i I n e, Osmanl\u0131 Devleti nin Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’na, C e m a l P a \u015f a ‘ya do\u011frudan do\u011fruya kendi emri alt\u0131ndaym\u0131\u015f gibi talimat ve emirler vermektedir. C e m a 1 P a \u015f a , \u015fimdiye kadar bize bunu bildirmedi. Ve yine anl\u0131 oruz ki, Osmanl\u0131 Devleti’nin Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131, atd\u0131\u011f\u0131 talimat ve emirleri yerine getirememekten ve kabul\u00fc imk\u00e2ns\u0131z \u00f6z\u00fcrler ve sebepler ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f olmaktan dolay\u0131 su\u00e7lan\u0131yor. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 emirlerin ne oldu\u011funu kestiriyor ve ne i\u00e7in yapamamakta oldu\u011f\u0131\u0131nu da anl\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Kuva-y\u0131 Milliye engeldir… Kuva-y\u0131 Milliye, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n ve h\u00fck\u00fbmetin, Ba\u015fkomutan Mr. G e o r g e M i 1 n e’in emirlerine ve talimat\u0131na uyarak verdi\u011fi veya verece\u011fi emirlere boyun e\u011fmiyor.. \u0130\u015fte komiserler, Paris Konferans\u0131 ad\u0131na, bunu, kabul edilebilecek nitelikte bir \u00f6z\u00fcr ve sebep saym\u0131yorlar. Demek istiyorlar ki, h\u00fck\u00fbmet iseniz, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 iseniz, memleketz, millete, orduva h\u00e2kim olmal\u0131s\u0131n\u0131z! H\u00e2kim iseniz, ileri s\u00fcr\u00fclen \u00f6z\u00fcrler ve sebepler kabul edilebilecek gibi de\u011fildir. Efendiler, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi, 2 Ekim 1919’da i\u015f ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti. On dan \u00f6nce Ferit Pa\u015fa Kabinesi vard\u0131. Buna g\u00f6re, Kuva-y\u0131 Milliye ile Yunan birlikleri aras\u0131nda, Osmanl\u0131 birliklerinin yerle\u015ftirilmesiyle ilgili 23 A\u011fustos 1919 tarihindeki teklifi yapan Ferit Pa\u015fa Kabinesi’dir. Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi, daha bir teklif ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f de\u011fildir. Ancak, buna ra\u011fmen, Ba\u015fkomutan M i l n e , 3 Kas\u0131m 1919 tarihinde d\u00fc\u015fmanlar\u0131n r\u0131n girece\u011fi b\u00f6lgenin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 \u00e7iziyor ve bu s\u0131n\u0131ra kadar Yunanl\u0131lar\u0131n gir melerinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 C e m a 1 P a \u015f a ‘ya emrediyor. \u0130\u015fte C e m a 1 P a \u015f a’n\u0131n yerine getiremedi\u011fi emir bu oluyor. Te\u015fekk\u00fcre de\u011fer bir durumdur ki, gerek kendisi gerek i\u00e7inde bulundu\u011fu kabine, nihayet i\u015f ba\u015f\u0131na ge\u00e7tikten bir ay sonra, Kuva-y\u0131 Milliye’ye kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7s\u00fcz olduklar\u0131n\u0131 yabanc\u0131 komiserlere s\u00f6yleyebilmi\u015flerdir. Efendiler, bu belgelerden anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken en \u00f6nemli ve en anlaml\u0131 nokta, bencc, kabinenin ortak notaya vermi\u015f oldu\u011fu kar\u015f\u0131l\u0131kta, komiserlerin ileri s\u00fcrd\u00fckleri noktalara b\u00fcy\u00fck bir al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck ve incelikle cevap verilirken, bir hususun asla dikkate al\u0131nmam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. O da, 187 Efendiler; M r. G e o r g e M i 1 n e’in Osmanl\u0131 Devleti’nin Harbiye Naz\u0131r\u0131’na do\u011frudan do\u011fruya emir ve talimat vermekte olu\u015fudur. Bu durum ne mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t’a kar\u015f\u0131 onur meseleleri \u00e7\u0131karan Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n ne de Osmanl\u0131 Devleti’nin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak sorumlulu\u011funu y\u00fcklenmi\u015f olan kabinenin \u015feref ve haysiyetine dokunmuyor. Bu durumun, kendilerinin haysiyetini ve devletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7oktan zedelemi\u015f oldu\u011funu farketmek istemiyorlar. Hi\u00e7 olmazsa protesto etmiyorlar. Hi\u00e7 olmazsa, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131\u0131n\u0131za darbe vuran bu sald\u0131r\u0131 ve tecav\u00fcze arac\u0131l\u0131k edemeyiz diye feryada cesaret edemiyorlar… Cesaret edemiyorlar Efendiler, \u00e7\u00fcnk\u00fc korkuyorlar. Nitekim korktuklar\u0131 ba\u015flar\u0131na geldi. Bunu yak\u0131nda g\u00f6rece\u011fiz. Korkmamak i\u00e7in, insan haysiyetini ve mill\u00ee gururun sald\u0131raya u\u011frayamayaca\u011f\u0131 \u00e7evre ve \u015fartlar i\u00e7inde bulunmak gerekir. Buna de\u011fer vermeyenlerin, asl\u0131nda bir insan i\u00e7in, bir millet i\u00e7in, hi\u00e7bir sald\u0131r\u0131ya u\u011frat\u0131lmaks\u0131z\u0131n korunabiImesi, en b\u00fcy\u00fck namus borcu olan kutsal kavramlar \u00fczerinde \u00e7oktan sayg\u0131s\u0131z ve duygusuz olduklar\u0131 yarg\u0131s\u0131na hak kazand\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130NSAF VE MERHAMET D\u0130LENMEKLE M\u0130LLET \u0130\u015eLER\u0130, DEVLET \u0130\u015eLER\u0130 G\u00d6R\u00dcLEMEZ<\/p>\n

\u0130nsaf ve merhamet dilenmekle millet i\u015fleri, devlet i\u015fleri g\u00f6r\u00fclemez. Milletin ve devletin \u015feref ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 korunamaz… “\u0130nsaf ve merhamet dllenmek gibi bir ilke yoktur. T\u00fcrk milleti T\u00fcrkiye’nin gelecekteki \u00e7ocuklar\u0131, bunu bir an ak\u0131llar\u0131ndan \u00e7\u0131karmamal\u0131d\u0131rlar”. Efendiler, C e m a l P a \u015f a’ya komuta de\u011fi\u015fikli\u011fi ile ilgili noktalarda verdi\u011fimiz cevab\u0131 bilginize sur\u0131mu\u015etum. M\u00fcsaade ederseniz, o cevab\u0131n ba\u015f taraf\u0131n\u0131 olu\u015fturan di\u011fer noktalar \u00fczerindeki g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi de \u00f6zetleyeyim : Temel noktalar \u00fczerindeki g\u00d6r\u00fc\u015flerimiz \u015funlard\u0131 : 1- \u0130til\u00e2f Devletleri’nin her biri, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye’den en b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 sa\u011flamak pe\u015findedirler. Bu da, T\u00fcrkiye’de g\u00fcvenilir bir dayanak noktas\u0131n\u0131n elde edilmesini gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Yabanc\u0131lann a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa aleyhte g\u00f6r\u00fcnmelerinin ve ho\u015fnutsuz olmalar\u0131n\u0131n sebebini, kabinenin tarafs\u0131z tutumunda aramal\u0131d\u0131r. 2 – Kabine bildiri yay\u0131nlamakta acele etmemelidir. Bildiri, kabine durumunu sa\u011flamla\u015ft\u0131rd\u0131ktan sonra yay\u0131nlanmal\u0131d\u0131r. Kabinenin g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131, her bak\u0131mdan Kuva-y\u0131 Milliye’ye dayand\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131n\u0131 verecek bir davran\u0131\u015f tarz\u0131n\u0131 benimsemesi\u0131ve ve bunu b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya g\u00f6stermesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Meclis topland\u0131ktan ve orada kuvvetli bir “M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Grubu” meydana geldikten sonra, bildiriye s\u0131ra gelebilir. Bildiri, her halde, Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’na gidecek delegeler yola \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce, fakat grupla g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine var\u0131larak d\u00fczenlenmelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, b\u00f6yle olmazsa hi\u00e7bir \u00f6nem ve de\u011feri olmayacakt\u0131r. Bir de, i\u015fe, kabul edilecek yenilikleri duyurmakla ba\u015flamak do\u011fru de\u011fildir. Aksine, bildiride milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan ve \u00fclkenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden ba\u015flamak ve ancak bunun sa\u011flanmas\u0131 \u015fart\u0131na ba\u011fl\u0131 olmak \u00fczere, h\u00fck\u00fbmet i\u015flerinin ana \u00e7izgilerini tespit etmek yerinde olur. Bu bildiriye temel olacak \u00f6nemli noktalar S\u0131vas Gene1 Kongresi’nin bildiri ve t\u00fcz\u00fcklerinde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Orada, gelecekteki s\u0131n\u0131rlar, devlet ve milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, az\u0131nl\u0131klann haklan, yabanc\u0131 himayesinin millet\u00e7e nas\u0131l kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 gibi hususlar a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6yle bir bildiri \u015fimdiden haz\u0131rlan\u0131r ve Meclis’in a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda \u00e7o\u011funluk grubuyla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fckten sonra ilan edilir. Uygun olan\u0131 budur. 3 – Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n \u00e7ekilmesiyle kabinede bir bunal\u0131m do\u011fmas\u0131na sebep g\u00f6r\u00fclmemektedir. B\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnceden, Dahiliye Naz\u0131r\u0131’n\u0131 sadrazam olarak kabul etti\u011finiz anlam\u0131 \u00e7\u0131kar. Bir 188 kabinede bunal\u0131m ancak h\u00fck\u00fbmet ba\u015fkan\u0131n\u0131n \u00e7ekilmesiylo \u00e7\u0131kabilir. Kabinenin Dahiliye Naz\u0131r\u0131 \u015e e r i f P a \u015f a’ ya, onun da F e r i t P a \u015f a’ya ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Meclis a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra, Dahiliye ve Hariciye N\u00e2z\u0131rlan’n\u0131n kesin olarak de\u011fi\u015ftirilecekleri yolundaki i\u015fareti anlayamad\u0131k. Bu n\u00e2z\u0131rlar \u015fim diden b\u00f6yle bir s\u00f6z verdiler mi? D\u00fc\u015fmanlar\u0131n Meclis’i a\u00e7t\u0131rmak istemeyecekleri tabi\u00eedir. Yaln\u0131z, Padi\u015fah’\u0131n, Meclis’i da\u011f\u0131tma ihtimali de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir mi? E\u011fer b\u00f6yle bir ihtimal varsa, o halde Meclis’i, \u0130stanbul’da da\u011f\u0131tmak ve milleti Meclissiz b\u0131rakmak i\u00e7in mi topluyoruz? Bu bak\u0131mdan, Padi\u015fah’\u0131n bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015flerinin hey’etimizce kesin olarak \u015fimdiden bilinmesi gerekir ki, milletvekillerini \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131nda g\u00fcvenli bir yerde toplamak i\u00e7in te\u015febb\u00fcslerde bulunal\u0131m. Aksi halde, Meclis \u0130stanbul’da toplanmak y\u00fcz\u00fcnden yukar\u0131da belirtilen durumlara d\u00fc\u015ferse, bunun sorumlulu\u011fu \u0130stanbul’da toplanmas\u0131n\u0131 \u0131srarla isteyenlere ait olacakt\u0131r. 4 – Milletvekillerinin g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulunmak \u00fczere Ankara’ya gel- meleri yararl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

ANKARA HALKI \u0130LE YAKINDAN TANI\u015eMAK \u0130\u00c7\u0130N VERD\u0130\u011e\u0130M KONFERANS Efendiler, beni ger\u00e7ekten samim\u00ee, parlak ve g\u00fcven verici duygularla kar\u015f\u0131lam\u0131\u015f olan say\u0131n Ankara halk\u0131 ile daha yak\u0131ndan tan\u0131\u015fmak ve onlarla b\u00f6r\u00fc\u015fmek bir g\u00f6rev h\u00fckm\u00fcnde idi. Onun i\u00e7in, g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere davet etti\u011fimiz milletvekillerinin gel\u0131nelerini bekledi\u011fimiz g\u00fcnlerde, toplanm\u0131\u015f olan say\u0131n Ankaral\u0131lara, bir konferans vermi\u015ftim (Belge : 220). Bu konferans\u0131n temel noktalar\u0131 \u00fczerinde k\u0131saca konu\u015fay\u0131m : W i l s o n prensipleri : Bu prensiplerin 14 maddesinden T\u00fcrkiye ile ilgili olanlar\u0131 vard\u0131. Zaten yenilmi\u015f ve Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131 imzalam\u0131\u015f Osmanl\u0131 Devleti, bu prensiplerin g\u00f6n\u00fcl ok\u015fay\u0131c\u0131 ve g\u00f6z aldat\u0131c\u0131 manzaras\u0131yla bir s\u00fcre oyaland\u0131. 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondoros M\u00fctarekes\u0131’nin maddeleri ve bu maddeler aras\u0131nda \u00f6zellikle yedincisi, beyni yakan ate\u015ften bir zehirdi. Yaln\u0131z bu madde, vatan\u0131n geri kalan k\u0131sm\u0131n\u0131 d\u00fc\u015fmanlar\u0131n i\u015fgal ve istil\u00e2s\u0131na haz\u0131r bulundurmaya yeterdi. \u0130stanbul’da biribiri ard\u0131nca gelen ve \u00e2ciz kimselerden kurulmu\u015f olan kabineler, \u015ferefsiz, haysiyetsiz ve a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fleriyle, su\u00e7suz ve Tanr\u0131’ya bel ba\u011flam\u0131\u015f olan milletin sembol\u00fc olarak tan\u0131nd\u0131; de\u011fer vermeye l\u00e2y\u0131k g\u00f6r\u00fclmemeye ba\u015fland\u0131. Bu y\u00fczden d\u00fcnyan\u0131n meden\u00ee devletleri medeniyetin gereklerini unutacak kadar sayg\u0131s\u0131z oldular. \u00d6teden beri T\u00fcrk milleti aleyhinde b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada yap\u0131lan en mant\u0131ks\u0131z propagandalar, her zamankinden \u00e7ok kulak vermeye de\u011fer bulundu. Dokuz aydan beri, ba\u015flayan milli uyan\u0131\u015f ve faaliyet, durumu ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc de\u011fi\u015ftirdi ve daha, \u00e7ok de\u011fi\u015ftirecektir. Millet kurulmu\u015f olan birli\u011fi korur ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in fedak\u00e2rl\u0131ktan \u00e7ekinmezse ba\u015far\u0131 muhakkakt\u0131r. Erzurum ve S\u0131vas Kongrelerinde al\u0131nm\u0131\u015f olan kararlar, milletin ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi ama\u00e7lar\u0131n temelini olu\u015fturur. Ferit Pa\u015fa Kabinesi’ni d\u00fc\u015f\u00fcren millettir. Fakat Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’ni iktidar mevkiine getirmi\u015f olma sorumlulu\u011fu millete ait de\u011fildir. Bununla birlikte anla\u015fma durumundav\u0131z.<\/p>\n

 <\/p>\n

ANKARA’YA GELEN M\u0130LLETVEK\u0130LLER\u0130YLE YAPTI\u011eIM TEMASLAR<\/p>\n

Efendiler, \u015fimdi Ankara ya gelen milletvekilleriyle ya p\u0131lan temas ve g\u00f6r\u00fc\u015fmelere gelelim : 189 Milletvekilleri, ayn\u0131 g\u00fcnde veya g\u00fcnlerde toplu olarak bulunamad\u0131lar. Teker teker veya k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar ha\u00fcnde gelip gittiler. Bu zatlar\u0131n veya hey’etlerin hepsine, ayr\u0131 ayr\u0131 ve hemen hemen ayn\u0131 temel noktalar\u0131 g\u00fcnlerce \u00fcst \u00fcste tekrarlamak zorunda kald\u0131k. Her\u015feyden \u00f6nce, manev\u00ee g\u00fcc\u00fcn, kalp ve vicdan g\u00fcc\u00fcn\u00fcn y\u00fcksek tutulmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Bunu bilirsiniz. Biz de bu g\u00fcc\u00fc art\u0131rmak \u00fczere : \u00d6nce i\u00e7teki ve d\u0131\u015ftaki duzumun g\u00fcven ve ferahl\u0131k verici nitelikte geli\u015fen noktalar\u0131n\u0131 ve y\u00f6nlerini ara\u015ft\u0131rarak a\u00e7\u0131klamaya ve ispata \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Snnra, belirli bir ama\u00e7 etraf\u0131nda bilin\u00e7li ve azimli olarak birle\u015fmenin sars\u0131lmaz bir g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini, yorulmaks\u0131z\u0131n tekrar ettik. Bir toplumun ya\u015famas\u0131n\u0131n ve mutlulu\u011funun, ancak gayelerinde ve gayelerinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde tam bir birlik halinde bulunmas\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131k. “Vatan\u0131n kurtulu\u015fu, istikl\u00e2lin kazan\u0131lmas\u0131” hedefine y\u00f6nelmi\u015f bulunan mill\u00ee birli\u011fimizin, k\u00f6kl\u00fc ve d\u00fczenli bir te\u015fkil\u00e2t\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ve bu te\u015fkil\u00e2t\u0131 iyi y\u00fcr\u00fct\u00fcp y\u00f6netebilecek yetenekli kafalar\u0131n ve enerjilerin, bir tek beyin ve bir tek enerji halinde birle\u015fmi\u015f ve kayna\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131na ba\u011fl\u0131 bulundu\u011funu s\u00f6yledik. Bu m\u00fcnasebetle \u0130stanbul’da a\u00e7\u0131lacak Meclis-i Meb’usan’da g\u00fc\u00e7l\u00fc ve dayan\u0131\u015fmal\u0131 bir grubun kurulmas\u0131 zaruretini ortaya koyduk. Millet, tarihin, ancak devletlerin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f ve \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f gibi bunal\u0131ml\u0131 zamanlar\u0131nda kaydetti\u011fi \u00e7ok \u00f6nemli ve tehlikeli anlar\u0131 ya\u015f\u0131yordu. B\u00f6yle anlarda, talih ve kaderini do\u011frudan do\u011fruya kendi eline almakta gaflet g\u00f6steren milletlerin, gelecekleri karanl\u0131k ve fel\u00e2ketlerle doludur. T\u00fcrk milleti bu ger\u00e7e\u011fi anlamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu kavray\u0131\u015f sonucuydu ki, kurtulu\u015f \u00fcmidi vaadeden her samim\u00ee i\u015farete ko\u015fmaktayd\u0131. Ancak , bir toplumun, uzun y\u00fczy\u0131llar\u0131n uyu\u015fturucu y\u00f6netim ve terbiyesinin etkisinden bir g\u00fcnde, bir y\u0131lda kurtulup serbest kalabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve kabul etmek do\u011fru de\u011fildir. Bu sebeple, durumu ve ger\u00e7e\u011fi bilenler, ellerinden geldi\u011fi kadar, ba\u011fl\u0131 bulunduklar\u0131 millete \u0131\u015f\u0131k tutup yol g\u00f6stererek, ona kurtulu\u015f hedefine y\u00fcr\u00fcmekte \u00f6nderlik etmeyi en b\u00fcy\u00fck insanl\u0131k g\u00f6revi bilmelidirler.<\/p>\n

 <\/p>\n

T\u00dcRK M\u0130LLET\u0130N\u0130N EN BEL\u0130RG\u0130N \u0130STEK VE \u0130NANCI:KURTULU\u015e T\u00fcrk milletinin kalbinden, vicdan\u0131ndan do\u011fan ve ilham alan en k\u00f6kl\u00fc en belirgin istek ve inanc\u0131 belli olmu\u015ftu : Kurtulu\u015f… Bu kurtulu\u015f feryad\u0131 T\u00fcrk vatan\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn ufuklar\u0131nda yank\u0131lanmaktayd\u0131. Milletten ba\u015fka bir a\u00e7\u0131klama beklemeye gerek yoktu. Art\u0131k bu iste\u011fi dile getirmek kolayd\u0131. Nitekim, Erzurum ve S\u0131vas Kongrelerinde mill\u00ee istek a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya konmu\u015f ve dile getirilmi\u015fti. Bu kongrelerde al\u0131nan kararlara ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 bildirdikleri i\u00e7in millet\u00e7e vekil se\u00e7ilen kimseler, her \u015feyden \u00f6nce, bu kararlara ba\u011fl\u0131 \u015fah\u0131slardan olu\u015fan ve bu kararlar\u0131 il\u00e2n eden dernekle ili\u015fkili bulunduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir ad ta\u015f\u0131yan bir grup kuruculard\u0131 : “M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Grubu”… \u0130\u015fte bu grup, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta ve dolay\u0131s\u0131yla millete dayanarak, her nerede olursa olsun, milletin kutsal gayelerini cesaretle dile getirecek ve savunacakt\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

M\u0130SAK-I M\u0130LL\u0130 HAZIRLANIYOR<\/p>\n

Efendiler, milletin emel ve gayelerinin k\u0131sa bir program\u0131n temelini olu\u015fturacak \u015fekilde topluca ifadesi de g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc. Misak-\u0131 Mill\u00ee ad\u0131 verilen bu program\u0131n ilk m\u00fcsveddeleri de, bir fikir vermek 190 maksad\u0131yla kaleme al\u0131nd\u0131. \u0130stanbul Meclisi’nde bu ilkeler ger\u00e7ekten toplu bir \u015fekilde yaz\u0131lm\u0131\u015f ve tespit olunmu\u015ftur. Efendiler, g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz her \u015fah\u0131s veya b\u00fct\u00fcn \u015fah\u0131slar, bizimle d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi yaparak ayr\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. Fakat, \u0130stanbul Meclisi’nde, “M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Grubu” diye bir grubun kuruldu\u011funu i\u015fitmedik. dik. Ni\u00e7in?! Evet, ni\u00e7in? Buna bug\u00fcn cevap isterim! \u00c7\u00fcnk\u00fc, Efendiler, bu grubu kurmay\u0131 vicdan borcu, millet borcu bilmek durum ve kabiliyetinde bulunan efendiler inan\u00e7s\u0131z idiler… korkak idiler… cahil idiler… \u0130nan\u00e7s\u0131z idiler; \u00e7\u00fcnk\u00fc, mill\u00ee d\u00e2v\u00e2n\u0131n ciddili\u011fine ve kesinli\u011fine ve bu d\u00e2van\u0131n dayana\u011f\u0131 olan mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na inanm\u0131yorlard\u0131. Korkak idiler; \u00e7\u00fcnk\u00fc, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ttan olmay\u0131 tehlikeli g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Cahil idiler; \u00e7\u00fcnk\u00fc, tek kurtulu\u015f dayana\u011f\u0131n\u0131n millet oldu\u011funu ve olaca\u011f\u0131n\u0131 takdir edemiyorlard\u0131. Padi\u015fah’a dalkavukluk ederek, yabanc\u0131lara ho\u015f g\u00f6r\u00fcnerek, yumu\u015fak ve nazik davranarak b\u00fcy\u00fck gayelerin ger\u00e7ekle\u015fle\u015ftirebilece\u011fi gafletini g\u00f6steriyorlard\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

M\u0130LL\u0130 \u00dcLK\u00dc VE M\u0130LL\u0130 TE\u015eK\u0130LATIN KISA B\u0130R ZAMANDA SA\u011eLADI\u011eI \u015eEREF VE VARLI\u011eI K\u00dc\u00c7\u00dcMSEYENLER<\/p>\n

Bundan ba\u015fka, Efendiler, nank\u00f6r ve bencil idiler.. Mill\u00ee \u00fclk\u00fc ve mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n k\u0131sa bir zamanda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u015feref ve varl\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcms\u00fcyorlar\u00e2\u0131. Ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan durum ve varl\u0131\u011f\u0131n kolayca elde edilmi\u015f oldu\u011fu zan ve vehmine kap\u0131lmakla \u00e7irkin gururlar\u0131n\u0131 tatmin sevdas\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131… Erzurum’da, S\u0131vas’ta s\u00f6ylenmi\u015f ve tespit edilmi\u015f bir ad\u0131, oldu\u011fu gibi kabul etmek k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fck olmaz m\u0131yd\u0131?! O addan daha anlaml\u0131 bir ad m\u0131 yoktu?! Evet, i\u015fittik Efendiler; varm\u0131\u015f : “Fell\u00e2h-\u0131 Vatan Grubu” Efendiler, ge\u00e7mi\u015fe ait safhalar\u0131 ve olaylar\u0131 burada anlatabilece\u011fim \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde, ger\u00e7e\u011fe uygun olarak tespit etmek karar\u0131nday\u0131m. Bu sebeple, tam \u00fczerinde durdu\u011fumuz noktayla ilgili bir konuyu da b\u00fcy\u00fck bir samimiyetle bilgilerinize sunaca\u011f\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

ANKARA’DA TOPLANMA D\u00dc\u015e\u00dcNCES\u0130<\/p>\n

Ben, Meclis-i Mebusan’\u0131n, \u0130stanbul’da sald\u0131r\u0131ya u\u011frayaca\u011f\u0131n\u0131, da\u011f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, kes\u00een olarak bekliyordum.B\u00f6yle bir durum kar\u015f\u0131s\u0131nda al\u0131nacak tedbiri kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m. Haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve gerekli d\u00fczenlemelerimiz de ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 : Ankara’da toplanmak… \u0130\u015fte bu g\u00f6revi yaparken, millet\u00e7e yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmaya yol a\u00e7mamak i\u00e7in, tedbir olarak da bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm : Meclis-i Mebusan Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilmek. Bundan bekledi\u011fim, da\u011f\u0131t\u0131lan milletvekillerini Meclis-i Mebusan Ba\u015fkan\u0131 s\u0131fat ve yetkisiyle yeniden davet etmekti. Ger\u00e7i bu tedbir, ancak g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc kurtarmak i\u00e7in ve ge\u00e7ici olarak i\u015fe yarayabilirdi. Fakat b\u00f6yle bunal\u0131ml\u0131 zamanlarda, yarar\u0131 ge\u00e7ici de olsa, her t\u00fcrl\u00fc tedbirin al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 her halde gereksiz say\u0131lamazd\u0131. . . Ger\u00e7ekte \u0130stanbul’a gitmeyecektim. Fakat bunu a\u00e7\u0131\u011fa vurmaks\u0131z\u0131n, zaman kazanacak ve durum bir s\u00fcre i\u00e7in uzakta bulunuyormu\u015fum gibi ayarlanarak, Meclis, ba\u015fkan vekilleri vas\u0131tas\u0131yla idare olunacakt\u0131. 191 Bu tedbirin uygulanmas\u0131, elbette, Meclis’e giden ve ger\u00e7ek durumu kavram\u0131\u015f olmas\u0131 gereken arkada\u015flar\u0131n yard\u0131m ve gayretleri ile m\u00fcmk\u00fcn olabilecekti. Efendiler, bu konuyu gereken kimselere a\u00e7t\u0131m. D\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015flerimi uygun buldular. Bu yolda \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131na s\u00f6z ve g\u00fcvence vererek \u0130stanbul’a gittiler. Ancak, pek az, belki bir veya iki arkada\u015ftan ba\u015fkas\u0131n\u0131n, bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin s\u00f6z\u00fcn\u00fc bile etmediklerini \u00f6\u011frendim. Bu konuda h\u00e2kim olan d\u00fc\u015f\u00fcnce ve mant\u0131k \u015fuymu\u015f : Bunca milletvekilleri i\u00e7inde Meclis Ba\u015fkan\u0131 olabilecek de\u011ferde bir adam bile yok mudur ki, Meclis’te bulunmayan bir milletvekilini kendi yokken ba\u015fkan se\u00e7ece\u011fiz… Meclisi olu\u015fturan say\u0131n \u00fcyeleri bu kadar yetersiz g\u00f6stermek, yabanc\u0131lar \u00fczerinde k\u00f6t\u00fc etki yapmaz m\u0131? Bir ba\u015fka mant\u0131k da, Meclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na Kuva-y\u0131 Milliye Ba\u015fkan\u0131’n\u0131 se\u00e7mek, daha ilk g\u00fcnden, Meclis \u00fczerine \u015f\u00fcphe ve sald\u0131r\u0131y\u0131 \u00e7ekme f\u0131rsat\u0131 vermektir. Bu da ak\u0131l k\u00e2r\u0131 olamaz. B\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnen ve mant\u0131k y\u00fcr\u00fctenlerin, bana pek de uzak insanlar olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6renler, susmay\u0131 tercih etmi\u015fler… Efendiler, itiraf etmeliyim ki, bu tedbirin al\u0131nmam\u0131\u015f olmas\u0131, Meclis da\u011f\u0131ld\u0131ktan sonra beni k\u00fc\u00e7\u00fck bir g\u00fc\u00e7l\u00fckle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu noktay\u0131 da s\u0131ras\u0131 gelince bilginize sunaca\u011f\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

HARB\u0130YE NAZIRI CEMAL PA\u015eA’NIN \u0130\u015eTEN UZAKLA\u015eTIRILMASI TEK\u0130F\u0130 KAR\u015eISINDA AL\u0130 RIZA PA\u015eA KAB\u0130NES\u0130<\/p>\n

Efendiler, Meclis-i Mebusan 12 Ocak 1920 tarihinde a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 on g\u00fcn sonra, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n 21 Ocak 1920 tarihli telgraf\u0131n\u0131 ald\u0131m. Oldu\u011fu gibi bilginize sunuyorum : Geciktirilmesi sorumlulu\u011fu gerektirir. Harbiye, 2l.l.1920 Ankara’da 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne : \u0130ngilizler, h\u00fck\u00fbmete verdikleri bir notada, benimle Cevat Pa\u015fa Hazretleri’nin g\u00f6revden \u00e7ekilmemizi istediler. Kabinece \u015fiddetli bir ret cevab\u0131 verildiyse de,durum kabinenin yerinde kalmas\u0131n\u0131 ve yaln\u0131z benimle Cevat Pa\u015fa’n\u0131n \u00e7ekilmemizi gerektirdi. Harbiye Nezareti’ne Salih Pa\u015fa vek\u00e2let edecektir. Kabineyi g\u00fc\u00e7 duruma sokacak bir davran\u0131\u015fta bulunulmamas\u0131n\u0131 rica ederim. Aksi halde, durum, tasavvur buyurdu\u011funuzdan daha tehlikeli olur. Harbiye Naz\u0131r\u0131 Cemal Bu telgraf 22 Ocakta elimize ge\u00e7mi\u015fti. Hemen telgraf ba\u015f\u0131nda, saat 11.30’da \u015fu telgraf\u0131 yazd\u0131m : Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne 22.1.1920 1 – Verilen notay\u0131 oldu\u011fu gibi l\u00fbtfeder misiniz? 2 – Yap\u0131lan teklifi yerine getirmekte acele etmeyiniz. Notay\u0131 inceledikten sonra g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi arz edece\u011fim. Mustafa Kemal Cemal Pa\u015fa ‘n\u0131n, imzas\u0131n\u0131 gizleyerek verdi\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131k \u015fuydu : \u00c7ok ivedi Kad\u0131k\u00f6y, 22.1.1920 192 Ankara’da 20′ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne : Notan\u0131n k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f sureti a\u015fa\u011f\u0131dad\u0131r : 1 – \u00d6zel olarak se\u00e7ilmi\u015f subaylar\u0131n Kuva-y\u0131 Milliye kurmayl\u0131klar\u0131na g\u00f6derilmeleri, 2 – 14’ \u00fbnc\u00fc Kolordu’dan bir k\u0131s\u0131m erleri ay\u0131r\u0131p terhis etmek suretiyle Kuva-y\u0131 Milliye’ye asker g\u00f6nderilmesi, 3 – Top kamas\u0131 ve di\u011fer malzemenin ka\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131, 4 – Zonguldak’tan \u0130stanbul’a gelen taburun geri g\u00f6nderilmesini geciktirmek, 5 – Afyonkarahisar’dan Ala\u015fehir’e alay nakletmek, 6 – Bursa’dan Band\u0131rma’ya bir alay nakletmek, 7 – Bu i\u015flerde, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 ile Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n \u015fahsen rolleri oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131rk sekiz saat i\u00e7inde bu iki \u015fahs\u0131n g\u00f6revlerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131. Dikkat buyurulursa, Ayd\u0131n cephesi meselesi bu notada s\u00f6z konusu bile de\u011fildir. Bu notaya cevap olarak : “bir, iki, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddeleri yaland\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddenin konusu benim zaman\u0131mda de\u011fildir. Ben, m\u00fcracaatlar\u0131 \u00fczerine geri g\u00f6nderdim. Be\u015finci madde ile ilgili konuda, t\u00fcrr\u0131en komutan\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdim. Alt\u0131nc\u0131 maddedeki Ahmet Anzavur konusu da g\u00fcvenlikle ilgilidir. Bu konuda yaz\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z vard\u0131r. \u015eimdi de dosyalar incelenirse anla\u015f\u0131l\u0131r” denildi. Kabul etmediler. Bunun \u00fczerine \u00fc\u00e7 \u015f\u0131k \u00fczerinde duruldu : Notaya birinci cevaptan sonra cevap vermemek ve h\u00fck\u00fcmlerine kulak asmamak, kabinenin toptan g\u00f6revden \u00e7ekilmesi, benim g\u00f6revden \u00e7ekilmem. Birinci \u015f\u0131k uygulanacak olursa, burada bir rezalet \u00e7\u0131kmas\u0131ndan korkulurdu. \u0130kinci \u015f\u0131kk\u0131n kabul\u00fc durumunda, zaten istediklerinin olaca\u011f\u0131 ve Ferit Pa\u015fa’n\u0131n kabinenin ba\u015f\u0131na gelece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc, Bu bak\u0131mdan benim g\u00f6revden \u00e7ekilmem ve Nezaret’in vek\u00e2letle idare edilmesi tercih edildi. Her halde, karar\u0131n\u0131z\u0131n \u00f6nce bana bildirilmesini rica eder, sizlere \u00fcst\u00fcn sayg\u0131lar\u0131m\u0131 sunar\u0131m efendim (Ferik Cemal), Ba\u015fyaver Salih Cemal Pa\u015fa, bu notada, Ayd\u0131n cephesinin s\u00f6z konusu edilmedi\u011fini di\u011fini i\u015faret etmekle bilmem ne demek istiyor? \u015e\u00fcphe yok ki, s\u00f6z konusu olan Ayd\u0131n cephesidir, ona yard\u0131md\u0131r ve Kuva-y\u0131 Milliye’dir. Yaln\u0131z, Cemal Pa\u015fa dolayl\u0131 yoldan b\u00fct\u00fcn bunlara Hey’et-i Temsiliye’nin sebep oldu\u011funu anlatmak sevdas\u0131ndad\u0131r. Cemal Pa\u015fa’ya, bu telgraf\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k olarak verdi\u011fim cevapta, \u015fu emri verdim : Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne 22.1.1920 G\u00f6revden \u00e7ekilmek suretiyle \u0130ngilizlerin iste\u011fine uyman\u0131z, \u00f6yle tehlikeli bir durum yarat\u0131r ki, sizin g\u00f6revden \u00e7ekilmemekle ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz tehlikeden daha a\u011f\u0131rd\u0131r. Bundan ba\u015fka, Hey’et-i Temsiliye’nin bir temsilcisi durumunda olan z\u00e2t\u0131devletlerinin, haberi olmaks\u0131zm ve onun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne uymayarak \u00e7ekilmeniz kabul edilemez. \u0130ngilizlerin, sizi zorla g\u00f6revden ay\u0131rmalar\u0131 ihtimali bile bizce hesaba kat\u0131lm\u0131\u015f ve hemen tedbirleri al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu duruma g\u00f6re \u00f6nce notay\u0131 oldu\u011fu gibi bildiriniz sonra durum hakk\u0131nda bligi vererek karar\u0131m\u0131z\u0131 beklemeniz ve sars\u0131lmaz bir dayan\u0131kl\u0131l\u0131kla g\u00f6reviniz ba\u015f\u0131nda kalman\u0131z kesin iste\u011fi\u0131nizdir. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal Ali R\u0131za Pa\u015fa ‘ya da \u015fu telgraf\u0131 yazd\u0131m : Ankara, 22.1.1920 Sadrazam Hazretleri’nin Y\u00fcksek Kat\u0131na 193 \u0130ngilizlerin, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n ve Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesini istemeleri, devletin siyas\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kesin bir tecav\u00fczd\u00fcr. Bu tecav\u00fcz, bir s\u00fcreden beri vatan\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6l\u00fb\u015f\u00fblmesi ve siyasi varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n yok edilmesi yolunda, d\u00fcnya kamuoyunda s\u00fcregelen tart\u0131\u015fmalann kesin bir karara ba\u011flanm\u0131\u015f olmas\u0131 sonucu mudur? Yoksa, siyas\u00ee varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yok etme yolunda yap\u0131lacak te\u015febb\u00fcslerin ne sonu\u00e7 verece\u011fini anlamak i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f bir deneme midir? Yoksa, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 gibi, birbirinin olurunu ve karar\u0131n\u0131 alma gere\u011fini duymaks\u0131z\u0131n, tek ba\u015f\u0131na n\u00fcfuz kullanma yolunda bir davran\u0131\u015f m\u0131d\u0131r? Bunlan ay\u0131rt edebilecek bilgilere sahip de\u011filiz ve sahip olamay\u0131z. Yine, Yunanl\u0131lar\u0131n Salihli cephesinde ba\u015flayan taarruzlann\u0131n, bu te\u015febb\u00fcslerle ili\u015fki derecesini de kestiremeyiz. Ancak, siyas\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131za kar\u015f\u0131 yap\u0131lan bu a\u00e7\u0131k tecav\u00fcze devlet\u00e7e ses \u00e7\u0131karmaz, millet\u00e7e susarsak, siyas\u00ee varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z aleyhindeki en k\u00f6t\u00fc karar ve uygulamalara kendimizin yol a\u00e7m\u0131\u015f olaca\u011f\u0131na hi\u00e7 \u015f\u00fcphemiz yoktur. Bu bak\u0131mdan, \u0130ngilizlerin \u0130stanbul’da yapabilecekleri sald\u0131nlar ne \u015fekil ve dereceye varacak olursa olsun, i\u00e7eride ve ‘d\u0131\u015far\u0131da M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ne dayand\u0131\u011f\u0131 bilinen h\u00fck\u00fbmetin, bu teklifi \u015f\u0130ddetle reddetmesini, N\u00e2z\u0131r ile Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131’n\u0131 mutlaka yerlerinde b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 kesinlikle istiyoruz. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6sterilecek bir uysall\u0131k, yaln\u0131z milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na ve varl\u0131\u011f\u0131na ters d\u00fc\u015fmez, ayn\u0131 zamanda, h\u00fck\u00fbmeti millete kar\u015f\u0131 vermi\u015f oldu\u011fu s\u00f6zden d\u00f6nm\u00fc\u015f ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k u\u011frundaki mill\u00ee m\u00fccadelemizi geciktirmi\u015f ve g\u00fb\u00e7le\u015ftirmi\u015f bir duruma da sokar. Bu bak\u0131mdan H\u00fck\u00fcmet kabul etmi\u015f olsa bile, biz H\u00fck\u00fbmet’in Hey’etimize kar\u015f\u0131 \u00fcstlenmi\u015f oldu\u011fu g\u00f6revi yerine getirmemekle, milletten alm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00fcc\u00fc tamamen kaybetmi\u015f oldu\u011funu ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcren tav\u0131r ve hareketlerinden dolay\u0131 H\u00fck\u00fbmet’i sorumlu sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 il\u00e2n etmek zorunda kal\u0131r\u0131z. H\u00fck\u00fbmetin direnmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, \u0130ngilizler, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131 zorla g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131nna ve b\u00fct\u00fcn h\u00fckumeti d\u00fc\u015f\u00fcrme yoluna bile ba\u015fvursalar, bu durum, gerek d\u0131\u015far\u0131ya gerek i\u00e7eriye kar\u015f\u0131, onlar\u0131n emriyle N\u00e2z\u0131r’\u0131 feda etmekten daha elveri\u015flidir. Durumun geli\u015fme sathalar\u0131 \u00fczerine bir iki saate kadar siz Sadrazam Hazretleri’nin cevap vermelerini istirham ederiz. \u0130stanbul ile haberle\u015fme \u0130ngilizler taraf\u0131ndan engellenirse, milli ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k u\u011fruna mill\u00ee ve din\u00ee cihat il\u00e2n etme yolunda ilerleyece\u011fiz. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Hey’et-i Temsiliyesi ad\u0131na Mustafa Kemal O g\u00fcn C e m a 1 P a \u015f a ‘ya da \u015fu telgraf\u0131 yazd\u0131m : Ki\u015fiye \u00f6zel, \u00e7ok ivedi 22.1.1920 Harbiye Naz\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130ngilizlerin emri \u00fczerine Harbiye Nezareti g\u00f6revinden ayr\u0131ld\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Devlet ve milletmizin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcren bu \u00e7ekilme durumunu, ne olursa olsun, kabul etmemek sizin ve bizim g\u00f6revimiz gere\u011fidir. Biz g\u00f6revimizi sonuna kadar yerine getirmek i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc tedbiri al\u0131yoruz. Sizi de, makam\u0131n\u0131za oturup n\u00e2z\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 y\u00fcr\u00fctmek suretiyle g\u00f6revinizi yerine getirmeye davet ediyoruz. E\u011fer \u015fahsl bir sebep veya ba\u015fka bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyle kalmak istemiyorsan\u0131z, \u0130ngilizlerin notas\u0131 \u00fczerine de\u011fil, h\u00fcr bir milletin n\u00e2z\u0131r\u0131na yara\u015f\u0131r \u015fekilde ayr\u0131l\u0131rsan\u0131z Konuyu, \u015fahsi bir g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, bu m\u00fcdahale, vatan\u0131m\u0131z i\u00e7in hat\u0131ra gelebilecek a\u011f\u0131r fel\u00e2ketlerin ba\u015flang\u0131c\u0131 olabilir, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden hareket ederek de\u011ferlendirmenizi rica ederiz. Nezaret’ten bu \u015fekilde \u00e7ekilmeniz, \u0130ngilizlerin m\u00fcdahalesini ve mill\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n tehlikeye d\u00fc\u015fn\u0131esini kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r. E\u011fer g\u00f6rev ba\u015f\u0131na gelmemekte \u0131srar ederseniz, \u0130ngilizlerin milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na tecav\u00fcz ettiklerini il\u00e2n ederken, Harbiye Naz\u0131r\u0131’n\u0131n da vatan\u00ee g\u00f6revini yerine getir\u0131nemek. ten sorumlu oldu\u011funu a\u011f\u0131r bir dille eklemek zorunday\u0131z. Notada yaz\u0131lanlar\u0131 bir g\u00fcn sonra bildirmeniz ve \u015fimdi de Hey’et’imizle ili\u015fki kuramayacak \u015fekilde uzakla\u015fman\u0131z, durumu a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Cevap vermenizi diler ve rica ederiz. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal Sadrazam ile telgraf ba\u015f\u0131nda \u015fu yaz\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131 : B\u00e2b\u0131\u00e2li, 22.1.1920 Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Hey’et-i Temsiliyesi’ne 194 Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 C e m a l P a \u015f a’n\u0131n kabineden \u00e7ekilmesi ve Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 C e v a t P a \u015f a’n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi, yaln\u0131z \u0130ngilizler taraf\u0131ndan istenmi\u015f de\u011fildir. \u0130ngiliz, \u0130talyan ve Frans\u0131z temsilcileri, B\u00e2b\u0131\u00e2li’ye ortak bir \u00fcltimatom vererek ve gerek\u00e7e g\u00f6stererek, k\u0131rk sekiz saat i\u00e7inde bu talebin yerine getirilmesini istemi\u015flerdir. Bu a\u011f\u0131r teklif kar\u015f\u0131s\u0131nda, kabinece durumu enine boyuna tart\u0131\u015fan uzun g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden sonra, toptan \u00e7ekilmeye karar verildi. Meclis-i Meb’usan toplanm\u0131\u015f olsayd\u0131, kabinece ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc hareket edilmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Tekliflerini geri ald\u0131rmak \u00fczere, \u00fc\u00e7 devlet tezr\u0131silcisi nezdinde, ileri s\u00fcrd\u00fckleri gerek\u00e7eler \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclerek gerekli te\u015febb\u00fcslerde bulunuldu. Temsilciler isteklerinde direndiler. Kabinenin istifas\u0131 kesinle\u015f\u0131ni\u015fken, C e m a l P a \u015f a, Meclis-i Meb’usan’\u0131n daha g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ba\u015flayamad\u0131\u011f\u0131 bir zamanda, kabinenin \u00e7ekilmesinin vatan\u0131n y\u00fcksek \u00e7\u0131karlar\u0131na ak\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fece\u011fini belirterek ve b\u00f6yle bunal\u0131ml\u0131 bir zamanda kabinenin istifas\u0131n\u0131n, \u0130stanbul’u Anadolu’dan ay\u0131rmaya kadar varan tehlikeli sonu\u00e7lar do\u011furaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerek, kendisinin istifas\u0131 ile i\u015fin \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flanmas\u0131n\u0131 tercih etmi\u015ftir. Konunun geli\u015fme safhalar\u0131 bundan ibarettir, Meclis-i Meb’usan’\u0131n en ge\u00e7 bir iki g\u00fcne kadar \u00e7o\u011funlu\u011fu sa\u011flayarak toplanmas\u0131 kesinle\u015fmi\u015f oldu\u011fundan, h\u00fck\u00fbmet b\u00fct\u00fcn sorunlar\u0131 Meclis’in g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcne serecektir, Taraf\u0131n\u0131zdan bu konuda hi\u00e7bir giri\u015fimde bulunulmamas\u0131 gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, s\u00f6z sahibi Meclis-i Meb’usan’d\u0131r. N\u00e2z\u0131rlar durumun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavrad\u0131klar\u0131ndan ve yapt\u0131klar\u0131n\u0131n do\u011fru oldu\u011funa inand\u0131klar\u0131ndan, en az zararl\u0131 olan\u0131 se\u00e7mi\u015flerdir. M\u00fcdahalelere son verilece\u011fi, Cumartesi sabah\u0131na kadar bildirilmedi\u011fi takdirde, kabinenin iktidardan \u00e7ekilece\u011fi ve bundan do\u011facak olaylar\u0131n sorumlulu\u011funun kendisine ait olazmayaca\u011f\u0131 bildirilir. (Sadrazam) Efendiler, Sadrazam Pa\u015fa kendilerine hakaret edene de\u011fil de bize deh\u015fetli bir \u00fcltimatom veriyor. Sadrazam Pa\u015fa Hazretleri’ne Kongre, 22.1.1920 Y\u00fcksek \u015fahsiyetlerinin telgraflar\u0131 \u00fczerine, Hey’et-i Temsiliye’ce bir karar al\u0131nmak i\u00e7in, \u00f6ncelikle \u00fc\u0131ltimatom suretinin oldu\u011fu gibi bilinmesine kesin bir ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bunun l\u00fbtfen bildirilmesini arz ve rica ederim. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal Erenk\u00f6y, 22\/23.l.1920 Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Hey’et-i Temsiliyesi’ne C : G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fckten sonra bildirilecektir. Sadrazam Ali R\u0131za Burada s\u00f6ylemeliyim ki, h\u00fck\u00fbmet bu nota suretini bize oldu\u011fu gibi vermek istememi\u015f ve vermemi\u015ftir. Sadrazama verdi\u011fim cevap \u015fudur : Sadrazam HazretIeri’nin Y\u00fcksek Kat\u0131na 22.1.1920 \u00dcltimatom suretini g\u00f6rd\u00fckten sonra kesin karar\u0131 s\u0131naca\u011f\u0131z. Ancak, durum de\u011ferlendirilirken dayan\u0131lan ilkelerde, h\u00fck\u00fbmetle aram\u0131zda g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. \u00d6nce onu ortadan kald\u0131rmak isteriz. H\u00fck\u00fbmet bizim arz etti\u011fimiz hususlar\u0131 kendi i\u015flerine m\u00fcdahale olarak kabul etmi\u015f, yani d\u0131\u015ftan gelen m\u00fcdahaleleri bir yana b\u0131rakarak, bir i\u00e7 mes’ele kar\u015f\u0131s\u0131nda bulundu\u011funu sanm\u0131\u015ft\u0131r. Olay\u0131, yaln\u0131zca, yabanc\u0131lar\u0131n bir n\u00e2z\u0131r\u0131 de\u011fi\u015ftirebilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir. \u00dcstelik, burada Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n \u015fahs\u0131 da s\u00f6z konusu de\u011fildir. Ayn\u0131 durumda ba\u015fka bir n\u00e2z\u0131r veya herhangi bir \u015fah\u0131s bulunn\u0131u\u015f olsayd\u0131, olay yine bu \u015fekilde yorumlanacakt\u0131. \u00d6te yandan, n\u00e2z\u0131r\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesini emreden kuvvetin, Meclis-i Meb’usan’\u0131n toplanmas\u0131na ve h\u00fck\u00fbmetin yapaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamadan sonra Meclis’in bir karar almas\u0131na m\u00fcsaade edip etmeyece\u011fi de \u015fu anda belli de\u011fildir. Meclis-i Meb’usan s\u00f6z sahibi olmadan \u00f6nce, oldubittiler birbirini kovalar ve d\u0131\u015f olaylar\u0131n niteli\u011fine uygun tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 gecikirse, bundan do\u011facak sorumlulu\u011fun da hey’etimize ait olmayaca\u011f\u0131 kabul buyurulur. Meclis-i Meb’usan ger\u00e7ekten toplan\u0131r ve \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flarsa, h\u00fck\u00fbmete hi\u00e7bir \u015fey i\u00e7in ba\u015fvuramayaca\u011f\u0131m\u0131z tabi\u00eedir. Notay\u0131 yaln\u0131z \u0130ngilizlerin de\u011fil, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin birlikte vermi\u015f olmalar\u0131, bu konunun \u00f6nemini kavramak i\u00e7in ayn bir sebeptir. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal C e m a l P a \u015f a, son telgraf\u0131m\u0131za, 23\/24 Ocakta verdi\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131kta, \u00e7ekilmesinin zaruri oldu\u011fundan ve Mill\u00ee Meclis’in nas\u0131l bir davran\u0131\u015f i\u00e7inde olaca\u011f\u0131n\u0131 beklemek gere\u011finden s\u00f6z ediyordu (Belge : 221 ). 195 Efendiler, ayn\u0131 g\u00fcn \u00f6\u011fle vakti, Ankara, Erzurum, S\u0131vas, Diyarbak\u0131r, Band\u0131rma, Bal\u0131kesir, Konya, Edirne, \u0130stanbul ve Bursa’da bulunan komut\u00e2nlara durum ve g\u00f6ri.i\u015f\u00fcm\u00fcz bildirilerek dikkatleri \u00e7ekildi ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri soruldu (Belge : 222). \u0130stanbul’daki 10’uncu Kafkas T\u00fcmeni Komutan\u0131 Kemalettin Sami Bey’e de (Berlin B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Kemalettin Sami Pa\u015fa’d\u0131r), ayr\u0131ca \u015fu emri verdim : 10’ uncu Kafkas T\u00fcmeni Komutanl\u0131\u011f\u0131’na 22.l.l920 Hemen R a u f B e y’i bularak durumu birlikte ve g\u00fcvenlik tedbiri alarak takip etmenizi rica ederiz. \u0130ngilizlerin iste\u011fini yerine getinnek kesinlikle do\u011fru olmaz. Buraca o bak\u0131mdan \u00e2cil tedbirler al\u0131nd\u0131. \u0130stanbul’daki telgraf haberle\u015flerini g\u00fcven alt\u0131na alman\u0131z gerekir (Belge : 223). Efendiler, Rauf Bey, Bekir Sami, Cami Bey ve b\u00fct\u00fcn t\u00fcn milletvekillerine de Kafkas T\u00fcmeni Komutan\u0131 K e m a l, M\u00fcstahkem kem Mevki Komutan\u0131 \u015e e v k e t ve Harbiye Nezareti Ba\u015fyaveri S a l i h B e y ‘ler vas\u0131talar\u0131yla ve \u015fifreli telgrafla \u015fu tebli\u011fde bulundum : 22.1.1920 \u0130ngilizler, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa ile Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Cevat Pa\u015fa’n\u0131n g\u00f6revden \u00e7ekilmesini istemi\u015flerdir. Bu te\u015febb\u00fcs, devletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaya y\u00f6nelmi\u015f kesin bir harekettir. O halde, bu te\u015febb\u00fcse kar\u015f\u0131 milletin g\u00f6sterece\u011fi tepki ve giri\u015fece\u011fi hareketler, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lacak kutsal bir m\u00fccadele niteli\u011findedir. Bu m\u00fccadelenin ilk basama\u011f\u0131nda g\u00f6rev, milletin vekillerinindir. Milletvekilleri, kabine \u00fcyelerinin durumlar\u0131na m\u00fcdahale ve etkide bulunmak suretiyle, devletin siyas\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 aleyhine, \u0130ngilizlerin giri\u015fmi\u015f olduklar\u0131 tecav\u00fczleri, i\u00e7eriye ve d\u0131\u015fanya kar\u015f\u0131 kesinlikle ve hemen reddetmek zorundad\u0131rlar. Bunun nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131rarak buraya bildiriniz. Fakat, uygulamada \u015fu noktalar\u0131n mutlaka yerine getirilmesi gerekir : \u00d6nce, Meclis’in da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 ile ilgili olarak, Meclis’te ans\u0131z\u0131n bir iradenin okunmas\u0131 ihtimali ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131nmamal\u0131d\u0131r. E\u011fer bu ihtimalin ger\u00e7ekle\u015fmesi kesin olarak \u00f6nlenemezse, milletvekillerinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00f6zel toplant\u0131lar halinde devam ettirmeleri de yeterlidir. \u0130kincisi, devletin siyas\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 aleyhine kesin bir m\u00fcdahalede bulunuldu\u011funu, Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’na, Avrupa milletlerine, \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131na ve memleketin her bir yan\u0131na il\u00e2n etmek gerekir. \u0130ngilizlerin tecav\u00fcz\u00fc geri al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, Meclis’in g\u00f6revi, Anadolu’ya ge\u00e7mek ve milletin idaresini \u00fczerine almakt\u0131r. Bu hareket, b\u00fct\u00fcn milletin g\u00fcc\u00fcn\u00fc kendi varl\u0131\u011f\u0131nda toplam\u0131\u015f olan Kuva-y\u0131 Milliye taraf\u0131ndan her bak\u0131mdan desteklenecek tir. Gerekli tedbirler \u015fimdiden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal Bu tebli\u011fin sureti oldu\u011fu gibi b\u00fct\u00fcn komutanlara bildirildi. Efendiler, Ayr\u0131ca Rauf Bey’e de 23 Ocak 1920’de, 10’uncu Kafkas T\u00fcmeni Komutan\u0131 vas\u0131tas\u0131yla yazd\u0131\u011f\u0131m \u015fifrede, “Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n g\u00f6revden \u00e7ekilmesi bir oldubitti olmakla birlikte, i\u015fin \u00f6nemi devam etmektedir” dedim. \u0130til\u00e2f Devletleri’nin temsilcileri, h\u00fck\u00fbmeti istedikleri gibi kurma yolunu tutmu\u015f oluyorlard\u0131. Yar\u0131n, Meclis’in g\u00fcvenoyu verece\u011fi bir h\u00fck\u00fbmete kar\u015f\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde davranmalar\u0131na b\u00f6yle bir \u00f6rnekle yol a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bulunuyordu. H\u00fck\u00fbmetin, millete ve bas\u0131na bilgi vermeksizin ve toptan \u00e7ekilme yoluna gitmeksizin buna boyun e\u011fmesi, milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyordu. Olay\u0131 kapatmamak, h\u00fck\u00fbmeti Meclis-i Meb’usan’da milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyamad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esi ile a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fcrmek gerekirdi. \u0130\u015fte, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 Rauf Bey’e yazd\u0131m (Belge : 224). Ayn\u0131 tarihte,10’uncu Kafkas T\u00fcmeni Komutan\u0131 ile Rauf Bey’e \u015fu ortak talimat\u0131 vermi\u015ftim : H\u00fck\u00fbmetin, \u0130til\u00e2f Devletleri temsilcilerinin tekliflerini kabul etmemekte direnerek; Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’n\u0131, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin Kuva-y\u0131 Milliye’den dolay\u0131 T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmetini d\u00fc\u015f\u00fcrmeye karar verdi\u011fini, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 il\u00e2na mecbur etmesi gerekir. Kabinenin \u00f6nceki kabinelerde oldu\u011fu gibi mill\u00ee ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan sezsizce fedak\u00e2rl\u0131k etmesi, kendi yetkisi bak\u0131m\u0131ndan g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, anlay\u0131\u015f ve kavray\u0131\u015f bak\u0131m\u0131ndan da asla g\u00fcven verici olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha a\u00e7\u0131kca g\u00f6stermi\u015ftir. Bu kadar \u00e7etin sorunlar\u0131, karakter ve d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bu derece g\u00fc\u00e7s\u00fcz olan kimselerle \u00e7\u00f6z\u00fcme g\u00f6t\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fmak art\u0131k m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu bak\u0131mdan, kabinenin, son durum 196 dolay\u0131s\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi gerekir. B\u00fct\u00fcn milletin g\u00fcvenine l\u00e2y\u0131k bir kabinenin iktidara gelmesi yolunda \u00e7al\u0131\u015f\u0131n\u0131z (Belge 225) .<\/p>\n

 <\/p>\n

ANADOLU’DA BULUNAN YABANCI SUBAYLARIN TUTUKLANMASI KARARI Efendiler, yabanc\u0131lar\u0131n \u0130stanbul’da sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rarak n\u00e2z\u0131r veya milletvekillerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131 tutuklamalar\u0131 ihtimaline kar\u015f\u0131, Anadolu’da bulunan yabanc\u0131 subaylann tutuklanmalar\u0131na karar verdim. Bu karar\u0131m\u0131 ve buna g\u00f6re tedbirler al\u0131nmas\u0131 gere\u011fini, 22 Ocak 1920 tarihinde, Ankara, Konya, S\u0131vas ve Erzurum’daki kolordu komutanlar\u0131na “ki\u015fiye \u00f6zel” olarak \u015fifre ile emrettim (Belge : 226). Efendiler, milletvekillerine yazd\u0131\u011f\u0131m telgrafa, Vas\u0131f, Rauf , Bekir Sami Beyler ‘in ortak imzas\u0131yla cevap geldi. Bu cevapta : Meclis resmi olarak \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flay\u0131nca, s\u00f6z konusu mesele dolay\u0131s\u0131yla kabine \u00e7ekilecektir. O zamana kadar durumun emniyeti bak\u0131m\u0131ndan kabinenin i\u015fba\u015f\u0131nda kalmas\u0131 gerekir. Siz, bir te\u015febb\u00fcste bulunmay\u0131n\u0131z ve m\u00fcdahale etmeyiniz. Emirlerinizi bize bildiriniz. G\u00f6r\u00fc\u015flerinizin her makam \u00f6n\u00fcnde gere\u011fi gibi savunulaca\u011f\u0131na g\u00fcveniniz denilmekteydi (Belge : 227). Ben, ne H\u00fck\u00fbmet’e ne de Meclis’e bir, \u015fey yazmamaya karar vermi\u015f ve i\u015fi art\u0131k say\u0131n milletvekili arkada\u015flar\u0131m\u0131za b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131m (Belge : 228). Efendiler, \u0130stanbul’daki \u015fah\u0131slar\u0131n hareketlerini hangi tavsiyelere g\u00f6re ayarlad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtebilmek i\u00e7in \u015fu k\u0131sa bilgiyi arz edeyim : Fil\u00e2n siyas\u00ee temsilci, \u00e7ok namuslu ve do\u011fru s\u00f6zl\u00fc ve T\u00fcrk dostuymu\u015f mu\u015f. Bu zat, \u00e7ok i\u00e7ten ve dokunakl\u0131 bir dille demi ki “e\u011fer Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 ile C e v a t P a \u015f a \u00e7ekilmeseydiler, Harbiye Nezareti i\u015fgal edilecekti: Kuva-y\u0131 Milliye’n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi suskunluk ve kararl\u0131 tutum, baz\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131ld\u0131rt\u0131yor. Fakat acele etmeyin, ezilirsiniz. Bana g\u00fcvenin. Hakaret varsa yapanlar utans\u0131n. Belki daha ba\u015fka delilikler olacakt\u0131r. Fakat siz sak\u0131n delilik etmeyin.” \u0130stanbul’daki \u015fah\u0131slar, abiz bu s\u00f6zlerin samimiyetle s\u00f6ylendi\u011finden \u015f\u00fcphe etmiyoruz diyorlard\u0131 (Belge : 229).<\/p>\n

 <\/p>\n

MECL\u0130S-\u0130 MEBUSAN’IN BA\u015eKANI SE\u00c7\u0130LMEM SAKINCALI G\u00d6Z\u00dcK\u00dcYOR<\/p>\n

Efendiler, milletvekilleri, \u0130stanbul’da topland\u0131ktan bir hafta sonra, Ba\u015fkanl\u0131k Divan\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla Meclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ba\u015flam\u0131\u015flar. Bir yerde i\u015faret etmi\u015ftim ki, ben Meclis Ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmeyi, baz\u0131 yararlar\u0131ndan dolay\u0131 l\u00fczumlu bir tedbir saym\u0131\u015f ve gereken kimselere bu konudaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi de bildirmi\u015ftim. \u0130\u015fte arz etti\u011fim gibi, bu konu \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde, 28 Ocak 1920 ve 1 \u015eubat 1920 tarihlerinde, R a u f B e y taraf\u0131ndan g\u00f6derilen yaz\u0131larda birtak\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015flerden sonra, “biz pek b\u00fcy\u00fck bir sak\u0131nca do\u011furacak olan bu konuyu ileri s\u00fcrmekten vazge\u00e7iyoruz” denmekte (Belge : 230) ve “…\u00f6zel gizli bir toplant\u0131da yeniden s\u00f6z konusu edildi. \u015e e r e f B e y se\u00e7ilmenizin yararlar\u0131n\u0131 anlatt\u0131. . . Se\u00e7im s\u0131ras\u0131nda oylar\u0131n da\u011f\u0131laca\u011f\u0131 yeniden kesin olarak hissedildi\u011finden, sizin, milletin ba\u015f\u0131nda, Mill\u00ee Meclis’in koruy\u0131\u0131cusu olarak kalmay\u0131 zaten tercih buyurdu\u011funuz taraf\u0131m\u0131zdan s\u00f6ylendi. Y\u00fcksek \u015fahsiyetiniz hakk\u0131nda alk\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7ten g\u00f6sterilerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Genel toplant\u0131da, Re\u015fat Hikmet Bey Meclis Ba\u015fkan\u0131, H\u00fcseyin K\u00e2z\u0131m Bey birinci ve Hoca Abd\u00fclaziz Mecdi Efendi ikinci ba\u015fkan vekili se\u00e7ildiler” haberi verilmekteydi. Efendiler, benim ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131 ortaya atan demek ki, yaln\u0131z \u015eeref Bey oluyor. Gizli olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilen toplant\u0131da, \u00f6teki \u015fah\u0131slar taraf\u0131ndan benim ba\u015fkanl\u0131\u011fa se\u00e7ilmemin ne maksatla s\u00f6z konusu edildi\u011fi, \u00fcst\u00fc kapal\u0131 olarak bile s\u00f6ylenmiyor. \u00d6nce, cidd\u00ee gerek\u00e7elere dayanarak benim 197 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131 ileri s\u00fcrmeliydiler. Ondan sonra da oylar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131p da\u011f\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 incelemeliydiler. Yaln\u0131z, \u015e e r e f B e y ‘in konu\u015fmas\u0131 \u00fczerine oylar\u0131n hangi tarafa kayaca\u011f\u0131 konusunda bir karara varmakta isabet olmayabilirdi. Efendiler, Rauf Bey ‘in ba\u015fkanl\u0131k konusundaki a\u00e7\u0131klamas\u0131na verdi\u011fim cevapta demi\u015ftim ki : “\u0130leri s\u00fcr\u00fclen sak\u0131ncalar, daha \u00f6nce etrafl\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u015feylerdir. Benim ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131 gerektiren sebepler bellidir. Bunlar, Kuva-y\u0131 Milliye’nin millet taraf\u0131ndan kabul edildi\u011fini g\u00f6stermek, Meclis da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde ba\u015fkanl\u0131kla ilgili g\u00f6revleri g\u00fcven i\u00e7inde yapabilmek, mill\u00ee varl\u0131\u011f\u0131m\u0131zla ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lamaz bir bar\u0131$ teklifi kar\u015f\u0131s\u0131nda millet\u00e7e bir ayaklanma, Meclis’in ba\u015fkan\u0131 s\u0131fat\u0131yla, milletin madd\u00ee ve manev\u00ee g\u00fc\u00e7lerini savunma durumuna ge\u00e7irme d\u00fc\u015f\u00fcnceleridir. S\u00f6zIerinizden, savunma ile ilgili olan bu durumlar\u0131n, bug\u00fcn \u0130stanbul \u00e7evresince \u00f6nemli say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. E\u011fer, g\u00f6r\u00fc\u015flerdeki isahetsizlikten dolay\u0131 vatan ve milletin savunulmas\u0131nda bug\u00fcn i\u00e7in ve yar\u0131n aksakl\u0131klar ortaya \u00e7\u0131karsa, sorumluluk bu yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 yapanlara d\u00fc\u015fer. Bunlann benim \u015fahs\u00ee isteklerimle ilgili olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 temine gerek yoktur.” Efendiler, Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’n\u0131n ve Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n zorla d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc biliyoruz. Meclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na se\u00e7ilen merhum Re\u015fat Hikmet Bey ‘in, bir uydurma sebeple yabanc\u0131lar taraf\u0131ndan tutukland\u0131\u011f\u0131n\u0131 haber alm\u0131\u015ft\u0131k. \u0130stanbul’da bulunan Hey’et-i Temsiliye \u00fcyelerinin tutuklanmalar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, Rauf Bey’in 28 Ocak 1920 tarihli yaz\u0131s\u0131nda bildiriliyordu. Bu durumlardan, Kuva-y\u0131 Milliye aleyhtarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, Meclis’in da\u011f\u0131t\u0131lma ihtimalinin ve dolay\u0131s\u0131yla millet\u00e7e savunmaya ge\u00e7me zaman\u0131n\u0131n daha da yakla\u015ft\u0131\u011fn meydanda idi. Fakat bu ger\u00e7e\u011fi sezebilen azd\u0131. Efendiler, Re\u015fat Hikmet Bey ‘in kurtar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in de Ankara’dan \u00e7al\u0131\u015fmak gerekiyordu (Belge : 231 ). Rauf Bey’in, Meclis’in durumunu anlatan 27 Ocak 1920 tarihli \u015fifreli telgraf\u0131nda endi\u015fe verici baz\u0131 c\u00fcmleler vard\u0131. S\u00f6z geii\u015fi, kabine ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00e7ekilmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f, fakat \u00e7ekilmemi\u015ftir. Meclis,in bug\u00fcnk\u00fc durumu, bu i\u015fi \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flamaya elveri\u015fli de\u011fildir, Buradaki milletvekilleri, milletin Mara\u015f b\u00f6lgesi ile ilgili olarak g\u00f6nderdi\u011fi telgraflar\u0131, genel kurulda okumak cesaretini bile g\u00f6steremiyorlar. \u0130tilaf Devletleri’nden fil\u00e2n\u0131n falan\u0131n isteklerine uygun olarak davranmam\u0131z\u0131 tavsiye ediyorlar. Toplanacak yerimiz yoktur (Belge : 232, 233) gibi. Rauf Bey’e, 7 \u015eubat 1920’de g\u00f6nderdi\u011fimiz bir yaz\u0131da, \u015fu d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi bildirdik : Milletvekilleri, \u0130stanbul’daki i\u00e7 ve d\u0131\u015f etkilere kap\u0131larak, bar\u0131\u015fa y\u00f6nelme gayesini ihmal edip, k\u00f6lelik, mevk\u00ee kapma h\u0131rs\u0131, k\u0131skan\u00e7l\u0131k, kuruntu v.b. sebeplerle anla\u015fmazl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir. Arkada\u015flanm\u0131z, \u00e7ok say\u0131da milletvekilini i\u00e7ine alan bir \u00e7o\u011funluk saa\u011flayabilmek mek i\u00e7in, kendi d\u00fc\u015f\u00fcnce ve inan\u00e7lar\u0131ndan s\u00fcrekli olarak fedak\u00e2rl\u0131k yapm\u0131\u015flar ve uysal olmak sevdas\u0131yla, h\u00fck\u00fbmet ve bilinen \u00e7evreler \u00fczerindeki etkilerini b\u00fcsb\u00fct\u00fcn kaybetmi\u015flerdir. Uyumsuzluk yaratmamak kayg\u0131s\u0131yla bu davran\u0131\u015fa devam edilecek olursa, mill\u00ee d\u00e2v\u00e2ya ayk\u0131r\u0131 emellere ve t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc ihtiraslara \u00e2let olunmaktan, mill\u00ee meseleler aleyhinde kararlar al\u0131nmas\u0131na engeI olunamamaktan korkulur. Bu duruma kar\u015f\u0131 al\u0131nacak tedbir \u015fudur : Az\u0131nl\u0131kta olsalar bile, ilkelerimize her bak\u0131mdan ba\u011fl\u0131 arkada\u015flardan kurulu bir grupla yetinmek. . . Bunun sak\u0131ncas\u0131 uysall\u0131ktan azd\u0131r. H\u00fck\u00fbmeti mutlaka d\u00fc\u015f\u00fcrmek ve kesin m\u00fccadele durumuna ge\u00e7mek gerekir (Belge : 234).<\/p>\n

 <\/p>\n

H\u00dcK\u00dcMET\u0130 MUTLAKA D\u00dc\u015e\u00dcRMEK VE KES\u0130N M\u00dcCADELE DURUMUNA GE\u00c7ME GERE\u011e\u0130<\/p>\n

Efendiler, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi ekilmemi\u015f, Meclis de bir problem \u00e7\u0131karmaktan sak\u0131narak, onu d\u00fc\u015f\u00fcrmek yoluna gidememi\u015f ve baz\u0131 \u00fcyeleri de\u011fi\u015ftirilmi\u015f olan Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’ne g\u00fcven oyu vermi\u015ftir. Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nin Meclis huzurunda okudu\u011fu h\u00fck\u00fbmet program\u0131n\u0131 bilmem hat\u0131rlar m\u0131s\u0131n\u0131z? Bu programda : 198 Sadrazam Pa\u015fa, yapt\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli g\u00f6revi s\u00f6zlerine ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak al\u0131yor; \u0130stanbul H\u00fckumeti ile Anadolu aras\u0131nda haberle\u015fmenin kesilmesine kadar varan anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n giderilmesini ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131, bundan b\u00f6yle mill\u00ee iradenin y\u00fcce Meclis’te tecell\u00ee edece\u011fini, art\u0131k me\u015frutiyet ilkelerine tam olarak uyulabilmesi i\u00e7in bir engel tasavvur etmedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. Efendiler, bu s\u00f6zlerle, Hey’et-i Temsiliye’nin mill\u00ee irade ad\u0131na hareket etmesine ve me\u015frutiyet ilkelerine uygun hareketlere engel olmas\u0131na art\u0131k yer olmad\u0131\u011f\u0131 gibi bir anlam sezdirilmek isteniyor. Daha d\u00fcn Mill\u00ee Meclis’in, \u0130stanbul da topland\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada, mill\u0131 iradeye de milletleraras\u0131 kurallara da ayk\u0131r\u0131 olarak, bizzat kendilerinin ve kendileriyle birlikte Meclis’in ve milletin ne kadar a\u011f\u0131r bir sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama gere\u011fi duymayan sadrazam, hal\u00e2 Hey et-i Temsiliye yi jurnal etmekle durumunu kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve bizim say\u0131n milletvekili arkada\u015flar\u0131m\u0131z da, bu s\u00f6zleri b\u00fcy\u00fck bir sessizlikle dinleyebiliyorlar. H\u00fck\u00fbmet, siyas\u00ee z\u00fcmrelere kar\u015f\u0131 tarafs\u0131zl\u0131ktan ayr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ayr\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 bir kere daha belirttikten sonra, bug\u00fcne kadar elde etti\u011fi ba\u015far\u0131lar\u0131n derecesinin takdirini Meclis’e b\u0131rak\u0131yor. Sadrazam, devlet idaresinin d\u00fczeltilmeye muhta\u00e7 oldu\u011funu s\u00f6yleyerek Osmanl\u0131 Devleti’nin, her yabanc\u0131 devlet bask\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda kald\u0131k\u00e7a ba\u015fvurdu\u011fu eski politikas\u0131n\u0131 yeniden canland\u0131rarak, d\u00fcnyaya yeni d\u00fczeltmeler yap\u0131laca\u011f\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fc veriyor : “Yabanc\u0131lar\u0131n imtiyazlar\u0131n\u0131 geni\u015fletece\u011fiz. Az\u0131nl\u0131klar\u0131n haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in nisb\u00ee temsil y\u00f6netimini uygulayaca\u011f\u0131z. Adalet, maliye, bay\u0131nd\u0131rl\u0131k ve g\u00fcvenlik i\u015flerinde ve hatt\u00e2 sivil y\u00f6netimde yabanc\u0131lara yeteri kadar kontrol yetkisi verece\u011fiz” diyerek d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri d\u00fczeltmelerin esaslar\u0131n\u0131 say\u0131yor. Sadrazam Pa\u015fa, d\u0131\u015fi\u015flerinden bahsederken de “Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131 h\u00fck\u00fcmlerinden ayr\u0131lmamak, h\u00fck\u00fbmet\u00e7e gerekli g\u00f6r\u00fclmektedir” taahh\u00fcd\u00fcnde d\u00fcnde bulunurken, “\u0130zmir’in i\u015fgalinden dolay\u0131 meydana gelen kayna\u015fma ma ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa son verecek olan, ancak bar\u0131\u015ft\u0131r” demekle yetiniyor; kararl\u0131l\u0131k ve ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn g\u00fc\u00e7l\u00fckleri yenece\u011fine tam bir inanc\u0131 bulundu\u011funu s\u00f6yleyerek, program\u0131n\u0131 bitiriyor (Belge : 235).<\/p>\n

 <\/p>\n

AL\u0130 RIZA PA\u015eA VE KAB\u0130NES\u0130’N\u0130N \u0130\u00c7 Y\u00dcZ\u00dc<\/p>\n

Efendiler, Meclis-i Meb’usanca kabul edilen bu program\u0131 tahlil ve yorumdan ge\u00e7irerek burada vakit kaybetmeyi gereksiz sayar\u0131m. Yaln\u0131z Efendiler, Sadrazam Ali R\u0131za Pa\u015fa’n\u0131n ve kabinesinin i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc ve utanmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir belgeyi aynen bilginiz sunmama m\u00fcsaadenizi rica edece\u011fim : \u00c7ok ivedi \u0130stanbul,14.2.1920 Valiliklere ve M\u00fcstakil Sancaklara Son olarak Meclis-i Meb’usan’da okunan ve b\u00fcyi.ik bir \u00e7oklukla kabul edilerek h\u00fck\u00fbmete g\u00fcvenoyu verilmesini sa\u011flayan program\u0131n \u00f6nemli noktalanndan birinde belirtildi\u011fi \u00fczere, her t\u00fbrl\u00fb milli d ,v\u00e2lar\u0131n tek tecell\u00ee yeri olan Meclis Genel Kurulu, Allah’a \u015f\u00fck\u00fcr art\u0131k toplan\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, me\u015frutiyet ilkelerinin her t\u00fcrl\u00fc engel ve etkilerden uzak olarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fck kazanmas\u0131 gereken memleketimizde, bu Meclis’ten ba\u015fka yerde, mill\u00ee irade ad\u0131na konu\u015fmaya ve istekler ileri s\u00fcrmeye art\u0131k sebep ve imk\u00e2n kalmad\u0131\u011f\u0131ndan, h\u00fck\u00fbmet i\u015flerine m\u00fcdahale \u015feklindeki her t\u00fcrl\u00fc faaliyet ve hareketlerin cezaland\u0131nlaca\u011f\u0131 duyurulur. ( Sadrazam Ali R\u0131za) Efendiler, b\u00f6yle bir genelgeye ne gerek vard\u0131? Hey’et-i Temsiliye’yi millet g\u00f6z\u00fcnde k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcrmekte, onun cezaland\u0131r\u0131labilece\u011finden bahsetmekte ne yarar vard\u0131? E\u011fer Hey’et-i Temsiliye zaman zaman h\u00fck\u00fbmetin dikkatini \u00e7ekmeyi gerekli g\u00f6r\u00fcyor idiyse, bu hareketinin ne kadar temiz ve y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcncelere dayand\u0131\u011f\u0131ndan ve ne derece vatanla ilgili zaruretler y\u00fcz\u00fcnden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan h\u00e2l\u00e2 $\u00fcphe edilebilir miydi? Hey’et-i Temsiliye’yi, dolay\u0131s\u0131yla milletin birlik ve dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yok etmeyi as\u0131l hedef olarak kabul eden h\u00fck\u00fbmet, Ayd\u0131n, Adana, Mara\u015f, Urfa 199 Antep cephelerinde s\u00fcr\u00fcp gitmekte olan \u00e7arp\u0131\u015fmalardan ise, asla duygulanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu. Yabanc\u0131 devletlerin, do\u011frudan do\u011fruya kendi kabinelerine yapm\u0131\u015f oldu\u011fu bask\u0131dan \u00fcz\u00fcnt\u00fc duymuyordu. \u015eunu da a\u00e7\u0131k olarak belirtmeliyim ki, her t\u00fcrl\u00fc mill\u00ee davan\u0131n belirdi\u011fi tek yer olmak gereken Milli Meclis’in, Sadrazam Pa\u015fa’n\u0131n Tanr\u0131’ya \u015f\u00fckrederek s\u00f6yledi\u011fi gibi, \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 da ne yaz\u0131k ki daha g\u00f6r\u00fclm\u00fcyordu. Efendiler, Sadrazam’\u0131n bu genelgesi \u00fczerine biz de \u015fu genelge ile milletin dikkatini \u00e7ekmeyi gerekli bulduk. Genelge 17.2.1920 Milll iradenin kanun3 olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi yer olan Meclis-i Meb’usan’\u0131 a\u00e7arak mill\u00ee hakimiyeti ispatlayabilen Cemiyetimizin, en \u00f6nemli ve ba\u015fl\u0131ca g\u00f6revlerinden biri de, milli d\u00e2v\u00e2ya uygun ilkeler \u00e7er\u00e7evesinde bir ban\u015f yap\u0131l\u0131ncaya kadar, milli birli\u011fi korumakt\u0131r. Cemiyetimizin, her g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011fe g\u00f6\u011fi.is bererek, vatan\u0131 ve mill? varl\u0131 \u0131 koruma yolundaki kurtanc\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalanna, mill\u00ee gaye ger\u00e7ekle\u015ftirilinceye kadar, daha b\u00fcy\u00fck bir azim ve iman ile devam\u0131 \u015fartt\u0131r. Bu bak\u0131mdan, milletin ya\u015fama ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirme temeline dayanan mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n, vatan\u0131n her k\u00f6\u015fesinde, geni\u015f \u00e7apta ve yayg\u0131n bir bi\u00e7imde k\u00f6kle\u015fmesine, eskisi gibi devam edilmesini b\u00fct\u00fcn merkez ve idare hey’etlerinden bir kere daha \u00f6nemle rica ederiz. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Hey’et-i Temsiliyesi ad\u0131na Mustafa Kemal ALDATICI S\u00d6Z VERMELER, A\u011eIR \u0130T\u0130RAFLAR Efendiler, \u0130stanbul’dan g\u00f6nderilen 19 \u015eubat 1920 tarihli yaz\u0131da, “\u0130ngiliz D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’ndan \u0130stanbul’daki siyasi temsilcili\u011fine gelen ve siyas\u00ee temsilcilik taraf\u0131ndan da resmen h\u00fck\u00fbmete yap\u0131lan s\u00f6zl\u00fc tebligatta, padi\u015fahl\u0131k ba\u015fkentinin Osmanl\u0131 Devleti’nde b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015f; fakat bununla birlikte, Ermeni katliam\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131 ve Yunanl\u0131larla b\u00fct\u00fcn \u0130til\u00e2f Devletleri’nin kuvvetlerine kar\u015f\u0131 olan tutumumuzun de\u011fi\u015ftirilmesi istenmi\u015f; aksi takdirde, bar\u0131\u015f \u015fartlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesinin muhtemel bulundu\u011fu da ayr\u0131ca ifade edilmi\u015ftir” denilmekte ve baz\u0131 hususlar, \u00f6zellikle “\u015fik\u00e2yete yol a\u00e7acak en k\u00fc\u00e7\u00fck olaylara bile meydan b\u0131rak\u0131lmamas\u0131” tavsiye edilmekteydi. Efendiler, bu s\u00f6zl\u00fc vaadin arkas\u0131ndaki anlam ve maksat ne olabilirdi? Yunanl\u0131lar\u0131n, Frans\u0131zlar\u0131n ve daha ba\u015fkalar\u0131n\u0131n i\u015fgali alt\u0131nda bulunan vatan topraklar\u0131ndan ba\u015fka, \u0130stanbul’un da al\u0131nmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ancak, ileri s\u00fcr\u00fclen \u015farta uyulursa, \u0130stanbul’u almaktan vazge\u00e7eriz mi, denilmek isteniyordu? Yoksa, Yunanl\u0131lar\u0131n, Frans\u0131zlar\u0131n, \u0130talyanlar\u0131n i\u015fgalleri zaten ge\u00e7icidir, \u0130til\u00e2f Devletleri, yaln\u0131z \u0130stanbul’u alacakt\u0131, fakat teklif ettikleri \u015farta uyarsak, onu da b\u0131rakacaklard\u0131r, anlam\u0131 m\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yordu? Veyahut da Efendiler, \u0130til\u00e2f Devletleri Kuva-y\u0131 Milliye’nin r\u015fgal b\u00f6lgelerinde, i\u015fgal kuwetlerine kar\u015f\u0131 kurdu\u011fu cepheleri bozdurmaya ve a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sava\u015flar\u0131, giri\u015fti\u011fi hareketleri durdurmaya, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yetmeyece\u011fini \u00e7ok iyi anlad\u0131klar\u0131ndan, Yunanl\u0131lar da dahil olmak \u00fczere, \u0130til\u00e2f Devletlerine kar\u015f\u0131 \u00b7yap\u0131lan sald\u0131r\u0131n\u0131n \u00f6nlenememi\u015f ve asl\u0131 olmayan Ermeni katliam\u0131na son verilmemi\u015f oldu\u011fu bahanesiyle \u0130stanbul’u da m\u0131 i\u015fgal etmek niyetindeydiler? Daha sonraki olaylar, bu son tahminin do\u011fru oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir tir, san\u0131r\u0131m. Ne var ki, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin \u0130ngiliz temsilcili\u011finin teklifinden b\u00f6yle bir anlam \u00e7\u0131karmaya yana\u015fmam\u0131\u015f, aksine \u00fcmide kap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Efendiler, yap\u0131lm\u0131\u015f olan teklifin ne derece yersiz oldu\u011fu hususunda bir fikir verebilmek i\u00e7in, biz de o g\u00fcnlerle ilgili baz\u0131 durumlar\u0131 hat\u0131rlayal\u0131m. \u015e\u00fcphe edilmemek gerekirdi ki, Ermeni katliam\u0131 200 konusundaki s\u00f6zler, ger\u00e7e\u011fe uygun de\u011fildi. Aksine, g\u00fcney b\u00f6lgelerinde, yabanc\u0131 kuwetler taraf\u0131ndan sil\u00e2hland\u0131r\u0131lan Ermeniler, g\u00f6rd\u00fckleri koruyuculuktan c\u00fcr’et alarak bulunduklar\u0131 yerlerdeki M\u00fcsl\u00fcmanlara sald\u0131rmakta idiler. \u0130ntikam d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle her tarafta insafs\u0131z bir \u015fekilde \u00f6ld\u00fcrme ve yok etme siyaseti g\u00fctmekte idiler. Mara\u015f’taki feci olay bu y\u00fczden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Yabanc\u0131 kuvvetleri ile birle\u015fen Ermeniler, top ve makineli t\u00fcfeklerle Mara\u015f gibi eski bir M\u00fcsl\u00fcman \u015fehrini yerle bir etmi\u015flerdi. Binlerce \u00e7aresiz ve su\u00e7suz ana ve \u00e7ocuklar\u0131 i\u015fkenceyle \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdi. Tarihte bir benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f olan bu vah\u015feti yapan Ermenilerdi. M\u00fcsl\u00fcmanlar yaln\u0131z namuslar\u0131n\u0131 ve canlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in kar\u015f\u0131 koymu\u015f ve kendilerini savunmu\u015flard\u0131. Yirmi g\u00fcn s\u00fcren Mara\u015f katliam\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcmanlarla birlikte \u015fehirde kalan Amerikal\u0131lar\u0131n, bu olay hakk\u0131\u0131vda \u0130stanbul’daki temsilcilerine \u00e7ektikleri telgraf, bu faciay\u0131 yaratanlar\u0131, yalanlanamayacak bir \u015fekilde ortaya koymakta idi. Adana ili i\u00e7indeki M\u00fcsl\u00fcmanlar, tepeden t\u0131rna\u011fa kadar sil\u00e2hland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan Ermenilerin s\u00fcng\u00fclerinin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda her dakika \u00f6ld\u00fcr\u00fclmek mek tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunuyorlard\u0131. Canlar\u0131n\u0131n ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n korunmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey istemeyen M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 uygulanan bu zul\u00fcm ve yok etme politikas\u0131, meden\u00ee insanl\u0131\u011f\u0131n dikkatini \u00e7ekecek ve onlar\u0131 insafa getirecek nitelikte iken, aksinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ederek ondan vazge\u00e7ilmesini isteme gibi bir teklif nas\u0131l cidd\u00ee olarak kabul edilebilirdi? \u0130zmir ve Ayd\u0131n dolaylar\u0131nda durum buna benzer ve belki daha da ac\u0131kl\u0131 de\u011fil miydi? Yunanl\u0131lar, her g\u00fcn kuvvet ve vas\u0131talar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131yor ve ; taarruz haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 tamaml\u0131yorlard\u0131. Bir yandan da oraya buraya sald\u0131rmaktan geri durmuyorlard\u0131. O g\u00fcnlerde \u0130zmir’e yeniden bir piyade alay\u0131 ile tam te\u00e7hizatl\u0131 bir s\u00fcvari alay\u0131 ve yirmi d\u00f6rt adet y\u00fck otomobiliyle \u00e7ok say\u0131da nakliye arabas\u0131, alt\u0131 tane top ve bir\u00e7ok sava\u015f malzemesi \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131, cephelere bol miktarda cephane g\u00f6nderilmekte oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ger\u00e7ek \u015fu idi ki, milletimiz, sebepsiz olarak hi\u00e7bir yerde hi\u00e7bir yabanc\u0131ya sald\u0131rm\u0131\u015f de\u011fildi. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, Efe\u0131ldiler, vatan\u0131m\u0131z\u0131n i\u015fgal edilmi\u015f yerlerinden d\u00fc\u015fmanlar\u0131n \u00e7ekildiklerini g\u00f6rmeden veya hi\u00e7 olmazsa \u00e7ekileceklerine tam bir g\u00fcven duymadan, aldat\u0131c\u0131 s\u00f6zlere gere\u011finden fazla de\u011fer vermek ak\u0131l k\u00e2r\u0131 m\u0131yd\u0131? Memleket kaderinin tek dayanak noktas\u0131 olarak kalm\u0131\u015f bulunan Kuva-y\u0131 Milliye’yi da\u011f\u0131tma gayesi g\u00fcden bu gibi teklif ve te\u015febb\u00fcsleri anlamakta g\u00fc\u00e7l\u00fck var m\u0131yd\u0131? Gelece\u011fin \u015f\u00fcphe ve belirsizli\u011fi u\u011fruna, mill\u00ee d\u00e2v\u00e2dan hemen vazge\u00e7mek do\u011fru olur muydu? Yaln\u0131z \u0130stanbul’un de\u011fil, Bo\u011fazlar’\u0131n, \u0130zmir’in, Adana b\u00f6lgesinin, k\u0131sacas\u0131 mill\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z i\u00e7indeki b\u00fct\u00fcn vatan topraklat-\u0131n\u0131n egemenli\u011fimiz alt\u0131nda kalmas\u0131 mill\u00ee gayemiz de\u011fil miydi? Bu duruma g\u00f6re, yaln\u0131z \u0130stanbul’un, Osmanl\u0131 Devleti’ne b\u0131rak\u0131laca\u011f\u0131 vaadi kar\u015f\u0131s\u0131nda, Osmanl\u0131 Devleti’nin sadrazam\u0131 Ali R\u0131za Pa\u015fa memnun olsa da, T\u00fcrk milletinin memnun olaca\u011f\u0131 ve bununla yetinerek susup oturmay\u0131 tercih edece\u011fi nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirdi? Vahdettin’in sadrazam\u0131, Kuva-y\u0131 Milliye’yi da\u011f\u0131tmay\u0131 hedef alan b\u00fct\u00fcn bu te\u015febb\u00fcslerin tarih\u00ee sorumlulu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek istemiyor muydu? Efendiler, yabanc\u0131lar\u0131n teklifine ve onu ger\u00e7ekle\u015ftirmeye kalk\u0131\u015fan h\u00fck\u00fbmetin istek ve emrine, millet\u00e7e de Kuva-y\u0131 Milliyece de boyun e\u011filmeyece\u011fi \u015f\u00fcphesizdi.<\/p>\n

 <\/p>\n

M\u0130LL\u0130 B\u0130R KAB\u0130NE KURULMASININ \u0130MKANSIZLI\u011eI<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, Rauf Bey, 19 \u015eubat 1920 tarihli bir \u015fifre ile, h\u00fck\u00fbmet ve Meclis hakk\u0131nda \u00fczerinde durup d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye de\u011fer bilgiler veriyordu. Bu bilgileri \u00f6zetleyeyim : “\u015eubat\u0131n on dokuzuncu g\u00fcn\u00fc, Sadrazam, Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131, Bahriye N\u00e2z\u0131r\u0131 Fel\u00e2h-\u0131 Vatan Grubu’nun toplant\u0131s\u0131na gitmi\u015fler. Sadrazam, Kuva-y\u0131 Milliye’nin ikinci bir h\u00fck\u00fbmet \u015feklinde g\u00f6r\u00fcnmemesi, h\u00fck\u00fbmet i\u015flerine kar\u0131\u015fmamas\u0131 ve Mara\u015f taraflar\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n daha ilerilere g\u00f6t\u00fcr\u00fclmeyerek durdurulmas\u0131n\u0131, d\u00fczen ve g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 gere\u011fini siyas\u00ee bak\u0131mdan yararl\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemi\u015f mi\u015f, Ziya Pa\u015fa’ n\u0131n vali ve Ahmet Fevzi Pa\u015fa’n\u0131n da kolordu komutan\u0131 olarak Ankara’ya 201 g\u00f6nderilece\u011fini bildirmi\u015f. Dahiliye Naz\u0131r\u0131 da serbest\u00e7e i\u015f g\u00f6rmesine kar\u0131\u015f\u0131lmamas\u0131n\u0131 istemi\u015f. Polis M\u00fcd\u00fcr\u00fc ile Jandarma Komutan\u0131’n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesine g\u00fc\u00e7lerinin yetmedi\u011fini anlatm\u0131\u015f. Eskiden beri dostu olan Ke\u015ff\u00ee Bey’in d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fcnden ve onu Bursa’ya vali, Faik Ali Bey’i de m\u00fcste\u015far yapt\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmi\u015f. Salih Pa\u015fa da, Mara\u015f ve dolaylar\u0131nda bo\u015falt\u0131lan yerlere, h\u00fck\u00fbmet\u00e7e el koymay\u0131 siyas\u00ee bak\u0131mdan m\u00fc\u0131nk\u00fcn g\u00f6rmemi\u015f, Fransiz bas\u0131n\u0131n\u0131 aleyhimize \u00e7evirir, demi\u015f. Padi\u015fah, h\u00fck\u00fbmete, Meclis’ten \u00e7ok h\u00e2kim imi\u015f. Meclis’in ruh haline g\u00f6re, bu h\u00fck\u00fbmeti d\u00fc\u015f\u00fcrmek ve yerine gerekli \u015fartlar\u0131 ta\u015f\u0131yan mill\u00ee bir kabineyi getirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011filmi\u015f” (Belge : 236) Bu bilgileri, Anadolu ve Rumeli’de bulunan tekmil komutanlara bildirirken, \u015funu da ekledik : Hey’et-i Temsiliye, i\u015fgal ve \u00e7e\u015fitli yabanc\u0131 etkilerin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda bulunan \u0130stanbul’da, daha mill\u00ee ve fedak\u00e2r bir h\u00fck\u00fbmetin. i\u015fba\u015f\u0131na getirilmesindeki g\u00fc\u00e7l\u00fckleri takdir etti\u011finden, Sadrazam Pa\u015fa’n\u0131n bilinen bildirisine kar\u015f\u0131l\u0131k, 17 \u015eubat 1920 tarihindeki genelgeyle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn te\u015fkil\u00e2t\u0131na duyurmu\u015ftu. Mill\u00ee birli\u011fi bozma d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile yap\u0131lacak her te\u015febb\u00fcs ve sald\u0131r\u0131y\u0131, ak\u0131ll\u0131ca davran\u0131\u015flarla ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fratmak \u015fartt\u0131r. Milli d\u00e2,v\u00e2,ya uygun bir bar\u0131\u015f yap\u0131lmad\u0131k\u00e7a, Kuva-y\u0131 Milliye’nin faaliyetine son vermesinin m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131 hususunda ilgililerin yeniden dikkati \u00e7ekilmekle birlikte, mill\u00ee birlik ve dayan\u0131\u015fmay\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme ve devam ettirme konusunda, her zamankinden daha ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc ve uyan\u0131k bulunulmas\u0131n\u0131 \u00f6zellikle rica eder ve bekleriz (Belge : 237). Rauf Bey’e de cevap olarak \u015funu yazd\u0131m : Harbiye Nezareti Ba\u015fyaver Salih Bey’e 21.2.1920 Rauf Bey’e \u0130lgi : 19.2.1920 tarihli \u015fifre : Fel\u00e2h-\u0131 Vatan Grubu’nun Sadrazam Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalardan genellikle anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmetin Mill\u00ee Meclis’ten ald\u0131\u011f\u0131 g\u00fcven oyuna dayanarak, Kuva-y\u0131 Milliye’nin memleketteki n\u00fcfuz ve etkisini yok etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Mill\u00ee M\u00fccadele’ye kar\u015f\u0131 tutumundan dolay\u0131 azledilen Faik Ali Bey’i m\u00fcste\u015farl\u0131\u011fa, Ferit Pa\u015fa ve Ali Kemal ile birlikte \u00e7al\u0131\u015fan M\u00fcste\u015far Ke\u015ff\u00ee Bey’i, Bursa valili\u011fine atanmas\u0131 ve daha \u00f6nce memuriyetleri millet\u00e7e kabul edilmeyen Ahmet Fevzi Pa\u015fa ile Ziya Pa\u015fa’y\u0131 da Ankara’ya g\u00f6ndermek hususunda \u0131srar etmesi, a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa Kuva-y\u0131 Milliye aleyhine hareket edildi\u011finin kesin bir belirtisidir. H\u00fck\u00fbmetle milletin tam bir birlik i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015farak tespit edilen ilkeler \u00e7er\u00e7evesinde mill\u00ee d\u00e2v\u00e2ya uygun bir bar\u0131\u015f yap\u0131lmas\u0131 gere\u011fini her zamandan daha \u00e7ok takdir etmekte oldu\u011fundan, h\u00fck\u00fbmet i\u015flerine kar\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc muhalefetten ve g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7\u0131karmaktan ka\u00e7\u0131nmay\u0131 bir vatan g\u00f6revi say\u0131yoruz. Her \u015fey bitmi\u015f, mill\u00ee gayeye ula\u015f\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildir. Arada pek korkun\u00e7 ihtimaller vard\u0131r. Gelece\u011fin sonsuz bilinmezlikleri i\u00e7inde, Kuva-y\u0131 Milliye’nin kurtar\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na de\u011fer verip vermedi\u011finin h\u00fck\u00fbmetten sorulmas\u0131 gerekir. Bize gelince : Tarihin bu memlekette \u015fimdiye kadar yaratmad\u0131\u011f\u0131 bu mill\u00ee birlik ve dayan\u0131\u015fmay\u0131 bozmaya yeltenen her hareketi bir vatan hainli\u011fi sayarak ona g\u00f6re gerekli tedbirleri almaktan \u00e7ekinmece\u011fiz. Bu mecburiyet ve zaruretlerin h\u00fck\u00fbmet \u00fcyelerince bilinmesi pek yararl\u0131 olacakt\u0131r. H\u00fck\u00fbmet ile aram\u0131zdaki uyum ve birli\u011fin korunmas\u0131, ancak bug\u00fcnk\u00fc durumun devam ettirilmesiyle m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Gereksiz atama ve g\u00f6revden almalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ve \u00f6zellikle Mill\u00ee M\u00fccadele’ye kar\u015f\u0131 geldikleri i\u00e7in g\u00f6revden al\u0131nm\u0131\u015f olan memurlar \u00fczerinde \u0131srar edilmesi, Kuva-y\u0131 Milliye aleyhinde bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k say\u0131laca\u011f\u0131ndan, bu gibilerin memuriyetlerine g\u00f6z yumulmayacakt\u0131r. Hele Ahmet Fevzi Pa\u015fa ile Ziya Pa\u015fa’n\u0131n, g\u00f6nderildikleri takdirde hemen geri \u00e7evrilmelerinin bir oldubitti say\u0131lmas\u0131 gerekir. Bug\u00fcnk\u00fc durumun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavram\u0131\u015f olan Mill\u00ee Meclis’teki arkada\u015flar\u0131n bile, b\u00f6yle anormal olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda susmay\u0131 tercih etmesi, her taraftan k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lan ve te\u015fvik g\u00f6ren h\u00fck\u00fbmeti cesaretlendirece\u011finden, gayeye ba\u011fl\u0131 arkada\u015flann bu konuda da kesin ve a\u00e7\u0131k bir tav\u0131r tak\u0131nmalan gerekmektedir. H\u00fck\u00fbmetin Meclis’e h\u00e2kim olmas\u0131, denetleme g\u00f6revini g\u00fc\u00e7le\u015ftirece\u011finden, b\u00f6yle bir durum ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 takdirde, vatan\u0131n kurtulu\u015fu i\u00e7in yerinde kararlann al\u0131namayaca\u011f\u0131 ve sonunda mill\u00ee gayenin ger\u00e7ekle\u015femeyece\u011fi\u00b7 \u015f\u00fcphesizdir. B\u00fct\u00fcn millet\u00e7e benimsenen ve kutsal say\u0131lan Kuva-y\u0131 Milliye gayelerinin, Meclis’\u00e7e de benimsenip ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin sa\u011flanmas\u0131 ve h\u00fck\u00fbmet i\u015flerinin bu gayeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan denetlenmesi 202 konusunda, vatanseverlik g\u00f6revinin sonuna kadar esirgemeden yerine getirilmesini \u00f6nemle rica ederiz. Hey’et-i Temsil’iye ad\u0131na Mustafa Kemal R a u f B e y’in bir ba\u015fka yaz\u0131s\u0131na verdi\u011fimiz kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 da arz edeyim : \u015eifre 21.2.1920 Harbiye Nezareti Ba\u015fyaveri Salih Bey’e Rauf Bey’e: \u0130lgi : 20.2.1920 tarihli \u015fifre : H\u00fck\u00fcmetin Mill\u00ee Meclis’teki gruba kar\u015f\u0131 g\u00f6zda\u011f\u0131 verici bir tav\u0131r tak\u0131nmas\u0131n\u0131n, grubun, dayan\u0131\u015fma halinde bir siyas\u00ee g\u00fc\u00e7 olarak geli\u015fip varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterememesinden ileri geldi\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Her \u015feyden \u00f6nce, grubun bu bak\u0131mdan bilin\u00e7li bir denetim g\u00fcc\u00fc haline getirilmesi gerekti\u011fi belli oluyor. H\u00fckumetin sonradan g\u00f6n\u00fcl almak maksad\u0131yla sizleri davet etmesi, bug\u00fcnk\u00fc g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlamas\u0131ndan ve gi.i\u00e7 kazan\u0131ncaya kadar oyalay\u0131p vakit kazanmak d\u00fc\u015f\u00fcncesinden kaynaklanmaktad\u0131r. H\u00fck\u00fbmete kar\u015f\u0131 kesin bir durum alma zaman\u0131 gelmi\u015ftir. Sadrazama ve Dahiliye I I\u00e2z\u0131n’na a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemek gerekir ki, Kuva-y\u0131 Milliye, sonu\u00e7 al\u0131n\u0131ncaya kadar \u00e7al\u0131\u015fmalann\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecektir. Memleketi i\u015fgal eden ve milletimizi tam bir k\u00f6lelik derecesine d\u00fc\u015f\u00fcrmek isteyen d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z, Kuva-y\u0131 Milliye’nin faaliyetini istememekte kendilerini hakl\u0131 bulabilirler. Fakat, devlet ve milletin kurtar\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan bir mill\u00ee kuvvete, kendi h\u00fck\u00fbmetimiz taraf\u0131ndan h\u00fccum ve sald\u0131nya ge\u00e7ilmesi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir \u015feydir. \u0130til\u00e2f Devletleri’nin, \u0130stanbul’un Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetinde b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ne kadar sevin\u00e7le kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ise, \u0130zmir ve Adana cephelerinde sava\u015ftan vazge\u00e7ilmesi konusundaki istekleri de o kadar hayretle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131’na, \u0130zmir ve Adana`n\u0131n da Osmanl\u0131lar’\u0131n elinde kalmas\u0131 sa\u011flan\u0131ncaya kadar sil\u00e2hlar\u0131n b\u0131rak\u0131lamayaca\u011f\u0131, Ermenilere kar\u015f\u0131 bizim taraf\u0131m\u0131zdan bir sald\u0131nn\u0131n yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, Frans\u0131zlar taraf\u0131ndan sil\u00e2hland\u0131nlan ve k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lan Ermenilerle aram\u0131zda baz\u0131 olaylar \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa, bunun sorumlulu\u011funun Ermeni milliyet\u00e7ilerine ve onlar\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtanlara ait olaca\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir. H\u00fck\u00fcmetin, Mara\u015f ve Urfa’dan ileriye ge\u00e7ilmemesi yolundaki teklifine kar\u015f\u0131, millete g\u00fcven vermek ve Kuva-y\u0131 Milliye’yi durdurabilmek i\u00e7in, Frans\u0131zlar\u0131n Adanay\u0131 derhal bo\u015faltmaya ba\u015flamalar\u0131 istenmelidir, Aksi takdirde, Kuva-y\u0131 Milliye’yi, memleketi kurtarma m\u00fccadelesinden al\u0131koyman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131n\u0131, bu ate\u015fin Halep ve Suriye’ye s\u0131\u00e7ramak \u00fczere bulundu\u011funu; Frans\u0131zlann, Adana ve dolaylar\u0131n\u0131n bo\u015falt\u0131lmas\u0131nda ne kadar \u00e7abuk davran\u0131rlarsa, o kadar karl\u0131 \u00e7\u0131kacaklar\u0131n\u0131 kendilerine a\u00e7\u0131k\u00e7a anlatmal\u0131d\u0131r. Anadolu bas\u0131n\u0131n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 sert dilin hafifletilmesi, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin zul\u00fcm ve sald\u0131r\u0131lar\u0131na son vermeleriyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Bunca haks\u0131zl\u0131klara, zul\u00fcmlere, hatt\u00e2 katliamlara kar\u015f\u0131 feryat eden su\u00e7suz bir milleti susturmak zulm\u00fcn\u00fc bizden istemelidir. Asl\u0131nda, d\u00fcnyan\u0131n her yerinde bas\u0131n, bu t\u00fcrl\u00fc s\u0131k\u0131 kay\u0131tlardan kurtulmu\u015f olup h\u00fcr ve serbesttir. Akba\u015f cephesinden bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u0130ngilizlere geri verilmesi i\u00e7in hi\u00e7bir yard\u0131mda bulunmaman\u0131z\u0131 isterdik. Bo\u015f bir fi\u015fek kovan\u0131n\u0131n bile \u0130ngilizlere geri verilmemesi daha yerinde olur, d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyiz. H\u00fck\u00fbmet, \u0130til\u00e2f Devletleri’ne kar\u015f\u0131 b\u00f6yle sahte yaranma hareketlerinde bulunarak merhamet uyand\u0131rmay\u0131 ba\u015farabilece\u011fi ve iki y\u00fczl\u00fc davran\u0131\u015flar\u0131n, bar\u0131\u015f \u015fartlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesini etkileyece\u011fi zann\u0131n\u0131 besliyorsa, kendilerinin gafletine ac\u0131r\u0131z. K\u0131sacas\u0131, bar\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n s\u00f6z konusu oldu\u011fu \u015fu \u00e7etin g\u00fcnlerde, Kuva-y\u0131 Milliye’yi zay\u0131f g\u00f6sterecek her hareketin, milletimizin kaderi \u00fczerinde u\u011fursuz bir etki yapaca\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesiz oldu\u011fundan, Meclis’teki arkada\u015flara d\u00fc\u015fen denetleme g\u00f6revinin her t\u00fcrl\u00fc fedak\u00e2rl\u0131\u011fa katlanarak yerine getirilmesini \u00f6zellikle rica ederiz. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal 203<\/p>\n

 <\/p>\n

KUVAYI M\u0130LL\u0130YE’N\u0130N M\u00dcCADELEYE DEVAMI KONUSUNDA KAMUOYUNU YOKLANMASI<\/p>\n

Efendiler, bug\u00fcnlerde duyulan ihtiya\u00e7 \u00fczerine Rauf Bey’e, ayn\u0131 tarihte \u015fu telgraf\u0131 da yazd\u0131m. Bu ihtiya\u00e7, Hey’et-i Temsiliye’nin ve Kuva-y\u0131 Milliye’nin m\u00fccadeleye devam\u0131 konusunda kamuoyunu yoklamakt\u0131. Rauf Bey’e yazd\u0131\u011f\u0131m bu telgraf\u0131, Erzurum’daki K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’ya da \u00e7ektirmi\u015ftim. \u00c7ok ivedi ve g\u00fcnl\u00fcd\u00fcr. 21.2.I920 Rauf Bey’e \u00f6zel : Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin durumunu de\u011fi\u015ftirmeye yetkili olacak kongrenin toplanmas\u0131, t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sonuncu maddesi gere\u011fince, Meclis-i Meb’usan’\u0131n yasama g\u00f6revini tam bir g\u00fcvenlik ve serbestlik i\u00e7inde yerine getirdi\u011finin Meclis’\u00e7e a\u00e7\u0131klanmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Hey’et-i Temsiliye’nin genel te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, bar\u0131\u015f yap\u0131l\u0131ncaya kadar eski \u015feklini ko\u0131umas\u0131 gere\u011fi, b\u00fct\u00fcn arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n onay\u0131 ve \u0131srar\u0131 \u00fczerine kabul edil\u0131ni\u015ftir. Oysa, h\u00fck\u00fbmet taraf\u0131ndan \u00e2deta te\u015fvik edilen muhalif gazetelerin h\u00fccumlan, Ay\u00e2n Meclisi’nin a\u00e7\u0131k sald\u0131r\u0131lar\u0131, h\u00fck\u00fbmetin tutum ve i\u015fleri ve \u00f6zellikle Sadrazam Pa\u015fa’n\u0131n bildirisi, Meclis-i Meb’usan’da Kuva-y\u0131 Milliye’nin kanun d\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu alk\u0131\u015flatt\u0131ran nutuklar, kamuoyunu mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t aleyhine \u00e7evirmekte ve Hey’et-i Temsiliye’mizi g\u00fc\u00e7 bir duruma sokmaktad\u0131r. Bir yandan Padi\u015fah’\u0131n iste\u011fine uyarak Zeynelabidin, Hoca Sabri, Sait Molla gibi kimselerin, s\u0131rf Kuvay\u0131 Milliye’yi yok etme maksad\u0131yla her tarafta kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 Te\u00e2l\u00ee-i \u0130sl\u00e2m Cemiyeti ad\u0131 alt\u0131ndaki kurulu\u015flar, milli te\u015fkil\u00e2ta do\u011frudan do\u011fruya sald\u0131r\u0131lara ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. S\u00f6z geli\u015fi, Ni\u011fde ve Nev\u015fehir’de, bu ay\u0131n on dokuzuncu g\u00fcn\u00fc, “Meclis-i Meb’usan a\u00e7\u0131ld\u0131. Mill\u00ee te\u015fkilat\u0131 padi\u015fah\u0131m\u0131z istemiyor” gibi s\u00f6zlerle, halk\u0131 a\u00e7\u0131k toplant\u0131 ve g\u00f6sterilere s\u00fcr\u00fcklemi\u015flerdir. Bu durum Sadrazam Pa\u015fa’n\u0131n bildirisini alan baz\u0131 memurlar taraf\u0131ndan da te\u015fvik edilmi\u015ftir. Bu olay\u0131n Konya’ya ve daha ba\u015fka yerlere de yay\u0131lmas\u0131 uzak bir ihtimal de\u011fildir. Bu bak\u0131mdan : 1- H\u00fck\u00fbmetin, Kuva-y\u0131 Milliye’nin devam\u0131na taraftar olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kesin olarak bildirmesini kendisinden istemek gerekir. 2 – Fel\u00e2h-\u0131 Vatan Grubu’nun, s\u00f6z konusu edilen tam bir g\u00fcvenlik ve serbestli\u011fe sahip oldu\u011funu, bu bak\u0131mdan, Kuva-y\u0131 Milliye’yi da\u011f\u0131t\u0131nak l\u00fczumuna inan\u0131p inanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmesi gerekir. E\u011fer bu kuwetin devam\u0131na l\u00fczum g\u00f6r\u00fcyorsa, ona g\u00f6re h\u00fck\u00fbmetin dikkatini \u00e7ekmekle birlikte, bunu, Meclis’te de gerekti\u011fi \u015fekilde sav\u0131u\u0131 nai\u0131d\u0131r. Bu konunun, grup\u00e7a g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi ve tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyiz. 3 – Vatan\u0131n \u00e7\u0131karlan a\u00e7\u0131s\u0131ndan, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n ve Kuva-y\u0131 Milliye’nin ortadan kald\u0131nlmas\u0131 tercih edildi\u011fi takdirde, \u0130zmir, Mara\u015f ve \u00f6teki cephelerde bulunan d\u00fc\u015fman kuwetlerine kar\u015f\u0131 da h\u00fck\u00fbmet\u00e7e gerekli tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flama ba\u011flamak s\u00f6z konusudur. Yukar\u0131da arzedilen d\u00fc\u015f\u00fcncelerin b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem ve ciddiyetle dikkate al\u0131n\u0131p gere\u011finin yerine getirilmesini, bizi \u015fahsen de g\u00fc\u00e7 durumdan kurtarmak i\u00e7in, sonucun bir an \u00f6nce bildirilmesini rica ederiz. \u0130stanbul’daki baz\u0131 arkada\u015flar\u0131n, bunca emeklerle meydana getirilmi\u015f olan mill\u00ee birli\u011fe ve Kuva-y\u0131 Milliye’ye vurulan darbelere kar\u015f\u0131 kesin tedbir alma konusunda, sonuna kadar gayret ve ciddiyet g\u00f6stermekten \u00e7ok, d\u0131\u015far\u0131daki uzak kuvvetlerden b\u00fcy\u00fck \u00fcmitlere kap\u0131larak teselli bulduklar\u0131 zann\u0131 uyan\u0131yor. Biz, elimizdeki kuweti iyi koruyamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z takdirde, d\u0131\u015f kuvvetlerin de bize de\u011fer vermeyeceklerini hat\u0131rlatmak isteriz. Hey’et-i Te\u0131nsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, bu telgrafa verdi\u011fi 23 \u015eubat 1920 tarihli cevab\u0131nda, \u0130stanbul’da Meclis-i MiIl\u00ee’de beliren ak\u0131ma kar\u015f\u0131, Hey’et-i Temsiliye’nin ve Kuva’y\u0131 Milliye’nin ters ve h\u00fckmedici bir tav\u0131r almas\u0131n\u0131 hi\u00e7 de uygun bulmuyorum. Yaln\u0131z, Hey’et-i Temsiliye’nin bu i\u015fin i\u00e7inden vekarla \u00e7ekilmesini, i\u015fin sorumlulu\u011funu ve durumun takdirini , Meclis-i M:ll\u00ee’nin namusuna ve vatanseverli\u011fine b\u0131rakmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerine “Kuva-y\u0131 Milliye’nin ve Hey’et-i Temsiliye’nin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 204 s\u00fcrd\u00fcrmelerine Meclis-i Mill\u00ee taraftar olmazsa… Kongrelerin ald\u0131\u011f\u0131 kararlar gere\u011fince, tam bir g\u00fcvenlik i\u00e7inde yasama ve denetleme yetkisine sahip ve h\u00e2kim oldu\u011fundan, Hey’et-i Temsiliye, kararlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 Meclis-i Mill\u00ee’ ye b\u0131rakarak da\u011f\u0131l\u0131r, faaliyetine son verdi\u011fini yazar ve bir de te\u015fekk\u00fcr eder”.”Fakat, Meclis-i Mill\u00ee’nin, b\u00f6yle bir sorumlulu\u011fu y\u00fcklenerek, durumunun ve gelece\u011finin g\u00fcvenilir oldu\u011fu yolunda bir karar alarak bunu duyuraca\u011f\u0131 pek \u015f\u00fcphelidir. Rauf Beyefendi bu teklifi yapar ve bu kararlar\u0131 ald\u0131r\u0131r da, Hey’et-i Temsiliye’nin i\u015fba\u015f\u0131ndan \u00e7ekilmesi gere\u011fini bildirirse, o zaman Hey’et-i Temsiliye bunu isteyerek kabul eder. Bas\u0131na ve millete il\u00e2n ederek faaliyetten uzakla\u015f\u0131r. \u015eerefli ve onurlu yerini de me\u015fru bir \u015fekilde korumu\u015f olur. \u015e\u00fcphesiz ki, bir y\u0131ldan beri milletin \u0131srar\u0131 ile kurulmu\u015f olan Ayd\u0131n cephesi, ne da\u011f\u0131l\u0131p kendi kaderini Yunanl\u0131lar\u0131n eline teslim eder ve ne de h\u00fck\u00fbmet bunlar\u0131 da\u011f\u0131tabilir. O m\u00fccahitler kendiliklerinden ve eskiden oldu\u011fu gibi sava\u015fa devam ederler. Fakat, bu durum o cepheye ba\u011fl\u0131 kal\u0131r ve kolordu komutanlar\u0131 kendi b\u00f6lgelerinde bunu durum ve maksada g\u00f6re iyi bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fcrler. Ondan sonra da gelecekteki durum ve faaliyetlerimizde olaylar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131na ayak uydurulur… \u0130\u015fte benim \u00e2ciz g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn bundan ibaret oldu\u011fu arzedilir diyor (Belge : 238).<\/p>\n

 <\/p>\n

OLAYLARIN AKI\u015eINA AYAK UYDURAMAZDIK<\/p>\n

Efendiler, \u0130stanbul’un fiil\u00ee olarak i\u015fgalinden a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 yirmi g\u00fcn \u00f6nce ortaya konulan bu g\u00f6r\u00fc\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcnce incelenmeye de\u011fer. Ben yaln\u0131z bir noktaya i\u015faret etmekle yetinece\u011fim. O nokta, olaylar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131na ayak uydurma \u015feklinde bir kadercili\u011fi benimsemektir. Biz elbette, i\u015fi b\u00f6ylesine bir kadercili\u011fe b\u0131rakamazd\u0131k. Aksine, olaylar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n ne olabilece\u011fini \u00f6nceden kestirip tesbit ederek, kar\u015f\u0131 tedbirleri d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve \u00e2n\u0131nda, bir karars\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmeden uygulamak taraftar\u0131 idik. \u0130\u015fte bundan dolay\u0131d\u0131r ki, daha \u00f6ncesinden kamuoyunu yoklamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131k. Efendiler, Milletvekili Mazhar M\u00fcfit Bey’in bir mektubuna verdi\u011fim di\u011fim cevab\u0131 oldu\u011fu gibi bilginize sunarsam, K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n \u015f a’n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerine verilmesi gereken cevap da kendili\u011finden anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olur. Mazhar M\u00fcfit Bey’in mektubunda yazd\u0131klar\u0131n\u0131 tekrar etmeyece\u011fim ce\u011fim. Onu gerekirse kendileri yay\u0131nlarlar. Benim verdi\u011fim cevap \u015fuydu : Ankara, 25\/26.2.1920 Hakk\u00e2ri Milletvekili Mazhar M\u00fcfit Beyefendi’ye Efendim Hazretleri, 14.2.I920 tarihli uzun mektubunuzu ancak d\u00fcn ald\u0131m ve yar\u0131nki postaya yeti\u015ftirmek \u00fczere cevab\u0131n\u0131 \u015fimdi yaz\u0131yorum. Y\u00fcce Meclis-i Mill\u00ee’nin ve Fel\u00e2h-\u0131 Vatan ad\u0131ru ta\u015f\u0131yan grubun, ger\u00e7ek durumlar\u0131n\u0131 tasvir eden de\u011ferli ifadeleriniz, bende \u00fcz\u00fcnt\u00fc yaratt\u0131. A\u00e7\u0131klama ve tasvirlerinizle g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde beliren manzara elem vericidir. Zavall\u0131 millet; hayat\u0131n\u0131, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, kaderini savunmak, korumak ve g\u00fcven alt\u0131na almakla y\u00fck\u00fcml\u00fc bildi\u011fi say\u0131n milletvekillerini, ger\u00e7ek mill\u00ee ve vatan\u00ee g\u00f6revlerini daha ilk anda ve ilk ad\u0131mda unutmu\u015f g\u00f6r\u00fcyor. Bat\u0131l\u0131lar\u0131n ve b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015fman dedi\u011fimiz milletlerin, T\u00fcrklerde kabiliyet olmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle, T\u00fcrkiye’ de, her \u015feyin, bizim i\u00e7in olumsuz olan \u015feyin yap\u0131lmas\u0131na g\u00f6z yumduklar\u0131 bilinirken ve her birimiz, ayr\u0131 ayn bu zann\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispata kararl\u0131 oldu\u011fumuzu iddia ederken, \u00e7\u0131kar duygular\u0131m\u0131z, basit bencilliklerimiz bize her \u015feyi unutturabilir. \u00d6nce gelen milletvekilleri \u015f\u00f6yle yapacakm\u0131\u015f, sonra gelen milletvekilleri b\u00f6yle tav\u0131r alm\u0131\u015f, Hey’et-i Temsiliye \u015funu kendinden saym\u0131\u015f, bunu baya\u011f\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f… Bunlar\u0131 s\u00f6yleyenler, koca T\u00fcrk milletinin say\u0131n milletvekilleri, \u00f6yle mi? Bu ruh hali, b\u00f6yle bir ahl\u00e2k\u00ee davran\u0131\u015f kar\u015f\u0131s\u0131nda hayret ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131ktan donakal\u0131r\u0131m. Yeni grup veya parti te\u015fkil\u00e2t\u0131ndan s\u00f6z ediliyor. Azizim Mazhar M\u00fcfit Bey a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131z zihniyet ve yarat\u0131l\u0131\u015flar\u0131n kuracaklar\u0131 gruptan da, partiden de, ben memleketi kurtar\u0131c\u0131 sa\u011flam bir tav\u0131r al\u0131nabilece\u011fine h\u00fckmedemiyorum. Ben de Hey’et-i Temsiliye ad\u0131 alt\u0131nda fedak\u00e2rca g\u00f6rev yapan arkada\u015flar, bu vatan\u0131n kur tulu\u015fu ve milletin huzuru i\u00e7in \u00f6l\u00fcnceye kadar \u00e7al\u0131\u015fmak isterken, say\u0131n milletvekilleri tutum ve tav\u0131rlar\u0131yla ve gaflet u\u00e7urumuna yuvarlanmalar\u0131yla, anl\u0131yorum ki, buna bile m\u00fcsaade etmeyeceklerdir. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin te\u015fkil\u00e2t\u0131na ve bu te\u015fkil\u00e2t\u0131n meydana getirdi\u011fi Kuva-y\u0131 205 Milliye’ye dayanma gere\u011fi kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7ocuk\u00e7a ve gafilce davran\u0131\u015f ve hareketleriyle belli eden Meclis-i Meb’usan’\u0131n ve Fel\u00e2h-\u0131 Vatan Grubu’nun, bu konudaki kesin karar\u0131n\u0131n \u00f6\u011frenilmesini ve taraf\u0131m\u0131za bildirilmesini Rauf Bey’e yazd\u0131k. Bu karar\u0131n, bir an \u00f6nce al\u0131nabilmesi i\u00e7in sizin de yard\u0131m\u0131n\u0131z\u0131 rica ederiz. Bu karar\u0131 verirken, say\u0131n milletvekillerinin, toplant\u0131 yeri olan \u0130stanbul’da, k\u0131rk bin Frans\u0131z, otuz be\u015f bin \u0130ngiliz, iki bin Yunan ve d\u00f6rt bin \u0130talyan kara kuvvetlerinin y\u0131\u011f\u0131nak yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u0130ngiliz Akdeniz donanmas\u0131n\u0131n da F\u0131nd\u0131kl\u0131 saray\u0131na kar\u015f\u0131 demir atm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurmalar\u0131 gerekti\u011fini hat\u0131rlat\u0131r\u0131m. (Mustafa Kemal)<\/p>\n

 <\/p>\n

AKBA\u015e CEPHANEL\u0130\u011e\u0130 VE K\u00d6PR\u00dcL\u00dc HAMD\u0130 BEY<\/p>\n

Efendiler, Rauf Bey’e yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z son \u015fifrede, Akba\u015f Cephaneli\u011findeki cephanenin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u0130ngilizlere verilmesine yard\u0131m ettikleri yolunda bir ele\u015ftiri vard\u0131. Bu meseleyi biraz a\u00e7\u0131klayay\u0131m. Rumeli sahilinde, Gelibolu yak\u0131nlar\u0131nda, Akba\u015f denilen yerde, bir cephane deposu vard\u0131. Orada Frans\u0131zlar\u0131n eli alt\u0131nda bo1 miktarda sil\u00e2h ve cephane bulunuyordu. H\u00fck\u00fbmet, \u0130til\u00e2f Devletleri’ne tamamiyle boyun e\u011fmi\u015f g\u00f6riinmeyi yararlar\u0131na uygun sayd\u0131\u011f\u0131ndan, s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim cephanelikteki sil\u00e2h ve cephanenin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u0130til\u00e2f Devletleri’ne vermeyi vaadetmi\u015f. Onlar da Wrangel ordusuna g\u00f6ndereceklermi\u015f. Rusya’ya nakli i\u00e7in bir Rus vapuru da Gelibolu’ya gelmi\u015f. H\u00fck\u00fbmet daha \u00f6nce, \u0130stanbul’daki te\u015fkil\u00e2t ba\u015fkanlar\u0131m\u0131z\u0131n izin ve yard\u0131mlar\u0131n\u0131 da sa\u011flam\u0131\u015f… Halbuki, Efendiler, K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Hamdi Bey ad\u0131nda kahraman bir arkada\u015f\u0131m\u0131z, Kuva-y\u0131 Milliye’den bir m\u00fcfreze ile, 26\/27 Ocak (“6) 1920 gecesi, sallarla Rumeli sahiline ge\u00e7ti. Akba\u015f cephaneliklerini ele ge\u00e7irdi. Depo bek\u00e7ileri olan Frans\u0131zlar\u0131 tutuklad\u0131 ve haberle\u015fme hatlar\u0131n\u0131 kesti. Sil\u00e2hlar\u0131n hepsini cephanenin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ve muhaf\u0131z Frans\u0131z askerlerini de g\u00f6z alt\u0131nda Lapseki’ye nakletti. Sil\u00e2hlar\u0131 ve cephaneyi Anadolu’ya g\u00f6derdikten sonra, Frans\u0131z erlerini iade etti. Akba\u015f deposunda sekiz bin Rus t\u00fcfe\u011fi, k\u0131rk Rus makineli t\u00fcfe\u011fi, yirmi bin sand\u0131k cephane bulundu\u011fu tahmin ediliyordu (Belge : 2.39). Bu olay \u00fczerine, \u0130ngilizler, Band\u0131rma’ya iki y\u00fcz ki\u015filik bir kuvvet \u00e7\u0131kard\u0131lar. \u0130til\u00e2f kuwetlerinin, mill\u00ee sava\u015f b\u00f6lgelerinin gerilerinde \u0130til\u00e2f Devletleri askerlerinin de bulunduklar\u0131 yerlerdeki depolarda bulunan sil\u00e2hlar\u0131n ve cephanenin ba\u015fka yere nakli, kullan\u0131lamaz duruma getirilmeleri veya bu gibi yerlerin i\u015fgal edilmeleri ihtimaline kar\u015f\u0131, komutanlara verdi\u011fimiz emirde, baz\u0131 tedbirler tavsiye etmekle birlikte, b\u00fct\u00fcn komutanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir kararl\u0131l\u0131k ve kesinlikle hareket etmeleri gere\u011fini bildirdik (Belge : 240).<\/p>\n

 <\/p>\n

ANZAVUR’UN M\u0130LL\u0130 CEPHELER\u0130M\u0130Z\u0130 ARKADAN VURMA TE\u015eEBB\u00dcS\u00dc<\/p>\n

Efendiler, hemen ayn\u0131 g\u00fcnlerde, Anzavur, Bal\u0131kesir ve Biga dolaylar\u0131nda, olduk\u00e7a \u00f6nemli ve tehlikeli durumlar yaratmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. Bal\u0131kesir’de, mill\u00ee cephelerimizi arkadan vurmak istiyordu. Ba\u015f\u0131na bir y\u0131\u011f\u0131n adam toplam\u0131\u015ft\u0131. Kar\u015f\u0131s\u0131na g\u00f6nderilen mill\u00ee kuwetlerle, Biga’da kanl\u0131 bir \u00e7arp\u0131\u015fma yap\u0131ld\u0131. Anzavur galip geldi. Kuwetlerimizi da\u011f\u0131tt\u0131. Toplar\u0131m\u0131z\u0131 ve makineli t\u00fcfeklerimizi ele ge\u00e7irdi. Erlerimizi ve subaylar\u0131m\u0131z\u0131 esir ve \u015fehit etti. Akba\u015f kahraman\u0131 Hamdi Bey de bu \u015fehitler aras\u0131ndayd\u0131. Bundan sonra, Ahmet Anzavur, kendi ad\u0131na verdi\u011fi Ahmediye Cemiyeti ad\u0131 alt\u0131nda al\u00e7akl\u0131klar\u0131n\u0131 gittik\u00e7e art\u0131rd\u0131. Efendiler, 3 Mart 1920 tarihinde, i\u00e7inde fevkal\u00e2de \u00f6nemli haberler bulunan bir \u015fifre ald\u0131m. Bu \u015fifre, \u0130stanbul’dan \u0130smet Pa\u015fa ‘dan geliyordu. Ben Ankara’ya geldikten sonra, \u0130smet Pa\u015fa, Ankara’ya yan\u0131ma gelmi\u015fti. Birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. Fakat Cemal Pa\u015fa’dan sonra Harbiye N\u00e2z\u0131rl\u0131\u011f\u0131’na Fevzi Pa\u015fa Hazretleri geldi. Pa\u015fa Hazretleri’nin \u00f6zel istekleri \u00fczerine ve \u00e7ok \u00f6nemli bir i\u015f i\u00e7in \u0130smet Pa\u015fa’y\u0131 bu tarihten birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce \u0130stanbul’a g\u00f6ndermi\u015ftim. 206 \u00d6nemli sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z nokta \u015fuydu : Yunanl\u0131lar taarruza haz\u0131rlan\u0131yorlard\u0131. Buna karg\u0131, akla yak\u0131n olan tedbir, b\u00fct\u00fcn kuwetleri seferber ederek d\u00fczenli bir sava\u015fa girmekti. \u00d6zellikle Fevzi Pa\u015fa Hazretleri, bu gerek ve zarureti takdir etmekteydi. \u0130\u015fte, bu haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 yapmak \u00fczere \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n \u0130stanbul’da bulunmas\u0131 ve hatta Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na resmen tayin edilerek i\u015fe ba\u015flamas\u0131 \u00e7ok yararl\u0131 olacakt\u0131. Bu maksarla \u0130stanbul’a gitmesini gerekli bulmu\u015ftum. \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n telgraf\u0131 \u015fudur : Harbfye Nezareti 3.3.1920 Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Al\u0131nan bilgilere g\u00f6re, \u0130stanbul’da bir dernek kurulmu\u015f ve \u0130ngilizlerle birlikte kararlar alm\u0131\u015f. H\u00fck\u00fbmetin d\u00fc\u015f\u00fcri.ilmesi ve mal\u00fbm bir h\u00fck\u00fbmetin kurulmas\u0131, Meclis’in dag\u0131t\u0131lmas\u0131, \u0130zmir ve Adana,n\u0131n i\u015fgalteri i\u00e7in Kuva-y\u0131 Milliye’nin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, d\u00fcnya bar\u0131\u015f ve g\u00fcvenli\u011fini sa la\u0131T\u0131ak \u00fczere \u0130stanbul’da M\u00fcsl\u00fcmanlararas\u0131 bir Hil\u00e2fet \u015euras\u0131’n\u0131n toplanmas\u0131 ve bc\u0131l\u015fevikler aleyhine fetva \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 bu kararlar aras\u0131r\u0131daym\u0131\u015f. N\u00e2z\u0131r Pa\u015fa, bu derr\u0131eg\u0131r\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na \u00f6nen\u0131 veriyor. Anadvlu’daki Anzavur hareketi bu kararlara bagl\u0131 oldug\u0131\u0131 gibi, ingilizlerin h\u00fck\u00fc\u0131nete \u00e7ok fazla bask\u0131 yapmalar\u0131 da ayn\u0131 sebeptendir. Bilgi olarak arz etmekli\u011fimi istediler (\u0130smet). (Harbiye Nezareti Ba\u015fyaveri Binba\u015f\u0131 Salih)<\/p>\n

 <\/p>\n

AL\u0130 RIZA PA\u015eA KAB\u0130NES\u0130’N\u0130N \u0130ST\u0130FASI<\/p>\n

Efendiler, y\u00fcksek \u015fah\u0131slar\u0131n\u0131zca bilinmektedir ki, \u0130ngiliz temsilcisi, Yunanl\u0131lar da dahil olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn \u0130til\u00e2f kuwetlerine kar\u015f\u0131 m\u00fccadelenin durdurulmas\u0131n\u0131 h\u00fck\u00fbmete teklif etmi\u015fti. Bu teklifin gere\u011fi yerine getirilirse, \u0130stanbul’u Osmanl\u0131 Devleti’ne b\u0131rakacaklar\u0131 yolunda yald\u0131zl\u0131 bir vaatte de bulunmu\u015flard\u0131. Fakat \u0130stanbul’da bu teklif yap\u0131l\u0131rken, \u015eubat’\u0131n 18,19 ve 20′ nci g\u00fcnlerinde, Yunanl\u0131lar\u0131n \u0130zmir’e yeni kuvvet, ta\u015f\u0131t ara\u00e7lar\u0131, \u00e7ok miktarda cephane getidi\u011fini ve bunlar\u0131 cephelere g\u00f6t\u00fcererek yeni bir taarruza haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bil\u0131yorduk. Bu bilgilerimizi, h\u00fck\u00fbmetin i\u015flerine kar\u0131\u015fmay\u0131n\u0131z yaygaras\u0131na kulak asmadan \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ne de ula\u015ft\u0131rarak dikkatini \u00e7ekmekten geri kalmad\u0131k. Yunanl\u0131lar, bu \u015fekilde taarruza haz\u0131rlan\u0131rken, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi ba\u015fka bir teklif kar\u015f\u0131s\u0131nda kal\u0131yor. “Yunanl\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan Kuva-y\u0131 Milliye’yi \u00fc\u00e7 kilometre geri ald\u0131rmak!..” Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nin buna g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yetmeyece\u011fi belliydi. Fakat, maksat onun d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesiydi. Sadrazam, ister istemez bu teklifin yerine getirilemeyece\u011fini bildirmi\u015f. 3 Mart 1920 g\u00fcn\u00fc Yunanl\u0131lar taarruza ge\u00e7tiler. G\u00f6lc\u00fck yaylas\u0131yla Bozdo\u011fan’\u0131 i\u015fgal ettiler. \u0130\u015fte bu olay \u00fczerine, Ali R\u0131za Pa\u015fa’n\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fcnebildi\u011fi tek \u00e7are, makam\u0131nda daha fazia kalmaktan vazge\u00e7erek, hemen istifa edip bu sorumlu i\u015ften yakay\u0131 s\u0131y\u0131rmak olmu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Mill\u00ee M\u00fccadele’yi durdur ma konusunda yap\u0131lan teklifi yerine getirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f fakat ba\u015faramam\u0131\u015f olan Ali R\u0131za Pa\u015fa’n\u0131n, bu defaki teklifi de yerine getirece\u011fim diye s\u00f6z verip de ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131 takdirde, \u0130til\u00e2f Devletleri’nce de sorumlu tutulmas\u0131 ihtimali de hat\u0131ra gelmez miydi? Harbiye Naz\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa, Ba\u015fkomutan Mr.George Milne’in emirlerini uygulatamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sonunda kabineden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmak durumuna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmemi\u015f miydi? Ayn\u0131 i\u015flemin Ali R\u0131za Pa\u015fa’ya da uygulanmas\u0131na kalk\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde, kendisini Padi\u015fah’\u0131n koruyabilece\u011fine g\u00fcvenebilir miydi? B\u00f6yle bir durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, mill\u00ee davan\u0131n belirdi\u011fi tek yer oldu\u011fu s\u00f6yledi\u011fi \u0130stanbul’daki Meclis-i Mill\u00ee’ye g\u00fcvenebilecek miydi? Mill\u00ee irade ad\u0131na konu\u015fmaya ve isteklerde bulunmaya art\u0131k gerek ve imk\u00e2n kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek cezaland\u0131raca\u011f\u0131m diye g\u00f6zdag\u0131 verdigi Hey et-i Temsiliye’ye dayanmaya tenezz\u00fcl etmeli miydi? O halde kendisi i\u00e7in istifadan ba\u015fka \u00e7\u0131kar bir yol olamazd\u0131. \u0130\u015fte o da \u00f6yle yapm\u0131\u015ft\u0131r (Belge : 241). Ali R\u0131za Pa\u015fa, h\u00fck\u00fcmete ilk sald\u0131r\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, 207 \u00e7ekilmesi gerekti\u011fi yolundaki uyar\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 kabul etmedi. Yerinde kalmakla vatana yararl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Meclis-i Meb’usan da bu cahilce d\u00fc\u015f\u00fcnceyi yerinde g\u00f6rerek onu makam\u0131nda tuttu. Acaba yerine getirilmesi s\u00f6z konusu olan g\u00f6rev, Yunanl\u0131lar\u0131n taarruz haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 tamamlayarak vatan\u0131n kutsal topraklar\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 daha \u00e7i\u011fnemek ve aziz vatanda\u015flardan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 daha s\u00fcng\u00fcler alt\u0131nda inletmek i\u00e7in, muhta\u00e7 oldu\u011fu f\u0131rsat\u0131 ona bah\u015fetmek miydi?<\/p>\n

 <\/p>\n

PAD\u0130\u015eAH, \u0130\u015e\u0130N G\u0130D\u0130\u015e DURUMUNA G\u00d6RE B\u0130R\u0130S\u0130N\u0130 SADRAZAMLI\u011eA SE\u00c7ECE\u011e\u0130M D\u0130YOR<\/p>\n

R a u f ve K a r a V a s \u0131 f B e y l e r, 3 Mart 1920 tarihli \u015fifrelerle, bu istifa haberini verirlerken Fel\u00e2h-\u0131 Vatan Grubu ba\u015fkan\u0131n\u0131n ve Meclis ba\u015fkan vekillerinin saraya g\u00f6nderildi\u011fini de bildiriyorlard\u0131. Bu ba\u015fkanlar, Padi\u015fah’\u0131n huzuruna kabul olunmami\u015flar. Ba\u015fk\u00e2tip ve Ba\u015fm\u00e2beyinci ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri irade buyurulmu\u015f. Grup ba\u015fkan\u0131, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t’\u0131n Padi\u015fah’a ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015f. S\u00f6z\u00fc h\u00fck\u00fbmetin \u00e7ekilmesine getirmi\u015f. Padi\u015fah, Ba\u015fk\u00e2tip arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u015fu iradeyi bildirmi\u015f : B\u00fct\u00fcn milletvekillerine sel\u00e2m. \u0130\u015flerin gidi\u015f ve durumundaki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ben de onlar kadar biliyorum. Gidi\u015fat\u0131n ve durumun gere\u011fine g\u00f6re birisini sadrazaml\u0131\u011fa se\u00e7ece\u011fim. Onun yetkisine el uzatarak arkada\u015flar\u0131n\u0131 se\u00e7mesine kar\u0131\u015famam. Ancak, ona \u00e7o\u011funluk grubuyla anla\u015fmas\u0131n\u0131 tavsiye edece\u011fim.<\/p>\n

BEN\u0130 H\u00dcK\u00dcMET \u0130\u015eLER\u0130NE KARI\u015eMAKTAN MENETMEK \u0130STEYENLER BENDEN ETK\u0130L\u0130 TEDB\u0130RLER BEKL\u0130YOR<\/p>\n

Ba\u015fkanlar hey’eti te\u015fekk\u00fcr edip ayr\u0131lm\u0131\u015flar (Belge: 242). Verilmekte olan bilgiler aras\u0131nda \u015funlar da vard\u0131: “Milletvekilleri, tel\u00e2\u015ftalar. Fakat istenildi\u011fi \u015fekilde bir kabine kurulaca\u011f\u0131na g\u00fcveniyorlar. Yabanc\u0131lar\u0131n, H\u00fcrriyet ve \u0130til\u00e2f\u00e7\u0131lar\u0131n ve Nigehbanc\u0131lar’\u0131n, d\u00fczenledikleri gericilik hareketlerinde ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmeleri i\u00e7in, Ferit Pa\u015fa’y\u0131 veya yak\u0131nlar\u0131ndan birini iktidar mevkiine getirmeleri de muhtemeldir. Meclis’i elbette da\u011f\u0131tacaklard\u0131r. Padi\u015fah kat\u0131nda etkili olacak tedbirlerin, oradan al\u0131nmas\u0131… arz olunur.” Efendiler, garip de\u011fil midir ki, bug\u00fcn bu maruzatta bulunanlar, daha birka\u00e7 hafta \u00f6nce “Meclis resmen a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funa g\u00f6re, bundan sonraki emirlerinizin bize bildirilmesini ve g\u00f6r\u00fc\u015flerinizin her makam\u0131n \u00f6n\u00fcnde gerekti\u011fi gibi savunulaca\u011f\u0131na g\u00fcven buyurulmas\u0131n\u0131” diyen kimselerdir. Birka\u00e7 hafta \u00f6nce, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ile birlik olarak, beni h\u00fck\u00fbmet i\u015flerine kar\u0131\u015fmaktan menetmek isteyen kimseler, bu g\u00fcn, \u0130stanbul’da hi\u00e7bir \u015fey yapmaya g\u00fc\u00e7leri yetmadi\u011fini itiraf ederek, buradan, Hey’et-i Temsiliye’den etkili tedbirler bekliyorlar. Biz bu iste\u011fi de yerine getirece\u011fiz. Fakat bu kimselerin istekleri oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil, bunu vatan\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 emretti\u011fi i\u00e7in… Efendiler, 3 Mart ve 3\/4 Mart gecesi, \u0130stanbul’la haberle\u015fme ve oradaki durumu anlamakla ge\u00e7ti. 4 Mart g\u00fcn\u00fc, gerek \u0130 s m e t P a \u015f a’dan ve gerek di\u011fer kimselerden ald\u0131\u011f\u0131m bilgiler \u00fczerine, durumu bir genelge ile b\u00fct\u00fcn ordulara, te\u015fkil\u00e2t merkezlerimize ve millete bildirdim (Belge : 243, 244). Meclis-i Meb’usan Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na da \u015funu yazd\u0131m : Meclis-i Meb’usan Ba\u015fkan Vekilli\u011fi Y\u00fcksek Kat\u0131na, Ankara, 4.3.1920 \u0130til\u00e2f Devletleri’nin durmadan i\u015flerimize kar\u0131\u015fmalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’nin, nihayet Meclis huzurunda istifas\u0131n\u0131 verdi\u011fi \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle haber al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ayd\u0131n cephesinde, kutsal vatan\u0131 ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fan d\u00fc\u015fmanla Kuva-y\u0131 Milliye \u00e7arp\u0131\u015fmakta ve her kar\u0131\u015f topra\u011f\u0131na, sad\u0131k ve fedak\u00e2r evl\u00e2tlar\u0131n\u0131n \u015fehit olmu\u015f v\u00fccutlar\u0131n\u0131 g\u00f6mmektedir. Hi\u00e7bir g\u00fc\u00e7, hi\u00e7bir yetki, milletimizi tarihin emretti\u011fi bu g\u00f6revden al\u0131koyamayacakt\u0131r. Vatan ve milletimizin istikl\u00e2li korumak i\u00e7in her Fedak\u00e2rl\u0131ga haz\u0131r bulunan milletimizin, kutsal heyecan\u0131n\u0131 ancak milletin tam olarak g\u00fcvenini 208 kazanm\u0131\u015f bir h\u00fck\u00fbmetin i\u015fba\u015f\u0131na getirilmesi yat\u0131\u015ft\u0131rabilir. B\u00fct\u00fcn millet, bu tarih\u00ee g\u00fcnlerde, mill\u00ee iradesinin mutlak vekilli\u011fini \u00fczerine alm\u0131\u015f bulunan mitletvekillerinin kararlar\u0131n\u0131 sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla beklemektedir. Vatana ve tarihe kar\u015f\u0131, \u00fczerinize ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z b\u00fcy\u00fck sorumlulu\u011fu ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n k\u00fcrs\u00fclerinize \u00e7evrilmi\u015f olan dikkatli bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek, milletin azim ve fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131na yara\u015f\u0131r kararlar al\u0131naca\u011f\u0131na g\u00fcvendi\u011fimizi ve vatan u\u011fruna yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalarda b\u00fct\u00fcn milletin yan\u0131n\u0131zda ve yard\u0131m\u0131n\u0131zda oldu\u011funu arz ederiz. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal Padi\u015fah’a da \u015fu telgraf\u0131 \u00e7ektim Efendiler : Padi\u015fah Hazretleri’nin Y\u00fcce E\u015fi\u011fine Ankara, 4.3.1920 \u0130til\u00e2f Devletleri’nin istikl\u00e2l ve haysiyeti ayak alt\u0131na al\u0131c\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131na ve Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131 h\u00fck\u00fcmlerine ayk\u0131r\u0131 m\u00fcdahale ve hareketlerine daha fazla da dayanamayan Kabine’nin istifas\u0131 ile yeniden y\u00fcce devletlerinde bir h\u00fck\u00fbmet bunal\u0131m\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, kamuoyunda derin bir heyecan yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fcce saltanat ve hilafet makamlar\u0131 etraf\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnce ve \u00fclk\u00fb birligi ederek, y\u00fcksek istiklal ve dokunulmaz\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve y\u00fcce Osmanl\u0131 Devleti’nin \u00fclke b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in son fedakarl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6ze alm\u0131\u015f olan b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flann\u0131z, d\u00fc\u015fmanlar taraf\u0131ndan idare edilen baz\u0131 bozgunculuk ve ihtil\u00e2l tertiplerinden dolay\u0131, zaten kederli ve endi\u015feli bir durumda, h\u00fck\u00fcmet bunal\u0131m\u0131n\u0131n bir an \u00f6nce sona ermesini ve mill\u00ee emelleri gerekti\u011fi gibi ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek de\u011ferli bir h\u00fck\u00fbmetin kurulmas\u0131n\u0131 beklemektedir. Meclis-i Mill\u00ee’nin \u00e7o\u011funluk grubunda yo\u011funla\u015fan mill\u00ee gaye ve e\u011filimlerin y\u00fcce kat\u0131n\u0131zda da desteklenece\u011fine, b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flar\u0131n\u0131z gibi, Hey’etimiz de emindir. Ancak, i\u00e7ten ve d\u0131\u015ftan gelen bin t\u00fcrl\u00fc ihtiras\u0131n kaynay\u0131p k\u00f6p\u00fcrmesiyle, dirlik ve huzuru tehdit alt\u0131nda bulunan memleketimizin, mill\u00ee vicdana g\u00fcven veremeyecek bir kabine ba\u015fkan\u0131na bir dakika bile katlanamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve Tanr\u0131 korusun, b\u00f6yle bir durum ortaya \u00e7\u0131karsa, Osmanl\u0131 Devleti’nin tarihinde benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f fec\u00ee olaylara yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131, Padi\u015fah Efendimiz Hazretleri’nin y\u00fcce e\u015fi\u011fine arz etmeyi vatan borcu sayar\u0131z. Ferman Padi\u015fah’\u0131m\u0131z\u0131nd\u0131r. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Hey’et-i Temsiliyesi ad\u0131na Mustafa Kemal Bu telgraf\u0131n birer suretini bilgi i\u00e7in Meclis-i Meb’usan Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na ve kolordu komutanlar\u0131na vermekle birlikte, bunun bir kopyas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kararak, \u0130stanbul gazetelerine ve Bas\u0131n Cemiyeti’ne vermesini de \u0130stanbul telgrafhanesine emrettik. Bundan ba$ka Efendiler, komutanlara, valilere, mutasarr\u0131flara ve M\u00fcdafaa-i Hukuk Merkez Hey’etleri’ne ayr\u0131ca \u015fu genelgeyi de g\u00f6nderdik. 4.3.1920 \u0130til\u00e2f Devletleri’nin katlan\u0131lmaz bir duruma gelen m\u00fcdahale ve bask\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 kabine 3 Mart g\u00fcn\u00fc yani d\u00fcn istifa etmi\u015ftir. G\u00fcvenilir kaynaklardan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgilere g\u00f6re, kabinenin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi, F e r i t P a \u015f a veya ona benzer birinin iktidar mevkiine getirilmesi ve lstanbul’da yabanc\u0131lann emellerine hizmet edecek bir Hil\u00e2fet \u015f\u00fbras\u0131 kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere, d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlar taraf\u0131ndan idare edilen ve muhalif partilerin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile meydana gelen bir komitenin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n eseridir. Yani, komitenin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na yer verebilmek i\u00e7in \u0130til\u00e2f Devletleri, \u00f6nce h\u00fck\u00fbmeti istifaya mecbur edecek bask\u0131lar yapm\u0131\u015flard\u0131r. Durumun bu a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, Meclis-i Meb’usan, elbette gereken etkili tedbirleri almaya devam etmektedir. Ar\u0131cak bu te\u015febb\u00fcslerin f\u00fcl\u00ee olarak desteklenmesi i\u00e7in, hemen, milli gayeyi ger\u00e7ekle\u015ftiremeyecek bir h\u00fck\u00fbmet ba\u015fkan\u0131na milletin katlanamayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok sert bir dille Saray’a, Meclis-i Meb’usan Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na ve bas\u0131na bildirmek gerekir. Bu telgraf al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bir dakika kaybedilmeden bu \u015fekilde telgraglar lar haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 ve bu gece mutlaka \u00e7ekilmesi \u00e7arelerinin bulunmas\u0131n\u0131, buraya da yar\u0131n sabaha kadar bilgi verilmesini \u00f6nemle rica ederiz. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Hey’et-i Temsiliyesi ad\u0131na Mustafa Kemal 209 Efendiler, verdi\u011fimiz talimat gere\u011fin\u00e7e, memleketin her taraf\u0131ndan, milletin her t\u00fcrl\u00fc y\u00f6netim kademesinden, 4\/5 Mart gecesinden ba\u015flayarak telgraf F\u0131rt\u0131nas\u0131 ay\u0131n be\u015finci ve alt\u0131nc\u0131 g\u00fcnleri, Padi\u015fah saray\u0131nda ve Mec- Meclis-i Meb’usan \u00fczerinde beklenen etkiyi yapt\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

SAL\u0130H PA\u015eA SADRAZAM OLUYOR<\/p>\n

Nihayet, 6 Mart g\u00fcn\u00fc kim ve ne oldu\u011funu anlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z biri taraf\u0131ndan \u015fu haber verildi : Hey’et-i Temsiliye’ye, \u0130stanbul, 6.3.1920 Sadrazaml\u0131\u011fa, Bahriye N\u00e2z\u0131r\u0131 S a l i h P a \u015f a’n\u0131n getirildi\u011fi arz olunur. M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti Genel Sekreter Vekili H\u00e2lit Bu telgraf\u0131n arkas\u0131ndan da \u015fu telgraf geldi : Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne, Meclis-i Meb’usan, 6.3.I920 Pek mukaddes Halife Hazretleri, \u015fimdi Meclis-i Meb’usan Ba\u015fkan\u0131’n\u0131 y\u00fcksek huzurlanna kabul \u015ferefini bah\u015federek, sadrazaml\u0131\u011f\u0131, \u00c2y\u00e2n Meclisi’nden eski Bahriye N\u00e2z\u0131r\u0131 SaIih Pa\u015fa’ya verdiklerini ferman buyurmu\u015flard\u0131r. Salih Pa\u015fa da kabineyi kurma i\u015fi ile me\u015fgul bulunmakta oldu\u011fundan, bunal\u0131m\u0131n yar\u0131n ak\u015fama kadar tamamiyle ortadan kalkaca\u011f\u0131 bildirilir. Meclis-i Meb’usan Ba\u015fkan\u0131 Cel\u00e2lettin Arif Efendiler, Rauf Bey’in de ayn\u0131 g\u00fcnde fakat daha kabine ba\u015fkan\u0131 belli olmadan verdi\u011fi bilgiler vard\u0131r. Dikkate de\u011fer oldu\u011fu i\u00e7in bu bilgi leri veren telgraf\u0131 oldu\u011fu gibi bilginize sunuyorum : Ki\u015fiye \u00f6zel, \u00e7ok ivedi Dakika geciktirilemez. Harbiye Nezareti, 6.3.I920 Ankara’da 20′ nci Kolordu Ko\u0131nutanl\u0131\u011f\u0131’na Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ ne : 1- D\u00fcn gece \u0130zzet ve Salih Pa\u015fa’larla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Her ikisine de sadrazaml\u0131k teklifi yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Vek\u00e2let eden, kabinede kimin yer alaca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyor miyor. Eski Dahiliye Naz\u0131r\u0131 Re\u015fit Bey’in, Saray’la Frans\u0131z ve \u0130ngiliz el\u00e7ilikleri leri aras\u0131nda mekik dokudu\u011fu inan\u0131l\u0131r kaynaklardan haber al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r, Bir s\u00f6ylentiye g\u00f6re, kendisi sadrazaml\u0131\u011fa getirilecektir. \u00d6nceki gece Padi\u015fah, Tevfik Pa\u015fa’y\u0131 kabul etti. Daha sonra Ferit Pa\u015fa’ y\u0131 kabul ederek saat 17.00′ den 22.00’ye kadar g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. D\u00fcnk\u00fc cuma g\u00fcn\u00fc Baltaliman\u0131’nda, Ali Kemal ve eski Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 Mehmet Ali de bulundu\u011fu halde, uzun g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yap\u0131ld\u0131, Daha sonra Rahip Frew ‘ un da kat\u0131lmas\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmeler Ali Kemal’in evinde devam etti. CeI\u00e2lettin Arif Bey, d\u00fcn 16.00’da huzura kabul edildi. Bug\u00fcnk\u00fc bunal\u0131m\u0131n devama tahamm\u00fcl\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131ndan, milletin ve milletvekillerinin g\u00fcvenini kazanabilecek bir kabinenin bir an \u00f6nce i\u015f ba\u015f\u0131na getirilmesi konusundaki \u0131srarli maruzata kar\u015f\u0131, Padi\u015fah, durumun nezaketini ayn\u0131 \u015fekilde kavrad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Kuva-y\u0131 Milliye’nin gere\u011fini belirttikten sonra, i\u00e7eride ve d\u0131\u015far\u0131da g\u00fcven uyand\u0131rabilecek bir kimsenin atanmas\u0131n\u0131n pek acele yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 ve pazara kadar d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekti\u011fi \u015feklinde cevap vermi\u015fler, Yukanda bilginize sunulan hususlardan edindi\u011fim \u015fahs\u00ee sezgim, Padi\u015fah’\u0131n \u0130ngilizler ile konu\u015fmakta ve yaz\u0131\u015fmakta oldu\u011fu ve Londra’dan cevap beklemekte bulundu\u011fu kanaat\u0131n\u0131 vermektedir. Her halde durum pek bunal\u0131ml\u0131d\u0131r. \u0130ngilizlerden \u00fcmitli olurlarsa, Ferit Pa\u015fa’ n\u0131n sadrazaml\u0131\u011fa getirilmesi de uzak bir ihtimal de\u011fildir. K\u0131sacas\u0131, \u015fimdiye kadar Padi\u015fah do\u011frudan do\u011fruya Tevfik ve Ferit Pa\u015fa’lardan lardan ba\u015fka kimseyi kabul etmemi\u015f ve Ferit Pa\u015fa ile g\u00f6r\u00fc\u015fmesi de gizli olmu\u015ftur. Saray’\u0131n adamlar\u0131ndan, g\u00fcvendi\u011finizi bildi\u011fim bir zat, Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc, Padi\u015fah’\u0131n pek yak\u0131nlar\u0131 ad\u0131na bendenizi \u00f6zel olarak g\u00f6rd\u00fc ve d\u00fc\u015f\u00fcncemi sordu. Cevap olarak, bug\u00fcnk\u00fc durumu saltanat, devlet ve millet yarar\u0131na y\u00fcr\u00fctebilecek kimsenin, z\u00e2t\u0131devletleri olabilece\u011fini, fakat \u015fu s\u0131rada i\u015fgal 210 alt\u0131ndaki \u0130stanbul’a d\u00f6nmeniz m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131na g\u00f6re, \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n i\u015f ba\u015f\u0131na gelmesi gere\u011fini a\u00e7\u0131k bir dille s\u00f6yledim. Salih Pa\u015fa Meclisin kapat\u0131lmas\u0131 ihtimalinin bulundu\u011funu da ima ediyor. Birinci Ba\u015fkan Vekili H \u00fc s e y i n K \u00e2 z \u0131 m B e y ‘ in de Saray ve \u0130ngilizler ile Meclis ad\u0131na dolap \u00e7evirdi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor. bilgilerinize sunulur. Cellattin Arif Bey, bug\u00fcn saraya gidecek. Durumu pek a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde Padi\u015fah’a anlatacak. Muhalifleri iktidar mevkiine getirirse, Anadolu’ daki te\u015fkil\u00e2t\u0131n sars\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece, Do\u011fu’daki, sonu\u00e7 olarak kendileri i\u00e7in zararl\u0131 olacak prensiplerin memleketimize girece\u011fini ve halifeli\u011fin M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde d\u00fc\u015fecc\u011fi durumu a\u00e7\u0131klayacak ve Anadolu’dan mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t merkezlerinden bu konuda gelmi\u015f olan b\u00fct\u00fcn telgraflan g\u00f6sterecek ve bu konu ile ilgili olarak ayr\u0131ca yaz\u0131l\u0131 bir rapor da sunacakt\u0131r. Rapor birlikte yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Suretini daha sonra takdim ederiz (R a u f). 2 – Bu telgraf, 6.3.1920 g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleden sonra saat 17.15’te Harbiye telgrafhanesine verilmi\u015ftir. Harbiye Nezareti Ba\u015fyaveri Salih Efendiler, Rauf Bey’in sadrazam bulmak s\u00f6z konusu olurken, benden bahsetmesi elbette gereksizdi. Aram\u0131zda asla b\u00f6yle bir \u015fey konu\u015fulmu\u015f de\u011fildi. Ben, asl\u0131nda \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin ya\u015fayaca\u011f\u0131ndan \u00fcmitli de\u011fildim. Osmanl\u0131 Devleti’nin \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlam\u0131\u015f oldu\u011funa art\u0131k \u00e7oktan inanm\u0131\u015ft\u0131m. Osmanl\u0131 Devleti’nin sadrazaml\u0131k makam\u0131na ge\u00e7mek gibi zay\u0131f ve anlams\u0131z bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin benim kafamda yeri olamayaca\u011f\u0131 tabi\u00ee idi. Ben gelip g.e\u00e7mesi tabi\u00ee olan ink\u0131l\u00e2p safhalar\u0131n\u0131 sakin bir \u015fekilde takip ederken, yar\u0131n\u0131n tedbirlerinden ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordum. Rauf Bey, s\u00f6z\u00fcn\u00fcetti\u011fi Cel\u00e2lettin Arif Bey’in raporunun suretini de g\u00f6nderdi (Belge : 245). Kabine kurulduktan sonra da \u015fu bilgileri verdi : Harbiye (Nezareti) 8.3.1920 20′ nci Kolordu Komutan Velsilli\u011fi’ne Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ ne : 1- Kabine \u015f\u00f6yle kurulmu\u015ftur: Sadrazam Salih Pa\u015fa; \u015eeyh\u00fclisl\u00e2m Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131. Hariciye N\u00e2z\u0131r\u0131 Safa Bey, Harbiye N\u00e2z\u0131n yerlerinde b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f; Bahriye N\u00e2z\u0131rl\u0131\u011f\u0131na Salih Pa\u015fa vekil, Naf\u0131a N\u00e2z\u0131rl\u0131\u011f\u0131na Tevfik Bey as\u0131l, Maliye Naz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na Tevfik Bey vekil, Devlet \u015eur\u00e2s\u0131na Abdurrahman \u015eeref Bey vekil, Maarif N\u00e2z\u0131rl\u0131\u011f\u0131na Abdurrahman \u015eeref Bey as\u0131l, Evkaf N\u00e2z\u0131rl\u0131\u011f\u0131na eski \u015eeyh\u00fclisl\u00e2m \u00d6mer Hul\u00fbsi Efendi as\u0131l olarak, Adliye N\u00e2z\u0131rl\u0131\u011f\u0131r\u0131a Celal Bey Ticaret N\u00e2z\u0131rl\u0131\u011f\u0131na Defterhane Emini Ziya Bey. 2-Cel\u00e2l Bey’ in tutumunu bilmiyoruz. Bu \u015fekil Damat Ferit Pa\u015fa’ ya zaman kazand\u0131rmak i\u00e7in saray\u0131n bir tertibidir. Salih Pa\u015fa , bir bunal\u0131m\u0131 \u00f6nlemek suretiyle vatana yararl\u0131 bir hizmet yapt\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131ndad\u0131r. Bizim d\u00fc\u015fi,iucemiz bu kabineye g\u00fcvenoyu vermemektir. Bunu sa\u011flamak i\u00e7in grupta \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.Ferit Pa\u015fa tehlikesi h\u00e2l\u00e2 vard\u0131r. Ona g\u00f6re tedbirler al\u0131nmas\u0131 arz olunur. 3 – Dikkate de\u011fer bir nokta olarak \u015funu da arz edelim : S a l i h P a \u015f a , Meclis-i Meb’usan i\u00e7inden n\u00e2z\u0131r alman\u0131n imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra, d\u0131\u015far\u0131ndan al\u0131nacak kimselerin tesbiti i\u00e7in grubun d\u00fc\u015f\u00fcncesini soracakt\u0131. Sonradan, bundan vazge\u00e7erek, adlar\u0131 b\u0131lginize sunulan kimselerden ibaret kabineyi kendili\u011finden den kurmu\u015ftur, efendim (Rauf). Harbiye (Nezareti) Ba\u015fyaveri<\/p>\n

TRAKYA’DA CAFER TAYYAR BEY’\u0130N TUTTU\u011eU YANLI\u015e YOL<\/p>\n

Efendiler, \u0130stanbul bunal\u0131m\u0131 \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131m a\u00e7\u0131klamalar epeyce uzad\u0131. \u0130stanbul’da zaten \u00f6teden beri s\u00fcregelmekte olan durumdan, daha bir\u00e7ok \u015feyin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na \u015fahit olaca\u011f\u0131z. 211 M\u00fcsaade buyurursan\u0131z, tekrar \u0130stanbul’a d\u00f6nmek \u00fczere, biraz da Edirne taraflar\u0131ndaki duruma g\u00f6z atal\u0131m. \u015fimdiye kadar yapt\u0131\u011f\u0131m genel a\u00e7\u0131klamalar s\u0131ras\u0131nda, yeri geldik\u00e7e Trakya’y\u0131 da te\u015fkil\u00e2t ve tasar\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n hi\u00e7bir vakit d\u0131\u015f\u0131nda tutmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131 san\u0131r\u0131m. Edirne ile olan ili\u015fki ve haherle\u015fmelerimiz, memleketin her yeriyle oldu\u011fu gibi devam ettirilmekteydi. Yap\u0131lan haberle\u015fmelerimizdeki dikkate de\u011fer baz\u0131 noktalar\u0131 y\u00fcksek hey’etinize a\u00e7\u0131klayarak bildirmek uygun olur : l’inci Kolordu Komutan\u0131 Cafer Tayyar Bey, 31 Aral\u0131k 1919 tarihli pek etrafl\u0131 bir raporunda, Trakya ve \u00f6zellikle Bat\u0131 Trakya’da Yunanl\u0131lar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 i\u015fleri ve giri\u015ftikleri te\u015febb\u00fcsleri pek g\u00fczel a\u00e7\u0131kl\u0131yordu. Bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalara kar\u015f\u0131 kendisinin gerekti\u011fi gibi tertibat alamad\u0131\u011f\u0131ndan \u015fik\u00e2yet ediyordu. Kolordusunun bu durumda ve ileride ortaya \u00e7\u0131kabilecek olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda, g\u00f6revini yapmaya imk\u00e2n verecek bir durum almas\u0131na General Milne’in m\u00fcsaade etmedi\u011finin, haberle\u015fme sonunda anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 haber veriyordu (Belge: 246). General Milen ‘in tertibat almam\u0131za m\u00fcsaade etmeyece\u011fine elbette \u015f\u00fcphe yoktu. Bu a\u00e7\u0131k ger\u00e7e\u011fi yaz\u0131\u015fma yoluyla anlamaya bilmem nas\u0131l bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ve mant\u0131kla kalk\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131? Cafer Tayyar Bey’ e 3 Ocak 1920 tarihinde verdi\u011fim talimatta, g\u00f6nderdi\u011fimiz gizli y\u00f6netmeli\u011fe uyularak sil\u00e2hl\u0131 birlikler kurulmas\u0131n\u0131 yeniden hat\u0131rlatt\u0131m. “Asker\u00ee durumun de\u011fi\u015ftirilmesi ile elde edilemeyen yararlar\u0131n bu \u015fekilde elde edilmesi gerekir” dedim ( Belge : 247). Harbiye N\u00e2z\u0131r\u0131 Cemal Pa\u015fa ya da yine ayn\u0131 tarihte durumdan bahsederek, Yunanl\u0131lar\u0131n Do\u011fu Trakya’da olsun, haz\u0131rl\u0131klar\u0131na engel olmas\u0131n\u0131 yazd\u0131m ( Belge : 248). Trakya Pa\u015faeli Cemiyeti’nin g\u00f6nderdi\u011fi raporlarda, gerekti\u011fi gibi te\u015fkil\u00e2t kurulamamakta oldu\u011funa i\u015faret ediliyor ve baz\u0131 y\u00fcksek dereceli memurlardan \u015fik\u00e2yet ediliyordu (Belge : 249). Bu gibi memurlara, \u00f6teden beri baz\u0131 uyar\u0131larda bulunuyordum (Belge : 250). As\u0131l \u015fikayet Cafer Tayyar Bey’den gelmeye ba\u015flad\u0131. \u00d6rnek olarak, bununla ilgili olarak okuyaca\u011f\u0131m \u015fu mektup bir fikir verebilir san\u0131r\u0131m : Say\u0131n Pa\u015fam, 26.1.1920 Arif Bey ‘ in, Trakyal\u0131lar hakk\u0131nda s\u00f6ylediklerini do\u011frular\u0131m. Trakya Cemiyeti madd\u00ee g\u00fc\u00e7le desteklenmemi\u015ftir. Maalesef Cafer Tayyar hepimizi aldatm\u0131\u015f. En k\u00fc\u00e7\u00fck bir te\u015fkil\u00e2tlanmaya girmemi\u015f, bir tek t\u00fcfekle bile sil\u00e2hland\u0131rma yolunu tutmam\u0131\u015ft\u0131r. Cafer ‘ i \u015fahs\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekle su\u00e7lanm. Bulgaristan olaylar\u0131ndan da tamamen habersiz, tam bir gaflet i\u00e7indedir. Son g\u00fcnlerde, Cafer ‘ in t\u00fcmenlerine g\u00f6nderdi\u011fi yaz\u0131l\u0131 bir emir tesad\u00fcf eseri olarak elimize ge\u00e7ti. Yunanl\u0131lann yapt\u0131klar\u0131ndan ve niyetlerlnden, bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, art\u0131k M\u00fcdafaa-i Hukuk talimat\u0131 uyannca, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2ta ba\u015flamak gerekirken, komutanlar\u0131n bu konuda. subaylar vas\u0131tas\u0131yla halka yard\u0131m edip etmemek hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini soruyor. Art\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u00fcz… Allah mill\u00ee meselelerde aldatanlar\u0131 kahretsin. Fakat aldanm\u0131\u015f olanlara da \u00e7ok yaz\u0131k! Sonu\u00e7 : Bulgar askeri Bat\u0131 Trakya’y\u0131 bo\u015faltarak gitti\u011fi, be\u015f on memurla 150 – 200 jandarmadan ba\u015fka kuvveti bulunmad\u0131\u011f\u0131 halde, kendisinden ihtil\u00e2l ve sava\u015fla vatan\u0131 savunmas\u0131n\u0131 bekledi\u011fimiz Trakya bir \u015fey yapamad\u0131. Cafer bu durumun \u00fbz\u00fcnt\u00fcn\u00fc \u00e7ekti mi bilmem. Bu y\u00fczden. art\u0131k Top\u00e7u Ihsan \u0131, Baytar Rasim ‘ i (zeki, hareketli, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc, kendisine g\u00fcvenilir bir arkada\u015f) te\u015fkil\u00e2t kurmak \u00fczere Trakya’ya g\u00f6nderece\u011fiz. Buradan sil\u00e2h da g\u00f6nderece\u011fiz. K\u00f6r olas\u0131 Cafer , yaln\u0131z bunlar\u0131 serbest b\u0131raks\u0131n. G\u00f6lge etmesin baska ihsan istemeyiz. Edirne hatt\u0131n\u0131, tngilizler, kendi askerlerzyIe teslim al\u0131yor. Yunanl\u0131lar Had\u0131mk\u00f6y, \u00c7orlu, L\u00fcleburgaz’da toplan\u0131yor. Bulgaristan kayna\u015f\u0131yor. Yunan e\u015fkiyal\u0131\u011f\u0131 artmakta, halk\u0131n \u015fik\u00e2yeti kar\u015f\u0131s\u0131nda vali elini o\u011fu\u015fturmakta, Cafer \u00e2cizli\u011fini g\u00f6stermekte. Trakya’n\u0131n bol\u015fevikli\u011fe kar\u015f\u0131 yabanc\u0131 kuvvetlerin y\u0131\u011f\u0131nak yeri olmas\u0131, Bulgarlar\u0131n sald\u0131nlanna u\u011framas\u0131 beklenebilir. Orada 212 kuvvetli bir pen\u00e7e ve beyin l\u00e2z\u0131m. Necafer ne vali bu i\u015fin ehli de de\u011fillerdir, fedak\u00e2r da de\u011fillerdir. \u0130\u015fte durum budur. Ben bunlarla \u00e7ok u\u011fra\u015f\u0131yorum. Ge\u00e7en g\u00fcn bir \u015fifrenizi alm\u0131\u015f, pek \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f ve \u015fifre ile a\u00e7\u0131klama rica etmi\u015ftim. Cevap alamad\u0131m. Pa\u015fam, \u015fahs\u00ee bir siyaset g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc m\u00fc zannediyorsunuz? Yoksa maksad\u0131 kavramayacak, durumu etrafl\u0131 olarak anlamayacak ahmaklardan oldu\u011fumu mu zannediyorsunuz? Her iki durumu da protesto ederim. \u0130nanc\u0131m ve gayem birdir. Hi\u00e7 \u015fa\u015fmadan y\u00fcr\u00fcyorum. Yaln\u0131z, ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor da bana s\u00f6ylemek istemiyorsan\u0131z, ona bir \u015fey demem. A\u00e7\u0131k\u00e7a bildirmenizi rica ederim. Sert ve azarlay\u0131c\u0131 s\u00f6zlere son derece \u00fcz\u00fcl\u00fcr\u00fcm. Bu, beni \u00e7al\u0131\u015fmaktan al\u0131koymaz. Beni muhalefete ge\u00e7irmez. Fakat, arada pek\u00e2l\u00e2 bir ki\u015filik meselesi do\u011furabilir. Buna dikkatinizi \u00e7eker, hir ger\u00e7ek ortaya \u00e7\u0131kmadan ve benim neler \u00e7ekti\u011fimi anlamadan te\u015febb\u00fcslerde bulunmaman\u0131z\u0131n, mevkinizden beklenen ve hi\u00e7 ihmal g\u00f6t\u00fcrmeyecek olan incelik ve yumu\u015fakl\u0131k gere\u011fi oldu\u011funu, \u015furac\u0131kta belirtmeme m\u00fcsaade buyurunuz. Sayg\u0131lanm\u0131 sunar, ba\u015far\u0131lar dilerim Pa\u015fam. Efendiler, Edirne’den gelen yaz\u0131lardan ve raporlardan, bence, yanl\u0131\u015f bir g\u00f6r\u00fc\u015f takip edildi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yondu. \u015eimdi okunan mektupta da bu yanl\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn benimsendi\u011fini g\u00f6steren c\u00fcmleler vard\u0131r. Bu yanl\u0131\u015f tutumu d\u00fczeltmek i\u00e7in, \u00f6teden beri belirtilen g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi, 3 \u015eubat 1920 tarihinde Cafer Tayyar Pa\u015fa’ya ve \u0130stanbul’da Rauf Bey’e bir kez daha bildirdim. Tekrar etti\u011fim g\u00f6r\u00fc\u015f \u015fuydu : Do\u011fu ve Bat\u0131 Trakya’n\u0131n mill\u00ee bir b\u00fct\u00fcn olarak tasavvur ve ifadesi do\u011fru bir politika de\u011fildir. Do\u011fu Trakya, itiraz ve tart\u0131\u015fma kabul etmez \u015fekilde yurdumuzun bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Bat\u0131 Trakya ise, bir antla\u015fma ile daha \u00f6nce terkedilmi\u015f olan bir b\u00f6lgedir. Olsa olsa, Do\u011fu Trakya, Bat\u0131 Trakya’n\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bir hareket \u00fcss\u00fc olabilir. Do\u011fu ve Bat\u0131 Trakya’n\u0131n birli\u011fi \u00fczerinde \u0131srarla direnmek, Do\u011fu Trakya \u00fczerinde de baz\u0131 iddialar\u0131n ileri s\u00fcr\u00fclmesine yol a\u00e7abilir. Bulgarlar\u0131n da Adalar Denizi’nde iktisad\u00ee bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131s\u0131 istemeleri, \u00fczerinde ayr\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye de\u011fer. Bulgaristan i\u00e7inde bu bak\u0131mdan gayret sarfedilmelidir (Belge : 51). Cafer Tayyar Pa\u015fan\u0131n da, memurlardan, ileri gelenlerden ve halktan \u015fik\u00e2yet ediyordu. 7\/8 Mart 1920 tarihli bir \u015fifresiyle, “bizde halk her i\u015fi h\u00fck\u00fcmetten beklemekte; sivil idare \u00e2mirlerinin nemel\u00e2z\u0131mc\u0131 tutumlar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t y\u00fcksek emirlerinize uygun olarak kurulamamaktad\u0131r. \u0130l s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde s\u0131k s\u0131k yapmakta oldu\u011fum tefti\u015flerde, \u00f6zellikle k\u00f6yl\u00fclerle s\u0131k\u0131 temas kurmaktay\u0131m… Fakat, her k\u00f6ye gitmek m\u00fcmk\u00fcn olam\u0131yor”. “Te\u015fkil\u00e2t\u0131n k\u00f6kl\u00fc ve yayg\u0131n olmas\u0131 hepimizin ortak iste\u011fi olup, bunun da ileri s\u00fcr\u00fclen sak\u0131ncalar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmakla ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fi bilgilerinize sunulur” diyordu (Belge : 252). Efendiler, General Milne, Cafer Tayyar Pa\u015fa’ya asker\u00ee durumu de\u011fi\u015ftirtmiyor. Vali ve mutasarr\u0131flar tarafs\u0131z kal\u0131yor. Her i\u015fi h\u00fck\u00fbmetten bekleyen halka, mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131n kurulmas\u0131nda yard\u0131m ve \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmiyorlar. Bu sak\u0131ncalar giderilmedik\u00e7e, te\u015fkil\u00e2t\u0131n k\u00f6klenip yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

KARAKOL CEM\u0130YET\u0130 \u0130STANBUL’DA TE\u015eK\u0130LATINI GEN\u0130\u015eLETMEYE \u00c7ALI\u015eIYOR Efendiler ba\u015fka bir m\u00fcnasebetle Karakol Cemiye ti nden ve onun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yasaklarna konusun daki te\u015febb\u00fcslerimizden bahsetmi\u015ftim. Bu cemiye tin \u0130stanbul’da h\u00e2l\u00e2 te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Yeniden \u015f\u00f6yle bir uyar\u0131da bulunmak gerekti : 12.3.1920 \u00c7anakkale M\u00fcstahkem Mevki Komutan\u0131 Albay \u015eevket Beyefendi’ye \u0130stanbul’da bulunan te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n gayeye hizmet konusunda yetersiz oldu\u011fuanla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7e\u015fitli zamanlarda ve \u00f6zellikle bug\u00fcnlerde Ankara’ya gelen vedurumu bilen baz\u0131 kimselerin 213 verdi\u011fi bilgilere g\u00f6re, bundaki ba\u015fans\u0131zl\u0131k sebebi,Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaai Hukuk Cemiyeti te\u015fkil\u00e2t\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda Karakol Cemiyeti t\u00fcz\u00fc\u011fi,in\u00fcn uygulanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131ndan ileri gelmektedir. Karakol Cemiyeti’nin t\u00fczi,i\u011fi,i, bir\u00e7ok kimseyi te\u015fkil\u00e2tla ili\u015fki kurmaktan\u00fcrk\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu sebeple, M\u00fcdafaai Hukuk Te\u015fkil\u00e2t\u0131 T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc’n\u00fcn esaslar\u0131na g\u00f6rete\u015fkil\u00e2tlanmak, \u00f6zellikle \u0130stanbul i\u00e7in yeterlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u0130stanbul’da as\u0131l g\u00fcc\u00fc fikir ak\u0131mlann\u0131 birle\u015ftirmede aramal\u0131d\u0131r. \u0130stanbul’da fiil\u00ee hareketler ve \u00f6zel te\u015febb\u00fcsler i\u00e7in kurulacak sil\u00e2hl\u0131 te$kil\u00e2tta bile, M\u00fcdafaai Hukuk T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc ekinin uygulanmas\u0131 gerekir. \u0130stanbul Merkez Hey’eti’nin ve ona ba\u011fl\u0131 \u015fubelerdeki y\u00f6netimkurullar\u0131r\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda bir sak\u0131nca g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsa, bu kurullara girecek olankimseler \u015fah\u0131slar\u0131n\u0131 gizli tutabilirler. Bu esaslar \u00e7er\u00e7evesinde kurulmu\u015f ve kurulacak olan te\u015fkil\u00e2t\u0131n ve bunlann merkez hey’etleri ile y\u00f6netim kurullann\u0131 olu\u015fturan kimselerin adlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilir bir vas\u0131ta ile g\u00f6nderilmesine y\u00fcksek l\u00fbtuf veyardunlar\u0131 \u00f6zellikle istirham olunur efendim. Hey’eti Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal Efendiler ba\u015fka bir m\u00fcnasebetle Karakol Cemiye ti nden ve onun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yasaklarna konusun daki te\u015febb\u00fcslerimizden bahsetmi\u015ftim. Bu cemiye tin \u0130stanbul’da h\u00e2l\u00e2 te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Yeniden \u015f\u00f6yle bir uyar\u0131da bulunmak gerekti : 12.3.1920 \u00c7anakkale M\u00fcstahkem Mevki Komutan\u0131 Albay \u015eevket Beyefendi’ye \u0130stanbul’da bulunan te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n gayeye hizmet konusunda yetersiz oldu\u011fuanla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7e\u015fitli zamanlarda ve \u00f6zellikle bug\u00fcnlerde Ankara’ya gelen vedurumu bilen baz\u0131 kimselerin verdi\u011fi bilgilere g\u00f6re, bundaki ba\u015fans\u0131zl\u0131k sebebi,Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaai Hukuk Cemiyeti te\u015fkil\u00e2t\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda Karakol Cemiyeti t\u00fcz\u00fc\u011fi,in\u00fcn uygulanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131ndan ileri gelmektedir. Karakol Cemiyeti’nin t\u00fczi,i\u011fi,i, bir\u00e7ok kimseyi te\u015fkil\u00e2tla ili\u015fki kurmaktan\u00fcrk\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu sebeple, M\u00fcdafaai Hukuk Te\u015fkil\u00e2t\u0131 T\u00fcz\u00fc\u011fi.i’n\u00fcn esaslar\u0131na g\u00f6rete\u015fkil\u00e2tlanmak, \u00f6zellikle \u0130stanbul i\u00e7in yeterlidir. \u00c7i.ink\u00fc, \u0130stanbul’da as\u0131l g\u00fcc\u00fc fikir ak\u0131mlann\u0131 birle\u015ftirmede aramal\u0131d\u0131r. \u0130stanbul’da f\u00fcl\u00ee hareketler ve \u00f6zel te\u015feb\u00b7b\u00fcsler i\u00e7in kurulacak sil\u00e2hl\u0131 te\u015fkil\u00e2tta bile, M\u00fcdafaai Hukuk T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc ekinin uygulanmas\u0131 gerekir. \u0130stanbul Merkez Hey’eti’nin ve ona ba\u011fl\u0131 \u015fubelerdeki y\u00f6netimkurullar\u0131r\u0131\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda bir sak\u0131nca g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsa, bu kurullara girecek olankimseler \u015fah\u0131slar\u0131n\u0131 gizli tutabilirler. Bu esaslar \u00e7er\u00e7evesinde kurulmu\u015f ve kurulacak olan te\u015fkil\u00e2t\u0131n ve bunlann merkez hey’etleri ile y\u00f6netim kurullann\u0131 olu\u015fturan kimselerin adlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilir bir vas\u0131ta ile g\u00f6nderilmesine y\u00fcksek l\u00fbtuf veyardunlar\u0131 \u00f6zellikle istirham olunur efendim. Hey’eti Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130STANBUL’DAK\u0130 KUVA-YI M\u0130LL\u0130YE BA\u015eKANLARI’NIN TUTUKLANMASI HAKKINDA LONDRA’DAN GELEN EM\u0130R<\/p>\n

\u015eimdi, isterseniz yeniden \u0130stanbul’a d\u00f6nelim.11 Mart 1920 tarihli bir telgrafta, R a u f B e y \u015fu bilgileri veriyordu : 10 Mart 1920 g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleden snnra, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin temsilcileri toplanm\u0131\u015flar. Londra’dan gelen ve \u0130stanbul’daki Kuva-y\u0131 Milliye ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n tutuklanmas\u0131 emrini i\u00e7ine alan bir meseleyi g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015fler ve emri yerine getirmeye karar vermi\u015fler. Bu bilgi, g\u00fcvenilir birkimseye sa\u011flam bir kaynaktan gizlice verilmi\u015f ve bu gibi kimselerin biran \u00f6nce \u0130stanbul’dan uzakla\u015fmalar\u0131 gere\u011fi bildirilmi\u015f. Bu durumu \u00e7e\u015fitliihtimallere g\u00f6re de\u011ferlendirdikten sonra, i\u015fin sonuna kadar \u0130stanbul’dakalarak namus g\u00f6revini yerine getirmeye karar vermi\u015fler. SadrazamSalih Pa\u015fa bu duruma bile bile yol a\u00e7maktaym\u0131\u015f. Onun i\u00e7in kabineyid\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015facaklarm\u0131\u015f. Ba\u015faracaklar\u0131na da g\u00fcveniyorlarm\u0131\u015f. R a u f B e y’in, bu telgraf\u0131n arkas\u0131ndan ayn\u0131 g\u00fcn gelen k\u0131sa birtelgraf\u0131nda, en son arz etti\u011fimiz hususlar ve h\u00fck\u00fbmetin durumu hakk\u0131ndabir t\u00fcrl\u00fc ,d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizi \u00f6\u011frenemedi\u011fimizden, telgraf\u0131n size ula\u015fmam\u0131\u015fnlmas\u0131ndan ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan hakl\u0131 olarak endi\u015fe ediyorum. Cevab\u0131n\u0131z\u0131bekliyoruz denilmekteydi. Rauf Bey’ e ve bilgi i\u00e7in 15′ inci ve 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordulara 11 Marttarihinde \u015fu bilgileri vermi\u015ftim : 11.3.1920 D\u00fcn ak\u015fam, yani 10\/11 Mart 1920’de, Ankara’da Frans\u0131z temsilcisi Y\u0131ba\u015f\u0131Boizeau (Buazo)’nun terc\u00fcman\u0131 olup bize \u00f6teden beri gizli haberler getirenbiri Ankara’daki \u0130ngiliz temsilcisi With a 11 214 (Vitol)’\u00fcn, ald\u0131\u011f\u0131 bir telgraf \u00fczerine,b\u00fct\u00fcn e\u015fyas\u0131, a\u011f\u0131rl\u0131klan ve yan\u0131ndaki adamlanyla birlikte bug\u00fcn Ankara’dan ayr\u0131larak \u0130stanbul’a hareket edece\u011fini ve bu trenden sonra, demi\u0131yolu ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u0130ngilizlerce durdurulaca\u011f\u0131n\u0131 ihbar etti. Ad\u0131 ge\u00e7en W i t h a 11, bug\u00fcn ger\u00e7ekten haberverildi\u011fi \u015fekilde yola \u00e7\u0131kt\u0131. Bu bak\u0131mdan tren seferlerinin de kesilmesi kuvvetletahmin edilmektedir. Bu durumun, \u0130stanbul’da \u0130til\u00e2f Devletleri’nce al\u0131nan tedbirlerle ilgili bulundu\u011funa \u015f\u00fcphe yoktur. Mustafa Kemal Rauf Bey’in son telgraf\u0131na da \u015fu cevab\u0131 vermi\u015ftim : Kabineye g\u00fcvensizlik oyu vererek, sizlerin bir h\u00fccuma ge\u00e7meniz o kadarkuvvetli bir sebebe dayand\u0131r\u0131lamayacakt\u0131r. Grubun dayan\u0131\u015fma ve direnme derecesi ile i\u015fbirli\u011fi yapma konusundaki kesin tutumu \u00fczerinde a\u00e7\u0131k bir d\u00fc\u015f\u00fcnce vekanaata varmad\u0131k\u00e7a, Salih Pa\u015fa ‘ n\u0131n Grup Y\u00f6netim Ku\u0131ulu’yla g\u00f6r\u00fc\u015fmeden hareket etmesini, bir \u015fartl\u0131l\u0131k meselesi yapma hususundaki karar\u0131n\u0131z hakk\u0131nda hi\u00e7bir fikir ileri s\u00fcrernem. \u0130ngilizlerin tutuklama karar\u0131na kar\u015f\u0131, Meclis’in,cesaretle sonuna kadar g\u00f6revine devam\u0131 pek yararl\u0131 ve parlakt\u0131r. Ancak, sizinleb\u0131rlikte, kendileri ileriki te\u015febb\u00fcs ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00e7ok gerekli olan arkada\u015flar\u0131n sonunda bize kat\u0131lmalann\u0131 sa\u011flayacak \u00e7arelerin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f ve bulunmu\u015f olmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Aksi takdirde, grubun birlik halinde ve kararl\u0131l\u0131k i\u00e7inde hareketini d\u00fczenleyebilecek kimselerin \u015fimdiden g\u00f6revlendirilmesi ve sizlerin hemenburaya gelmeniz gerekir. Buraya gelecek kimseler aras\u0131nda, memleketi temsiledebilme niteli\u011fini ta\u015f\u0131yanlarla, gerekti\u011finde h\u00fck\u00fbmet kurabilecek ve y\u00f6netebilecek de\u011ferde olanlann bulunmas\u0131 \u00f6nemlidir. \u0130til\u00e2f Devletleri’nin zorlay\u0131c\u0131 tedbirlere ba\u015fvuracaklanna \u015f\u00fcphe yoktur… v. b. Efendiler, Rauf Bey’i ve \u00f6teki \u015fah\u0131slar\u0131 tam zaman\u0131nda \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fumuz, olaylarla hem de \u00fc\u00e7 d\u00f6rt g\u00fcn ge\u00e7meden belli oldu. Ancak, ne vaz\u0131k ki, bu davetimiz, gereken \u00f6nem ve ciddiyetle dikkate al\u0131nacak de\u011ferde g\u00f6r\u00fclamedi. Rauf Bey ve Vas\u0131f Bey gibi kimseler, en sonunda b\u00fcy\u00fck bir uysall\u0131kla Malta’ya gittiler. Bu durumu biliyorsunuz. Son dakikaya kadar Anadolu’ya ge\u00e7mek ve Ankara’ya gelmek f\u0131rsatve tedbirlerinin baz\u0131 baz\u0131 arkacla\u015flar taraf\u0131ndan haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 ve sa\u011fland\u0131\u011f\u0131(zana anlat\u0131Im\u0131\u015ft\u0131r. F\u011fer biiylc idiyse, bu kimselerin Ankara’ya gelmeyeraz\u0131 olmay\u0131p \u0130\u0131\u0131gilizlere teslim olmay\u0131 ve Malta’ya gitmeyi tercih etmelerindeki sebep ve \u00f6z\u00fcr, cidden incelenmeye de\u011fer. Ger\u00e7ekten, T\u00fcrkiye’nindurumunun ve gelece\u011finin \u015f\u00fcpheli, karanl\u0131k, tel\u0131likeli g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc varsay\u0131m\u0131na g\u00f6re, bu karant\u0131k tehlike i\u00e7ine at\u0131lacaklar\u0131r\u0131, korkuz\u0131\u00e7 ve \u0131n\u00fcthi\u015fbir sonla kar\u015f\u0131la\u015frr\u0131a kuruntus\u0131\u0131nun etkisi ile en sonunda bir s\u00fcre kalmak\u00fczere, d\u00fc\u015fmana teslim olmay\u0131 claha uygun bulacaklar\u0131 g\u00f6zrien uzak tutulamaz. Bunla birlikte, ben burada b\u00f6yle a\u011f\u0131r bir yarg\u0131ya varmaktar\u0131 \u00e7ekinirim. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyledir ki, bu \u015fah\u0131slar\u0131 Malta zindanlar\u0131ndan kurtarmak i\u00e7in her f\u0131rsattan yararlanarak m\u00fcmk\u00fcn olan te\u015febb\u00fcslerde bulunmaktan geri durmad\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130STANBUL’UN \u0130\u015eGAL\u0130<\/p>\n

Efendiler, \u0130stanbul’da 10′ uncu T\u00fcmen Komutan\u0131’n dan Ankara’da 20’ nci Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na 9 Mart 1920 tarih ve 456 say\u0131l\u0131 \u015fifre olarak 14 Mart 1920 g\u00fcn\u00fc hir yaz\u0131 geldi. \u00c7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f\u00fc \u015fuydu : Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri ‘ ne \u00f6zel : \u0130ngilizler taraf\u0131ndan T\u00fcrk Oca\u011f\u0131 binas\u0131n\u0131n i\u015fgali \u00fczerine Mill\u00ee Talim ve Terbiye binas\u0131na ta\u015f\u0131nan Oca\u011f\u0131n, bu yeni ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bina, d\u00fcn \u00f6\u011fle vakti \u0130ngilizler taraf\u0131ndan yeni- den i\u015fgal edilmi\u015ftir, efendim. 9 Mart 1920 ( \u00e2di ) . Efendiler, 1920 senesi Mart\u0131n\u0131n 16’nc\u0131 g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleden \u00f6nce, saat 10.00’da makine ba\u015f\u0131nda \u015f\u00f6yle bir telgraf geldi : \u0130stanbul,16.3.1920 Ankara’da Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Bu sabah, \u015eehzadeba\u015f\u0131’ndaki Muz\u0131ka Karakolu’nu \u0130ngilizler bas\u0131p oradaki askerlerle \u00e7arp\u0131\u015farak, sonunda \u015fimdi \u0130stanbul’u i\u015fgal alt\u0131na al\u0131yorlar. Bilgilerinize arz olunur. 215 Manast\u0131rl\u0131 Hamdi Ben bu telgraf\u0131n alt\u0131na kur\u015fun kalemle “ivedi olarak kolordulara benim imzamla M.K e m a l” i\u015faretini koyduktan sonra, telgraf\u0131 veren den a\u00e7\u0131klama istemeye ba\u015flad\u0131m. Manast\u0131rl\u0131 Hamdi Efendi birbiri ard\u0131nca bilgi vermeye devam etti. Bizim en \u00e7ok g\u00fcvendi\u011fimiz bir arkada\u015f\u0131m\u0131z var ki, yaln\u0131z o de\u011fil, herkes, yani gelenler s\u00f6yl\u00fcyor. \u015eimdi de Harbiye’nin i\u015fgalini haber ald\u0131k. Hatt\u00e2, Beyo\u011flu telgrafhanesinin \u00f6n\u00fcnde \u0130ngiliz askerlerinin bulundu\u011funu \u00f6\u011frendik, fakat telgraf haneyi i\u015fgal edip etmeyecekleri bilinmiyor. Bu s\u0131rada Efendiler, Harbiye telgrafhanesinden memur Ali bilgi vermeye ba\u015flad\u0131 : Sabahleyin \u0130ngilizler basarak alt\u0131 ki\u015fiyi \u015fehit ettiler. On be\u015f kadar da ya ral\u0131 var. \u015eimdi \u0130ngiliz askerleri dola\u015f\u0131yor. \u015eimdi, i\u015fte, \u0130ngiliz askerleri Nezaret’e giriyorlar. \u0130\u015fte i\u00e7eri giriyorlar, Nizamiye kap\u0131s\u0131na. Teli kes! \u0130ngilizler b\u0131\u0131radad\u0131r. Manast\u0131rl\u0131 Hamdi Efendi, bizi yeniden buldu. Pa\u015fa Hazretleri, Harbiye telgrafhanesini de \u0130ngiliz askerleri, i\u015fgal edip teli kestikleri gibi bir yandan Tophane’yi i\u015fgal ediyorlar, bir yandan da z\u0131rhl\u0131lardan asker \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131 yor, Durum a\u011f\u0131rla\u015f\u0131yor efendim. Sabahki \u00e7arp\u0131\u015fmada 6 \u015fehit 15 yaral\u0131m\u0131z var. Pa\u015fa Hazretleri, y\u00fcksek emirlerinizi bekliyorum. 16 Mart 1920. Hamdi Hamdi Efendi devam etti : Sabahleyin bizim asker uykuda iken, \u0130ngiliz deniz askerleri karakola gelip giriyor, Askerimiz uykudan \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7inde kalk\u0131nca \u00e7arp\u0131\u015fmaya ba\u015flan\u0131yor. So nunda bizden 6 ki\u015fi \u015fehit oluyor, 15 ki\u015fi yaralar\u0131\u0131yor. Bunun \u00fczerine, zaten mel’un luklar\u0131n\u0131 tasarlam\u0131\u015flar ki, hemen z\u0131rhl\u0131lar\u0131 r\u0131ht\u0131ma yat\u0131a\u015ft\u0131r\u0131p bir yandan Beyo\u011flu taraf\u0131n\u0131 ve Tophane’yi bir yanindan da Harbiye Nezareti’ni i\u015fgal etmi\u015flerdir. \u015eimdi art\u0131k, ne Tophane’yi ne de Harbiye telgrafk:anesini bulmak imk\u00e2n\u0131 olmuyor. \u015eimdi ald\u0131\u011f\u0131m habsre g\u00f6re i\u015fgal Derince’ye kadar yay\u0131l\u0131yor\u0131nu\u015e, efendim. \u0130\u015fte Beyo\u011flu telgrafhanesi de yok. Oray\u0131 da i\u015fgal ettiler galiba, Allah koru sun, buray\u0131 i\u015fgal etmesinler. \u0130\u015fte Beyo\u011flu telgraf memurlar\u0131, m\u00fcd\u00fcrleri geldiler. Kovanu\u015flar. “Bir saate kadar buras\u0131 da i\u015fgal olunacakt\u0131r. \u015eimdi haber ald\u0131m, efendim” Rahmetli Hayati Bey, benim ilk haber telgraf\u0131 \u00fczerine yapt\u0131 \u011f\u0131m i\u015farete uygun olarak, verilen bilgileri \u00f6zetlemi\u015f; Rumeli ve Anadolu’ daki b\u00fct\u00fcn komutanlar\u0131n adresine telgraf \u00e7ektiriyordu. Bir an \u00f6nce \u0130stanbul \u00fczerinden Edirne’ye \u00e7ektirilmesini s\u00f6ylemi\u015ftim. Hamdi Efendi: Y\u00fcksek emirleriniz yerine getiriliyor. Edirne’ye yaz\u0131yorum ve b\u00fct\u00fcn merkez leri haz\u0131r ettirdik. Hamdi Efendi’den: Milletvekilleri ile ilgili bir haber ald\u0131n\u0131z m\u0131? Meclis telgrafhanesi cevap veriyor mu? diye sordum. Hamdi Efendi: Evet veriyor. 14′ \u00fbnc\u00fb Kolordu Komutan\u0131 haz\u0131r. Pa\u015fa istiyordu, verelim mi? Efendiler, bundan sonra art\u0131k Hamdi Efendi’nin s\u00f6z\u00fcn\u00fc i\u015fitemedik. \u0130stanbul merkezinin de i\u015fgal edilmi\u015f oldu\u011funa h\u00fckmettik. 216 MANASTIR’LI HAMD\u0130 EFEND\u0130 Bu vatansever ve cesur, Manast\u0131rl\u0131 Hamdi Efendi olmasayd\u0131, \u0130stanbul fel\u00e2ketinden haberalmak i\u00e7in, kimbilir, ne kadar \u00e7ok beklemek zorunda kalacakt\u0131k. \u0130stanbul’da bulunan n\u00e2z\u0131r, milletvekili, komutan ve te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131zdan bir kimsenin \u00e7\u0131k\u0131p da bize vaktinde haber vermeyi d\u00fc\u015f\u00fcnememi\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Demek ki, hepsini heyecan ve korku b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. Bir ucu Ankara’dabulunan telin \u0130stanbul’da bulunan ucuna yana\u015famayacak kadar \u015fa\u015fk\u0131nbir duruma gelmi\u015f o1duklar\u0131na h\u00fckmetmek, bilmem ki do\u011fru olur mu?Telgraf memuru Hamdi Efendi, daha sonra Ankara’ya gelerekkararg\u00e2h\u0131m\u0131z telgraf memurlu\u011funu yapm\u0131\u015ft\u0131r. Kendisine bor\u00e7lu oldu\u011fumte\u015fekk\u00fcr\u00fc burada a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmeyi mill\u00ee ve vatan\u00ee g\u00f6revlerimden sayar\u0131m. Efendiler, bu durum \u00fczerine, meydana gelebilecek bir fel\u00e2ketin\u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in \u015fu emri verdim : B\u00fct\u00fcn Vali ve Mutasarr\u0131flara S\u0131vas’ta 3′ \u00fc\u0131\u0131c\u00fc Kolordu, Band\u0131rn\u0131a’da l4′ \u00fcnc\u00fc Kolordu, Ankara’da 20’nci Kolordu, Erzurum’da 15′ inci Kolordu, Konya’da 12′ nci Kolordu, Diyarbak\u0131r’da 13′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutanl\u0131klar\u0131na \u0130zmir Cephesinde Refet Beyefendi’ ye, Bal\u0131kesir’de 61′ inci T\u00fcmen Komutanl\u0131\u011f\u0131’na, b\u00fct\u00fcn M\u00fcdafaa-i hukuk Merkez Hey’etleri’ne ve Y\u00f6netim Kurullar\u0131na Telgraf, ivedi Bug\u00fcnk\u00fc duruma g\u00f6re, milletimi, medeniyet d\u00fcnyas\u0131n\u0131n insanca duygularladolu viedanlar\u0131na ve b\u00fct\u00fcn \u0130slam\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131n manev\u00ee birli\u011fine g\u00fcvenmekle birlikte,dost olsun d\u00fc\u015fman olsun, b\u00fct\u00fcn resm\u00ee d\u0131\u015f d\u00fcnya ile ge\u00e7ici olarak bir s\u00fcre \u0130\u00e7inili\u015fki kuramayacakt\u0131r. Bug\u00fcnlerde, yurdumuzdaki Hristiyan halka kar\u015f\u0131 g\u00f6sterece\u011fimiz insancadavran\u0131\u015f\u0131n de\u011feri pek b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu gibi, hi\u00e7bir yabanc\u0131 h\u00fck\u00fbmetin a\u00e7\u0131ktan veyadolayh yoldan yard\u0131m\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyen Hristiyan halk\u0131n tazn bir huzur ve s\u00fck\u00fbn i\u00e7indeya\u015f\u00e2maya devam etmeleri, \u0131rk\u0131m\u0131z\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015ftan bezenmi oldu\u011fu meden\u00ee kabiliyetine kesin bir delil olacakt\u0131r. Yurt \u00e7\u0131karlar\u0131 aleyhinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclenler ile,memleketin huzur ve g\u00fcvenli\u011fini bozanlar hakk\u0131nda, din ve milliyet ayr\u0131m\u0131 yap\u0131lmaks\u0131zu\u0131, kanun h\u00fck\u00fcmlerinin e\u015fit olarak ve \u015fiddetle uygulanmas\u0131n\u0131; bulunduklar\u0131yerlerdeki mahalli idarelere ba\u011fl\u0131l\u0131k g\u00f6steren ve vatanda\u015fl\u0131k g\u00f6revlerini yapmaktakusur g\u00f6stermeyenler hakk\u0131nda ise, yumu\u015fak ve \u015fefkatli davran\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6zellikleister, bu hususlar\u0131n b\u00fct\u00fcn ilgililere hemen bildirilmesini ve b\u00fct\u00fcn yurtta\u015flara, uygun vas\u0131talarla duyurulmas\u0131n\u0131 rica ederiz, efendim. M\u00fcdafaa-i Hukuk Hey’eti Teznsiliyesi ad\u0131na Mustafa Kemal<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130T\u0130LAF KUVVETLER\u0130N\u0130N TELGRAFLA MEMLEKETE YAPMAK \u0130STED\u0130KLER\u0130 RESM\u0130 TEBL\u0130\u011e<\/p>\n

Efendiler, \u0130til\u00e2f Kuvvetleri, \u0130stanbul tolgraf merkez lerini i\u015fgal ettikten sonra, memlekete telgrafla bir resmi tebli\u011fde bulunmak istediler. Taraf\u0131m\u0131zdan ya p\u0131lan uyar\u0131 ve hat\u0131rlatmalar \u00fczerine, baz\u0131 merkezler d\u0131\u015f\u0131nda bu resm\u00ee tebli\u011f al\u0131nmad\u0131k. Alanlar vo cevapverenlerden belli ba\u015fl\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r : \u0130zmit Mutasarr\u0131f\u0131 Suat Bey, Konya Valisi Suphi Bey. Resmi Tebli\u011f 217 Be\u015f bu\u00e7uk y\u0131l \u00f6nce, Osmanl\u0131 Devleti’nin mukadderat\u0131n\u0131 her nas\u0131lsa elde etmi\u015f olan \u0130ttihat ve Terakk\u00ee Comiyeti’nin li\u00f6erleri, Alman telkinlerine kap\u0131larakOsmanh Devlet ve Millstini 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’na soktular. Bu haks\u0131z ve u\u011fursuzsiyasetin sonucu bilinmektedir. Osmanl\u0131 Devlet ve Milleti, bir t\u00fcrl\u00fc fel\u00e2ket ge\u00e7irdikten sonra, \u00f6yle bir yenilgiye u\u011frad\u0131 ki, \u0130ttihat ve Terakk\u00ee Cemiyeti’nin liderIeribile ,bir Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131 yaparak ka\u00e7maktan ba\u015fka \u00e7are bulamad\u0131lar. Anla\u015fman\u0131n yap\u0131lmas\u0131ndan sonra, \u0130til\u00e2f Devletleri’ne bir g\u00f6rev d\u00fc\u015ft\u00fc. Bu g\u00f6rov eskiOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun b\u00fct\u00fcn halk\u0131n\u0131n, \u0131rk ve mezhep ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetilmeksizin gelecekteki mutluluklar\u0131n\u0131, geli\u015fmelerini, sosyal ve ekonomik hayatlann\u0131 g\u00fcven alt\u0131na alan bir bar\u0131\u015f\u0131n temellerini a.tzr\u0131aktan ibaretti. Barz\u015f Konferans\u0131, bug\u00f6revi yerine getirmekle u\u011fra\u015f\u0131rken, ka\u00e7m\u0131\u015f olan \u0130ttihat ve Terakk\u00ee ileri gelenlerinin taraftan olan baz\u0131 kimseler, “Mill\u00ee Te\u015fkil\u00e2t” takma ad\u0131 ile bir te\u015fkil\u00e2tkurarak ve Padi\u015fah ile \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin emirleri\u0131zi hi\u00e7e sayarak, sava\u015f\u0131n ac\u0131sonu\u00e7lar\u0131yla b\u00fcsb\u00fct\u00fcn t\u00fckenmi\u015f olan halk\u0131 askerlik i\u00e7in toplamak, \u00e7e\u015fitli unsurlararalar\u0131nda nifak \u00e7\u0131karmak, mill\u00ee yard\u0131m bahanesiyle halk\u0131 soymak gibi i\u015fleri yapmaya yeltendiler ve b\u00f6ylece bar\u0131\u015f de\u011fil, sanki yeni bir sava\u015f devrini a\u00e7maya,\u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bu te\u015febb\u00fcs ve k\u0131\u015fk\u0131rtmalara ra\u011fmen, Ban\u015f Konferans\u0131 g\u00f6revine devametti ve nihayet \u0130stanbul’un T\u00fcrk idaresinde kalmas\u0131na karar verdi. Bu karar Osmanl\u0131lar\u0131n kalplerini ferahlatacakt\u0131r. Ancak, bu kararlann\u0131 B\u00e2b\u0131\u00e2l\u00ee’ye bildirdikleri zaman, uygulaman\u0131n ne gibi \u015fartlara ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu da hat\u0131rlatt\u0131lar. Bu \u015fartlar, Osmanl\u0131 vil\u00e2yetlerinde bulunan Hristiyanlann hayatlar\u0131n\u0131 tehlikeye sokmamak, bug\u00fcn \u0130til\u00e2f Devletleri ile m\u00fcttefiklerinin asker\u00ee kuvvetleri aleyhinde yap\u0131lmakta olan s\u00fcrekli h\u00fccumlara son vermekti. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti, bu uyar\u0131ya kar\u015f\u0131bir dereceye kadar iyiniyet g\u00f6stermi\u015e ise de, “Mill\u00ee Te\u015fkil\u00e2t” takma ad\u0131 ile hareket eden kimseler, ne yaz\u0131k ki, te\u015fvik ve tahriklerinden vazge\u00e7mek istemediler.Aksine, h\u00fck\u00fbmetin kendileri ile i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Herkesinsonsuz bir hasretle bekledi\u011fi ban\u015f i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir tehlike demek olan bu durumakar\u015f\u0131, \u0130til\u00e2f Devletleri, yak\u0131nda karara ba\u011flanacak bar\u0131\u015f h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere, gerekli tedbirleri d\u00fc\u015f\u00fcnmeye mecbur oldular. Bunun i\u00e7in birtek \u00e7are buldular. Bu da, \u0130stanbul’u ge\u00e7ici olarak i\u015fgal etmekti. Bu karar bug\u00fcny\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015f oldu\u011fundan, kamuoyunu ayd\u0131nlatmak i\u00e7in a\u015fab\u0131daki noktalar\u0131n\u0131na\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekir. 1 – \u0130\u015fgal \u00e2e\u00e7icidir. 2 – \u0130til\u00e2f Devletleri’nin niyeti, saltanat makam\u0131n\u0131n n\u00fcfuzunu k\u0131rmak de\u011fil, aksine, Osmanl\u0131 idaresinde kalacak olan memleketlerde o n\u00fcfuzu g\u00fc\u00e7lendirmek ve sa\u011flamla\u015ft\u0131rmakt\u0131r. 3 – \u0130til\u00e2f Devletleri’nin niyeti, yine T\u00fcrkleri \u0130stanbul’dan mahrum etmemektir. Fakat, Allah korusun, ta\u015frada genel bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k veya katliam gibi olaylar ortaya \u00e7\u0131karsa, bu karar de\u011f\u00ee\u015ftirilebilir. 4 – Bu nazik d\u00f6nemde, ister M\u00fcsl\u00fcman ister gayrim\u00fcslim olsun, herkesing\u00f6revi, kendi i\u015fine g\u00fcc\u00fcne bakmak, g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmak, Osmanl\u0131 Devleti’nin y\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131ndan yeni bir T\u00fcrkiye’nin kurulmas\u0131 i\u00e7in var olan sonbir \u00fcmidi, \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131klanyla mahvetm.ek isteyenlerin aldat\u0131c\u0131 s\u00f6zlerine kap\u0131lmamakve h\u00e2l\u00e2 saltanat merkezi olarak kalan \u0130stanbul’dan verilecek emirlere uymakt\u0131r. Yukanda say\u0131lan k\u0131\u015fk\u0131rtmalara kat\u0131lan \u015fah\u0131slar\u0131n baz\u0131lan, \u0130stanbul’da yakalanm\u0131\u015flard\u0131r. Onlar elbette kendi yapt\u0131klanndan ve sonra da, o yapt\u0131klar\u0131n\u0131n sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kabilecek olaylardan sorumlu tutulacaklard\u0131r. \u0130\u015fgal Kuvvetleri Bu tebli\u011f dolay\u0131s\u0131yla, derhal \u015fu genelgeyi yay\u0131nlad\u0131m : 16.3.1920 B\u00fct\u00fcn Vali ve Komutanlara ve M\u00fcdafaa-i Hukuk Hey’etlerine \u0130til\u00e2f Devletleri taraf\u0131ndan sil\u00e2hl\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fma sonunda, \u0130stanbul’un i\u015fgali zorlager\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu suikasttan yararlanarak hainlik d\u00fc\u015f\u00fcnen bir\u00e7ok kimseninmilleti aldatmaya kalk\u0131\u015fmalar\u0131 muhtemeldir. Nitekim, resm\u00ee bildiriler \u015feklindeimzas\u0131z baz\u0131 bildirilerin yay\u0131nlanmak istendi\u011fini \u00f6\u011freniyoruz. Yanl\u0131\u015f hareketlereyer verilmemek ve ger\u00e7ek duruma ters d\u00fc\u015fen heyecanlar yarat\u0131lmamak bak\u0131m\u0131ndan, bu gibi bildirilere asla de\u011fer verilmemesi gerekir. Ger\u00e7ek durumu izleyenAnadolu ve Ru\u0131neli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti, milleti ayd\u0131nlatacakt\u0131r. Mustafa Kemal 218<\/p>\n

 <\/p>\n

YABANCI DEVLETLERE YAPTI\u011eIM PROTESTO<\/p>\n

Efendiler, ayn\u0131 g\u00fc\u0131lde \u00e7e\u015fitli vas\u0131talarla \u015fu protesto yu g\u00f6nderdim : 163.1920 Protesto \u0130stanbul’da \u0130ngiliz, Frans\u0131z, \u0130talyan Siyas\u00ee Temsilcilerlne, Amerikan Siyasal Temsilcisine, B\u00fct\u00fcn Tarafs\u0131z Devletler D\u0131$i\u015flerl Bakanl\u0131klar\u0131na, Fransa, \u0130ngiltere, \u0130talyan Millet Meclislerine verilmek \u00fczere Antalya’da \u0130talyan Temsilcili\u011fine Milli ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 temsil eden Meclis-i Meb’usan da dahil olmak \u00fczere\u0130stanbul’da b\u00fct\u00fcn resmi daireler, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin asker\u00ee kuvvetleri taraf\u0131ndanresmen ve zorla i\u015fgal edilmi\u015f ve mill\u00ee d\u00e2v\u00e2 u\u011frunda \u00e7al\u0131\u015fan bir\u00e7ok vatanseverkimsenin de tutuklanmas\u0131na te\u015febb\u00fcs edilmi\u015ftir. Osmanl\u0131 milletinin siyas\u00ee hakimiyet ve h\u00fcrriyetine indirilen bu son darbe, ne pahas\u0131na olursa olsun hayat\u0131n\u0131 vevarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmaya azrr\u0131etmi$ olan biz Osmanl\u0131lardan \u00e7ok, yirminci y\u00fczy\u0131l medeniyet ve insanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kutsal sayd\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn esaslara, h\u00fcrriyet, milliyet, vatan duygular\u0131 gibi bug\u00fcnk\u00fc insan toplumlann\u0131n temelinde yatan b\u00fct\u00fcn ilkelere ve insanl\u0131\u011f\u0131n bu ilkeleri meydana getiran ortak vicdan\u0131na indirilmi\u015f demektir. Biz, haklar\u0131m\u0131z\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 savunmak i\u00e7in giri\u015fti\u011fimiz m\u00fccadeleninln\u0131tsall\u0131\u011f\u0131na ve hi\u00e7bir kuvvetin bir milleti ya\u015fama hakk\u0131ndan mahrum edemeyece\u011fine inan\u0131yoruz. Tarihin bug\u00fcne kadar kaydetmedi\u011fi bir suikast olan ve Wilsonprensiplerine dayanan bir Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n, milleti savunma imk\u00e2nlar\u0131ndanyoksun b\u0131rakm\u0131\u015f olmas\u0131ndan do\u011fan bir hileye de dayanm\u0131\u015f olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan,ilgili milletlerin \u015feref ve haysiyetleriyle de ba\u011fdaSmayan bu hareketin ne demekoldu\u011funun takdirini, resmi Avrupa ve Amerika’n\u0131n de\u011fil, bilim, k\u00fclt\u00fcr ve medeniyet Avrupa ve Amerika’s\u0131n\u0131n* vicdan\u0131na b\u0131rakmakta yetinir ve bu olaydan do\u011facak b\u00fcy\u00fck tarihi sorumlulu\u011fa, son olarak bir kez daha d\u00fcnyan\u0131n dikkatini \u00e7ekeriz. D\u00e2v\u00e2m\u0131z\u0131n hakl\u0131l\u0131k ve kutsall\u0131\u011f\u0131, bu g\u00fc\u00e7 zamanlarda, Tanr\u0131’dan sonra en b\u00fcy\u00fck yard\u0131mc\u0131m\u0131zd\u0131r. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Hey’et-i Temsiliyesi ad\u0131na Mustala Kemal Ayn\u0131 g\u00fcn\u00fcn gecesi \u015fu talimat\u0131 bir genelgeyle yay\u0131nlad\u0131m : \u015eifre 16.3.1920 B\u00fct\u00fcn Vali ve Komutanlara \u0130stanbul’un ve resmi dairelerin, \u00f6zellikle Meclis-i Meb’usan’\u0131n, \u0130til\u00e2f Devletleri taraf\u0131ndan ve zorla i\u015fgal edilmi\u015f oldu\u011funu, ayr\u0131ca, bu hareketin, ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 ile milleti sil\u00e2hs\u0131z b\u0131rakt\u0131ktan sonra yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirerek, \u0130til\u00e2f Devletleri temsilcilerine, b\u00fct\u00fcn tarafs\u0131z devletlerin d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131lslar\u0131yla, \u0130til\u00e2fDevletleri’nin Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131klar\u0131na protesto telgraflan \u00e7ekilmek \u00fczeremitingler yap\u0131lmas\u0131 gerekli g\u00f6r\u00fclmektedir. Protesto telgraflar\u0131nda \u00f6zellikle, yap\u0131lan sald\u0131nn\u0131n Osmanl\u0131 hakimiyetinden \u00e7ok, yinni as\u0131rl\u0131k bir medeniyet ve insanl\u0131\u011f\u0131n eseri olan h\u00fcrnyet, milliyet ve yurtseverlik prensiplerine bir darbe olaca\u011f\u0131,Osmanl\u0131 milletinin varl\u0131k ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunma konusundaki kararl\u0131l\u0131k veiman\u0131na bu olay\u0131n hi\u00e7bir etki yapamayaca\u011f\u0131, yaln\u0131z, meden\u00ee milletlerin bu sald\u0131r\u0131y\u0131kabul etmekle, b\u00fcy\u00fck bir tarih\u00ee sorumluluk alt\u0131na girmi\u015f olacaklan belirtilmelidir.Tarafs\u0131z devletlerin d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131klar\u0131yla Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131klanna \u00e7ekilecek telgraflar, \u0130stanbul’da ait olduklar\u0131 makamlara verilmekle birlikte, Antalya’da \u0130talyan temsilcisi vas\u0131tas\u0131yla da verilmelidir. Protesto telgraflann\u0131n birersuretinin de buraya g\u00f6nderilmesini rica ederiz. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal \u015eifre 163.1920 Albay Refet Bey’e 219 Son olaylar dolay\u0131s\u0131yla, her tarafta yap\u0131lan g\u00f6steri toplant\u0131lar\u0131 sonunda \u00e7ekilecek protesto telgraflarm\u0131n birer suretlerinin de \u0130til\u00e2f Devletleri’nin toplant\u0131halinde bulunan Millet Meclisleri Ba\u015fkanl\u0131klarma ve tarafs\u0131z devletlerin’de D\u0131\u015fi\u015fleriBakanl\u0131klanna g\u00f6nderilmesini yararl\u0131 buluyoruz. Bu konuda Antalya’daki \u0130talyantemsilcisinin de yard\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flaman\u0131z\u0131 rica ederiz. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal<\/p>\n

 <\/p>\n

M\u0130LLETE YAYINLADI\u011eIM B\u0130LD\u0130R\u0130<\/p>\n

Efendiler, ayn\u0131 g\u00fcnde millete de \u015fu bildiriyi yay\u0131n lad\u0131m : B\u00fct\u00fcn komutanlara, vali ve mutasarr\u0131flara, M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyetlerine, Belediye Ba\u015fkanl\u0131klar\u0131na ve Bas\u0131n Derne\u011fine \u0130til\u00e2f Devletleri’nin \u015fimdiye kadar memleketimizi payla\u015fmaya yol bulmaki\u00e7in ba\u015fvurduklar\u0131 \u00e7e\u015fitli tedbirler b\u00fcln\u0131nektedir. t5nce, Ferit Pa\u015fa ile anla\u015farak ve milleti savunmas\u0131z b\u0131rakarak yabanc\u0131 idaresine esir etmek ve memleketin bir\u00e7ok \u00f6nemli yerlerini galip devletlerin s\u00f6m\u00fcrgeleri aras\u0131na katmak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Kuva-y\u0131 Milliye’nin, b\u00fct\u00fcn bir milletin deste\u011fi ile ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 savunma konusunda g\u00f6sterdi\u011fi azim ve kararl\u0131l\u0131k, bu tasavvuru alt\u00fcst etti. \u0130kincisi,Kuva-y\u0131 Milliye’yi aldatmak ve onun m\u00fcsaadesi ile Do\u011fu’da bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flamasiyaseti g\u00fctmek i\u00e7in Hey’et-i Temsiliye’ye ba\u015fvuruldu. Heyet, milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131ve vatan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc garanti edilmedik\u00e7e ve \u00f6zellikle i\u015fgal b\u00f6lgelerinin bo\u015falt\u0131lmas\u0131na te\u015febb\u00fcs edilmedik\u00e7e, herhangi bir g\u00f6r\u00fc\u015fmeye yana\u015fmad\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc,Kuva-y\u0131 Milliye ile i\u015fbirli\u011fi yapan h\u00fck\u00fbmetlerin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kar\u0131\u015fmak suretiylemill\u00ee birli\u011fi sarsznak, haince muhalefetleri te\u015fvik etmek ve c\u00fcr’etlerini art\u0131rmakyolu benimsendi. Ne var ki, milli birli\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 kuvvet ve dayan\u0131\u015fma kar\u015f\u0131s\u0131nda bu sald\u0131r\u0131lar da eridi. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, vatan\u0131n kaderi ile ilgili kayg\u0131 verici kararlar al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilerek, kamuoyuna bask\u0131 yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Namusunuve yurdunu savunma u\u011frunda her fedakarl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6ze alm\u0131\u015f olan Osmanl\u0131 milletininazim ve iradesi \u00f6n\u00fcnde, bu g\u00f6zda\u011f\u0131n\u0131n da bir yarar\u0131 olmad\u0131. Nihayet bug\u00fcn, \u0130stanbul’u zorla i\u015fgal etmek suretiyle, Osmanl\u0131 Devleti’nin yedi y\u00fcz y\u0131ll\u0131k hayat vehakimiyetine son verildi. Yani, bug\u00fcn T\u00fcrk milleti, meden\u00ee kabiliyetinin, ya\u015famave ba\u011f\u0131ms\u0131z kalma hakk\u0131n\u0131n ve b\u00fct\u00fcn bir gelece\u011finin savunulmas\u0131na \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131. \u0130nsanl\u0131k d\u00fcnyas\u0131n\u0131n takdirlerini kazanmak ve \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kurtulu\u015f emelleriniger\u00e7ekle\u015ftirmek, Hil\u00e2fet makam\u0131n\u0131n yabanc\u0131 etkilerden kurtar\u0131lmas\u0131na ve mill\u00eeba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n \u015fanl\u0131 ge\u00e7mi\u015fimize yara\u015f\u0131r bir imanla savunulup kazan\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Vatan\u0131m\u0131z\u0131 ve istikl\u00e2limizi kurtarmak i\u00e7in giri\u015fti\u011fimiz kutsal m\u00fccadelede Tanr\u0131’n\u0131n yard\u0131m ve koruyuculu\u011fu bizimledir. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa3 Hukuk Cemiyeti Hey’et-i Temsiliyesi ad\u0131na Mustafa Kemal Efendiler, ayn\u0131 zamanda b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131na da seslenilerek 266yap\u0131lan sald\u0131r\u0131, bir bildiride etrafl\u0131 \u015fekilde anlat\u0131larak \u00e7e\u015fitli vas\u0131talarlail\u00e2n edildi. Efendiler, olay \u00fczerinde fazla bilgi almay\u0131 beklemeksizin, telgraf\u00e7\u0131,Manast\u0131rl\u0131 Hamdi Efendi’nin verdi\u011fi bilgilerden ve i\u015fgalkuwetlerinin bu bilgileri do\u011frulayan bildirisinden, durumun i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fcanlayarak gerekli buldu\u011fum ve derhal al\u0131nmas\u0131nda zaruret g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmtedbirleri, a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi hemen i\u015fgal g\u00fcn\u00fc ald\u0131m ve uygulad\u0131m. \u0130stanbul’un i\u015fgal \u015fekli ve tutuklamalar hakk\u0131nda \u00e7e\u015fitli kaynaklardan biribirini tutmaz abart\u0131lm\u0131\u015f bilgiler gelmeye ba\u015flad\u0131. Biz de \u00e7e\u015fitli yollarlaara\u015ft\u0131rma ve soru\u015fturmalar\u0131m\u0131za devam ettik. Yasama g\u00f6revinin yerinegetirilmesine imk\u00e2n g\u00f6remeyerek da\u011f\u0131lan milletvekillerinin ve baz\u0131 \u015fah\u0131slar\u0131n \u0130stanbul’dan ka\u00e7arak Ankara’ya gelmekte olduklar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131.Yolculuklar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, ge\u00e7ecekleri yerlerdeki ilgililere gereken emirleri verdim.<\/p>\n

 <\/p>\n

OLA\u011eAN\u00dcST\u00dc YETK\u0130LER TA\u015eIYAN B\u0130R MECL\u0130S\u0130N ANKARA’DA TOPLANMASI KARARI 220<\/p>\n

Efendiler, lb Martta \u0130stanbul i\u015fgal edilir edilmez, hemen ald\u0131\u011f\u0131m tedbirler aras\u0131nda, daha birtak\u0131mlar\u0131 vard\u0131r ki, onlar\u0131 B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin ilk a\u00e7\u0131l\u0131 \u015f\u0131nda anlatt\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in burada yeniden a\u00e7\u0131klamad\u0131m. \u00d6rnek olarak, Eski\u015fehir ve Afyonkarahisar’daki yabanc\u0131 birliklerin sil\u00e2hlar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 veya oradan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131,Geyve ve Uluk\u0131\u015fla yak\u0131nlar\u0131ndaki tahribi ve Anadolu’da bulunan yabanc\u0131 subaylar\u0131n tutuklanmas\u0131 gibi tedbirlerle ilgili ayr\u0131nt\u0131lar\u0131, B\u00fcy\u00fckMillet Meclisi’nin ilk tutanaklar\u0131nda okumu\u015fsunuzdur. Bu tedbirler aras\u0131nda en \u00f6nemlisi; ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkiler ta\u015f\u0131yan bir meclisin Ankara’datoplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flama konusundaki mill\u00ee ve vatan\u00ee g\u00f6revimize ait kararve bu karar\u0131n uygulanmas\u0131d\u0131r. Efendiler, bu knnudaki karar\u0131m\u0131z\u0131 ve bu karar\u0131n nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir bildiriyi, 19 Mart 1920’de, yani \u0130stanbul’un i\u015fgalinden\u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra yay\u0131nlad\u0131m. Efendiler, bu konu \u00fczerinde, iki g\u00fcn kadar komutanlarla makineba\u015f\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015ferek d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ald\u0131m. Ben ilk yazd\u0131\u011f\u0131m m\u00fcsveddede”Kurucu Meclis” deyimini kullanm\u0131\u015ft\u0131m. Maksad\u0131m da toplanacakmeclisin ilk anda “rejimi” de\u011fi\u015ftirme yetkisine sahip olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131. Fakat bu deyimin kullan\u0131lmas\u0131ndaki maksad\u0131 gere\u011fince a\u00e7\u0131klayainad\u0131\u011f\u0131m veya a\u00e7\u0131klamak istemedi\u011fim i\u00e7in, halk\u0131n al\u0131\u015fk\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir deyimdir, gerek\u00e7esiyle Erzurum ve S\u0131vas’tan uyar\u0131ld\u0131m. Bunun \u00fczerine”ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkive sahip bir meclis” deyimini kullanmakla yetindim. Valiliklere, Ba\u011f\u0131ms\u0131z Sancaklara ve Kolordu Komutanlar\u0131na \u0130til\u00e2f Devletleri taraf\u0131ndan devlet merkezinin bile resmen i\u015fgali, devletinyasama, yarg\u0131 ve y\u00fcr\u00fctmeden ibaret olan mill\u00ee g\u00fc\u00e7lerini i\u015flemez duruma sokmu\u015fve bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6rev yapmaya imk\u00e2n bulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u00fck\u00fbmete resmenbildirerek. Meclis-i Meb’usan da\u011f\u0131lm\u0131\u015et\u0131r \u015eu halde, devlet \u0131nerkezinin korunmas\u0131n\u0131, milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve devletin kurtanlmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak tedbirleri d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve uygulamak \u00fczere, millet taraf\u0131ndan ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkiler ta\u015f\u0131yan bir meclisin, Ankara’da toplant\u0131ya \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131 ve da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olan milletvekillerinden Ankara’ya gelebileceklerin de bu meclise kat\u0131lmalan zarur\u00ee g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu bak\u0131mdan a\u015fa\u011f\u0131da verilen talimat gere\u011fince se\u00e7imlerin yap\u0131lmas\u0131, y\u00fcksek ve derin vatanseverlik anlay\u0131\u015f\u0131ndan beklenir : 1 – Memleket i\u015flerini idare etmek ve denetlemek \u00fczere, Ankara’da ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkilere sahip bir meclis toplanacakt\u0131r. 2 – Bu meclise \u00fcye olarak se\u00e7ilecek kimseler, milletvekilleri ile ilgili yasah\u00fck\u00fcmlerine ba\u011fl\u0131d\u0131rlar. 3 – Se\u00e7imlerde sancaklar esas al\u0131nacakt\u0131r. 4 – Her sancaktan be\u015f \u00fcye se\u00e7ilecektir. 5 – Se\u00e7im. her eancakta, o sancag\u0131n kendi il\u00e7elerinden \u00e7a\u011f\u0131raca\u011f\u0131 ikincise\u00e7menlerle, sancak merkezinden se\u00e7ilecek ikinci se\u00e7menlerden, sancak idare vebelediye meclisleriyle M\u00fcdafaa-i Hukuk y\u00f6netim kurullar\u0131ndan; illerde, il merkez kurullar\u0131yla, il y\u00f6netim kurullar\u0131ndan, il merkezindeki belediye meclisindenil merkezi ile merkez il\u00e7esi ve merkeze ba\u011fl\u0131 il\u00e7elerin ikinci se\u00e7menlerinden olu\u015fturulmu\u015f bir kurul taraf\u0131ndan ayn\u0131 g\u00fcnde ve ayn\u0131 oturumda yap\u0131l\u0131r, 6 – Bu meclis \u00fcyeli\u011fine, her parti, z\u00fcmre ve dernek tarafindan aday g\u00f6sterilmesi m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu gibi. her ferdin de bu kutsal m\u00fccadeleye fiilen kat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ba\u011f\u0131\u0131r\u0131s\u0131z olarak adayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 istedi\u011fi yerden koyma hakk\u0131 vard\u0131r. 7 – Se\u00e7imlere her b\u00f6lgenin en b\u00fcy\u00fck sivil y\u00f6neticisi ba\u015fkanl\u0131k edecek vese\u00e7im g\u00fcvenli\u011finden sorumlu olacakt\u0131r. 8 – Se\u00e7im, gizli oyla ve salt \u00e7o\u011funluk esas\u0131na g\u00f6re yap\u0131lacak; oylar, kurulun kendi i\u00e7inden se\u00e7ece\u011fi iki ki\u015fi taraf\u0131ndan ve kurul \u00f6n\u00fcnde say\u0131lacakt\u0131r. 221 9 – Se\u00e7im sonunda. b\u00fct\u00fcn kurul \u00fcyelerinin imzalayacaklan veya kendi m\u00fch\u00fcrleri ile m\u00fch\u00fcrleyecekleri \u00fc\u00e7 n\u00fcsha tutanak d\u00fczenlenecek; bir tanesi yerindeal\u0131konularak, \u00f6teki iki n\u00fcshadan biri se\u00e7ilen \u015fahsa verilecek, di\u011feri Meclis’e g\u00f6nderilecektir. 10 – \u00dcvelerin alacaklar\u0131 \u00f6denek daha sonra Meclis’\u00e7e kararla\u015ft\u0131nlacakt\u0131r. Ancak, geli\u015f yolluklar\u0131 se\u00e7im kurullar\u0131n\u0131n zarur\u00ee masraflar olarak uygun g\u00f6receklerimiktar \u00fczerinden mahall\u00ee idarelerce kar\u015f\u0131lanacakt\u0131r. 11- Se\u00e7imler, en ge\u00e7 on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde Ankara’da \u00e7o\u011funlukla toplanmay\u0131sa\u011flayacak \u015fekilde tama\u0131z\u0131lanarak, \u00fcyeler hareket edecek ve sonu\u00e7 \u00fcyelerin adlar\u0131yla birlikte derhal bildirilecektir. 12 – Telgraf\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 saat bildirilecektir. Da\u011f\u0131t\u0131m : Kolordu kamutanlar\u0131na, valiliklere ve ba\u011f\u0131ms\u0131z sancaklara tebli\u011fedilmi\u015ftir. Heyet-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal Efendiler, bir hafta icinde, \u00e7e\u015fitli yerlerden Ankara’ya gelmekte olanmilletvekilleriyle, telgrafla haberle\u015filerek bizzat temasa ge\u00e7ildi. Kendilerine, \u00fcz\u00fcnt\u00fclerinin giderilmesine, maneviyatlar\u0131n\u0131n y\u00fckseltimesine yarayacak bilgiler verildi. \u0130stanbul’da art\u0131k d\u00e2v\u00e2m\u0131z\u0131 y\u00fcr\u00fctecek kimse kalmam\u0131\u015ft\u0131. Aylarca ve \u00e7e\u015fitli yol ve y\u00f6ntemlerle yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z uyarmalara ra\u011fmen, bizim dedi\u011fimiz \u015fekilde te\u015fkil\u00e2t kurmay\u0131p Karakol Cemiyeti ninkurulmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ba\u015flar\u0131 Malta’va gitmi\u015f, \u0130stanbul’daki \u00fcyelerininhayat ve faaliyetlerinden eser kalmam\u0131\u015ft\u0131. Orada yeniden te\u015fkil\u00e2t kurabilmek i\u00e7in \u00e7ok zahmetli \u00e7al\u0131smalara ve o g\u00fcnk\u00fc durumumuza g\u00f6re imk\u00e2nlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcst\u00fcnde para harcamaya mecbur oldum. Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, genel konu\u015fmalar\u0131m aras\u0131nda bir iki yerde,benim \u0130stanbul’daki Meclis-i Meb’usan’a ba\u015fkan se\u00e7ilmem konusundanve bundaki maksattan bahsetmi\u015ftim. Bunun ger\u00e7ekle\u015ftirilememi\u015f olmas\u0131dolay\u0131s\u0131yla k\u00fc\u00e7\u00fck bir g\u00fc\u00e7l\u00fckle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 da arz etmi\u015ftim. Ger\u00e7ektende, \u0130stanbul’da Meclis sald\u0131r\u0131ya u\u011fray\u0131p da\u011f\u0131l\u0131nca, milletvekillerini toplamak ve \u00f6zellikle daha \u00f6nce de a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m \u00fczere bir meclis kurulmas\u0131nate\u015febb\u00fcs edebilmek i\u00e7in bir an karars\u0131zl\u0131k ge\u00e7irdim. Meelis-i Meb’usanBa\u015fkan\u0131 olan Cel\u00e2lettin Arif Beyin Ankara’ya gelip gelmeyece\u011fini \u015f\u00fcplzesiz bilemiyordum. Gelmesi halinde, onun geli\u015fini beklemeyive daveti onun vas\u0131tas\u0131yla yapt\u0131rmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Ne var ki, durum \u00e7okacele hareket etmemizi gerektiriyordu. Ger\u00e7ekle\u015fip ger\u00e7ekle\u015fmeyecegibilinmez bir ihtimale ba\u011flanarak vakit kaybetmeyi ihtiyata uygun bulmad\u0131m. Fakat verecegim karar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in de, bir ikig\u00fcn telgraf bas\u0131nda, b\u00fct\u00fcn komutanlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini almakla vakit ge\u00e7irme gere\u011fini duydum. Cel\u00e2lettin Arif Bey’le 27\/28 Mart gecesiD\u00fczce’ye var\u0131\u015f\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurulmu\u015ftu. Kendisine \u015fu telgraf\u0131 yazd\u0131m : Say\u0131 : 3 Ankara, 27.3.1920 D\u00fczce’de Meclis-i Meb’usan Ba\u015fkan\u0131 Say\u0131n Cel\u00e2lettin Arif Beyefendi’ye \u0130stanbul’un resmen ve fiil\u00ee olarak \u0130ngilizler taraf\u0131ndan i\u015fgaliyle devlet kuvvetlerinin bask\u0131 ve esareti alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f, Meclis-i Meb’usan’a sald\u0131r\u0131larak milletinistikl\u00e2l ve namusuna tecav\u00fcz edilmi\u015f olmas\u0131 ve bu y\u00fczden milletvekillerinin memleketin kaderi ile ilgili g\u00f6revlerini yerine getirmeyi ba\u015faramayacaklar\u0131n\u0131 anlayarakn\u0131illetin ba\u011fr\u0131na s\u0131\u011f\u0131nmak mecburiyetinde kalmalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, devlet ve millletin b\u00fct\u00fcn kuvvetIerini h\u00fck\u00fcm ve denetimi. alt\u0131nda bulunduracak ola\u011fan\u00fcst\u00fc birmeclisin toplanmas\u0131na \u015fiddetle ihtiya\u00e7 duyulmu\u015f oldu\u011fundan, Hey’et-i Temsiliye’nin, Ankara’da ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkilere sahip bir rneclisin toplanmas\u0131na karar verdi\u011five gere\u011finin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n her yere genelge ile bildirildi\u011fi y\u00fcksek malumlar\u0131d\u0131r.Bu konudaki 19.3.1920 tarihli bildir i metnini inceledikten sr\u0131nra, i\u00e7inciekileri birkere daha belirtmek ve se\u00e7imIerin en k\u0131sa za\u0131nanda yap\u0131Iarak mecIisin bir an \u00f6nce toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fcn sizin taraf\u0131n\u0131zdan da bir bildiri\u015feklinde kamuoyuna \u015fimdiden duyurulmas\u0131n\u0131 yararl\u0131 buluyoruz. De\u011ferli cevab\u0131n\u0131z\u0131 bekIemektoyim, efendim. Mustafa Kemal Cel\u00e2lettin Arif Beyin verdi\u011fi cevab\u0131 \u015fudur : Ankara’da Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne 222<\/p>\n

 <\/p>\n

CELALETT\u0130N AR\u0130F BEY’LE G\u00d6R\u00dc\u015e AYRILI\u011eI<\/p>\n

Ankara’da Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne S\u00f6z konusu edilen 19.3.1920 tarihli bildiriyi g\u00f6rmedim. Ola \u011fan\u00fcst\u00fc bir meclisin toplanmas\u0131 her ne kadar yerinde ise de, b\u00f6yle bir meclisin, elden geldi\u011fi kadar kanuna dayanmas\u0131 gereklidir. Ger\u00e7i, bizim Anayasa’m\u0131zda b\u00f6yle ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir meclisin toplanabilmesi ile ilgili bir i\u015faret yoksa da, ba\u015fka anayasalarda bulunan h\u00fck\u00fcmlerdenyararlan\u0131labilir. S\u00f6z geli\u015fi, Frans\u0131z anayasas\u0131na gizre, meclis kanunsuz olarak da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r veya bir sald\u0131r\u0131ya u\u011frarsa, sald\u0131r\u0131ya u\u011frayan meclis \u00fcyelarinden kurulabilenler, vil\u00e2yet ve sancak idare meclislerinden se\u00e7ilecek iki\u015fer \u00fcye ile birlikte uygun bir yerde toplan\u0131rlar. Meclisin yeniden a\u00e7\u0131lrnas\u0131 veya sald\u0131r\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi i\u00e7inl\u0131ararlar al\u0131rlar, Bu meclisin kararlar\u0131 muttakt\u0131r, uyulmas\u0131 zarur\u00eedir, g\u0131\u0131 karartar\u0131 dinlemeyenle: vatan hainli\u011fi ile su\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131rlar. Bendeniz de bu yolu d\u00fc\u015f\u00fcnmekte idim. 19.3.1920 tarihli bildirinin ne gibi esaslara dayand\u0131\u011f\u0131 anIa\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra,Ankara’ya var\u0131\u015f\u0131mda yapaca\u011f\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fn\u0131eler sonunda, bir bildiri haz\u0131rlamak d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim. Yine g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcz. Makine ba\u015f\u0131nda yan\u0131mda bulunan \u0130 s m a i lFaz\u0131l Pa\u015fa ile Saruhan Milletvekili Re\u015fit Bey’le birlikte sayg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131sunarak veda ederiz. Arkada\u015flar\u0131mdan K\u0131r\u015fehir milletvekili R\u0131za Bey de sayg\u0131lar\u0131n\u0131 sunuyor ve kendisinin de Bolu’da bulundu\u011funu\u0131\u0131 Keskin’deki babaszna haber verilmesini istirhazn ediyor, efendim. Cel\u00e2letttin Arif Bu cevap telgraf\u0131nda yaz\u0131lanlar dikkatle g\u00f6zden ge\u00e7irilirse, Cel\u00e2lettin Arif Bey ile g\u00f6r\u00fc\u015flerimiz aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck ayr\u0131l\u0131k oldu\u011fukolayl\u0131kla farkedilir. Ben, ola\u011fan\u00fcst\u00fc yatkilere sahip bir meclisin Ankara’da toplanmas\u0131na karar verilen, bizim Anayasa’m\u0131zda b\u00f6yle bir meclisin toplanmas\u0131yla ilgili bir i\u015faret bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 elbette bilirdimFakat karar\u0131m\u0131 verebilmek i\u00e7in b\u00f6yle bir i\u015faretin var olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131d\u00fc\u015f\u00fcnmek asla hat\u0131r\u0131ma gelmedi. Bundan ba\u015fka, sald\u0131r\u0131ya u\u011frayan meclis \u00fcyelerinden kurtulabilenlerle viI\u00e2yet ve sancaklar\u0131n idare meclislerinden se\u00e7ilecek iki\u015fer \u00fcyeyle birlikte, MecIisi Meb’usan’\u0131n yani,den eski \u015fekilve niteli\u011finde toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 asla hat\u0131r\u0131ma getirmedim. Aksine, b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ba\u015fka nitelik ve yetkide, s\u00fcrekli bir meclis kurmay\u0131 ve bu meclisle, tasavvur etti\u011fim ink\u0131lap safhalar\u0131n\u0131 birlikte ge\u00e7irmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Buna g\u00f6re biribirleriyle z\u0131tla\u015ft\u0131\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe etmedi\u011fimd\u00fc\u015f\u00fcncelerimizin, g\u00f6r\u00fc\u015fr\u00fckten sonra da bir le\u015fmesine imk\u00e2n bulunaca\u011f\u0131na\u00fcmidim kalmad\u0131. Bununla birlikte 19 Mart 1920 tarihli bildirimi telgraflaCel\u00e2lettin Arif Bey’e verdirdim. Ertesi g\u00fcn ald\u0131\u011f\u0131m cevap\u015fuydu : D\u00fczce 28.3.1920 Ankara’da Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Y\u00fcksek Hey’et-i Temsiliye’nizin 19.3.1920 tarihli genel bildirisi incelendi.i\u00e7indeki maddeler ana hatlar\u0131yla bendenizin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc esaslara uygundur. Bubak\u0131mdan, bendenizin Ankara’ya geli\u015finden sonra, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclerek ayr\u0131ca bir bildirinin yay\u0131nlanmas\u0131 tabi\u00eedir. Yar\u0131n ister istemez Bolu’da kal\u0131narak 29 Mart 1920’deAnkara’ya hareket edilece\u011fi sayg\u0131yla arz olunur. Meclis-i Meb’usan Ba\u015fkan\u0131 Cel\u00e2lettin Arif<\/p>\n

 <\/p>\n

CELALETT\u0130N AR\u0130F BEY MECL\u0130S-\u0130 MEBUSAN BA\u015eKANLI\u011eI’NI BIRAKMIYOR Cel\u00e2lettin Arif Bey, bildirimizi incele dikten sonra i\u00e7indekilerin, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc esaslara ge nellikle uygun oldugunu s\u00f6ylemekle birlikte, bu esas lar\u0131 destekler nitelikte bir bildiri yaz\u0131p il\u00e2n etz\u0131ziyor.Bunu Ankara’ya geldikten ve g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapt\u0131ktan sonraya b\u0131rak\u0131yor. 223 Efendiler, Cel\u00e2l Arif Bey, Ankara’ya geldikten sonra,kendisiyle ve di\u011fer baz\u0131 hukuk\u00e7ularla bu konu \u00fczerinde uzun s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ve tart\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131. Fakat aldanm\u0131yorsam, Cel\u00e2lettinArif Bey, hi\u00e7bir vakit benim B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin nitelik ve yetkisi hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. O, daima toplanm\u0131\u015f olan hey’etinesas g\u00f6revini, \u0130stanbul Meclis-i Meb’usan’\u0131n\u0131n toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktanibaret olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f ve kendisini de daima \u0130stanbul’,daki Meclis-i Meb’usan’\u0131n Ba\u015fkan\u0131 saym\u0131\u015ft\u0131r. Bu kanaatta yan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6steren ufak birh\u00e2t\u0131ram\u0131 m\u00fcsaade ederseniz bilginlze sunay\u0131m. Ben, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 ve kendisi \u0130kinci Ba\u015fkan bulundu\u011fu s\u0131rada, bir g\u00fcn, Ba\u015fkanl\u0131k Divan\u0131 toplant\u0131s\u0131nda, Cel\u00e2lettin Arif Bey’in, \u00f6denek meselesini a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kendisininMeclis-i Meb’usan Ba\u015fkan\u0131 olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla o makama ait \u00f6denek iste\u011finde bulundu\u011funu, o tarihte Meclis Genel Sekreteri olarak bulunanRecep Bey anlatt\u0131. Y\u00fcksek mal\u00fbmlar\u0131n\u0131zd\u0131r ki, o devirde MeclisBa\u015fkan\u0131 ve \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131 ile di\u011fer ba\u015fkanlar ve Meclis \u00fcyelerinin \u00f6denekleri aras\u0131nda fark yoktu. C eI\u00e2lettin Arif Bey, Meclis-iMeb’usan Ba\u015fkan\u0131 s\u0131fat\u0131yla yaln\u0131z kendisini ayr\u0131 tutarak, fazla \u00f6denek alman\u0131n kanun\u00ee hakk\u0131 oldu\u011fundan bahsediyordu. Ben Ba\u015fkanl\u0131k Divan\u0131’n\u0131nbu meselenin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde yetkili olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendisi bu istek ve iddiada\u0131srar ederse, konuyu Meclis Genel Kurulu’na sunarak, al\u0131nacak kararag\u00f6re hareket edilebilece\u011fini ileri s\u00fcrd\u00fcm. Cel\u00e2lettin Arif BeyMeclis \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kmay\u0131 uygun bulmayarak iste\u011finden vazge\u00e7ti.<\/p>\n

 <\/p>\n

SE\u00c7\u0130MLER SIRASINDA BAZI YERLERDEK\u0130 B\u00dcY\u00dcK H\u00dcK\u00dcMET MEMURLARININ \u00c7IKARDIKLARI G\u00dc\u00c7L\u00dcKLER<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, 19 Mart 1920 tarihli talimat gere\u011fince, memleketin her taraf\u0131nda se\u00e7imler, s\u00fcr’ atle ve ciddiyetle vap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Yaln\u0131z, baz\u0131 yerlerde karars\u0131zl\u0131k ve direnmeler g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bunlar dan baz\u0131lar\u0131 k\u0131sa, baz\u0131lar\u0131 uzunca bir s\u00fcre bu karars\u0131zl\u0131k ve direnmelerinde \u0131srar ettiler. Ancak sonunda, b\u00fct\u00fcn se\u00e7im b\u00f6lgelerinin milletvekilleri, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nde, b\u00fct\u00fcn milletin ve memleketin temsilcisi olarak haz\u0131r bulundular.Karars\u0131zl\u0131k ve direnme g\u00f6sterenbaz\u0131 yerler \u015funlard\u0131 : Dersim, Malatya, El\u00e2z\u0131\u011f, Konya, Diyarbak\u0131r, Trabzon… Efendiler,ger\u00e7ek durumu belirtmi\u015f olmak i\u00e7in \u015funu da a\u00e7\u0131klamal\u0131y\u0131m ki, karars\u0131zlik ve direni\u015f g\u00f6steren bu se\u00e7im h\u00f6lgelerinin halk\u0131 de\u011fildir. Belki o tarihte, o b\u00f6lgelerde bulunan sivil idare \u00e2mirleridir. Halk, ger\u00e7e\u011fi anlaranlamaz, derhal milletin ortak iste\u011fine kat\u0131lmakta asla karars\u0131zl\u0131k g\u00f6stermemi\u015ftir. \u015eimdi Efendiler, yeniden ink\u0131l\u00e2b\u0131n tabi\u00ee sonu\u00e7lar\u0131ndan say\u0131lan olaylardan baz\u0131lar\u0131na temas edelim :<\/p>\n

 <\/p>\n

SAMSUN’DAK\u0130 SUBAYLAR ARASINDA S\u00d6ZDE PAD\u0130\u015eAH TARAFTARLI\u011eI VARMI\u015e 3’nc\u00fc Kolordu Komutan\u0131 Sel\u00e2hattin Bey’ den ald\u0131\u011f\u0131m 29 Mart 1920 tarihli bir \u015fifrede, “Sam sun’da bulunan 15′ inci T\u00fcmen’in maneviyat\u0131n\u0131n bo zuk oldu\u011fundan ve s\u00f6zde, subaylar aras\u0131nda Padi\u015fahtaraftarl\u0131\u011f\u0131 bulundu\u011fundan” s\u00f6z ediliyordu. “Subaylar, Padi\u015f\u00e2h aleyhindeverilecek emirleri yerine getirmeyeceklerini komutanlar\u0131na bildirmi\u015fler.Bask\u0131 yap\u0131l\u0131rsa, g\u00f6revlerini terketmeleri ihtimali varm\u0131\u015f. \u0130stanbul’dan gelen yolculardan ve gazebelerden, i\u015fgalin ikinci g\u00fcn\u00fc, elkonmu\u015f olan binalar\u0131n hepsinin bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Salih Pa\u015fa’ n\u0131n yerinde oldu\u011fu, \u00c2y\u00e2nMeclisi’nin g\u00f6revine devam etti\u011fi ve son cuma sel\u00e2ml\u0131\u011f\u0131nda, Harbiye veBahriye N\u00e2z\u0131rlar\u0131 da haz\u0131r bulunarak, gerekli t\u00f6renin eskiden oldu\u011fu gibiyap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f…” “\u015eu duruma g\u00f6re, \u0130stanbul’da bir h\u00fck\u00fbmet varken, bu h\u00fck\u00fbmetin haberi olmadan yap\u0131lan i\u015fler nedir?” diyorlarm\u0131\u015f.Subaylar\u0131n bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ve davra n\u0131\u015flar\u0131n\u0131 bildiren 15′ inci T\u00fcmen Komutan\u0131\u015fu g\u00f6r\u00fc\u015fleri ileri s\u00fcr\u00fcyordu : “Burada bir subay\u0131 hapsetmenin ola\u011fan\u00fcst\u00fcbir durum yaratmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ancak, bundan yararlanarak Anadolu\u00fczerine y\u00fcr\u00fcmek gibi olaylar meydana gelecektir. \u0130zmir cephesinde Kuvay\u0131 Milliye’ye nas\u0131l hizmet g\u00f6rd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilemiyorum.Zannederim, bunlar para ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktaym\u0131\u015f. Bir sava\u015f \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, b\u00fct\u00fcn halka maa\u015fverilemeyece\u011fi meydanda oldu\u011fundan, K\u0131\u0131va-y\u0131 Milliye ad\u0131 alt\u0131ndaki 224 mevcut kuvvetten orada da hi\u00e7bir kuvvet kalmayaca\u011f\u0131na eminim. Ordu birliklerine gelince, \u015fimdiden firar olaylar\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Paras\u0131zl\u0131k b\u00f6yle devamettik\u00e7e ve \u0130stanbul’da merkez\u00ee h\u00fck\u00fbmet bulunduk\u00e7a subaylardan bile\u015f\u00fcphe ederim.” Bundan ba\u015fka, 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan\u0131 SellattinBey, vermi\u015f oldu\u011fumuz talimat gere\u011fince, Amasya’ya gelen kontrol memuru Forbes ad\u0131ndaki y\u00fczba\u015f\u0131y\u0131 tutuklam\u0131\u015f. Samsun’a bir \u0130ngilizte\u0131nsilcisi y\u00fczba\u015f\u0131 gelmi\u015f. Sellahattin Beye, Y\u00fczba\u015f\u0131 Forbes’in bir dakika bile ge\u00e7irilmeden Samsun’a g\u00f6nderilmesini yazm\u0131\u015f; aksitakdirde, Sel\u00e2hattin Beyin sorulu olaca\u011f\u0131n\u0131 il\u00e2ve etmi\u015f. Bukonudaki d\u00fc\u015f\u00fcncemi soran Sel\u00e2hattin Beye, verece\u011fi cevap hakk\u0131n.da \u015fu tavsiyede bulundum : ” Forbesi tutuklayan ben de\u011filim;h\u00fck\u00fbmet merkezleri, Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131’na ve insanl\u0131\u011fa ayk\u0131r\u0131 olaraki\u015fgal adilen millettir. Bu bak\u0131mdan serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 da ancak millet yapabilir . ” Buna ra\u011fmen, bu Forbes memleketten \u00e7\u0131kar\u0131lmaklayetinilmi\u015f, tutuklanmam\u0131\u015ft\u0131r. Bolu Mutasarr\u0131f\u0131 Haydar Bey’in 9 Nisan 1920 tarihli k\u0131sa bir\u015fifresinden, Adapazar\u0131 ile Hendek aras\u0131nda bulunan ve \u00c7atalk\u00f6pr\u00fc denilen yerdeki k\u00f6pr\u00fclerle Mudurnu Suyu k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fcn Kuva-y\u0131 Milliye’ninaleyhinde olanlar taraf\u0131ndan tahrip edildi\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131. Bolu ve dolaylar\u0131n\u0131n Komutan\u0131 Mahmut Nedim Beyin,D\u00fczce’den yazd\u0131\u011f\u0131 9 Nisan 1920 tarihli \u015fifresinde\u0131\u0131 de, 8 Nisanda Adapazar\u0131’nda Kuva-y\u0131 Milliye aleyhine g\u00f6steriler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Hendek ile Adapazar\u0131 aras\u0131nda telgraf ve telefon hatlar\u0131n\u0131n kesildi\u011fi, D\u00fczce Abazalar\u0131ndantarafs\u0131z kalanlar\u0131n da muhaliflere kat\u0131lmak \u00fczere hareket ettikleri anla\u015f\u0131ld\u0131. Hendek ile Adapazar\u0131 aras\u0131nda, Mudurnu Suyu \u00fczerindeki b\u00fcy\u00fckk\u00f6pri,in\u00fcn tahribi dolay\u0131s\u0131yla ula\u015f\u0131m\u0131n kesilmi\u015f oLdu\u011fu da anla\u015f\u0131l\u0131yordu.Bu bilgiler \u00fczerine, Gevye’de bulunan 24′ \u00fcnc\u00fc T\u00fcmen Komutan\u0131 M a h m u t B e y’in dikkati \u00e7ekildi. Nev\u015fehir’de de, Nev\u015fehir Kaymakam\u0131 Nedim Bey’in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda Te\u00e2l\u00ee-i \u0130sl\u00e2m Cemiyeti’nin bir \u015fubesi kurulmu\u015f. Verilen rapordacemiyetin en bozguncu \u00fcyelerinden sekiz ki\u015finin Ni\u011fde’ye g\u00f6nderildi\u011fibildiriliyordu. Bu cemiyetin \u00fcyeleri, “Padi\u015fah’tan ba\u015fka hi\u00e7bir kuwet tan\u0131may\u0131z. Kuva-y\u0131 Milliye’yi da\u011f\u0131tmak i\u00e7in mal ve can bak\u0131m\u0131ndan b\u00fct\u00fcnkuvvetlerimizi feda etmeye yemin ettik” diyorlarm\u0131\u015f. Her gece toplant\u0131yap\u0131yorlarm\u0131\u015f. \u0130leri gelenleri, Ni\u011fde’deki T\u00fcmen Ko\u0131nutan\u0131’n\u0131n g\u00f6nderdi\u011fibir m\u00fcfreze ile tutuklanm\u0131\u015f.<\/p>\n

 <\/p>\n

T\u00dcRK\u0130YE B\u00dcY\u00dcK M\u0130LLET MECL\u0130S\u0130 TOPLANIYOR<\/p>\n

Efendiler bu t\u00fcrl\u00fc olaylara bundan sonra daha geni\u015f \u00e7apta rastlayaca\u011f\u0131z. B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin toplanmas\u0131n\u0131 ve a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnlerde, bizi en \u00e7ok u\u011fra\u015ft\u0131ran, D\u00fczce, Hendek, Gerede gibi Bolu b\u00f6lgesindeki yerlerden ba\u015flay\u0131p, Nall\u0131han, Beypazar\u0131 \u00fczerlerinden Ankara’ya yakla\u015facak kadar geni\u015fleyen gericilik ve isyan dalgalar\u0131 oimu\u015ftur. Ben bir taraftan bu dalgalar\u0131n durdurulmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, bir taraftan da Ankara’da toplanmakta olan ve genel durumu daha iyice bilmeyen milletvekillerini deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcrecek olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u0131rakmamak ve b\u00f6yle durumlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla Meclis’in toplanamamas\u0131 gibi u\u011fursuz ihtimalleri \u00f6nlemek \u00e7arelerini, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Bunun i\u00e7in Meclis’in a\u00e7\u0131lmas\u0131nda acele ediyordum. Nihayet, gelebilmi\u015f oian milletvekilleriyle yetinerek Meclis’in, Nisan\u0131n 23′ \u00fcnc\u00fc Cuma g\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131lmas\u0131na karar verdik. Bu karar \u00fczerine, 21 Nisan 1920 tarihinde b\u00fct\u00fcn memlekete yapt\u0131\u011f\u0131m tebligat metnini, o g\u00fcn\u00fcn duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerine ne kadar uymak zorunda kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir belge olmak bak\u0131m\u0131ndan aynen bilgilerinize sunmay\u0131 yerinde buluyorum. Telgraf : \u00e7ok ivedi Ankara’ya acele yaz\u0131 g\u00f6nderilmesi Ankara, 21.4.1920 Kolordulara (14′ \u00fcnc\u00fc Kolordu Komutan Vekilli\u011fine), 61’inci T\u00fcmen komutanl\u0131\u011f\u0131na, Refet Beyefendi’ye, B\u00fct\u00fcn Valiliklere, Ba\u011f\u0131ms\u0131z Sancaklara, M\u00fcdafaa-i Hukuk Merkez Hey’etlerine, Belediye Ba\u015fkanl\u0131klar\u0131na 1- Tanr\u0131n\u0131n l\u00fctfuyla Nisan\u0131n 23′ \u00fcnc\u00fc Cuma g\u00fcn\u00fc, cuma namaz\u0131ndan sonra Ankara’da B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi a\u00e7\u0131lacakt\u0131r. 225 2 – Vatan\u0131n istikl\u00e2li, y\u00fcce Hil\u00e2fet ve Saltanat makam\u0131n\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131 gibi en \u00f6nemli ve hayati g\u00f6revleri yapacak olan B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f g\u00fcn\u00fcn\u00fc cumaya rastlatmakla, o g\u00fcn\u00fcn kutsall\u0131\u011f\u0131ndan yararlan\u0131lacak ve b\u00fct\u00fcn say\u0131n milletvekilleriyle Hac\u0131 Bayram Veli C\u00e2mi-i \u015eerifinde cuma namaz\u0131 k\u0131l\u0131narak Kur’an’\u0131n ve namaz\u0131n nurlar\u0131ndanda feyz al\u0131nacakt\u0131r. Namazdan sonra, Sakal-\u0131 \u015eerif ve Sancak-\u0131 \u015eerif al\u0131narak Meclisin toplanaca\u011f\u0131 yere gidilecektir. Meclise girmeden \u00f6nce bir dua okunarak kurbanlar kesilecektir. Bu merasimde C\u00e2mi-i \u015eer\u00eef’ten ba\u015flayarak Meclis binas\u0131na kadar Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’nca asker\u00ee birliklerle \u00f6zel t\u00f6ren d\u00fczeni al\u0131nacakt\u0131r. 3 – A\u00e7\u0131l\u0131\u015f g\u00fcn\u00fcn\u00fcn kutsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek i\u00e7in bu g\u00fcnden ba\u015flayarak vil\u00e2yet merkezinde, Vali Beyefendi Hazretleri’nin d\u00fczenleyece\u011fi \u015fekilde, hatim indirilmeye ve Buhari-i \u015eerif okunmaya ba\u015flanacak ve Hatm-i $er\u00eef’in son k\u0131s\u0131mlar\u0131 u\u011fur getirsin diye cuma g\u00fcn\u00fc namazdan sonra Meclis’in toplanaca\u011f\u0131 yerin \u00f6n\u00fcnde tamamlanacakt\u0131r. 4 – Kutsal ve yaral\u0131 vatan\u0131m\u0131z\u0131n her k\u00f6\u015fesinde bu g\u00fcnden itibaren ayn\u0131 \u015fekilde kilde Hatm-i \u015eer\u00eefler indirilmesine ve Buhari-i \u015eerif okunmas\u0131na ba\u015flanarak, cuma g\u00fcn\u00fc ezandan \u00f6nce minarelerde sal\u00e2 verilecek, hutbe okunurken, Halifemiz, Padi\u015fah\u0131m\u0131z Efendimiz Hazretleri’nin m\u00fcbarek adlar\u0131 an\u0131l\u0131rken, Padi\u015fah Efendimiz’in y\u00fcce varl\u0131klar\u0131n\u0131n, \u015fanl\u0131 \u00fclkesinin ve b\u00fct\u00fcn tebaas\u0131n\u0131n bir an \u00f6nce kurtulmalar\u0131 ve saadete kavu\u015fmalar\u0131 i\u00e7in ayr\u0131ca dua okunacak ve cuma namaz\u0131n\u0131n k\u0131l\u0131nmas\u0131ndan sonra da hatim tamamlanarak y\u00fcce Hil\u00e2fet ve Saltanat makam\u0131 ile b\u00fct\u00fcn vatan topraklar\u0131n\u0131n kurtulu\u015fu i\u00e7in giri\u015filen Mill\u00ee M\u00fccadele’nin \u00f6nemini ve kutsall\u0131\u011f\u0131n\u0131, milletin her bir ferdinin, kendi vekillerinden meydan\u00e2 gelmi\u015f olan bu B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin verece\u011fi vatani g\u00f6revleri yapmaya mecbur oldu\u011funu anlatan vaazlar verilecektir. Daha sonra, Halife ve Padi\u015fah’\u0131m\u0131z\u0131n, din ve devletimizin vatan ve milletimizin kurtulu\u015fu, sel\u00e2meti ve istikl\u00e2li i\u00e7in dua edilecektir. Bu din\u00ee ve vatan\u00ee merasim yap\u0131ld\u0131ktan ve camilerden \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra, Osmanl\u0131 vil\u00e2yetlerinin her taraf\u0131nda, h\u00fck\u00fbmet kona\u011f\u0131na gelinerek Meclis’in a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan dolay\u0131 resm\u00ee tebrikler yap\u0131lacakt\u0131r. Her tarafta cuma namaz\u0131ndan \u00f6nce uygun \u015fekilde Mevlid-i \u015eer\u00eef okunacakt\u0131r. 5 – Bu tebli\u011fin hemen yay\u0131nlanarak her tarafa ula\u015ft\u0131nlabilmesi i\u00e7in her vas\u0131taya ba\u015fvurulacak, s\u00fcr’atle en \u00fccra k\u00f6ylere, en k\u00fc\u00e7\u00fck asker\u00ee birliklere, memleketin b\u00fct\u00fcn te\u015fkil\u00e2t ve kurulu\u015flanna ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sa\u011flanacakt\u0131r. Ayr\u0131ca, b\u00fcy\u00fck levhalar halinde her tarafa as\u0131lacak ve m\u00fcmk\u00fcn olan yerlerde bast\u0131r\u0131l\u0131p \u00e7o\u011falt\u0131larak paras\u0131z da\u011f\u0131t\u0131lacakt\u0131r. 6 – Y\u00fcce Tanr\u0131’dan tam bir ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131rmas\u0131 niyaz olunur. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal 22 Nisan 1920 tarihinde de \u015fu k\u00fc\u00e7\u00fck tebli\u011fi yay\u0131nlad\u0131m : Dakika geciktirilmeyecektir. 22.4.1920 B\u00fct\u00fcn Valiliklerle, M\u00fcstakil Sancaklara, Kolordulara, Nazilli’de Albay Refet Beyefendi’ye. Bursa’da 20, nci Kolordu Komutan\u0131 Ali Fuat Pa\u015fa Hazretleri’ne , Bursa’da 56′ \u0131nc\u0131 T\u00fcmen Komutan\u0131 A 1 b a y B e k i r S a m i B e y e f e n d i y e, Bal\u0131kesir’de 61′ inci T\u00fcmen Knmutan\u0131 Albay K\u00e2z\u0131m Beyefendi’ye Tanr\u0131’n\u0131n l\u00fctfuyla Nisa’n\u0131n 23′ \u00fcnc\u00fc Cuma g\u00fcn\u00fc B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi a\u00e7\u0131larak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flayaca\u011f\u0131ndan, o g\u00fcnden itibaren asker\u00ee ve sivil b\u00fct\u00fcn makamlarla b\u00fct\u00fcn milletin tek merc\u00fcnin B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi olaca\u011f\u0131 bilgilerinize sunulur. Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na Mustafa Kemal Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, \u015eimdiye kadar bilginize sunmu\u015f oldu\u011fum hususlar, \u015fahs\u0131m ve Hey’et-i Temsiliye ad\u0131na \u00fczerinde durdu\u011fum olaylar\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131yla ilgiliydi. Bundan sonra s\u00f6yleyeceklerim, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan ve h\u00fck\u00fbmetin kurulu\u015fundan bug\u00fcne kadar meydana gelmi\u015f olan olaylar\u0131 ve 226 de\u011fi\u015fiklikleri i\u00e7ine alacakt\u0131r. Burada s\u00f6yleyeceklerim, asl\u0131nda herkes taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k\u00e7a bilinen veya kolayl\u0131kla bilinmesi m\u00fcmk\u00fcn olan olaylann safhalar\u0131 ile ilgilidir. Ger\u00e7ekte, Meclis tutanaklar\u0131nda, bakanl\u0131klar\u0131n dosyalar\u0131nda, bas\u0131n kolleksiyonlar\u0131nda bu olay ve h\u00e2diselerin belgeleri kay\u0131tl\u0131 ve sakl\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan ben, b\u00fct\u00fcn bu olaylar\u0131n genel ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 i\u015faret ve tespit etmekle yetinece\u011fim. Maksad\u0131m, ink\u0131- l\u00e2b\u0131m\u0131z\u0131n incelenmesinde tarihe yard\u0131mc\u0131 olmakt\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu olay ve h\u00e2disalerin ak\u0131\u015f\u0131nda, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ve H\u00fck\u00fbmeti’nin Ba\u015fkan\u0131 Ba\u015fkomutan ve Cumhurba\u015fkan\u0131 s\u0131fatlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131m\u0131\u015f olmaktan \u00e7ok, te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n genel ba\u015fkan\u0131 olarak kendimi bu g\u00f6revi yerine getirmeye mecbur sayar\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

T\u00dcRK M\u0130LLET\u0130N\u0130N TAK\u0130P ETMES\u0130 GEREKEN S\u0130YAS\u0130 \u0130LKE:M\u0130LL\u0130 S\u0130YASET Efendiler, Meclis’in a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnlerde, Meclis’e, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz durum ve \u015fartlar\u0131 a\u00e7\u0131klayarak takip edilmesini ve uygulanmas\u0131n\u0131 yerinde buldu\u011fum g\u00f6r\u00fc\u015flerimi arz ettim. Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin ba\u015fl\u0131cas\u0131T\u00fcrkiye’nin, T\u00fcrk milletinin takip etmesi gereken siyas\u00ee ilke ile ilgiliydi. Bilindi\u011fi gibi, Osmanl\u0131lar zaman\u0131nda, \u00e7c\u015fitli siyas\u00ee ilkeler takip edilmi\u015fve edilmekteydi. Ben, bu siyas\u00ee ilkelerin hi\u00e7birinin, yeni T\u00fcrkiye’ninsiyasi \u015fekillenmesinde ilke olarak kabul edilemeyece\u011fine inanm\u0131\u015ft\u0131m.Bunu Meclis’e anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bu nokta \u00fczerinde daha sonra da\u00e7al\u0131\u015fmaya devam edilmi\u015ftir. Bu hususla ilgili olarak, \u00f6teden beris\u00f6ylediklerimin ana noktalar\u0131n\u0131, burada hep birlikte hat\u0131rlamay\u0131 yararl\u0131 bulurum. Efendiler, bilirsiniz ki, hayat demek, m\u00fccadele ve m\u00fcsademe demektir.Hayatta ba\u015far\u0131 kazanmak, mutlaka m\u00fccadelede ba\u015far\u0131 kazanmayaba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu da madd\u00ee ve manev\u00ee g\u00fc\u00e7 ve kudrete dayan\u0131r hir husustur.Bir de, insanlar\u0131n u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn meseleIer, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn tehlikeler,elde etti\u011fi ba\u015fanlar, toplumca yap\u0131lan genel bir m\u00fccadelenin dalgalar\u0131i\u00e7inden do\u011fagelmi\u015etir. Do\u011fulu kavimlerin Bat\u0131l\u0131 kavimlere taarruzve h\u00fccumu tarihin belliba\u015fl\u0131 bir safhas\u0131d\u0131r. Do\u011fu milletleri aras\u0131nda, T\u00fcrklerin ba\u015fta geldi\u011fi ve en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc oldu\u011fu bilinmektedir. Ger\u00e7ekten de T\u00fcrkler, \u0130sl\u00e2ml\u0131ktan \u00f6nce ve \u0130sl\u00e2ml\u0131ktan sonra Avrupa i\u00e7erisine girmi\u015fler,sald\u0131r\u0131lar, istil\u00e2lar yapm\u0131\u015flard\u0131r. Bat\u0131’ya sald\u0131ran ve \u0130spanya’y\u0131 zaptederekFransa s\u0131n\u0131rlanna kadar uzanan Araplar da vard\u0131r. Fakat Efendiler, hersald\u0131r\u0131ya, daima bir kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir. Kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131 ihtimalinid\u00fc\u015f\u00fcnmeden ve ona kar\u015f\u0131 g\u00fcvenilir bir tedbir bulmadan sald\u0131r\u0131yage\u00e7enlerin sonu, yenilmek, bozguna u\u011framak ve yok olmakt\u0131r. Bat\u0131’n\u0131n Araplara yapt\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131, End\u00fcl\u00fcs’te ac\u0131 ve ibret al\u0131nmayade\u011fer bir tarih\u00ee fel\u00e2ketle ba\u015flad\u0131. Fakat orada bitmedi. KovalamaKuzey Afrika’ya kadar s\u00fcr\u00fcp gitti. A t t i 1 \u00e2 ‘n\u0131n Fransa ve Bat\u0131-Roma topraklar\u0131na kadar yay\u0131lm\u0131\u015f olanimparatorlu\u011funu hat\u0131rlad\u0131ktan sonra, bak\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131, Sel\u00e7uklu Devleti’niny\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00fczerinde kurulmu\u015f olan Osmanl\u0131 Devleti’nin, \u0130stanbul’da Do\u011fuRoma \u0130mparatorlu\u011fu’nun ta\u00e7 ve taht\u0131na sahip oldu\u011fu devirlere \u00e7evirelimlim. Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmdarlan aras\u0131nda Almanya’y\u0131, Bat\u0131 Roma’y\u0131 zaptederek\u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir imparatorluk kurma te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunmu\u015f olan\u0131vard\u0131. Yine, bu h\u00fck\u00fcmdarlardan biri, b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131 bir merkezeba\u011flayarak y\u00f6netmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Bu ama\u00e7la Suriye’yi ve M\u0131s\u0131r’\u0131 zaptetti.”Halife” \u00fcnvan\u0131n\u0131 tak\u0131nd\u0131. Di\u011fer bir sultan da hem Avrupa’y\u0131 zaptetmek,hem de \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131 h\u00fck\u00fcm ve idaresi alt\u0131na almak gayesini g\u00fctt\u00fc.Bat\u0131’n\u0131n s\u00fcrekli kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131, \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ho\u015fnutsuzluk ve isyan\u0131ve bu \u015fekilde b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 ele ge\u00e7irme tasavvur ve emellerinin ayn\u0131 s\u0131-n\u0131rlar i\u00e7ine ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli unsurlar\u0131n uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131, sonunda, benzerlerigibi, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nu da tarihin sinesine g\u00f6md\u00fc. Efendiler, d\u0131\u015f siyasetin en \u00e7ok ilgili bulundu\u011fu ve dayand\u0131\u011f\u0131 temel,devletin i\u00e7 te\u015fkil\u00e2t\u0131d\u0131r. D\u0131\u015f siyasetin i\u00e7 te\u015fkil\u00e2tla uyarl\u0131 olmas\u0131 gerekir.Bat\u0131’da ve Do\u011fu’da, ba\u015fka ba\u015fka karaktere, k\u00fclt\u00fcre ve \u00fclk\u00fcye sahipbiribirinden farkl\u0131 unsurlar\u0131 tek s\u0131n\u0131r i\u00e7inde toplayan bir devletin i\u00e7 te\u015fkil\u00e2t\u0131,elbette temelsiz ve \u00e7\u00fcr\u00fck olur. O halde, d\u0131\u015f siyaseti de k\u00f6kl\u00fc ve sa\u011flamolamaz. B\u00f6yle bir devletin i\u00e7 te\u015fkil\u00e2t\u0131 \u00f6zellikle mill\u00ee olmaktan uzak oldu\u011fu gibi, siyas\u00ee ilkesi de mill\u00ee olamaz. Buna g\u00f6re, Osmanl\u0131 Devleti’nin si-yaseti mill\u00ee de\u011fil, belirsiz, bulan\u0131k ve karars\u0131zd\u0131. 227 \u00c7e\u015fitli milletleri, ortak ve genel bir ad alt\u0131nda toplamak ve bu \u00e7e\u015fitliunsurlardan olu\u015fan kitleleri e\u015fit haklar ve \u015fartlar alt\u0131nda bulundurarakg\u00fc\u00e7l\u00fc bir devlet kurmak, parlak ve \u00e7ekici bir siyas\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. Fakat aldat\u0131c\u0131d\u0131r. Hatt\u00e2, hi\u00e7bir s\u0131n\u0131r tan\u0131mayarak, d\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkleri bile birdevlet halinde birle\u015ftirmek, var\u0131lmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131z bir hedeftir. Bu,y\u00fczy\u0131llar\u0131n ve y\u00fczy\u0131llarca ya\u015famakta olan insanlar\u0131n \u00e7ok ac\u0131, \u00e7ok kanl\u0131 olaylarla meydana koydu\u011fu bir ger\u00e7ektir. Panisl\u00e2mizm ve Panturanizm siyasetinin ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nave d\u00fcnyay\u0131 uygulama alan\u0131 yapabildi\u011fine tarihte tesad\u00fcf edilememektedir.Irk ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetmeksizin, b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7ine alan tek hir d\u00fcnyadevleti kurma h\u0131rslar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 da tarihe yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stil\u00e2c\u0131 olmakhevesleri konumuzun d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. \u0130nsanlara her t\u00fcrl\u00fc \u015fahs\u00ee duyguve ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 unutturup, onlar\u0131 tam bir karde\u015flik ve e\u015fitlik i\u00e7inde birle\u015ftirerek, insanc\u0131 bir devlet kurma teorisinin de kendine g\u00f6re \u015fartlar\u0131vard\u0131r. Bizim, kendisinde a\u00e7\u0131kl\u0131k ve uygulama imk\u00e2n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz siyas\u00eeilke, mill\u00ee siyasettir. D\u00fcnyan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc genel \u015fartlar\u0131, y\u00fczy\u0131llar\u0131n dima\u011flardave karakterlerde yerle\u015ftirdi\u011fi ger\u00e7ekler kar\u015f\u0131s\u0131nda hayalci olmakkadar b\u00fcy\u00fck yan\u0131lg\u0131 olamaz. Tarihin ifadesi budur, ilmin, akl\u0131n, mant\u0131\u011f\u0131nifadesi b\u00f6yledir. Milletimizin, g\u00fc\u00e7l\u00fc, mutlu ve istikrarl\u0131 ya\u015fayabilmesi i\u00e7in, devletinb\u00fct\u00fcn\u00fcyle mill\u00ee bir siyaset izlemesi, bu siyasetin i\u00e7 te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131za tam olarak uymas\u0131 ve ona dayanmas\u0131 gerekir. Mill\u00ee siyaset dedi\u011fim zaman kasteti\u011fimanlam ve \u00f6z \u015fudur : Mill\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z i\u00e7inde, her \u015feyden \u00f6nce kendikuwetimize dayanmakla varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 koruyarak, millet ve memleketin ger\u00e7ek\u00e7ek saadet ve refah\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmak… Genellikle milleti uzun emeller pe\u015findede yorarak zarara sokmamak… Meden\u00ee d\u00fcnyadan, meden\u00ee, insan\u00ee ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 dostluk beklemektir.<\/p>\n

 <\/p>\n

H\u00dcK\u00dcMET\u0130N KURULMASI<\/p>\n

Efendiler, Meclis’e teklif etti\u011fim \u00f6nemli bir husus da h\u00fck\u00fbmetin kurulmas\u0131 konusuydu. Bu meseleninve bununla ilgili bir teklifte bulunman\u0131n, o devir i\u00e7in ne kadar nazik oldu\u011funu takdir buyurursunuz. Ger\u00e7ek, Osmanl\u0131 saltanat\u0131n\u0131n ve hil\u00e2fetin y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f ve ortadan kalkm\u0131\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnerek yeni temellere dayanan, yeni bir devlet kurmaktan ibaretti. Fakat durumu oldu\u011fu gibi dile getirmek, amac\u0131n b\u00fcsb\u00fct\u00fcnkaybedilmesine yol a\u00e7abilirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc, halk\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ve e\u011filimleri dahaPadi\u015fah ve Halife’nin mazur durumda bulundu\u011fu yolundayd\u0131. Hatt\u00e2Meclis’te, ilk anda, hil\u00e2fet ve saltanat makam\u0131yla temas kurmak ve \u0130stanbulH\u00fck\u00fbmeti’yle uzla\u015fma aramak ak\u0131m\u0131 ba\u015fg\u00f6stermi\u015fti. \u0130stanbul’daki \u015fartlar\u0131n, Halife ve Padi\u015fah ile ne a\u00e7\u0131k\u00e7a ne de \u00f6zelve gizli olarak g\u00f6r\u00fc\u015fmeye elveri\u015fli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. B\u00f6ylebir temasla ne anlamak istedi\u011fimizi sordum. E\u011fer milletin, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131kazanmak ve vatan\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakta oldu\u011funuhaber vermek i\u00e7in ise, buna gerek yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Padi\u015fah ve Halifeolan zat\u0131n da bundan ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmesine ve istemesine imk\u00e2n varm\u0131d\u0131r? Bunun aksini a\u011fz\u0131ndan i\u015fitsem inanmam; mutlaka zorlamave bask\u0131 alt\u0131nda s\u00f6yletildi\u011fini kabul ederim dedim. Aleyhimizde \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015folan fetvan\u0131n uydurma oldu\u011funu, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin emir vebildirilerinin dirilerinin yoruma muhta\u00e7 bulundu\u011funu s\u00f6yleyerek,baz\u0131 zay\u0131f kalpli vek\u0131t d\u00fc\u015f\u00fcnceli kimselerin g\u00f6stermek istedikleri ihtiyat\u0131 gerekli bulmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131belirttim.<\/p>\n

 <\/p>\n

M\u0130LL\u0130 HAK\u0130M\u0130YET TEMEL\u0130NE DAYANAN HALK H\u00dcK\u00dcMET\u0130:CUMHUR\u0130YET 228 \u015eunu arz etmek istiyorum ki, h\u00fck\u00fbmetin kurulmas\u0131 dayanan ile ilgili bir teklif ileri s\u00fcrmeden \u00f6nce, duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurmak zarureti vard\u0131. Bu zarurete uymakla birlikte, as\u0131l maksad\u0131 sakl\u0131tutan teklifimi bir \u00f6nerge halinde sundum. K\u0131sa bir tart\u0131\u015fma ile ve baz\u0131itirazlara ra\u011fmen kabul edildi, Bu \u00f6nergeyi bug\u00fcn g\u00f6zden ge\u00e7irecek olursak, orada esasl\u0131 ilkelerintespit ve ifade edilmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. M\u00fcsaade buyurursan\u0131z, bu ilkeleri burada birer birer birer sayaca\u011f\u0131m : 1- H\u00fck\u00fbmetin kurulmas\u0131 zarur\u00eedir. 2 – Ge\u00e7ici olarak bir h\u00fck\u00fbmet ba\u015fkan\u0131 se\u00e7mek veya Padi\u015fah’a birvekil tan\u0131mak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. 3 – Meclis’te yo\u011funla\u015fan mill\u00ee iradenin, do\u011frudan do\u011fruya vatan\u0131n mukadderat\u0131na el koymu\u015f oldu\u011funu kabul etmek temel ilkedir .T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin \u00fcst\u00fcnde bir kuvvet yoktur. 4 – T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi yasama ve y\u00fcr\u00fctme yetkilerinikendisinde toplar. Meclis’ten se\u00e7ilecek ve vekil olarak g\u00f6revlendirilecek bir hey’et,h\u00fck\u00fbmet i\u015flerine bakar. Meclis ba\u015fkan\u0131, bu hey’etin de ba\u015fkan\u0131d\u0131r. Not : Padi\u015fah ve halife, bask\u0131 ve zorlamadan kurtuldu\u011fu zamanMeclis’in d\u00fczenleyece\u011fi kanun\u00ee esaslar \u00e7er\u00e7evesinde durumunu al\u0131r. Efendiler, bu ilkelere dayanan bir h\u00fck\u00fbmetin niteli\u011fi kolayl\u0131klaanla\u015f\u0131labilir. B\u00f6yle bir h\u00fck\u00fbmet, mill\u00ee hakimiyet temeline dayanan halkh\u00fck\u00fbmetidir. Cumhuriyet’tir. B\u00f6yle bir h\u00fck\u00fbmetin kurulmas\u0131nda ana ilke, kuvvetler birli\u011fi teorisidir.Zaman ge\u00e7tik\u00e7e bu ilkelerin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kavramlar anla\u015f\u0131lmaya ba\u015flad\u0131.\u0130\u015fte o zaman tart\u0131\u015fmalar ve olaylar biribirini kovalad\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

T\u00dcRK\u0130YE B\u00dcY\u00dcK M\u0130LLET MECL\u0130S\u0130 BA\u015eKANLI\u011eINA BEN\u0130 SE\u00c7T\u0130<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, a\u00e7\u0131k ve gizli oturumlarda, bir iki g\u00fcn s\u00fcren konu\u015fma ve a\u00e7\u0131klamalardan ve i\u015faret etti\u011fim ilkeleri i\u00e7ine alan teklifi yapt\u0131ktan sonra, y\u00fcce Meclis beni ba\u015fkanl\u0131\u011fa se\u00e7mekle bana kar\u015f\u0131 genel g\u00fcvenini g\u00f6sterdi. Burada ufak bir noktay\u0131 da a\u00e7\u0131klamal\u0131y\u0131m : Hat\u0131rlars\u0131n\u0131z ki, olu\u015fmaya ba\u015flayan mill\u00ee birli\u011fi, milletin co\u015fmas\u0131nave uyanmas\u0131na ba\u011flamaktan \u00e7ok, \u015fahs\u00ee te\u015febb\u00fcs eseri say\u0131yorlard\u0131. Buarada benim te\u015febb\u00fcslerde bulunmam\u0131n engellenmesini \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131.Beni millete ve h\u00fck\u00fbmete reddettirmekten ve l\u00e2netletmekten yararumuyorlard\u0131. Yap\u0131lan propaganda da : “Ben reddedildi\u011fim ve l\u00e2netlendi\u011fimtakdirde, millet ve devlet aleyhinde hi\u00e7bir harekette bulunulmayacak…B\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin sebebi benim \u015fahs\u0131md\u0131r. Bir adam i\u00e7in, birmilletin pek \u00e7ok tehlikeleri g\u00f6ze almas\u0131 akla s\u0131\u011fmaz” \u015feklindeydi. H\u00fck\u00fbmetmet ve d\u00fc\u015fmanlar, benim \u015fahs\u0131m\u0131, millete kar\u015f\u0131 bir sil\u00e2h gibi kullan\u0131yordu.Bu sebeple, 24 Nisan 1920 g\u00fcn\u00fc, gizli bir oturumda, Meclis’e bu durumua\u00e7\u0131klad\u0131m. Ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7iminde, bunun da bir sak\u0131nca olarak dikkateal\u0131nmas\u0131n\u0131 ve yaln\u0131z millet ve memleketin sel\u00e2meti d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek oyve kararlar\u0131r\u0131\u0131n isabetle verilmesini rica ettim.<\/p>\n

 <\/p>\n

BAKANLAR KURULU’NUN KURULMASI 229<\/p>\n

Efendiler, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, Bakanlar’\u0131n se\u00e7imi ile ilgili 2 May\u0131s 1920 tarihli kanunla, Genelkurmayi\u015flerini de y\u00fcr\u00fctmek \u00fczere, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nde 11 bakanl\u0131 birBakanlar Kurulu meydana getirdi. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, Meclis’in a\u00e7\u0131l\u0131\u015f tarihi olan 23 Nisandan beri bir haftakadar zaman ge\u00e7mi\u015f bulunuyor. Bu s\u00fcre i\u00e7inde memleket ve millet i\u015flerive \u00f6zellikle y\u0131k\u0131c\u0131 ak\u0131m ve faaliyetlere kar\u015f\u0131 tedbir alma hususu elbettebir an bile gecikemezdi ve gecikmemi\u015ftir. Yaln\u0131z, Bakanlar Kurulu’nunse\u00e7imi ile ilgili kanun \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman, Meclis’ce bakanl\u0131\u011fa se\u00e7ilen kimselerden baz\u0131lar\u0131, daha \u00f6nce fiil\u00ee olarak g\u00f6reve ba\u015flam\u0131\u015flar ve bana yard\u0131mediyorlard\u0131. Bu arada \u0130 s m e t P a \u015f a Hazretleri de Genelkurmayi\u015flerini \u00fcstlenmi\u015f bulunuyordu. Efendiler, bu m\u00fcnasebetle bir noktay\u0131 belirtmeyi gerekli buluyorum:O g\u00fcnlerde, mevcut arkada\u015flar\u0131n hangi i\u015flerde g\u00f6revlendirileceklerininuygun olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrken, Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u0130 s m e tP a \u015f a’y\u0131 tercih etmi\u015ftim. Ankara’da bulunan R e f e t P a \u015f a , beni \u00f6zelolarak g\u00f6rerek bilgi vermemi istedi. Anlamak istedi\u011fi, Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n en y\u00fcksek asker\u00ee makam olup olmad\u0131\u011f\u0131 noktas\u0131yd\u0131. Benden ,s\u00f6z konusu makam\u0131n en y\u00fcksek asker\u00ee makam oldu\u011fu ve ondan daha y\u00fcksek makam\u0131n Millet Meclisi olaca\u011f\u0131 cevab\u0131n\u0131 al\u0131nca, buna itiraz etti. \u0130 s m e t P a \u015f a’n\u0131n, ba\u015fkomutanl\u0131k demek olan bu durumuna raz\u0131 olamayaca\u011f\u0131n\u0131s\u00f6yledi. G\u00f6revin \u00e7ok \u00f6nemli ve nazik oldu\u011funu, benim b\u00fct\u00fcn arkada\u015flar hakk\u0131ndaki bilgi ve tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131ma g\u00fcvenmenin uygun olaca\u011f\u0131n\u0131s\u00f6yledim. Kendisinin b\u00f6yle bir iddiada bulun\u0131nas\u0131n\u0131n yak\u0131\u015f\u0131k almad\u0131\u011f\u0131n\u0131da il\u00e2ve ettim. Efendiler, daha sonra Bat\u0131 Cephesi Kararg\u00e2h\u0131’nda g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm F u a t P a \u015f a da, \u0130 s m e t P a \u015f a’n\u0131n Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na kesinliklekar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. F u a t P a \u015f a’y\u0131 da, duruma en uygun olan \u00e7\u00f6z\u00fcm yolununkabul\u00fcndeki zarurete inand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. R e f e t ve F u a t P a \u015f a’lar\u0131n kendilerine has baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerine il\u00e2ve ettikleri itiraz \u015fuydu :Kendileri daha \u00f6nce Anadolu’da benimle birlikte \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Fakat\u0130 s m e t P a \u015f a sonradan kat\u0131lm\u0131\u015f. Oysa, bundan \u00f6nceki konu\u015fmalar\u0131mda,s\u0131ras\u0131 ve yeri geldi\u011fi i\u00e7in arz etmi\u015ftim ki, \u0130 s m e t P a \u015f a , benim \u0130stanbul’dan ayr\u0131lmamdan \u00f6nce benimle i\u015fbirli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131. Daha sonra Anadolu’ya gelmi\u015f ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Fakat F e v z i P a \u015f aH a z r e t l e r i’nin Harbiye Naz\u0131rl\u0131\u011f\u0131’na gelmesi \u00fczerine baz\u0131 \u00f6nemlid\u00fc\u015f\u00fcncelerle ve \u00f6zel g\u00f6revle tekrar \u0130stanbul’a g\u00f6nderilmi\u015fti.Bu bak\u0131mdan d\u00fc\u015f\u00fcnce ve i\u015fbirli\u011finde k\u0131dem s\u00f6z konusu olamazd\u0131. Genelkurmay i\u015flerinin ilk defa \u0130 s m e t P a \u015f a’ya verilmesinde isabetsizlik olsayd\u0131, bu konuda F e v z i P a \u015f a Hazretleri’nin de beni uyarmalar\u0131 bir vatan g\u00f6revi olurdu. Oysa, Pa\u015fa Hazretleri, aksine bu g\u00f6revlendirmeyi pek yerinde bulmu\u015f ve kendileri, teklif edilen Mill\u00ee SavunmaBakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 \u00e7ok samim\u00ee bir duyguyla derhal kabul buyurmu\u015ftur. \u0130 s m e tP a \u015f a’n\u0131n, gerek Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’nda gerek daha sonraki Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131’nda g\u00f6sterdi\u011fi liyakat ve \u00fcst\u00fcn gayret, kendisine g\u00f6revvermekte do\u011fru hareket etti\u011fimi f\u00fcl\u00ee olarak ispat etmi\u015f bulundu\u011fu i\u00e7in,millete kar\u015f\u0131, orduya kar\u015f\u0131 ve tarihe kar\u015f\u0131 tam bir i\u00e7 huzuru i\u00e7indeyim.<\/p>\n

 <\/p>\n

HIYANET-\u0130 VATAN\u0130YE KANUNU VE \u0130ST\u0130KLAL MAHKEMELER\u0130 KURULMASI Efendiler, Meclis, 29 Nisan 1920 tarihinde H\u0131yanet-i Vataniya Kanunu’nu ve sonraki aylarda \u0130stikl\u00e2l Mahkemeleri Kanunlar\u0131’n\u0131 da \u00e7\u0131karmakla, ink\u0131l\u00e2b\u0131n tabi\u00ee gereklerini yerine getirmi\u015f oldu. Efendiler, \u0130stanbul’un i\u015fgalinden sonra ba\u015flayan birtak\u0131m y\u0131k\u0131c\u0131ak\u0131mlara, olaylara, isyanlara dokunmu\u015ftuk. Bunlar h\u0131zla memleketin hertaraf\u0131ndan biribiri ard\u0131nca ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve s\u00fcr\u00fcp gitti. \u0130stanbul’da D a m a t F e r i t P a \u015f a , derhal yeniden iktidar mevkiine getirildi. Damat Ferit Pa\u015fa Kabinesi, \u0130stanbul’daki b\u00fct\u00fcn y\u0131k\u0131c\u0131 vehain kurulu\u015flar\u0131n meydana getirdi\u011fi blok, bu blokun Anadolu i\u00e7indekib\u00fct\u00fcn isyan te\u015fkil\u00e2t\u0131, b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015fmanlar ve Yunan ordusu elbirli\u011fi ile aleyhimizde faaliyete ge\u00e7tiler. Bu ortak sald\u0131r\u0131 politikas\u0131n\u0131n talimat\u0131 da,Padi\u015fah ve Halife’nin, d\u00fc\u015fman u\u00e7aklar\u0131 da dahil oldu\u011fu halde, her t\u00fcrl\u00fc vas\u0131tayla memlekete ya\u011fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 “Padi\u015fah’a kar\u015f\u0131 ayaklanma” fetvas\u0131yd\u0131. 230 Bu genel, \u00e7e\u015fitli ve haince sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131, biz de, daha Meclis a\u00e7\u0131lmadan \u00f6nce, Afyonkarahisar\u0131’nda, Eski\u015fehir’de ve b\u00fct\u00fcn demiryolu boyunda bulunan d\u00fc\u015fman birliklerini Anadolu’dan \u00e7\u0131karmak, Geyve, Lefke , Carablus k\u00f6pr\u00fclerini y\u0131kmak ve Meclis toplan\u0131r toplanmazAnadolu ulem\u00e2s\u0131n\u0131n fetvas\u0131n\u0131 almak suretiyle kar\u015f\u0131 tedbirlere giri\u015ftik.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130\u00c7 \u0130SYANLAR<\/p>\n

Efendiler,1919 y\u0131l\u0131 i\u00e7inde, mill\u00ee te\u015febb\u00fcslerimize kar\u015f\u0131 ba\u015flayan i\u00e7 isyanlar, s\u00fcr’atle memleketin her taraf\u0131na yay\u0131ld\u0131. Band\u0131rma, G\u00f6nen, Susurluk, Kirmast\u0131, Karacabey, Biga ve dolaylar\u0131nda; \u0130zmit, Adapazar\u0131, D\u00fczce, Hendek, Bolu, Gerede, Nall\u0131han, Beypazar\u0131dolaylar\u0131nda; Bozk\u0131r’da; Konya, Ilg\u0131n, Kad\u0131nhan, Karaman, \u00c7ivril, Seydi\u015fehir, Bey\u015fehir, Ko\u00e7hisar dolaylar\u0131nda; Yozgat, Yenihan, Bo\u011fazl\u0131yan, Zile,Erbaa, \u00c7orum dolaylar\u0131nda; \u0130mranl\u0131, Refahiye, Zara, Hafik ve Viran\u015fehir dolaylar\u0131nda alevlenen kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ate\u015fleri, b\u00fct\u00fcn memleketi yak\u0131yor,hainlik, cehalet, kin ve ba\u011fnazl\u0131k dumanlan b\u00fct\u00fcn vatan g\u00f6klerini yo\u011fun karanl\u0131klar i\u00e7inde b\u0131rak\u0131yordu. \u0130syan dalgalar\u0131, Ankara’da kararg\u00e2h\u0131m\u0131z\u0131n duvarlar\u0131na kadar \u00e7arpt\u0131. Kararg\u00e2h\u0131m\u0131zla \u015fehir aras\u0131ndaki telefon ve telgraf hatlar\u0131n\u0131 kesmeye kadar varan kudurmu\u015fcas\u0131na kas\u0131tlar kar\u015f\u0131s\u0131nda kald\u0131k. Bat\u0131 Anadolu’nun, \u0130zmir’den sonra, yeniden \u00f6nemli b\u00f6lgeleride, Yunan ordusunun taarruzlar\u0131yla \u00e7i\u011fnenmeye ba\u015fland\u0131. Dikkatle \u00fczerinde durulmaya de\u011fer bir husustur ki, sekiz ay \u00f6nce,millet, Hey’et-i Temsiliye etraf\u0131nda toplanarak, Damat Ferit H\u00fck\u00fbmeti ile ili\u015fki ve haberle\u015fmelerini kesmi\u015f iken, Ali Galip ‘in te\u015febb\u00fcs\u00fc gibi tek t\u00fck olaylardan ba\u015fka, b\u00f6yle genel bir ayaklanma olmam\u0131\u015ft\u0131. Bu seferki yayg\u0131n ve genel ayaklanmalar, sekiz ay zarf\u0131nda, memleket i\u00e7inde \u00e7ok haz\u0131rl\u0131k yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Damat Ferit H\u00fck\u00fbmetinden sonraki h\u00fck\u00fbmetlerle, mill\u00ee \u015fuurun korunmas\u0131 ve g\u00fc\u00e7lendirilmesi i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fccadelelerin ne kadar hakl\u0131 sebeplere dayand\u0131\u011f\u0131, ac\u0131 bir \u015fekilde bir daha anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f oluyordu. Mill\u00ee M\u00fccadele’ye kuvvet vermek i\u00e7in cephelerle ve ordu ile ilgilenme bak\u0131m\u0131ndan \u0130stanbul’daki h\u00fck\u00fbmetlerin g\u00f6sterdi\u011fi ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ihtimallerin ac\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 da ayr\u0131ca g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n

 <\/p>\n

ANZAVUR VE D\u00dcZCE \u0130SYANLARI<\/p>\n

Efendiler, \u00f6nce, i\u00e7 isyanlar hakk\u0131nda a\u00e7\u0131k bir fikirverebilmek i\u00e7in, m\u00fcsaade buyurursan\u0131z, i\u00e7 isyan olaylar\u0131na yeri geldik\u00e7e dokunmak \u00fczere, anlat\u0131lan safhalar\u0131 \u00f6zet olarak arz edeyim : 21 Eyl\u00fcl 1919 tarihinde, Bal\u0131kesir’in kuzey b\u00f6lgesinde ba\u015flayan birinci Anzavur isyan\u0131,16 \u015eubat l920’de yine ayn\u0131 b\u00f6lgede ikinci defa ba\u015fg\u00f6sterdi. Bu iki isyan, asker\u00ee birliklerimiz ve mill\u00ee m\u00fcfrezelerimizle bast\u0131r\u0131ld\u0131. 13 Nisan 1920 tarihlerinde Bolu, D\u00fczce dolaylar\u0131nda da isyan \u00e7\u0131kt\u0131. Bu isyan, 19 Nisan 1920 tarihinde Beypazar\u0131’na kadar yay\u0131ld\u0131. Bu s\u0131rada Anzavur, 11 May\u0131s 1920’de top ve makineli t\u00fcfeklerle donat\u0131lm\u0131\u015f be\u015f y\u00fcz ki\u015filik bir kuvvetle, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc defa olarak Adapazar\u0131 ve Geyve dolaylar\u0131nda, zay\u0131f bir mill\u00ee m\u00fcfrezemize sald\u0131rmak suretiyle yine ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.Anzavur, g\u00f6nderdi\u011fimiz mill\u00ee m\u00fcfrezelerimize, d\u00fczenli ordu birliklerimize durmadan sald\u0131rd\u0131. 20 May\u0131s 1920 tarihinde, Geyve Bo\u011faz\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda yenildi ve ka\u00e7mak zorunda kald\u0131. D\u00fczce dolaylar\u0131ndaki isyan olay\u0131 \u00f6nemliydi. Abaza ve \u00c7erkezlerden meydana gelen d\u00f6rt bin ki\u015filik b\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131k, D\u00fczce’yi basarak hapishaneleri bo\u015faltt\u0131lar ve \u00e7arp\u0131\u015fma ile oradaki s\u00fcvari m\u00fcfrezemizin sil\u00e2hlar\u0131n\u0131 ald\u0131lar. H\u00fck\u00fbmet memurlar\u0131n\u0131 ve subaylar\u0131 hapsettiler. Her taraftan, \u00e2s\u00eeler \u00fczerine kuvvet g\u00f6nderdik. Bu arada, Geyve’de bulunan 24′ \u00fcnc\u00fc T\u00fcmen de, Komutan\u0131 Yarbay Mahmut Bey ba\u015fta oldu\u011fu halde, D\u00fczce’ye hareket etti. Mahmut Bey , Meclis’in a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn, yani 23 Nisan 1920’de, Hendek’ten D\u00fczce’ye ge\u00e7erken, Hendek de isyan etti. Adapazar\u0131 da \u00e2s\u00eeler taraf\u0131ndan elde edildi. Mahmut Bey,25 Nisan 1920’de, Hendek – D\u00fczce yolu \u00fczerinde \u00e2s\u00eeler taraf\u0131ndan aldat\u0131larak pusuya d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve ilk ate\u015fte \u015fehit edilmi\u015ftir. Kurmay 231 Ba\u015fkan\u0131 Sami Bey , yaveri ve daha birka\u00e7 subay da ayn\u0131 zamanda \u015fehit d\u00fc\u015ft\u00fcler. Bunun \u00fczerine, 24’ \u00fcnc\u00fc T\u00fcmen muharebe edemeden \u00e2s\u00eeler taraf\u0131ndan tamamiyle esir edildi. B\u00fct\u00fcn t\u00fcfekleri, toplar\u0131 al\u0131nd\u0131. A\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 ya\u011fma edildi. Bu s\u0131rada \u0130zmit Mutasarr\u0131f\u0131 \u00c7erkez \u0130brahim , \u0130stanbul’dan Adapazar\u0131’na geldi. Halka Padi\u015fah’\u0131n sel\u00e2m\u0131n\u0131 bildirdi ve y\u00fcz elli lira maa\u015fla g\u00f6n\u00fcll\u00fc toplamaya ba\u015flad\u0131. Toplanan \u00e2s\u00ee kuvvetler b\u00fct\u00fcn o y\u00f6reye h\u00e2kim olduktan sonra, Geyve Bo\u011faz\u0131’ndaki kuvvetlerimize taarruza ba\u015flad\u0131lar. Bizim, bu isyan alan\u0131na g\u00f6nderdi\u011fimiz kuvvetler \u015funlard\u0131: 1- Salihli ve Bal\u0131kesir Kuva-y\u0131 Milliye’sinin olu\u015fturdu\u011fu \u00c7erkez Ethem Bey m\u00fcfrezesi; 2 – \u0130ki tabur d\u00fczenli ordu birli\u011fi, d\u00f6rt da\u011f topu, be\u015f makineli t\u00fcfek ve \u00fc\u00e7 y\u00fcz efe s\u00fcvarisinden kurulmu\u015f Binba\u015f\u0131 Naz\u0131m Bey m\u00fcfrezesi; 3 – \u0130ki tabur piyade, sekiz makineli t\u00fcfek, iki sahra ve iki da\u011f topundan kurulu, Yarbay Arif Bey m\u00fcfrezesi; 4 – ‘\u00dc\u00e7 y\u00fcz ki\u015filik mill\u00ee kuvvet ve iki makineli t\u00fcfek ve iki havan topundan ibaret Binba\u015f\u0131 \u0130brahim Bey(\u00c7olak) m\u00fcfrezesi. Komutan olarak da Ali Fuat Pa\u015fa , Geyve Bo\u011faz\u0131 yak\u0131nlar\u0131ndan Adapaza\u0131n’na uzanan kesimde, Refet Pa\u015fa da Ankara’dan Beypazar\u0131 yoluyla Bolu’va uzanan kesimde g\u00f6revlendirildiler.<\/p>\n

 <\/p>\n

H\u0130LAFET ORDUSU<\/p>\n

Efendiler, \u0130zmit’te de S\u00fcleyman \u015eefik Pa\u015fakomutas\u0131nda, Hil\u00e2fet Ordusu ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bir hain kuvvet y\u0131\u011f\u0131nak yap\u0131yordu. Bunun bir k\u0131s\u0131m kuweti de, Bolu yak\u0131nlar\u0131nda hurmay Binba\u015f\u0131Hayri Bey komutas\u0131nda \u00e2s\u00eeleri desteklemi\u015fti. Btz kuvvetle birlikte\u0130stanbul’dan g\u00f6nderilmi\u015f bir\u00e7ok subay da vard\u0131. Hil\u00e2fet Ordusu’nun, S\u00fcleyman \u015eefik Pa\u015fa’dan sonra, belliba\u015fl\u0131 komutanlar\u0131, S\u00fcvari T\u00fcmgenerali Suphi Pa\u015fa ve Top\u00e7u Yarbaylar\u0131ndan Sena\u00ee Bey’di. \u0130stanbul’da da \u00f6zel olarak kurulmu\u015f birkurmay hey’eti vard\u0131. Bu hey’etin ba\u015fl\u0131ca komutanlar\u0131 da, Kurmay AlbayRefik ve Kurmay Yarbay Hayrettin Bey’lerdi. Suphi Pa\u015fa ile ilgili k\u00fc\u00e7\u00fck bir h\u00e2t\u0131ram\u0131 anlatay\u0131m : SuphiPa\u015fa’y\u0131 Sel\u00e2nik’ten tan\u0131rd\u0131m. Ben y\u00fczba\u015f\u0131 (kola\u011fas\u0131) iken, o daha o zaman t\u00fcmgeneral ve s\u00fcvari t\u00fcmeni komutan\u0131 idi. Aradaki r\u00fctbe fark\u0131na ra\u011frr\u0131en, \u00e7ok yak\u0131n arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z vard\u0131. Me\u015frutiyet’in il\u00e2n\u0131nda, ilk defa \u0130\u015ftipdolaylar\u0131nda Cumal\u0131 ad\u0131nda bir yerde s\u00fcvari manevralar\u0131 yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Di\u011fer baz\u0131 kurmaylar aras\u0131nda beni de tatbikat ve manevrada bulunmak\u00fczere davet etmi\u015fti. Kendisi Almanya’da yeti\u015fmi\u015f \u00e7ok usta bir biniciydi.Fakat askerlik sanat\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015f bir komutan de\u011fildi. Manevran\u0131n sonunda, ben, yetkim ve r\u00fctbem elvermedi\u011fi halde, Pa\u015fa’y\u0131 b\u00fct\u00fcn subaylar\u0131n\u0131\u00f6n\u00fcnde ac\u0131 bir \u015fekilde ele\u015ftirmi\u015ftim. Daha sonra “Osmanl\u0131 Ordug\u00e2h\u0131” adl\u0131k\u00fc\u00e7\u00fck bir eser de yazm\u0131\u015ft\u0131m.Suphi Pa\u015fa , gerek a\u00e7\u0131k\u00e7a yapt\u0131\u011f\u0131m \u00fcuele\u015ftirilerden ve gerek yay\u0131nlanan bu eserimden dolay\u0131 pek \u00fcz\u00fcld\u00fc. Kendisinin itiraf\u0131na g\u00f6re, maneviyat\u0131 k\u0131r\u0131ld\u0131. Fakat, \u015fahsen bana g\u00fccenmedi.Arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z devam etti. \u0130\u015fte Hil\u00e2fet Ordusu’na bulduklar\u0131 komutanbu Suphi Pa\u015fa’d\u0131r. Pa\u015fa, sonradan Ankara’ya geldi. Geziye \u00e7\u0131k\u0131yordum. \u0130stasyonda b\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131k i\u00e7inde biribirimizle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. Kendisine ilk sorum \u015fu oldu : “Pa\u015fam ni\u00e7in Hil\u00e2fet Ordusu Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131kabul ettin?” Suphi Pa\u015fa, bir an bile duraklamadan : “Size yenilmek i\u00e7in” cevab\u0131n\u0131 verdi. Bu cevab\u0131 ile anlatmak istiyordu ki, bu g\u00f6revi \u00f6zel bir maksatla kabul etmi\u015fti. Suphi Pa\u015fa , \u00f6yle bir duygu i\u00e7inde bulunabilir. Fakat,ger\u00e7ekte, komutay\u0131 \u00fcst\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131 zaman kuvvetleri zaten yenilmi\u015f bulunuyordu. 232 Bolu, IZ\u00fczce, Adapazar\u0131 ve \u0130zmit dolaylar\u0131ndaki bu isyan, bu defa Haziran 1920 tarihine kadar \u00fc\u00e7 aydan fazla s\u00fcrd\u00fc. Fakat bundan sonra,29 Tem\u0131nuzda yeniden bir isyan oldu. Ancak, bundan sonra da, bu b\u00f6lgede tamamen sakin kal\u0131nm\u0131\u015f de\u011fildir. Bununla birlikte, sonu\u00e7 olarak \u00e2s\u00eelertamamiyle bozguna u\u011frat\u0131lm\u0131\u015f ve eleba\u015flar\u0131, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin kanunlar\u0131na teslim edilmi\u015ftir. Hil\u00e2fet Ordusu’nun Bolu yak\u0131nlar\u0131nda bulunan k\u0131sm\u0131 da bozguna u\u011frat\u0131ld\u0131. Komutan\u0131 Binba\u015f\u0131 Hayrive s\u0131 \u0131baylar\u0131 Y\u00fczbag\u0131 A 1 i, ‘\u00dcste\u011fmen \u015eerefettin, \u00dcste\u011fmen Hay rettin, Makineli T\u00fcfek Subay\u0131 Mehmet Hayri , Tabur K\u00e2tibiHasan L\u00fctfi , Cerrah \u0130brahim Ethem Efendiler’e de \u00f6teki\u00e2s\u00ee eleba\u015f\u0131lar\u0131na yap\u0131lan i\u015flem uyguland\u0131. Hil\u00e2fet Ordusu da, \u0130zmit’ten\u0130stanbul’a ka\u00e7maya mecbur edildi.<\/p>\n

 <\/p>\n

YEN\u0130HAN, YOZGAT VE BO\u011eAZLIYAN \u0130SYANLARI<\/p>\n

Efendiler, memleketin kuzeybat\u0131 b\u00f6lgesinde \u00e2s\u00eelerle u\u011fra\u015f\u0131rken, memleketin ortas\u0131nda Yenihan, Yozgat ve Bo\u011fazl\u0131yan dolaylar\u0131nda da isyan ba\u015fl\u0131yor. Bu isyanhareketleri de hat\u0131rlanmaya de\u011fer. 14 May\u0131s 1920 tarihinde Postac\u0131 Naz\u0131m ve \u00c7erkez Kara Mustafa ad\u0131nda birtak\u0131m adamlar, otuz k\u0131rk ki\u015fi ile Yenihan’aba\u011fl\u0131 Kaman k\u00f6y\u00fcnde isyan ettiler. Bu hareket gittik\u00e7e artan bir \u015fiddetlegeni\u015fledi. \u00c2s\u00eeler, 27\/28 May\u0131s I920 gecesi \u00c7aml\u0131bel’de bulunan bir m\u00fcfrezemizi basarak esir ettiler. 28 May\u0131s 1920’de di\u011fer bir k\u0131s\u0131m \u00e2s\u00eeler de Tokat yak\u0131n\u0131nda y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f halinde bulunan bir taburumuza h\u00fccum ederekda\u011f\u0131tt\u0131lar ve bir k\u0131sm\u0131n\u0131 esir ettiler. C\u00fcr’etlerini art\u0131ran \u00e2s\u00eeler, 6\/7 Haziran 1920 gecesi Zile’yi i\u015fgal ettiler. Oralardaki askerlerimiz Zile kalesine\u00e7ekilerek kendilerini savund\u0131.\u0131lar. Askerin erzak ve cephanesi t\u00fckendikien \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra \u00e2s\u00eelere teslim oldular. As\u00eeler 23\/24 Haziran 1920’de deBo\u011fazl\u0131yan’a bask\u0131n yapt\u0131lar. Orada bulunan bir m\u00fcfrezemizi da\u011f\u0131tt\u0131lar.Amasya’da bulunan Cemil Cahit Bey’ in komutas\u0131ndaki 5’inci Kafkas T\u00fcmeni, \u00e2s\u00eeler aleyhine harekete ge\u00e7irildi. Antep b\u00f6lgesinde bulunanK\u0131l\u0131\u00e7 Ali Bey de, bir mill\u00ee m\u00fcfreze ile bu b\u00f6lgeye g\u00f6nderildi. Erzurum’dan Ankara’ya gelmekte olan bir Erzurum Mill\u00ee M\u00fcfrezesi de, ob\u00f6lgede b\u0131rak\u0131ld\u0131.1920 y\u0131l\u0131 Temmuzunun ortalar\u0131na kadar, bu \u00e2s\u00eelerin takip ve tepelenmeleriyle u\u011fra\u015f\u0131ld\u0131. Yenihan isyan\u0131, Orta Anadolu,nun \u00f6tekib\u00f6lgelerindeki fesat\u00e7\u0131lar\u0131 da harekete ge\u00e7irdi. \u00c7apano\u011fullar\u0131ndan Cel\u00e2l,Edip, Salih ve H\u00e2lit Bey’ler;Aynac\u0131o\u011fullar\u0131 ve Deli\u00d6mer \u00e7eteleri gibi birtak\u0131m e\u015fk\u0131vay\u0131 ba\u015flar\u0131na toplayarak 13 HazirandaYozgat civar\u0131nda K\u00f6hne bucak merkezini, 14 Haziranda da Yozgat\u015fehrini i\u015fgal ederek b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6lgeye h\u00e2kim oldular. Merkezi S\u0131vas’taolan 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu kuvvetleri ve o b\u00f6lgede b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z mill\u00ee lcuvvetleryeterli de\u011fildi. Eski\u015fehir’deki Ethem Bey m\u00fcfrezesi ile Bolu dolaylar\u0131ndaki \u0130brahim Bey m\u00fcfrezesi de Yozgat b\u00f6lgesine g\u00f6nderildiler. Yozgat ve dolaylar\u0131nda \u00e2s\u00eeler yok edildikten sonra, oraya g\u00f6nderilen m\u00fcfrezelere \u00f6teki b\u00f6lgelerde g\u00f6rev verildi. Fakat bu y\u00f6relerde genellikle g\u00fcvenlik kurulamad\u0131. 7 Eyl\u00fcl 1920’de K\u00fc\u00e7\u00fck A\u011fa, Deli Hac\u0131, Aynac\u0131o\u011fullar\u0131 denilen birtak\u0131m serseriler Zile yak\u0131nlar\u0131nda, Kara Naz\u0131m,\u00c7opur Yusuf ad\u0131nda birtak\u0131m adamlar da Erbaa yak\u0131nlar\u0131nda yeniden faaliyete ge\u00e7tiler. Bunlardan Aynac\u0131 o\u011fullar\u0131 \u00fc\u00e7 y\u00fcz atl\u0131 kadar toplayabilmi\u015flerdi. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda, \u0130kinci Kuvve-i Sevyaread\u0131n\u0131 alan \u0130brahim Bey m\u00fcfrezesi, tekrar, bulundu\u011fu Eski\u015fehir b\u00f6lgesinden Yozgat’a giderek, oradaki mill\u00ee m\u00fcfrezeler ve jandarma kuvvetleriyle birlikte Maden, Alaca, Karama\u011fara, Mecid\u00f6z\u00fc b\u00f6lgelerinde, \u00e7e\u015fitligruplar halinde, kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00e7\u0131karan ve e\u015fk\u0131yal\u0131k eden \u00e2s\u00eeleri takip ederekortadan kald\u0131rd\u0131.\u0130brahim Bey , \u00e2s\u00eellerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ancak \u00fc\u00e7 aydan fazla bir zamanda ba\u015farabildi. G\u00dcNEYSINIRLARIMIZDA GE\u00c7EN OLAYLAR Efendiler, bu tarihlerde g\u00fcney b\u00f6lgelerimizde de bizi cidd\u00ee bir \u015fekilde u\u011fra\u015ft\u0131ran \u00f6nemli isyanlar \u00e7\u0131kt\u0131 : Milli a\u015firetinin beyleri olan Mahmut, \u0130smail,HaIil Bahur, Abdurrahman Bey’ler, g\u00fcneyde, 233 d\u00fc\u015fmanlarla gizlice ili\u015fki ve ba\u011flant\u0131 kurduktan sonra, S\u00fcrt’ten Dersim dolaylar\u0131nakad:\u0131r uzanan b\u00fct\u00fcn a\u015firetlerin beyleri s\u0131fat\u0131n\u0131 tak\u0131narak o b\u00f6lge bo\u015f olmal: ve b\u00f6lgeyi bask\u0131 alt\u0131na aln\u0131ak davas\u0131na kalk\u0131\u015ft\u0131lar. Frans\u0131zlar,1920 y\u0131l\u0131 Haziran\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda, Urfa’y\u0131 ikinci defa zaptetmek i\u00e7in hareket ettikleri zaman, Milli a\u015fireti de Siverek’e do\u011fru ilerledi buna kar\u015f\u0131, o b\u00f6lgede bulunan 5′ inci T\u00fcmenimiz g\u00f6revlendirildi. But\u00fcmen o b\u00f6lgedeki mill\u00ee kuvvetlerimizle de desteklendi.19 Haziran 1920tarihinde, birliklerimizin takibi alt\u0131nda, g\u00fcneydo\u011fu y\u00f6niinde d\u00fc\u015fman b\u00f6lgesine ka\u00e7maya mecbur edildi. Bu a\u015firet, bir s\u00fcre d\u00fc\u015fman b\u00f6lgesinde haz\u0131rland\u0131ktan sonra, 24 A\u011fustos 1920’de \u00fc\u00e7 bin atl\u0131 ve develi ve bin kadarda piyadeden ibaret bir kuvvetle yeniden bizim topraklar\u0131m\u0131za ge\u00e7ti. Viran\u015fehir yak\u0131nlar\u0131na geldi.\u00c2s\u00eeler, aman dilemek maksad\u0131yla geldiklerinis\u00f6yleyerek o b\u00f6lgedeki komutanlar\u0131m\u0131z\u0131 aldat\u0131p, tedbir almakta ihmaled\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcler. Bu s\u0131rada, o yak\u0131nlarda da\u011f\u0131n\u0131k halde bulunan m\u00fcfrezelerimize sald\u0131rarak onlar\u0131 yendiler ve 26 A\u011fustos 1920’de Viran\u015fehir’i i\u015fgalettiler. Haberle\u015fmelerimize ve ba\u011flant\u0131m\u0131za engel olmak \u00fczere de, o b\u00f6lgedeki b\u00fct\u00fcn telgraf hatlar\u0131n\u0131 kestiler. Ancak, on be\u015f g\u00fcn sonra, 5 inci T\u00fcmen in Siverek, Urfa, Resulayin ve Diyarbak\u0131r’da bulunan birliklerinden g\u00f6nderilen kuvvetlerlebize ba\u011fl\u0131 a\u015firet kuvvetleri \u00e2s\u00eeleri yenebilmi\u015flerdir. Takip edilen Milli yeniden g\u00fcneye, \u00e7\u00f6le ka\u00e7t\u0131. Efendiler, g\u00fcneyde Milli a\u015firetinin isyan\u0131n\u0131 bast\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken,Afyonkarahisar b\u00f6lgesinde \u00c7opur Musa ad\u0131nda bir adam da, ba\u015f\u0131na toplad\u0131\u011f\u0131 kuvvetle askerleri ordudan ka\u00e7mak i\u00e7in ayart\u0131yor ve milleteaskere gitmemeyi telkin ediyor. \u00c7opur Musa , 21 Haziran 1920 tarihinde \u00c7ivril’i bast\u0131. G\u00f6nderilen kuvvetler kar\u015f\u0131s\u0131nda ka\u00e7t\u0131 ve Yunan ordusuna kat\u0131ld\u0131. KONYA \u0130SYANI Efendiler, \u00c7opur Musa olay\u0131ndan \u00f6nce birayaklanma olay\u0131 da Konya’da oldu. 5 May\u0131s 1920 tarihinde, Konya’da birfesat derne\u011fi ke\u015ffedildi. Bu dernek \u00fcyelerinin ileri gelenleri tutuklanmaya ba\u015flad\u0131. Bir g\u00fcn sonra, tutuklanmakta olan bu ileri gelenler, halk\u0131 dak\u0131\u015fk\u0131rtarak Konya i\u00e7inde s\u0130l\u00e2hl\u0131 bir toplant\u0131 yapmaya giri\u015ftiler. Bir k\u0131s\u0131m halk da sil\u00e2hl\u0131 olarak d\u0131\u015far\u0131dan gelerek hep birlikte isyan ettiler. Konya’da bulunan komutan, elindeki kuvvetlerle cesurca hareket ederek \u00e2s\u00eeleri da\u011f\u0131tmay\u0131 ve \u00f6nayak olanlar\u0131 tutuklay\u0131p takip etmeyi ba\u015fard\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

SAVA\u015e CEPHELER\u0130N\u0130N DURUMU<\/p>\n

Efendiler, Meclis’in a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnlerde, \u00e7e\u015fitli cep helerin ne durumda olduklar\u0131n\u0131 da hep birlikte birdefa daha hat\u0131rlayal\u0131m : l. \u0130zmir Yunan Cephesi : Y\u00fcksek hey’etinizce de bilinmektedir ki, Yunanl\u0131lar \u0130z\u0131nir’e \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 zaman, orada,17′ nci Kolordu Komutan\u0131 olarak ,kararg\u00e2h\u0131yla birlikteNadir Pa\u015fa bulunuyrordu. Kuvvet olarak, Yarbay Hurrem Bey komutas\u0131nda 56′ nc\u0131 T\u00fcmen’in iki alay\u0131 vard\u0131. Bu kuvvet, \u00f6zellikle, kolordukomutan\u0131n\u0131n emriyle, d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 koydurulmaks\u0131z\u0131n, b\u00fcy\u00fcl\u00fc hakaretler alt\u0131nda, Yunanl\u0131lara teslim edilmi\u015ftir. Bu t\u00fcmenin bir alay\u0131 ( 172′ ncialay) Ayval\u0131k’ta bulunuyordu. Komutan\u0131 Yarbay Ali Bey (Afyonkarahisar Milletvekili Albay Ali Bey) idi. Yunan ordusu i\u015fgal alan\u0131n\u0131 geni\u015fletirken, Ayval\u0131k’a da asker \u00e7\u0131kard\u0131.Ali Bey, bu Yunan kuvvetine kar\u015f\u0131 28 May\u0131s 1919’da sava\u015fa giri\u015f ti. Butarihe kadar, Yunan birlikleri hi\u00e7 bir yerde ate\u015fle kar\u015f\u0131l\u0131k g\u00f6rmemi\u015fti.Aksine, baz\u0131 \u015fehir ve kasabalar halk\u0131 korkutulmu\u015f, \u0130stanbul 1-I\u00dck\u00fbmeti’nin emirlerine uyarak idare \u00e2mirleri ba\u015fta olmak \u00fczere, Yunan birliklerini \u00f6zel hey’etlerle kar\u015f\u0131lam\u0131\u015flard\u0131. Ali 234 Bey’in Ayval\u0131k b\u00f6lgesinde muharbe cephesi kurmas\u0131 \u00fczerine, yava\u015f yava\u015f Soma’da, Akhisar’da, Salihl:’de mill\u00ee cepheler olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 1919 y\u0131l\u0131n\u0131n 5 Haziran\u0131ndan ba\u015flayarak, Albay K\u00e2z\u0131m Bey (Meclis Ba\u015fkan\u0131 K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa hazret1eri), Bal\u0131kesir’deki 61′ inci T\u00fcmer’in komutas\u0131n\u0131, vek\u00e2leten \u00fczerine alm\u0131\u015ft\u0131. Daha sonra Ayval\u0131k, Soma,Akhisar kesimlerini i\u00e7ine alan Kuzey Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 yapt\u0131. FuatPa\u015fa ‘n\u0131n Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’na tayin edilmesinden sonra, K\u00e2z\u0131m Bey ‘e, Kuzey Kolordusu Komutanl\u0131\u011f\u0131 makam ve yetkisi verildi.Ayd\u0131n dolaylar\u0131nda, \u0130zmir’in i\u015fgalinden sonra, asker ve halktan baz\u0131 vatanseverler, Yunanl\u0131lara kar\u015f\u0131 savunma, halk\u0131 cesaretlendirme ve sil\u00e2hl\u0131mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t kurma gayretleriyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Bu arada \u0130zmir’den adve k\u0131yafet de\u011fi\u015ftirerek o b\u00f6lgeye gitmi\u015f olan Ce1\u00e21 Bey ( \u0130zmir Milletvekili Ce1\u00e21 Bey’dir)’in gayret ve fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 an\u0131lmaya de\u011fer. 15\/16Haziran 1919 gecesi, A1i Bey ‘in Ayval\u0131k’tan g\u00f6nderdi\u011fi kuvvetler, Bergama’daki Yunan i\u015fgal kuvvetlerini bir bask\u0131nla peri\u015fan etmi\u015flerdi. Bubask\u0131na, k\u0131smen, Bal\u0131kesir ve Band\u0131rma’dan g\u00f6nderilen kuvvetler de kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu olay \u00fczerine, Yunanl\u0131lar, da\u011f\u0131n\u0131k ve zay\u0131f m\u00fcfrezelerini geri\u00e7ekip toplamak gere\u011fini duydular. Bu arada Nazilli’yi de bo\u015faltt\u0131lar. Busebeple, Ayd\u0131n’da haz\u0131rl\u0131kta bulunurken, \u00e7evreden toplanan halk kuvvetleri bunlar\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Yunanl\u0131larla halk aras\u0131nda \u015fiddetli bir\u00e7arp\u0131\u015fma oldu. Sonunda, Yunanl\u0131lar, Ayd\u0131n’\u0131 da bo\u015falt\u0131p \u00e7ekildiler. B\u00f6ylece, 1919 y\u0131l\u0131n\u0131n Haziran ny\u0131 ortalar\u0131nda Ayd\u0131n cephesi de kuruldu. Bu b\u00f6lgede bulunan 57’ nci T\u00fcmen’in Komutan\u0131 Albay M e h m e t\u015eefik Bey ve T\u00fcmen Top\u00e7u Komutan\u0131 Binba\u015f\u0131 Hakk\u0131 Bey’di. Alaykomutanlar\u0131ndan Binba\u015f\u0131 Haci \u015e\u00fckr\u00fc Bey, mill\u00ee kuvvetlerin ba\u015f\u0131ndaY\u00fcr\u00fck Ali Efe ve Demirci Mehmet Efe vard\u0131. Sonunda Demirci Mhmet Efe, duruma h\u00e2kim olarak Ayd\u0131n Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131kendi \u00fczerine ald\u0131. Daha \u00f6nce dolay\u0131s\u0131yla arz etmi\u015ftim ki, sonradan orayag\u00f6nderdi\u011fim Albay Refet Bey (Refet Pa\u015fa) bile Demirci Mehmet Efe’nin komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmi\u015ftir. Efendiler, \u0130zmir’in \u00e7e\u015firli cephelerinde kurulan ve yava\u015f yava\u015f subaylar ve asker\u00ee birliklerle desteklenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan mill\u00ee cephelerin beslenmeleri, daha \u00e7ok, do\u011frudan do\u011fruya o b\u00f6lgeler halk\u0131 taraf\u0131ndan sa\u011flan\u0131yordu. Bunun i\u00e7in de geri b\u00f6lgelerde mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t kurulmu\u015ftu. Bu g\u00f6revin, halktan h\u00fck\u00fbmete ge\u00e7i\u015fi, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmet\u0131 nin kurulu\u015fundan sonra sa\u011flanabilmi\u015ftir. 2. G\u00fcneyde Frans\u0131z Cephesi: a) Frans\u0131z birliklerine kar\u015f\u0131 do\u011frudan cio5r\u0131\u0131ya Adana b\u00f6lgesindeMersin, Tarsus, Islahiye b\u00f6lgelerinde ve Silifke dolaylar\u0131nda mill\u00ee kuvvetler kurulmu\u015f ve \u00e7ok cesurca i\u015fe giri\u015fmi\u015flerdi. Adana’n\u0131n do\u011fu b\u00f6lgesinde, Tufan Bey ad\u0131yla hareket eden Y\u00fczba\u015f\u0131 Osman Bey ‘in kahramanl\u0131klar\u0131 kayda de\u011fer. Mill\u00ee m\u00fcfrezeler, Mersin, Tarsus, Adana \u015fehirleririn giri\u015flerine kadar sokulup h\u00e2kim oldular. Pozant\u0131’da Frans\u0131zlar\u0131ku\u015fatarak geri \u00e7ekilmeye mecbur ettiler. b) Mara\u015f’ta, Antep’te, Urfa’da \u00f6nemli muharebe ve \u00e7arp\u0131\u015fmalaroldu. Sonunda i\u015fgal kuvvetleri buradan \u00e7ekilmeye mecbur edildiler. Buba\u015far\u0131lar\u0131n kazan\u0131lmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rolleri olan K\u0131l\u0131\u00e7 A1i ve Ali SaipBey’lerin adlar\u0131n\u0131 anmay\u0131 bir g\u00f6rev sayar\u0131m. Frans\u0131z i\u015fgal b\u00f6lgelerinde ve cephelerinde mill\u00ee kuvvetler, her g\u00fcndaha esasl\u0131 bir \u015fekilde te\u015fkil\u00e2tlan\u0131yorlard\u0131. Mill\u00ee kuvvetler, ordu birlikleri ile desteklenmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015fgal kuvvetleri, her tarafta s\u0131k\u0131 ve\u015fiddetli bir \u015fekilde zorlan\u0131yordu. Efendiler, bu durum \u00fczerine Frans\u0131zlar, 1920 May\u0131s\u0131ndan ba\u015flayarak bizimle temas ve g\u00f6r\u00fc\u015fme imk\u00e2nlar\u0131 arad\u0131lar. \u00d6nce Ankara’ya \u0130stanbul’dan bir binba\u015f\u0131 ile bir sivil geldi. Bu \u015fah\u0131slar, \u0130stanbul’dan \u00f6nce Beyrut’a gitmi\u015fler. Eski Van Milletvekili Haydar Bey bunlara arac\u0131l\u0131k ediyordu. Bu bulu\u015fma ve g\u00f6r\u00fc\u015fmelerimizden elle tutulur bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kmad\u0131.Fakat, May\u0131s sonlar\u0131na do\u011fru Suriye Fevkalade Komiseri ad\u0131na hareketeden M\u00f6sy\u00f6 Duquest ad\u0131nda bir zat\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda bir Frans\u0131z Hey eti Ankara’ya geldi. Bu hey’etle yirmi g\u00fcnl\u00fck bir ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 yapt\u0131k. Bu ge\u00e7ici anla\u015fma ile, biz, Adana b\u00f6lgesinin bo\u015falt\u0131lmas\u0131na bir ba\u015flang\u0131\u00e7 haz\u0131rlama hedefini g\u00fcd\u00fcyorduk. 235 Efendiler, bu Frans\u0131z hey’etiyle yapt\u0131\u011f\u0131m yirmi g\u00fcnl\u00fck ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nde baz\u0131lar\u0131n\u0131n itirazlar\u0131na u\u011frad\u0131. Oysa,benim bu anla\u015fmay\u0131 kabul etmekle sa\u011flamak istedi\u011fim yararlar \u015funlard\u0131 : \u00d6nce, Adana b\u00f6lge ve cephelerinde bulunan ve k\u0131smen askerle detakviye edilen mill\u00ee kuvvetleri, s\u00fck\u00fbnetle yeniden d\u00fczenlemek istiyordum. Mill\u00ee kuvvetlerin bu \u00e7arp\u0131\u015fma aral\u0131\u011f\u0131nda da\u011f\u0131labileceklerini de dikkate alarak, ate\u015fkes tebli\u011fi yan\u0131nda baz\u0131 tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131 da emrettim. Bundan ba\u015fka, Efendiler, \u00f6nemli sayd\u0131\u011f\u0131m siyas\u00ee bir yararlanmay\u0131da hesaba kat\u0131yordum. B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ve H\u00fck\u00fbmeti, daha \u0130til\u00e2fDevletleri’nce elbette ki tan\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131. Aksine, memleket ve milletin kaderiyle ilgili konularda, \u0130stanbul’da Ferit Pa\u015fa H\u00fck\u00fbmeti ile ili\u015fki ve i\u015flemlerde bulunmakta idiler. Bu bak\u0131mdan, Frans\u0131zlar\u0131n \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ni bir tarafa b\u0131ralc\u0131p Ankara’da bizimle 5\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ve herhangi birkonuda uyu\u015fmalar\u0131, og\u00fcn i\u00e7in sa\u011flanmas\u0131 yararl\u0131 \u00f6nemli siyas\u00ee bir nokta idi. Bu ate\u015fkes g\u00f6r\u00fc\u015fmesinde, mill\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z i\u00e7inde olup da Frans\u0131zlar taraf\u0131ndan i\u015fgal alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f bulunan b\u00f6lgelerin tamam\u0131 ile bo\u015falt\u0131lmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k ve kesin bir dille istedim. Frans\u0131z delegeleri, bu kon\u0131\u0131da yetkialmak \u00fczere Paris’e gitmek mecburiyetini ileri s\u00fcrd\u00fcler. Yirmi g\u00fcnl\u00fckate\u015fkes anla\u015fmas\u0131, bir bak\u0131ma daha esasl\u0131 bir anla$ma yapmak i\u00e7in yetkialmaya zaman b\u0131rakmak gibi kabul edildi. Efendiler, bu g\u00f6r\u00fc\u015fme ve konu\u015fmalar\u0131m\u0131zdan bende uyanan izlenim, Frans\u0131zlar\u0131n Adana ve dolaylar\u0131n\u0131bo\u015faltacaklar\u0131 merkezinde idi. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ve inanc\u0131m\u0131, Meclis’e ifade etmi\u015ftim. Ger\u00e7i Frans\u0131zlar, ate\u015fkes s\u00fcresi sona ermeden Zonguldak’\u0131 i\u015fgaletmek suretiyle anla\u015fman\u0131n yaln\u0131z Adana b\u00f6lgesine ait oldu\u011funu g\u00f6stermek istemi\u015flerse de, biz, bu hareketin ate\u015fkesi h\u00fck\u00fcms\u00fcz b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 sonucuna vard\u0131k. Frans\u0131zlarla anla\u015fmam\u0131z bir s\u00fcre gecikti.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130STANBUL ANKARA \u0130LE TEMAS ARIYOR VE BU TEMASI NURETT\u0130N PA\u015eA SA\u011eLAMAYA \u00c7ALI\u015eIYOR<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, 9 May\u0131s 1920 g\u00fcn\u00fc Meclis’in gizli oturumunda a\u00e7\u0131klama yaparken ve Frans\u0131z me murlar\u0131 ile hey’etleri taraf\u0131ndan bizimle temas ve ba\u011flant\u0131 kurma yollar\u0131 arand\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirirken, mil letvekillerinden biri (yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam \u00c7orumMilletvekili rahmetli F u a t B e y), “birka\u00e7 g\u00fcnden beri g\u00fbya \u0130stanbul, bizimle anla\u015fmak istiyormu\u015f, bu konuda bilgi verir misiniz?” diye bir soruy\u00f6neltti. Ger\u00e7ekten, o tarihten d\u00f6rt be\u015f g\u00fcn \u00f6nce, \u0130stanbul’da Leon ad\u0131ndabir \u00c7anakkale \u00fczerinden bizi aram\u0131\u015ft\u0131. Ankara’y\u0131 bulduktan ve bizim burada bulundu\u011fumuzu anlad\u0131ktan sonra, dediler ki : “S\u00f6yleyece\u011fimiz \u015feyler pek \u00f6nemlidir. Onun i\u00e7in haberle\u015fmeyi geceye b\u0131rakal\u0131m. Ordu merkezleri de aradan \u00e7ekilsinler. O gece g\u00f6r\u00fc\u015fmediler. Fakat bir iki gecesonra yeniden arad\u0131lar. Bu defa kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan kimse eski \u0130zmir ValisiNurettin Pa\u015fa imzas\u0131yla bir telgraf yazd\u0131rd\u0131. Bu telgraf\u0131n i\u00e7indekiler\u015f\u00f6yleydi : “Ben, iki arkada\u015f\u0131mla birlikte, \u0130stanbul’un sizinle anla\u015fmas\u0131naarac\u0131l\u0131k etmeyi vatan i\u00e7in yararl\u0131 bir g\u00f6rev sayar\u0131m. Buradaki h\u00fck\u00fbmetve \u0130ngilizler buna raz\u0131 oldular. Sizin de olumlu cevab\u0131n\u0131z\u0131 bekleriz. Nurettin Pa\u015fa , telgraf\u0131n\u0131 Hey’et-i Temsiliye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na yaz\u0131yordu. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin ve H\u00fck\u00fbmeti’nin kurulu\u015fundan, \u00e7al\u0131\u015fmayaba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan ve B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve me\u015frulu\u011funu do\u011frulayan H\u0131yanet-i Vataniye Kanunu’ndan habersiz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Nurettin Pa \u015fa’n\u0131n telgraf\u0131n\u0131, Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131 olan Fevzi Pa\u015faHazretleri’neg\u00f6nderdim.Fevzi Pa\u015fa, Nurettin Pa\u015fa’ya cevap verdi. Bu cevab\u0131nda dedi ki : Telgraf\u0131n\u0131z\u0131 Hey’et-i TemsiliyeBa\u015fkanl\u0131g\u0131 na ekmekle daha er ek durumdan haberdar olmad\u0131 \u0131n\u0131zanla\u015f\u0131l\u0131yor. Ve durumu a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra K \u0130stanbul da hangi makamAnkara’da hangi makamla g\u00f6r\u00fc\u015fmek istiyor?” dedi. Bu telgrafa imzas\u0131z olarak gelen cevapta : “Telgraf\u0131 yazan kimseler \u015fimdi burada de\u011fillerdir. Bunu b\u0131rak\u0131p gittiler. Yar\u0131n saat 10.00’da size bilgi veririz.” deniliyordu. Bundan sonra Nurettin Pa\u015fa ikinci defa olarak yine arad\u0131.Bu defa. Telgraf haberle\u015fmeleriyle anla\u015fma imk\u00e2n\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, sizyetkili bir hey’eti \u0130stanbul’a g\u00f6nderin, g\u00f6r\u00fc\u015felim ve anla\u015fal\u0131m diyordu. Efendiler, biz de cevap olarak dedik ki : ” Pek do\u011frudur, ger\u00e7ektentelgrafla anla\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Fakat siz Mudanya’ya geliniz ve nevakit gelebilece\u011finizi de bildiriniz. Bizim taraf\u0131m\u0131zdan 236 da orada yetkilikimseler haz\u0131r bulunur. Bursa’ya da gereken talimat verildi.” Ondan sonra bir daha arayan olmad\u0131. Hoca M\u00fcfit Efendi (K\u0131r\u015fehir) : “Acabager\u00e7ekten Nurettin Pa\u015fa m\u0131yd\u0131? diye sordu. Ben de : ” Evet, ger\u00e7ektenNurettin Pa\u015fa’yd\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 verdim. Efendiler, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin Nurettin Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131ylayapt\u0131\u011f\u0131 bu m\u00fcracaat\u0131n Anzavur’un Bal\u0131kesir b\u00f6lgesinde yenilgiye u\u011frat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve Bolu’da ba\u015far\u0131 kazanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnlere rastlad\u0131g\u0131n\u0131da belirtmeliyim. NURETT\u0130N PA\u015eA ANKARA’DA Efendiler, Nurettin Pa\u015fa’dan bir daha telgraf almad\u0131k. Fakat, kendisi Diyarbak\u0131r’l\u0131 K\u00e2z\u0131m Pa\u015faile birlikte, 1920 y\u0131l\u0131n\u0131n Haziran ay\u0131 ortalar\u0131nda Ankara’ya geldi. Bizimlei\u015fbirli\u011fi etmeden \u00f6nce, baz\u0131 konularda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc anlamak istedi\u011finis\u00f6yledi. Birincisi, Hil\u00e2fet ve saltanat makam\u0131 \u00fczerindeki d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz; \u0130kincisi, bol\u015feviklik konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz; \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u0130til\u00e2f Devletleri’ne kar\u015f\u0131, \u00f6zellikle \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 da,sava\u015fa karar verip vermedi\u011fimiz, konular\u0131yd\u0131. G\u00f6r\u00fc\u015fme, Ziraat Okulu’ndaki kararg\u00e2h\u0131m\u0131z\u0131n bir odas\u0131nda, gece yap\u0131ld\u0131. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fme’de, Nurettin Pa\u015fa ile birlikte gelen K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa ‘dan ba\u015fka Fevzi ve \u0130smet Pa\u015fa ‘lar da haz\u0131r bulunuyorlard\u0131. Nurettin Pa\u015fa, birinci, ikinci sorulara ald\u0131\u011f\u0131 cevaplar\u0131 pek doyurucu bulmad\u0131. Fakat, \u00f6zellikle \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sorunun cevab\u0131, uzun ve hararetli tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7t\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz demi\u015ftik ki, gayemiz, mill\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z i\u00e7inde toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc ve milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak sa\u011flamakt\u0131r. Bunaengel olmak \u00fczere kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kacak kuvvet, kim ve ne olursa olsun,mutlaka \u00e7arp\u0131\u015f\u0131r ve ba\u015far\u0131 kazan\u0131r\u0131z. Bu konudaki karar ve inanc\u0131m\u0131zkesindir. \u0130\u015fte Nurettin Pa\u015fa, bir t\u00fcrl\u00fc buna inanam\u0131yor ve raz\u0131 olam\u0131yordu. Nihayet kendisine dedik ki : “Bu konuda g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi kabul etmekle, yeni g\u00f6r\u00fc\u015flere varmak ve kararlar almak s\u00f6z konusu de\u011fildir. Sen,bug\u00fcne kadar milletin iyice belirmi\u015f ve kesinle\u015fmi\u015f olan inan\u00e7lar\u0131na uyacaks\u0131n! “Ondan sonra, kendisine verebilece\u011fimiz uygun bir g\u00f6rev \u00fczerinde duruldu. Kendisinin, Konya valisi sivil g\u00f6revi ve Konya Y\u00f6resi Komutan\u0131 \u00fcnvan\u0131yla Yunan cephesinin g\u00fcneyindeki b\u00f6lgenin komutan\u0131 olmas\u0131n\u0131 uygun g\u00f6rd\u00fck. As\u0131l Bat\u0131 Cephesi i\u00e7in, komutan olarak 18 Haziran1920’de Ali Fuat Pa\u015fa’y\u0131 g\u00f6revlendirdik. Efendiler, o g\u00fcnlerde Yunan Cephesi’nde d\u00fc\u015fman\u0131n baz\u0131 haz\u0131rl\u0131klaryapt\u0131\u011f\u0131 hissedildi\u011finden, cephede duyarl\u0131k artt\u0131. Bu y\u00fczden NurettinPa\u015fa’n\u0131n g\u00f6revi kesinle\u015fmeden ve kendisini g\u00f6rev yerine g\u00f6ndermeden,acele olarak Bat\u0131 Cephesi’ne hareketim gerekti. Nurettin Pa\u015fa ‘n\u0131ng\u00f6revlendirme i\u015fleminin tamamlanmas\u0131n\u0131 Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131 bulunan \u0130smet Pa\u015fa’ya b\u0131rakt\u0131m. Ger\u00e7ekten d\u00fc\u015fman, b\u00fct\u00fcn cephe \u00fczerinde taarruza ge\u00e7mi\u015fti. Bizim birliklerimiz geri \u00e7ekiliyordu. Nurettin Pa\u015fa, cephedeki elveri\u015fsiz durumu anlay\u0131nca \u0130smet Pa\u015fa’ya g\u00f6rev kabuledebilmek i\u00e7in birtak\u0131m \u015fartlar\u0131n, h\u00fck\u00fbmet\u00e7e karar alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gere\u011finden s\u00f6z etmi\u015f. O \u015fartlara g\u00f6re, h\u00fck\u00fbmet memleketin y\u00f6netiminde ve\u00f6nemli konular\u0131nda esasl\u0131 ve kesin karar almadan \u00f6nce Nurettin Pa\u015fa’n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ve onay\u0131n\u0131 almak zorunda kalacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti’nde yer alan \u00fcyeler, Tevfik Pa\u015fa ve benzerlerigibi, olgun ya\u015fta ve tecr\u00fcbeli kimseler olmay\u0131p, gen\u00e7 birtak\u0131m kimselermi\u015f. \u0130smet Pa\u015fa, pek yad\u0131rgad\u0131\u011f\u0131 bu zihniyet ve teklifi, derhal \u015fifreylebana bildirdi. Ben de Nurettin Pa\u015fa’n\u0131n, kendisine g\u00f6rev teklif etti\u011fim zaman s\u00f6ylemedi\u011fi bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi, genel durumda bunal\u0131m ba\u015fg\u00f6stermesi \u00fczerine ortaya atm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 anlaml\u0131 buldum ve \u0130smet Pa\u015fa’ya verdi\u011fim cevapta, kendisine g\u00f6rev verilmemesini emrettim. Nurettin Pa\u015fa’n\u0131n, Yunan taaruzu ba\u015flad\u0131ktan iki gi.in sonra bana g\u00f6nderdi\u011fibir yaz\u0131da yazd\u0131klar\u0131n\u0131 dikkate de\u011fer bulmu\u015ftum. Arzu buyurursan\u0131z, buyaz\u0131y\u0131 y\u00fcksek hey’etinize oldu\u011fu gibi okuyay\u0131m : Ankara \u0130stasyonu, 24.6.1920 237 B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Y\u00fcksek Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na Efendim Hazretleri, Atanm\u0131\u015f oldu\u011fum komutanl\u0131ktan ve valilikten uzakla\u015ft\u0131nlma \u015fekli ileg\u00f6revden al\u0131nma durumunun bildirili\u015f \u015feklini hakaret sayd\u0131m. Bir devlet adam\u0131 tarafindan ileri s\u00fcr\u00fclen vatanla ilgili bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na de\u011fil,dinlenilmesine bile de\u011fer ve \u00f6nem verilmemesini ve ilgili B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ninve H\u00fck\u00fbmeti’nin oylann\u0131 al\u0131ncaya kadar bile beklenmeyerek ve taharnm\u00fcl edilmeyerek veyahut belki de buna gerek g\u00f6r\u00fclmeyerek iki veya \u00fc\u00e7 ki\u015fi gibi pek az\u00fcyenin d\u00fc\u015f\u00fcnce ve istekleriyle bu yolda i\u015flem yap\u0131lmas\u0131nda bir sak\u0131nea g\u00f6r\u00fclmemesini ve bundan dolay\u0131 da memleketin, eber yan\u0131lm\u0131yorsam b\u00f6yle bir anlay\u0131\u015flay\u00f6netilmesini millet ve memleket i\u00e7in tehlikeli saymakta oldu\u011fumun arz\u0131na, Ba\u015fkanl\u0131k y\u00fcksek makam\u0131n\u0131n m\u00fcsaadelerini rica ederim. Bug\u00fcnk\u00fc \u015fartlar i\u00e7inde, g\u00f6rev kabul\u00fcn\u00fc sak\u0131ncal\u0131 buldu\u011fum ve i\u015fbirli\u011finiyararl\u0131 g\u00f6remedi\u011fim i\u00e7in, memleketim olan Bursa’da oturmak \u00fczere, ilk trenle Ankara’dan aynlaca\u011f\u0131m\u0131 bilginize sunar, veda ederim, Efendim Hazretleri. Nurettin \u0130brahim Efendiler, benim bu yaz\u0131ya verdi\u011fim cevap da aynen \u015fuydu : 25.6.1920 T\u00fcmgeneral Nurettin Fa\u015fa’ya \u0130lgi : 24 Haziran 1920 tarihli y\u00fcksek tezkereleri. S\u00f6z konusu edilen komutanl\u0131k ve valilik g\u00f6revi, daha Mill\u00ee Savunma ve \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131klar\u0131’nca res\u0131nen zat\u0131alilerine verilmen\u0131i\u015f ve tebli\u011f edilmemi\u015fti. Bubak\u0131mdan ne atanman\u0131z ne de ayr\u0131lman\u0131z s\u00f6z konusu de\u011fildir. Yaln\u0131z, z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eenizeg\u00f6rev verilmesi dit\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f, bu konuda d\u00fc\u015f\u00fcnce ve karann\u0131z sorulmu\u015ftu, Atamadurumu daha kesinle\u015fmemi\u015f oldu\u011fu bir s\u0131rada, Genelkurmay vas\u0131tas\u0131yla \u00f6\u011frenilend\u00fb\u015f\u00fcnce ve kanaat\u0131n\u0131zdaki karars\u0131zl\u0131klar \u00fczerine, H\u00fck\u00fbmet’\u00e7e, atanman\u0131zdan vazge\u00e7ilmesine karar verildi. B\u00f6yle bir karan vermek i\u00e7in, zan buyurdu\u011funuz gibi, durumun B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin Genel Kurulu’na sunulmas\u0131, mevcut ve y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki kanunlar\u0131n gereklerinden de\u011fildir. Bursa’ya giderek orada oturman\u0131za gelince, ba\u011fl\u0131 bulundu\u011funuz askerlik mesle\u011fi dolay\u0131s\u0131yla, bu konuda Mill\u00ee SavunmaBakanl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek kat\u0131na usul\u00fcnce ba\u015fvurman\u0131z gere\u011fi tebli\u011f olunur, efendim. B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Nurettin Pa\u015fa, Bursa’ya de\u011fil Ta\u015fk\u00f6pr\u00fc’ye gitmi\u015f ve uzun zaman orada kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bundan sonra da kendisine, yeniden birka\u00e7 durumdolay\u0131s\u0131yla dokunaca\u011f\u0131z. O durumlar\u0131 da yeri geldik\u00e7e gerekti\u011fi kadara\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

T\u00dcRK\u0130YE B\u00dcY\u00dcK M\u0130LLET MECL\u0130S\u0130 H\u00dcK\u00dcMET\u0130N\u0130N DI\u015e \u0130\u015eLER\u0130 KONULARINDA VERD\u0130\u011e\u0130 \u0130LK KARAR:<\/p>\n

Efendiler, kurulan T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti’nin, d\u0131\u015fi\u015fleri konular\u0131nda verdi\u011fi ilk ka rar, Moskova ya bir hey’et g\u00f6nderilmesi olmu\u015ftur. Heyet, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Bekir Sami Bey’in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda idi. \u0130ktisat Vekili Yusuf Kemal Bey \u00fcye bulunuyordu.11 May\u0131s 1920’de Ankara’dan hareket eden hey’etin as\u0131l g\u00f6revi, Rusya ile ili\u015fki kurmakt\u0131. Rusya’n\u0131n, h\u00fck\u00fbmetimizle yapaca\u011f\u0131 anla\u015fman\u0131n baz\u0131 h\u00fck\u00fcmleri, 24 A\u011fustos 1920’de parafe edilmi\u015f olmakla birliktedurumun gere\u011fi olarak uzla\u015fmaya ba\u011flanamayan baz\u0131 noktalardan dolay\u0131gecikmi\u015ftir. Moskova Antla\u015fmas\u0131 (‘3′) diye an\u0131lan diplomatik belgeninimzas\u0131, ancak 16 Mart 1921’de m\u00fcmk\u00fcn olabilmi\u015ftir. Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, memleket i\u00e7inde yer yer kendini g\u00f6steren i\u00e7isyanlar\u0131 takip etmekte gecikmeyen ilk genel Yunan taarruzu, bak\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 yeniden bat\u0131ya \u00e7evirecektir.<\/p>\n

 <\/p>\n

YUNANLILAR’IN \u0130LK GENEL TAARRUZU 238<\/p>\n

Yunanl\u0131lar, 22 Haziran 1920’de Milne (Miln) hat t\u0131ndan genel taarruza ge\u00e7tiler. Kuvvetleri alt\u0131 t\u00fcmene \u00e7\u0131km\u0131\u015f bulunuyordu. \u00dc\u00e7 t\u00fcmenle iki koldan, Akhisar – Soma y\u00f6n\u00fcnden;iki t\u00fcmenle Salihli y\u00f6n\u00fcnden; bir t\u00fcmenle de Ayd\u0131n cephesinden taarruzettiler. D\u00fc\u015fman\u0131n kuzey kolu, 30 Haziran 1920’de Bal\u0131kesir’e girdi ve s\u00fcvarileri 2 Temmuz 1920’de Kirmast\u0131 ve Karacabey’i i\u015fgal etti. Bu d\u00fc\u015fmankar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan 61′ nci ve 56′ nc\u0131 T\u00fcmenlerimiz, Ulubat k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fc tahrip ederek Bursa’ya do\u011fru \u00e7ekildi. D\u00fc\u015fman takibe devam ederek Bursa’y\u0131da i\u015fgal etti ve ileri hatlar\u0131n\u0131 D\u00fcnboz – Aksu hatt\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fc. Bununkar\u015f\u0131s\u0131ndaki kuvvetlerimiz fazla sars\u0131ld\u0131. Eski\u015fehir’e kadar \u00e7ekildi. Busava\u015flar s\u0131ras\u0131nda \u0130ngilizler, 25 Haziran 1920’de Mudanya’ya ve 2 Temmuz 1920’de de Band\u0131rma’ya birer m\u00fcfreze \u00e7\u0131kard\u0131lar. Salihli y\u00f6n\u00fcnde do\u011fuya ilerleyen iki Yunan t\u00fcmeni de, 24 Haziranda Ala\u015fehir’e girdi. Daha sonra ilerleyerek 29 A\u011fustosta U\u015fak’\u0131 zaptettive Dumlup\u0131nar s\u0131rtlar\u0131 elimizde kalmak \u00fczere, bu b\u00f6lgeye kadar ilerledi.Bu d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan 23′ \u00fcnc\u00fc T\u00fcmen ve mill\u00ee kuvvetlerimiz\u00e7ok kay\u0131p verdi ve zay\u0131flad\u0131. Ayd\u0131n’dan ilerleyen bir Yunan kolu da, Nazilli’ye kadar geldi. Bu harek\u00e2t s\u0131ras\u0131nda, t\u00fcmenlerimizin kuru birer kadro halinde olduklar\u0131n\u0131, harp malzemelerinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hen\u00fcz takviyelerine deimk\u00e2n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilirsiniz. Efendiler, bizzat Eski\u015fehir’e ve oradan da ileri b\u00f6lgelere gittim. Gerek orada gerek ba\u015fka b\u00f6lgelerde bulunan kuvvetlerimizin d\u00fczene sokulmas\u0131n\u0131 emrettim. Yeniden, d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda, d\u00fczenli komutaya ba\u011fl\u0131cepheler kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

YUNAN TAARUZU KAR\u015eISINDA M\u0130LL\u0130 CEPHELER\u0130N BOZULMASI \u00dcZER\u0130NE MECL\u0130S’TE \u015e\u0130DDETL\u0130 H\u00dcCUM VE ELE\u015eT\u0130R\u0130LER<\/p>\n

Efendiler, Yunan taaruzu ve mill\u00ee cephelerin bozulmas\u0131, Meclis’te b\u00fcy\u00fck bir s\u0131k\u0131nt\u0131ya, \u015fiddetli h\u00fccum ve ele\u015ftirilere yol a\u00e7t\u0131. B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin 13 Temmuz 1920 g\u00fcn\u00fc, 41′ inci toplant\u0131s\u0131nda kusurlar\u0131ndan ve idaresizliklerinden dolay\u0131, Bursa Komutan\u0131 Bekir Sami ve Valisi H\u00e2cim Muhittin Bey’lerin ve Ala\u015fehir Komutan\u0131 \u00c2\u015fir Bey’in ne i\u00e7in harp divan\u0131na verilmedikleridendolay\u0131, Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda gensoru \u00f6nergeleri okundu. Bu \u00f6nergenin sahibi, Afyonkarahisar Milletvekili Mehmet \u015e\u00fckr\u00fcBey’di. Sinop Milletvekili Hakk\u0131 H\u00e2mi Bey’in de derhal cezaland\u0131rma konusundaki\u0131srar\u0131 “bravo” sesleriyle kar\u015f\u0131lan\u0131yordu. \u00d6nerge sahibi olan Mehmet \u015e\u00fckr\u00fc Bey’in,Biz sorumlu tutulduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek istiyoruz!”feryad\u0131 \u00fczerine, gensoru kabul ediliyor. Soru\u015fturma g\u00fcn\u00fc olarak tespit edilen 14 A\u011fustos 1920’de, Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131 cevap verdi. Fakat bir t\u00fcrl\u00fc inand\u0131rmak ve yat\u0131\u015ft\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn olam\u0131yordu. Karahisar Milletvekili \u015e\u00fckr\u00fc Bey “Anket” (ls) istiyor. Di\u011fer bir milletvekili baz\u0131subay ve komutanlar\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131n tabi\u00ee oldu\u011fundan s\u00f6z ederek bir\u00e7ok \u00f6rnekler s\u0131ral\u0131yor. Ba\u015fka bir milletvekili, asker geri \u00e7ekilirkenbir komutan\u0131n otuz alt\u0131 deve e\u015fya g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Ba\u015fkabir milletvekili de Yunan ordusunun k\u0131sa bir zaman i\u00e7inde Akhisar’danMarmara sahillerine var\u0131ncaya kadar, b\u00fct\u00fcn \u015fehir ve k\u00f6yleri y\u0131ld\u0131r\u0131m h\u0131z\u0131yla istil\u00e2 etti\u011finden s\u00f6z ederek, Bursa fel\u00e2keti dolay\u0131s\u0131yla u\u011fram\u0131\u015f oldu\u011fumuz korkun\u00e7 zarar, d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fcnde, Anadolu’da savunma denilen \u015feyin bir g\u00f6z korkulu\u011fu oldu\u011funa genel bir kanaat uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r” diyor ve bu b\u00fcy\u00fck bozgunun sorumlular\u0131n\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131 istiyordu. Efendiler, uzun ve ate\u015fli olarak devam eden tart\u0131\u015fmalara, benim dekar\u0131\u015fmam gerekti. Ortaya \u00e7\u0131kan bu \u00e7ok ac\u0131 durumda, Meclis’in \u00fcz\u00fcnt\u00fc veilgisini takdir ettikten sonra, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve duygular\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rmak maksad\u0131yla konu\u015fma ve a\u00e7\u0131klamalar yapt\u0131m. Benim s\u00f6zlerime kar\u015f\u0131 da yap\u0131lanufak tefek h\u00fccumlara cevap verdikten sonra, genel a\u00e7\u0131klamalar yeterlig\u00f6r\u00fcld\u00fc. Efendiler, ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 Meclis tutanaklar\u0131nda okudu\u011funuz bu ate\u015flig\u00f6r\u00fc\u015fmelerden \u00f6nce, 26 Temmuz 1920 g\u00fcn\u00fc de, gizli bir oturumda bunabenzer bir g\u00f6r\u00fc\u015fme olmu\u015ftu. Orada da uzun 239 a\u00e7\u0131klamalar yapmaya mecburolmu\u015ftum. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u00fcz\u00fcnt\u00fc ve \u0131zt\u0131rap sonucu yap\u0131lmakta olan tenkit vetekliflerde bu yenilgiyi do\u011furan ger\u00e7ek sebepler sanki unutulmu\u015f gibiydi. B\u00fct\u00fcn fel\u00e2ketin sebebi olmak \u00fczere, daha kurulal\u0131 ve \u00fczerine g\u00f6revy\u00fckleneli iki ay bile ge\u00e7memi\u015f olan Bakanlar Kurulu’nu sorumlu tutmakgayesi g\u00fcd\u00fcl\u00fcyordu. Bir y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir zamandan beri, Yunan ondusunun\u0130zmir b\u00f6lgesinde yerle\u015fmi\u015f ve durmadan haz\u0131rlanmakta bulunmu\u015f oldu\u011fu, buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’nin ordumuzu s\u00fcrekli olarak felceu\u011fratacak \u015fartlar haz\u0131rlamakla me\u015fgul oldu\u011fu ve milletin kendili\u011findenkurabildi\u011fi mill\u00ee kuvvetleri da\u011f\u0131t\u0131p yok ettirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktan ba\u015fka bir\u015fey yapmad\u0131\u011f\u0131 asla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fcyordu. E\u011fer bu bir y\u0131l i\u00e7irisinde Yunan kuvvetleri kar\u015f\u0131s\u0131nda, az\u00e7ok bir varl\u0131k g\u00f6sterilmi\u015f idiyse, bunun da be\u015f onfedak\u00e2r\u0131n kendili\u011finden g\u00f6sterilmi\u015f bulunan azim ve gayretlerinin \u00fcr\u00fcn\u00fcoldu\u011funu insafla g\u00f6rmek istemiyorlard\u0131. Asker\u00ee harek\u00e2t\u0131, ger\u00e7ek durumukavrayarak ve askerli\u011fin gereklerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarak d\u00fc\u015f\u00fcnen ve inceleyen yoktu. S\u00f6ylenilen s\u00f6zler, ya vatanseverlik duygusunun s\u00fcr\u00fckledi\u011fi co\u015fkunlukla veyahut a\u015f\u0131r\u0131 uluyarl\u0131k sonucu olarak feryad ve figan halinde dile getiriliyordu. S\u00f6z s\u00f6yleyenler i\u00e7inde, ender olmakla birliktemill\u00ee inanc\u0131 ve vatana ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcpheli olanlar bile vard\u0131. S\u00f6z konusu etti\u011fimiz bu gizli oturumda, uzun a\u00e7\u0131klamalar\u0131m s\u0131ras\u0131nda \u00f6zellikle demi\u015ftim ki : “Fel\u00e2ket ba\u015fa gelmeden \u00f6nce, onu \u00f6nlemeve ona kar\u015f\u0131 savunma \u00e7arelerini d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir.” Geldikten sonra \u00fcz\u00fclmenin yarar\u0131 yoktur. Yunan taaruzu yap\u0131lmadan \u00f6nce yap\u0131laca\u011f\u0131 kuvvetli bir ihtimalle biliniyordu. E\u011fer bunu \u00f6nleyecek \u00e7are ve tedbirler bulunamam\u0131\u015fsa, bunun sorumlulu\u011fu T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ne veonun H\u00fck\u00fbmeti’ne ait olamaz. B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin sorumluluk mevkiine geldikten sonra almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tedbirler, bir y\u0131l \u00f6ncesinden beri\u0130stanbul H\u00fck\u00fbmetleri taraf\u0131ndan, b\u00fct\u00fcn milletle birlikte ve ciddiyetleal\u0131nmaya ba\u015flanmak gerekti. Baz\u0131 kuvvetlerin cepheden al\u0131n\u0131p i\u00e7 isyanlar\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131na memur edilmesi, Yunan kuvvetleri kar\u015f\u0131s\u0131nda bulundurulmas\u0131ndaki yarardan daha \u00f6nemli ve zarur\u00ee idi. Yine de \u00f6yledir. Ger\u00e7i Bursa’da b\u0131rak\u0131lmas\u0131 zarur\u00ee olan bir t\u00fcmen, Adapazar\u0131 isyan b\u00f6lgesineg\u00f6nderilen iki t\u00fcmen, Hendek’te da\u011f\u0131lan bir t\u00fcmen, yani d\u00f6rt t\u00fcmen; Zile, Yenihan b\u00f6lgesinde \u00e2s\u00eelerle u\u011fra\u015fan bir t\u00fcmen ve b\u00fct\u00fcn bu d\u00fczenliordu kuvvetlerine yard\u0131m eden mill\u00ee m\u00fcfrezeler, cephede bulundurulabilseydiler, belki de d\u00fc\u015fman taarruzu bu kadar geli\u015femezdi. Fakat, memleketin huzuru ve milletin kurtulu\u015f gayesi noktas\u0131nda birle\u015fip dayan\u0131\u015fmasa\u011flanamad\u0131k\u00e7a, bir d\u0131\u015f d\u00fc\u015fman\u0131n istil\u00e2 ad\u0131mlar\u0131n\u0131 durdurmaya \u00e7al\u0131\u015fmakne m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ne de bundan k\u00f6kl\u00fc bir yarar ve sonu\u00e7 al\u0131nabilir. Ancak,memleket ve millet\u00e7e dedi\u011fim durum korunabilirse, d\u00fc\u015fman\u0131n herhangibir zamandaki ba\u015far\u0131s\u0131 ve bunun sonucu olarak fazla toprak ele ge\u00e7irmi\u015folmas\u0131, ge\u00e7ici olmak niteli\u011finden kurtulamaz. Birlikte ve ama\u00e7ta azimliolan ve \u0131srar eden millet, gururlu ve sald\u0131rgan her d\u00fc\u015fman\u0131 eninde sonunda bu gurur ve sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131ndan pi\u015fman k\u0131labilir. Onun i\u00e7in i\u00e7 isyanlar\u0131 bast\u0131rmak, elbette Yunan taarruzunu durdurmaktan daha \u00f6nemlidir.Zaten, cepheden i\u00e7 isyanlara kar\u015f\u0131 kuvvet ayr\u0131lmam\u0131\u015f olsayd\u0131, sonucunba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olabilece\u011fini farzetmek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. S\u00f6z geli\u015fi, d\u00fc\u015fman kuzey cephesine \u00fc\u00e7 t\u00fcmenle sald\u0131rd\u0131. Bizim orada cepheye yetebilecek kuvvetimizyoktu.Fil\u00e2n noktada, fil\u00e2n derede, fil\u00e2n k\u00f6ydeki kuvvetimiz yahut daoralardaki subay veya komutan\u0131m\u0131z, d\u00fc\u015fman\u0131n ge\u00e7mesine m\u00fcsaade etmeseydi, bu fel\u00e2ket ba\u015f\u0131m\u0131za gelmezdi” \u015feklinde feryat etmekte anlam yoktur. Tarihte yar\u0131lmam\u0131\u015f ve yar\u0131lmayan cephe yoktur. \u00d6zellikle, s\u00f6z konusu olan cephe, savunmaya ayr\u0131lan kuvvetle orant\u0131l\u0131 dar bir cephe olmay\u0131pda, b\u00f6yle y\u00fczlerce kilometre geni\u015fli\u011finde ise, bu cephenin \u015furas\u0131nda veburas\u0131nda bulunan zay\u0131f bir kuvvetin, sonuna kadar savunmas\u0131n\u0131 kabuletmek, b\u00fct\u00fcn tasavvur ve muhakemeleri yan\u0131lg\u0131ya s\u00fcr\u00fckler. Cepheler delinebilir, buna kar\u015f\u0131 tedbir, delinen k\u0131sm\u0131 derhal kapamaktan ibaretti. Buise, cephe \u00fczerindeki kuvvetlerden ba\u015fka, geride, yedekte, kuvvetli detekler bulundurmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Oysa, Yunan ordusu kar\u015f\u0131s\u0131ndakimill\u00ee cephemiz bu durumda ve bu kuvvette miydi? B\u00fct\u00fcn Bat\u0131 Anadoluillerimizde, Ankara ve dolaylar\u0131nda, daha do\u011frusu b\u00fct\u00fcn memlekette,kuvvet denilecek bir asker\u00ee birlik b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f m\u0131yd\u0131?<\/p>\n

 <\/p>\n

C\u0130DD\u0130 B\u0130R ASKER\u0130 TE\u015eK\u0130LAT KURAB\u0130LMEK VE BUNDA BA\u015eARI SA\u011eLAYA\u0130LMEK \u0130\u00c7\u0130N ZAMAN \u015eARTTIR<\/p>\n

Sava\u015f hatlar\u0131na yak\u0131n k\u00f6yler halk\u0131n\u0131n yapabilece\u011fini sanmadan, hayal\u00ee sonu\u00e7lar beklemek ak\u0131ll\u0131ca birbekleyi\u015f olamaz.Memleketin b\u00fct\u00fcn kuvvet kaynak lar\u0131ndan yararlanma \u015fartlar\u0131na ve yetkilerine 240 sahipolduktan sonra bile, cidd\u00ee bir asker\u00ee te\u015fkil\u00e2t kurabilmek ve bundan ba\u015far\u0131 sa\u011flayabilmeki\u00e7in zaman \u015fartt\u0131r. Bursa’da Bekir Sami Bey’in emrine verilen kuvvetin esas\u0131,\u0130zmir’de t\u00fcfek att\u0131r\u0131lmaks\u0131z\u0131n Yunanl\u0131lara teslim edilen ve Yunan gemileriyleMudanya’ya \u00e7\u0131kar\u0131lan iki alay kadrosu de\u011fil miydi?Bu kuvvetin moralini d\u00fczeltmeki\u00e7in istanbul H\u00fck\u00fbmetleri herhangi bir tedbir alm\u0131\u015flar m\u0131yd\u0131? \u0130stanbulH\u00fck\u00fbmetleri de\u011fil miydi ki, Yunan taaruzundan \u00f6nce, Bal\u0131kesir’de savunmaya \u00e7al\u0131\u015fan kuvvetlerimizin arkalar\u0131nda Anzavur’u sald\u0131rtt\u0131?Yine \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti, Halife ve Padi\u015fah de\u011fil miydi ki, Yunan Cephesi’nde kullan\u0131lacak olduk\u00e7a kuvvetli bir t\u00fcmeni, 24′ \u00fcnc\u00fc T\u00fcmeni Hendek – D\u00fczce yolunda, Hil\u00e2fet Ordusu ve \u00e2s\u00eelerin gruplar\u0131 taraf\u0131ndanaldat\u0131larak da\u011f\u0131tt\u0131rm\u0131\u015f ve komutanlar\u0131n\u0131 \u015fehit ettirmi\u015fti. Memleketin al\u0131nyaz\u0131s\u0131n\u0131n sorumlulu\u011funu yeni \u00fczerine alm\u0131\u015f olanH\u00fck\u00fbmet, bu tarihteki \u015fartlar i\u00e7inde acaba seferberlik yapabilmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnebilir miydi? Memleketin neredeyse ba\u015ftan ba\u015fa Halife’nin fetvas\u0131h\u00fckm\u00fcn\u00fc yerine getirmeye s\u00fcr\u00fcklenip zorland\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada, milleti askere\u00e7a\u011f\u0131rarak do\u011fru ve m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclebilir miydi? Bundan ba\u015fka, b\u00fct\u00fcnmilleti sil\u00e2h alt\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rmadan \u00f6nce, sil\u00e2h say\u0131s\u0131n\u0131n, eldeki sil\u00e2h\u0131 kullan\u0131l\u0131r durumda tutabilmek i\u00e7in cephane ve para miktarlar\u0131 ile kaynaklar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi zarur\u00ee de\u011fil miydi? Durumu incelerken ve tedbir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, ac\u0131 daolsa ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmekten bir an olsun uzak kalmamak gerekir. Kelimizi ve birbirimizialdatmak i\u00e7in l\u00fczum ve mecburiyet yoktur.Biz durumun ve cephelerin ihtiyac\u0131ndanhabersiz de\u011filiz. Her taraftan ad\u0131ma say\u0131s\u0131z telgraflar gelmektedir :”B\u00fcy\u00fck \u00e7apta d\u00fczenli kuvvetler g\u00f6nderiniz, \u015fu kadar cephane g\u00f6nderiniz,bunlar gelmezse burada yeniliriz denilmekte,tehlike ve ate\u015f i\u00e7inde bulunman\u0131z\u0131n verdi\u011fi heyecan dolay\u0131s\u0131yla, durum ac\u0131 bir dille anlat\u0131lmaktakd\u0131r. Bizim g\u00f6revimiz ve durumumuz, onlar\u0131n \u00fcz\u00fcnt\u00fc ve heyecan\u0131na kat\u0131larak halk\u0131n maneviyat\u0131n\u0131 k\u0131rmak de\u011fildir. Alcsine, ac\u0131lara direnme g\u00fcc\u00fc, sebat ve \u00fcmit verecek \u015fekildehareket etmektir. Bundan sonra, elbette durumlar de\u011fi\u015fecek, b\u00fct\u00fcn memleket ve millete ger\u00e7ekten \u00fcmit ve g\u00fcven verecek tedbirler uygulanacakt\u0131r. Art\u0131k bunaengel kalmam\u0131\u015ft\u0131r. H\u00fck\u00fbmet bir k\u0131s\u0131m do\u011fumlular\u0131 da sil\u00e2h alt\u0131na alabilecektir. YE\u015e\u0130LORDU Sayg\u0131de\u011fer Efendiler; Baz\u0131 bulan\u0131k meselelerin kolayl\u0131kla ayd\u0131nlanmas\u0131nayard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 sand\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in y\u00fcksek heyetinize, bir Yesilordu dans\u00f6z edece\u011fim : T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin ve H\u00fck\u00fbmeti’nin kurulu\u015fundansonra, Ankara’da, Ye\u015filordu ad\u0131 alt\u0131nda bir dernek kuruldu. Bu derne\u011finilk kurucular\u0131, pek yak\u0131n ve bilinen arkada\u015flard\u0131. Kurulu\u015f amac\u0131n\u0131a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in, i\u00e7 isyanlar\u0131 ve bu isyanlara kar\u015f\u0131 g\u00f6nderilen ordu kuvvetlerinin ve mill\u00ee m\u00fcfrezelerin g\u00f6sterdikleri baz\u0131 durum ve manzaralar\u0131hat\u0131rlamak gerekir. \u00c2s\u00eelerin, ordunun erlerine Halife’nin fetvas\u0131ndan, Padi\u015fah’\u0131n askerli\u011fi affetti\u011finden, Ankara’daki h\u00fck\u00fbmetin me\u015fru olmad\u0131\u011f\u0131ndanbahsederek, onlar\u0131 kolayl\u0131kla kand\u0131rd\u0131klar\u0131 defalarca g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Ger\u00e7ekten de, bir\u00e7ok yerde, baz\u0131 ordu erleri \u00e2s\u00eelerle \u00e7arp\u0131\u015facak yerde, aksinesil\u00e2hlar\u0131n\u0131 b\u0131rakarak k\u00f6ylerine, memleketlerine savu\u015fuyorlard\u0131. Mill\u00ee m\u00fcfrezelerin ink\u0131l\u00e2b\u0131n gayesini daha kolay anlad\u0131klar\u0131 ve \u00e2s\u00eelerin aldatmacalar\u0131na kap\u0131lmad\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu sebeple, Osmanl\u0131 ordusunun art\u0131klar\u0131 denebilecek olan, o tarihlerdeki yorgur, bezgin ve yeni ink\u0131l\u00e2p \u00fclk\u00fcs\u00fcne g\u00f6re yeti\u015ftirilmemi\u015f birliklerle ink\u0131l\u00e2b\u0131 ba\u015farma konusundakig\u00fc\u00e7l\u00fckler, hissedilir bir derecedeydi. Orduyu yeni bir zihniyetle \u015fuurlubir duruma getirmenin, o g\u00fcnlerin \u015fartlar\u0131 i\u00e7inde pek g\u00fc\u00e7 olaca\u011f\u0131 san\u0131l\u0131yordu. Bu bak\u0131mdan aran\u0131lan vas\u0131flar\u0131 ta\u015f\u0131yan, \u015fuurlu kimselerden se\u00e7ilmi\u015f ve ink\u0131l\u00e2p i\u00e7in g\u00fcvenilir bir te\u015fkil\u00e2t kurma d\u00fc\u015f\u00fcncesi, baz\u0131 kimselerin kafas\u0131nda yer etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Biribirini kovalayan, kanl\u0131 ve tehlikeli durumlar g\u00f6steren i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar kar\u015f\u0131s\u0131nda, bu belirtti\u011fim d\u00fc\u015f\u00fcnceve e\u011filim kuvvetlendi.Nihayet, baz\u0131 kimseler, b\u00f6yle bir kurulu\u015f v\u00fccudagetirmek \u00fczere fiilen te\u015febb\u00fcse ge\u00e7tiler. Ben, bir yandan ordumuzu canland\u0131rmak ve g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in \u00e7areler ararken, bir yandan da her t\u00fcrl\u00fcsak\u0131ncalar\u0131na ra\u011fmen, her yerde, ister istemez kurulmu\u015f olan mill\u00ee m\u00fcfrezelerden yararlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. Fakat, cidd\u00ee bir disiplin, kay\u0131ts\u0131z\u015farts\u0131z ve teredd\u00fcts\u00fcz itaat isteyen \u00f6nemli askerlik g\u00f6revlerinin ancak d\u00fczenli bir ordu ile yerine getirilebilece\u011fi ger\u00e7e\u011fini 241 unutmaya elbette imkanyoktu. Mill\u00ee m\u00fcfrezelerden yararlanma, zaman kazanma maksad\u0131na dayanabilirdi. \u015e\u00fcphesiz, kullan\u0131lmalar\u0131 zarur\u00ee olan mill\u00ee m\u00fcfrezelerin, se\u00e7kinve \u015fuurlu kimselerden kurulabilmesi arzu edilirdi. Ye\u015filordu te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131n ilk kurucular\u0131 aras\u0131nda bulunan yak\u0131n arkada\u015flar, s\u0131rf bana yard\u0131m maksad\u0131yla ve beni ayr\u0131ca yormamak d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, kendileri te\u015febb\u00fcse ge\u00e7erek \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 uygun g\u00f6rm\u00fc\u015fler. Bana, yaln\u0131z, yararl\u0131 bir i\u015f yapacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek, k\u0131saca bu te\u015febb\u00fcslerindens\u00f6z etmi\u015flerdi. Ben, ger\u00e7ekten pek me\u015fgul oldu\u011fum i\u00e7in, arkada\u015flar\u0131n bute\u015feb\u00fcsleri ile uzunca bir s\u00fcre ilgilenemedim. Ye\u015filordu te\u015fkil\u00e2t\u0131 bir bak\u0131ma gizli bir te\u015fkil\u00e2t olarak kurulmu\u015f ve olduk\u00e7a geni\u015flemi\u015f. Genel Sekreteri Hakk\u0131 Behi\u00e7 Bey ve Ankara’daki y\u00f6netim kurulu \u00f6nemli veesasl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015flar. Bas\u0131l\u0131 t\u00fcz\u00fckleri ve g\u00f6revli memurlar\u0131 hertarafa g\u00f6nderilmi\u015f. Yaln\u0131z, bir noktay\u0131 da i\u015faret etmeliyim ki, Ye\u015filordute\u015fkil\u00e2t\u0131 ile me\u015fgul olanlar, benim bu i\u015fi bildi\u011fimi, uygun oldu\u011fumu veistedi\u011fimi s\u00f6ylediklerinden, her tarafta benim ad\u0131ma te\u015fkil\u00e2t\u0131 geni\u015fletmeye ve g\u00fc\u00e7lendirmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar \u00e7o\u011falm\u0131\u015f. Faaliyete ge\u00e7mi\u015f olan te\u015fkil\u00e2t,yaln\u0131zca mill\u00ee m\u00fcfrezeler olu\u015fturmak gibi s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alandan \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve\u00e7ok genel bir amaca da y\u00f6nelmi\u015f. Te\u015fkil\u00e2t\u0131n kurucular\u0131 aras\u0131na, milletvekili olan \u00c7erkez Re\u015fitB e y ve Ankara \u00fczerinden Yozgat’a gidip gelir ken olacak, \u00c7erkez Ethem ve karde\u015fi Tevfik Bey’ler girmi\u015fler. Bundan ba\u015fka Ethemve Tevfik Bey m\u00fcfrezelerinin b\u00fct\u00fcn adamlar\u0131 Ye\u015filordu’nun \u00e2deta temelini olu\u015fturmu\u015flar.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7ERKEZ ETHEM VE KARDE\u015eLER\u0130N\u0130N \u0130LK DEFA D\u0130KKAT\u0130 \u00c7EKMEYE BA\u015eLAYAN BAZI TAVIR VE DAVRANI\u015eLARI<\/p>\n

Efendiler, bu giri\u015ften sonra, \u00c7erkez Ethem Beyve karde\u015flerinin, ilk defa dikkati \u00e7ekmeye ba\u015flayanbaz\u0131 tav\u0131r ve davran\u0131\u015flar\u0131 hakk\u0131nda y\u00fcksek hey’etinizi ayd\u0131nlatmak isterim. \u00c7erkez Ethem Bey mill\u00ee bir m\u00fcfreze ile \u00f6nce A n z a v u r’ un takibinde ve sonra da D\u00fczce isyan\u0131nda, ba\u015far\u0131l\u0131 baz\u0131 hizmetleryapm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, Yozgat’a gitmek \u00fczere Ankara’ya \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman ,hemen herkesten iltifat ve takdirler g\u00f6rd\u00fc. \u015e\u00fcphesiz, kendisini abartmal\u0131bir tarzda be\u011fenenler ve \u00f6venler de bulunmu\u015ftur. Ethem Bey ve karde\u015flerinindaha sonraki davran\u0131\u015flar\u0131, g\u00f6rd\u00fckleri \u00f6v\u00fcc\u00fc muameledenma\u011frur olduklar\u0131n\u0131 ve baz\u0131 hayallere kap\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. EthemBey ve karde\u015flerinden Tevfik Bey, Yozgat’ta, isyan\u0131 bast\u0131rmaklame\u015fgul olduklar\u0131 s\u0131rada, kendilerine yak\u0131n uzak ne kadar asker\u00ee ve mill\u00eekomutanlar\u0131m\u0131z varsa, bunlar\u0131n r\u00fctbe ve mevkilerine de\u011fer vermeksizinhepsine birer birer a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 ve sald\u0131rgan davran\u0131\u015flarda bulunmaktahi\u00e7bir sak\u0131nca g\u00f6rmemeye ba\u015flad\u0131. Ethem Bey’in \u015fahs\u0131n\u0131, niteli\u011finive de\u011ferini tan\u0131mayan komutanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, memleketin ate\u015f i\u00e7inde bulundu\u011funu ve Ethem Bey’in abartmal\u0131 olarak i\u015fittikleri hizmetinid\u00fc\u015f\u00fcnerek, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar kendisiyle fazla \u00e7eki\u015fmeden ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015flard\u0131. Bundan c\u00fcr’et alan Ethem ve karde\u015fi Tevfik Bey’ler, T\u00fcrk ordusunda de\u011ferli hi\u00e7bir subay ve komutan bulunmad\u0131\u011f\u0131 ve kendilerininherkesten \u00fcst\u00fcn birer kahraman olduklar\u0131 zann\u0131na kap\u0131lm\u0131\u015flar ve bu zanlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa pervas\u0131zca herkese s\u00f6ylemekten \u00e7ekinmemeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131.Do\u011frudan do\u011fruya valilere ve herkese emirler veriyorlar veemirlerinin yerine getirilmemesi halinde idam edilecekleri g\u00f6zda\u011f\u0131n\u0131 daekliyorlard\u0131. Ethem Bey, Ankara ve Ankara’daki h\u00fck\u00fbmet \u00fczerinde bile otorite kurma denemesinde bulunmu\u015ftur. S\u00f6zde, Yozgat isyan\u0131, Yozgat’\u0131n ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu Ankara valisinin k\u00f6t\u00fc idaresinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f; bundan dolay\u0131 isyana sebep olanlar i\u00e7in uygulad\u0131\u011f\u0131 cezay\u0131, ki o ceza as\u0131larakidamd\u0131, Ankara valisi i\u00e7in de olay yerinde do\u011frudan do\u011fruya kendisi uygulamaya karar vermi\u015fti. Yozgat’a g\u00f6nderilmesini istedi\u011fi Ankara valisi Mill\u00ee M\u00fccadele’de fevkal\u00e2de hizmet etmi\u015f, yararl\u0131k g\u00f6stermi\u015f ve g\u00f6stermekte olan Yahya Galip Bey’di.Yahya Galip Bey’in, hizmeti\u00f6zellikle bizce takdir edilmi\u015f pek gerekli ve yararl\u0131 bir zat oldu\u011fu biliniyordu. \u0130\u015fte b\u00f6yle bir zat\u0131, kendi eline, idam sehpas\u0131na vermeye bizi mecbur etmekle en b\u00fcy\u00fck otorite ve etkiyi kazanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Elbette Yahya Galip Bey’i veremezdik ve vermedik. Ethem ve karde\u015fleri bu konu \u00fczerinde fazla \u0131srar edemediler. Fakat Yozgat’ta, \u00f6zelliklemilletvekillerine:”Ankara’ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131n\u0131Meclis \u00f6n\u00fcnde asaca\u011f\u0131m”yollu bo\u015fbo\u011fazl\u0131klar\u0131 duyulmu\u015ftur. Yozgatmilletvekili S\u00fcleyman S\u0131rr\u0131 Bey’de bu bo\u015fbo\u011fazl\u0131\u011f\u0131 i\u015fitenlerdendir.Biz, b\u00fct\u00fcn duyup \u00f6\u011frendiklerimize ra\u011fmen bu karde\u015fleri daima 242 yararlanabilece\u011fimiz bir durumda bulundurmak yolunu tercih ettik. Bu sebeple kendilerini idare ettik. Yozgat’tan sonra Ankara \u00fczerinden K\u00fctahya b\u00f6lgesine g\u00f6nderdik. Bu konuya tekrar d\u00f6nmek \u00fczere, s\u00f6z\u00fc as\u0131l konumuz olan Ye\u015filordu’ya getirece\u011fim. Bilginize sunmu\u015ftum ki, her yerde, Ye\u015filordu te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131 benim ad\u0131makuruyorlard\u0131. \u015eahsen tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m kimselerden birinin, ErzurumluNaz\u0131m Nazmi Bey’in, g\u00f6revli bulundu\u011fu Malatya’dan g\u00f6nderdi\u011fibir mektupta, Ye\u015filordu te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131n beni sevindirecek bi\u00e7imde geni\u015fletilmesine\u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildiriliyordu. Bu haberden uyanarak, bu gizli dernekhakk\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar yapt\u0131m. Bu derne\u011fin nitelik bak\u0131m\u0131ndan zararl\u0131 bir\u015fekil ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne vard\u0131m. Hemen kapat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.Bu konuda tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m arkada\u015flar\u0131 ayd\u0131nlatt\u0131m. G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc s\u00f6yledim. Onlarda gere\u011fini yerine getirdiler. Fakat, Genel Sekreter olan Hakk\u0131 Behi\u00e7Bey, derne\u011fin kapat\u0131lmas\u0131 ile ilgili teklifimin yerine getirilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Ben, kapatt\u0131r\u0131r\u0131m, dedim. Bunun da imk\u00e2ns\u0131zoldu\u011funu, \u00e7\u00fcnk\u00fc, durumun tahminden daha b\u00fcy\u00fck ve daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funuve bu derne\u011fi kurmu\u015f olanlar\u0131n sonuna kadar maksatlar\u0131ndan ayr\u0131lmayacaklar\u0131 hususunda birbirlerine s\u00f6z vermi\u015f olduklar\u0131n\u0131 kendine has bir tav\u0131rla s\u00f6yledi. Olaylar g\u00f6sterdi ki, biz bu gizli derne\u011fin faaliyetine son vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z halde, tam olarak ba\u015faramad\u0131k. Re\u015fit,Ethem veTevfik karde\u015fler ba\u015fta olmak \u00fczere, dernek ileri gelenlerinden bir k\u0131sm\u0131 bu defa faaliyetlerine y\u0131k\u0131c\u0131 y\u00f6nde ve bize kar\u015f\u0131 olarak devam etmi\u015flerdir.Eski\u015fehir’de \u00e7\u0131kartt\u0131klar\u0131 Yeni D\u00fcnya gazetesi ile de, d\u00fc\u015f\u00fcnce vemaksatlar\u0131n\u0131 sald\u0131rgan bir \u015fekilde yay\u0131nlat\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

CELALETT\u0130N AR\u0130F, H\u00dcSEY\u0130N AVN\u0130 BEYLER\u0130N ERZURUM’A G\u0130D\u0130\u015e\u0130 VE ORADA ORTAYA ATTIKLARI MESELELER<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, takibini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm s\u0131raya g\u00f6re, y\u00fcksek hey’etinizi biraz Do\u011fu Cephemizle me\u015fgul edece\u011fim. Ancak, \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m durumdan evvelki bir safha vard\u0131r ki, \u00f6nce onu a\u00e7\u0131klamak gerekiyor. Birinci B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nde \u0130kinci Ba\u015fkan olan Erzurum MilletvekiliCel\u00e2lettin Arif Bey 15 A\u011fustos 1920 tarihli bir dilek\u00e7eyleMeclis’ten iki ay s\u00fcreyle izin ald\u0131. \u0130leri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc mazeret, zihin yorgunlu\u011fundan ileri gelen s\u00fcrekli ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 idi. Ayn\u0131 zamanda, \u00e7oktan beri g\u00f6rmedi\u011fi se\u00e7im b\u00f6lgesinde de incelemeler yapmak istiyordu. Cel\u00e2lettin Arif Bey, Erzurum milletvekillerinden H\u00fcseyin Avni Bey’in, kendisiyle birlikte g\u00f6nderilmesini benden \u00f6zel olarakrica etti. H\u00fcseyin Avni Bey’in, Meclis’ten izin isteyebilmesi i\u00e7in belirli bir mazereti yoktu. Ben, kendisini \u00f6zel bir g\u00f6revle g\u00f6nderecektim.Bu hususu, 18 A\u011fustos 1920’de Meclis’ten rica ettim. Kabul edildi. Cel\u00e2lettin Arif ve H\u00fcseyin Avni Bey’lerin, Erzurum’avar\u0131\u015flar\u0131ndan sonra,Cel\u00e2lettin Arif Bey ‘den 10, 15 \/ 16 ve 16 Eyl\u00fcl1920 tarihlerinde \u00fc\u00e7 \u015fifreli telgraf ald\u0131m. Bu telgraflara g\u00f6re, Erzurumhalk\u0131nda gerginlik ve kayna\u015fma varm\u0131\u015f… Fakat, Cel\u00e2lettin Arif Bey’in Ankara’dan Erzurum’a hareketini haber al\u0131nca, halk beklemeyitercih etmi\u015f… Kayna\u015fman\u0131n sebebi de, ordu ambarlar\u0131, t\u00fcfek ve cephanekayb\u0131 ve s\u00fct da\u011f\u0131t\u0131m\u0131yla ilgiliymi\u015f. Cel\u00e2lettin Arif Bey, baz\u0131 memurlar\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi ve cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi i\u015flerde \u00e7abukluk istiyordu. S\u00f6z konusu memurlar\u0131n de\u011fi\u015ftirilme vecezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131nda, Erzurum Vali Vekilli\u011fi’nde bulunanAlbay Kaz\u0131m Bey (\u0130zmir Valisi Kaz\u0131m Pa\u015fa) ba\u015fta bulunuyordu.Cel\u00e2lettin Arif Bey, halkla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclerek, eski Adana Valisi Kaz\u0131m Bey’inErzurum valili\u011fine atanmas\u0131na karar verildi\u011finden, Trabzon yoluyla tebligat yap\u0131lmas\u0131ndan ve Kaz\u0131m Bey gelinceye kadar halk oylamas\u0131na ba\u015fvurularak bir vali vekili se\u00e7ilmesinden s\u00f6z ettikten sonra,verilecek olumlu cevapla halk\u0131n gittik\u00e7e artan kayna\u015fmas\u0131 hemen yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmazsa, tehlikeli sonu\u00e7lar do\u011faca\u011f\u0131ndan korkulmakta oldu\u011funubildiriyordu. Sonuncu telgraf\u0131nda : Ankara, \u015fik\u00e2yeti dikkate almad\u0131\u011f\u0131ndan, mesele, Ankara’ya g\u00fcvenin sars\u0131lmas\u0131 \u015fekline d\u00f6n\u00fc\u015febilecektir denilmekteydi. 243 Efendiler, Do\u011fudaki kolordumuzda deh\u015fetli bozulma ve yolsuzluklar varm\u0131\u015f… Bozulman\u0131n derecesi o kadar artm\u0131\u015f ki, halk\u0131n vatanseverlikduygusuna dokunmu\u015f… \u015fiddetle kayna\u015fmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015f… Fakat, bu kadargenel ve yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan kayna\u015fmay\u0131 Erzurum’da nevali vekili ne kolordu komutan\u0131 anlam\u0131\u015f! . . Hi\u00e7bir g\u00f6revli, hi\u00e7bir ilgilib\u00f6yle bir kayna\u015fman\u0131n fark\u0131na varamam\u0131\u015f, H\u00fck\u00fbmeti haberdar eden hi\u00e7birkimse bulunmam\u0131\u015f… Bununla birlikte halk, Cel\u00e2lettin Arif Bey’inzihin yorgunlu\u011fundan dolay\u0131 izinli, H\u00fcseyin Avni Bey’ in de benimtaraf\u0131mdan g\u00f6revlendirilerek Erzurum’a hareket ettiklerini haber ald\u0131klar\u0131ndan, gerginlik ve kayna\u015fmalar\u0131n\u0131 frenlemi\u015fler… Milletvekili Beylerinoraya varmalar\u0131yla birlikte a\u00e7\u0131\u011fa vuruyorlar. Do\u011frusu Efendiler, ben bu bilgilere asla inanamad\u0131m.Cel\u00e2lettin Arif Beyve H\u00fcseyin Avni Bey’lerin birer bahane bularak Erzurum’agitmelerini anlaml\u0131 buldum ve hayret ettim. Hele, halk\u0131n genel oyuna ba\u015fvurarak vali atanmas\u0131yla ilgili teklifin, hukuk profes\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc yapm\u0131\u015f, kanun adam\u0131 olarak tan\u0131nm\u0131\u015f, Meclis-i Meb’usan Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’ndan T\u00fcrkiyeB\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130kinci Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na gelmi\u015f, Cel\u00e2lettin Arif Bey’den geldi\u011fini g\u00f6rmek hayretimi b\u00fcsb\u00fct\u00fcn art\u0131rd\u0131. Erzurum’daki B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130kinci Pa\u015fkan\u0131’na, 16\/ 17 Eyl\u00fcl1920 tarihinde : Telgraflar\u0131n\u0131n Bakanlar Kurulu’nda okundu\u011funu,bu konuda Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131 ile haberle\u015fme yap\u0131lmakta oldu\u011funu bildirdim. Do\u011fu Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’ndan da,Cel\u00e2lettin Arif Bey ‘in telgraflar\u0131n\u0131\u00f6zetledikten sonra, bilgi istedim ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc sordum.<\/p>\n

 <\/p>\n

CELALETT\u0130N AR\u0130F BEY’\u0130N GEN\u0130\u015e YETK\u0130YLE DO\u011eU \u0130LLER\u0130 VAL\u0130L\u0130\u011e\u0130NE ATANMASI \u0130STEN\u0130YOR<\/p>\n

Do\u011fu Cephesi Komutan\u0131 K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n da,14 Eyl\u00fcl 1920’de benim telgraf\u0131mdan \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f \u015fifreli bir telgraf\u0131n\u0131 19 Eyl\u00fclde ald\u0131m. Bu telgrafta:” Cel\u00e2lettin Arif Bey’in Rize, Trabzon, Erzurum, Erzincan, Van, Bayaz\u0131t illerini vey\u00fcce Meclis’\u00e7e uygun g\u00f6r\u00fclecek ba\u015fka b\u00f6lgeleri de i\u00e7ine almak \u00fczere Do\u011fu \u0130lleri ve Valili\u011fi’ne atanmas\u0131n\u0131 arz ve teklif ederim “denildikten sonra\u015fu d\u00fc\u015f\u00fcnceler ekleniyordu: “Bu teklifin kabul edilip uygulanmas\u0131 halinde,asker\u00ee ve sivil her iki g\u00f6revin gereken \u00f6nem ve titizlikle yap\u0131lmas\u0131ndansa\u011flanacak yarar d\u0131\u015f\u0131nda, yeri gelince, \u00f6nemli i\u015fleri g\u00f6r\u00fc\u015fmek ve gere\u011finis\u00fcratle yerine getirmek i\u00e7in milletvekili olarak bir zat daha bulunmu\u015folur. Yukar\u0131da arz edilen hususun B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nce l\u00e2y\u0131k oldu\u011fu\u00f6nemle dikkate al\u0131narak kabul edilip onaylanaca\u011f\u0131n\u0131 umar, bu konuday\u00fcksek \u015fahsiyetlerinin yard\u0131m ve himmetlerini istirham ederim.” Durum,ana \u00e7izgileriyle Celalettin Arif Beyefendi ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f ve kendilerince de uygun bulunmu\u015f ise de, bu konudaki karar\u0131n Millet Meclisi’nin uygun bulmas\u0131na ve onay\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu tabi\u00eedir. Efendiler, ordudaki yolsuzluktan, halktaki kayna\u015fmadan, Erzurum’ahalk\u0131n oyu ile vali se\u00e7iminden ve acele olarak olumlu cevap verilmezseAnkara’ya kar\u015f\u0131 g\u00fcvensizlik do\u011faca\u011f\u0131ndan s\u00f6z eden Celalettin Arif Bey,ordununkomutan\u0131 ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyor ve kendisini geni\u015f yetkiyle Do\u011fu\u0130lleri Valili\u011fi’ne teklif ettiriyor. Ordu Komutan\u0131 da, Celalettin Arif Bey’in, sonu\u00e7 olarak kendi aleyhindeki \u015fik\u00e2yetinden habersiz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Durumu, \u00f6zel maksatla d\u00fczenlenmi\u015f bir oyun ve ayn\u0131 zamanda birgaflet manzaras\u0131 gibi kabul etmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa ‘n\u0131n 16\/17 Eyl\u00fcl tarihli telgraf\u0131ma, 18Eyl\u00fclde verdi\u011fi cevapta:” Celalettin Arif Bey’in bildirdikleri, birka\u00e7 ki\u015finin, Vali Vekili Albay K\u00e2z\u0131m Bey’i s\u0131rf Erzurum’dan uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 dedikoduya dayanmaktad\u0131r.Halktaki kayna\u015fma vehalk\u0131n oylar\u0131 ile vali se\u00e7imi hususlar\u0131, ne yaz\u0131k ki, Celalettin Arif Bey’in yanl\u0131\u015f bir yol tutmalar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir san\u0131r\u0131m. K\u00fc\u00e7\u00fcklerinden b\u00fcy\u00fcklerine b\u00fct\u00fcn Do\u011fu’nun pek \u00e7ok sayg\u0131 ve g\u00fcvenini kazanan bendenize,s\u00f6z konusu \u015fik\u00e2yetlerin yap\u0131lmamas\u0131, i\u015f \u00e7evirmek isteyenlerin ba\u015far\u0131l\u0131 olamayacaklar\u0131n\u0131 bilmeleri sonucudur…” Cel\u00e2lettin Arif Bey, Albay K\u00e2z\u0131m Bey’in, Vali Vekilli\u011finden ve Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131 Vekilli\u011finden al\u0131narak Erzurum’danuzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 bendenize teklif etti. Vali Vekilli\u011finden al\u0131nmas\u0131n\u0131n\u0130\u00e7i\u015fleri 244 Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n emriyle ve Vali Vekilli\u011fini kendilerinin yani Celalettin Arif Bey ‘in \u00fczerine almas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini bildirdim. Celalettin Arif Bey’in, Erzurum’daki gayri resm\u00ee durumunun,n\u00fcfuzunu k\u0131rabilece\u011fini zannederim. Ba\u015flad\u0131klar\u0131 i\u015fin s\u00fck\u00fbnetle ve ba\u015far\u0131yla sona erdirilmesi i\u00e7in, derhal Erzurum Vali Vekilli\u011fini \u00fczerine almas\u0131\u015fartt\u0131r. Uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse, daha sonra Do\u011fu \u0130lleri M\u00fcfetti\u015fli\u011fi’ne veyavalili\u011fine atan\u0131r. Herhalde bahis buyurduklar\u0131 kayna\u015fma ve gerginli\u011finkendi te\u015frifleri \u00fczerine \u015fimdilik yat\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmiyorum. B\u00f6yle birs\u00f6z\u00fc, kendisine pek \u00f6nem verildi\u011fini g\u00f6ren bir kimsenin c\u00fcr’etli ifadeleridiye kabul ediyorum…<\/p>\n

 <\/p>\n

CELALETT\u0130N AR\u0130F BEY KEND\u0130 KEND\u0130NE ERZURUM VAL\u0130 VEK\u0130L\u0130 OLUYOR<\/p>\n

Kaz\u0131m Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n 14 ve 18 Eyl\u00fcltarihli telgraflar\u0131na, 20 Eyl\u00fclde verdi\u011fim cevapta,B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00fcyeli\u011fi ile memurluk g\u00f6revinin bir \u015fah\u0131s \u00fczerinde ayn\u0131 zamanda bulunamayaca\u011f\u0131 ile ilgili 8 Eyl\u00fcl 1920 tarihli kanunun ilgili maddesini aynen yazd\u0131ktan sonra, Cel\u00e2lettin Arif Bey’in Erzurum Valili\u011fi’ne atanmas\u0131m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Milletvekilli\u011finden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde, s\u00f6z konusu ileVali olarak getirilmesi H\u00fck\u00fbmet’e teklif edilebilir dedim. Oysa, Efendiler, K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa ‘n\u0131n, son telgraf tarihiolan 18 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc, bizim 20 Eyl\u00fclde bildirdi\u011fimiz, kanunun h\u00fckm\u00fcne ayk\u0131r\u0131 olan durum Erzurum’da al\u0131nm\u0131\u015f imi\u015f… Bu kanuna ayk\u0131r\u0131 durumdan, ayn\u0131 zamanda yeni T\u00fcrkiye’nin AdaletBakan\u0131 olan Cel\u00e2lettin Arif Bey’in, 18 Eyl\u00fclde yaz\u0131l\u0131p da 21Eyl\u00fclde ald\u0131\u011f\u0131m telgraf\u0131 ile haberim oldu. Kendi kendine Erzurum ValiVekili olan, Adalet Bakan\u0131’n\u0131n telgraf\u0131 aynen \u015f\u00f6yledir : Erzurum, 18.9.1920 Ankara’da B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Kaz\u0131m Karabekir Pa\u015fa’ya g\u00f6nderilen \u015feref verici y\u00fcksek telgraflar\u0131n\u0131z \u00fczerine, arz edilen meseleler \u00fczerinde kendisiyle enine boyuna g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck. Pa\u015fa, durumun deh\u015fetini anlamak istemiyorlar ve maiyetinde bulunan kimseler her bak\u0131mdan himaye ediliyor. Kamuoyundaki kayna\u015fman\u0131n bir an \u00f6nce yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in sil\u00e2h, asker\u00ee malzeme ve di\u011fer malzemelerle, Kilise’de \u00e7\u0131kan yolsuzluk s\u00f6ylentilerini iyice inceleyebilmek ve bu i\u015flere yeltenenleri kanunun pen\u00e7esine teslim edebilmek i\u00e7in, halk\u0131n sayg\u0131s\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f olan 4nc\u00fc T\u00fcmen Komutan\u0131Halit Bey’in g\u00f6revlendirilmesini istirham ederim. Ordu hesaplar\u0131n\u0131n denetlenmesi de gerekti\u011finden, derhal bir maliye m\u00fcfetti\u015finin g\u00f6nderilmesiy\u00fcksek kararlar\u0131n\u0131za sunulur. Kaz\u0131m Pa\u015fa’dan \u015fimdi ald\u0131\u011f\u0131m bir yaz\u0131da, daha \u00f6ncevali vekilli\u011finden kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z \u00e7ekilmeye karar veren AIbay K\u00e2z\u0131mBey, o karar\u0131ndan vazge\u00e7erek vekilli\u011fi bendenize veya \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’ndantayin edilecek bir vekile devredece\u011fini yaz\u0131l\u0131 olarak bildirmi\u015ftir. Kendisininvekilli\u011finin devam\u0131 da sak\u0131ncal\u0131 ve tehlikeli g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011fundan, \u015fu bir iki g\u00fcni\u00e7inde durumun nezaketi dolay\u0131s\u0131yla ve memlekette \u00e7\u0131kabilecek bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fameydan verilmemek \u00fczere, \u0130\u00e7i\u015flerinden gelecek emri bekleyerek vekilli\u011fi kendi \u00fczerime almak mecburiyetinde kald\u0131m. Erzurum halk\u0131nca, vekilli\u011fi arzu edilen arkada\u015flardan H\u00fcseyin Avni Bey’in vali vekilli\u011fine atanmas\u0131 istirhamolunur. \u0130leri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm bu teklifler sayesinde, kamuoyu yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilece\u011finden, gere\u011finin yerine getirilmesi zat\u0131devletlerinin karar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Adalet Bakan\u0131 Cel\u00e2lettin Arif Efendiler, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 ve Adalet Bakan\u0131 Cel\u00e2lettin Arif Bey’in bu tutumu ve telgraflar\u0131, bizim i\u00e7in anla\u015f\u0131lmazbir bilmece halini ald\u0131. Durum \u00e7ok \u00f6nemli ve nazikti. Bu \u00f6nem i\u00e7indenezaketin sebebi, bence, Cel\u00e2lettin Arif Bey’in ve i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131arkada\u015flar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi hayal ettikleri gizli niyetler ve bu maksatla ald\u0131klar\u0131 tav\u0131r veyahut yapt\u0131klar\u0131n\u0131 zannettikleri oldubitti de\u011fildi.Hayat\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 sava\u015f meydanlar\u0131nda ge\u00e7irmi\u015f, ihtil\u00e2ller veink\u0131l\u00e2plar i\u00e7inde yo\u011frulmu\u015f insanlar i\u00e7in, bu gibi ufak tefek beklenmedikolaylar\u0131n kar\u015f\u0131 tedbirlerini bulup uygulamakta karars\u0131zl\u0131k g\u00f6sterilece\u011finive gecikilece\u011fini sananlar\u0131n aldanacaklar\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur. 245<\/p>\n

 <\/p>\n

DO\u011eU CEPHES\u0130NDE ERMEN\u0130STAN’A TAARRUZ KARARI VERD\u0130\u011e\u0130M\u0130Z SIRADA Ger\u00e7ekten durum \u00e7ok \u00f6nemli ve \u00e7ok nazikti. \u00c7\u00fcnk\u00fc,bu g\u00fcnlerde Do\u011fu Cephesi’nde Ermenilere kar\u015f\u0131 art\u0131k taarruza karar vermi\u015ftik. Bunun i\u00e7in haz\u0131rlanmakta ve tedbirler almaktayd\u0131k. Do\u011fu Cephesi Komutan\u0131’na da gereken emirler ve talimat verilmi\u015fti. Do\u011fu’da, ileri s\u00fcr\u00fclenordunun arkas\u0131ndan, H\u00fck\u00fbmet’in Adalet Bakan\u0131, s\u00f6zde o ordununh\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, mensuplar\u0131n\u0131n yolsuzluk yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koymak i\u00e7in,kanuna ayk\u0131r\u0131 olarak o ilin vali vekili kimli\u011fine b\u00fcr\u00fcnmeyi bir \u00e7are vetek \u00e7\u0131kar yol olarak buluyor. Erzurum’dan cephedeki kararg\u00e2h\u0131na gitmi\u015f bulunan Cephe Komutan\u0131, nihayet 22 Eyl\u00fcl tarihinde diyor ki : Cel\u00e2lettin Arif Beyefendi ‘nin Do\u011fu \u0130lleri Genel Valili\u011fi’neatanmas\u0131 i\u00e7in, z\u00e2t\u0131devletlerine daha \u00f6nce yapm\u0131\u015f oldu\u011fum teklif, bendenize hissettirilmi\u015f ve. taraf\u0131mdan i\u00e7tenlikle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin sonucuydu. Cel\u00e2lettin Arif Bey’in, Erzurum’la ilgili te\u015febb\u00fcs ve m\u00fcracaatlar\u0131 ile ger\u00e7eklersu y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu\u011fundan, kendisinin Genel Valili\u011fe atanmas\u0131ndaki teklifimdenelbette vazge\u00e7mi\u015f oldu\u011fum bilgilerinize arz olunur. Do\u011fu Cephesi Komutan\u0131 K\u00e2z\u0131m Karabekir<\/p>\n

 <\/p>\n

CELALETT\u0130N AR\u0130F BEY’\u0130N \u00dcLT\u0130MATOMU<\/p>\n

Erzurum Vali Vekilli\u011fini \u00fczerine alan B\u00fcy\u00fck MilletMeclisi \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131’ndan da ayn\u0131 tarihli,yani22 Eyl\u00fcl 1920 tarihli bir telgraf ald\u0131m. Bu telgrafta deniliyor ki :”Sil\u00e2hve cephaneler, erzak ve terkedilmi\u015f mallarda yap\u0131lm\u0131\u015f olan yolsuzluklar,kanuna ayk\u0131r\u0131 ve s\u0131n\u0131rs\u0131z vergi toplama, kanunsuz bask\u0131 ve zorbal\u0131k halk\u0131n duygular\u0131n\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn incitmi\u015f… Erzurum halk\u0131n\u0131n g\u00fcvensiz ve \u00fcmitsiz bir duruma d\u00fc\u015ferek, art\u0131k kendi elleriyle idare edilme gere\u011fini tekkurtulu\u015f \u00e7aresi sayd\u0131\u011f\u0131 bir zamanda buraya geldik.Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n da hareketi memleket \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun de\u011fildi. Bu sebeple,a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa yap\u0131lan k\u00f6t\u00fcl\u00fck ve yolsuzluklara hemen son vermek ve yapanlar\u0131 cezaland\u0131rma gere\u011finde halk topluca \u0131srar etti. G\u00fcvenilir tedbirlerin hemen al\u0131nmas\u0131 iste\u011fi ve Vali Vekilli\u011fini bizzat kabul etmekli\u011fimPa\u015fa da dahil oldu\u011fu halde halk taraf\u0131ndan istirham edildi. Vekilli\u011fiH\u00fcseyin Avni Bey’e vermek gere\u011fini yazm\u0131\u015ft\u0131m. Erzurum halk\u0131n\u0131n kendilerinden sayarak g\u00fcven g\u00f6sterdikleri H\u00fcseyin AvniBey’in yirmi d\u00f6rt saate kadar g\u00f6revlendirildi\u011finin bildirilmesi. . . Cel\u00e2lettin Arif” (Belge : 258). Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, halk\u0131n kendi eliyle kendini idare etmesi ilkesini ortaya koyan bizdik. Fakat bununla, asla her ilin veya her b\u00f6lgenin ayr\u0131 ayr\u0131 birer y\u00f6netim birli\u011fi kurmas\u0131n\u0131 kastetmedik. Maksad\u0131m\u0131z\u0131,B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin ilk g\u00fcnlerinde a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade ettik. Meclis’in de kabul etti\u011fi maksat ve gayemiz, mill\u00ee iradenin kendinig\u00f6sterdi\u011fi tek yer olan Millet Meclisi’nin b\u00fct\u00fcn vatan\u0131n mukadderat\u0131n\u0131eline ald\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde ifade edildi. Bu Meclis’in ba\u015fkanlar\u0131ndan biri olan ve H\u00fck\u00fbmet’te bakan hem deAdalet Bakan\u0131 olarak yer alan bir zat\u0131n, orduda veya herhangi bir yerdekanuna ayk\u0131r\u0131 bir hareketi ortaya \u00e7\u0131kartmak ve sorumlular\u0131n\u0131 kanununpen\u00e7esine teslim etmek i\u00e7in ba\u015fvuraca\u011f\u0131 yol, birtak\u0131m beyinsizlere uyarak, \u00e7ok yak\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m, ger\u00e7ekten vatansever Erzurumlu hem\u015fehrilerimin asla raz\u0131 olamayacaklar\u0131 isyank\u00e2r bir durum almak m\u0131 olacakt\u0131? H\u00fcseyin Avni Bey ‘in 24 saate kadar Vali Vekilli\u011fine tayinini istiyor. Bu \u00fcltimatomun anlam\u0131 var m\u0131yd\u0131? Cel\u00e2lettin Arif Bey, bu teklifini K\u00e2z\u0131m KarabekirPa\u015fa’ ya da yapm\u0131\u015f. . .K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa,ona demi\u015f ki”H\u00fcseyin Avni Bey,yedek te\u011fmen olarak sahnelerde subaylar\u0131e\u011flendiren,hi\u00e7bir resm\u00ee 246 g\u00f6revde bulunmam\u0131\u015f s\u0131radan bir adamd\u0131r. Bunu vali vekili yapmak H\u00fck\u00fbmet’i oyuncak etmeyi istemek olur.” Efendiler, Cel\u00e2lettin Arif Bey’in \u00fcltimatomuna verdi\u011fimcevap aynen \u015f\u00f6yleydi : \u015fifre Geciktirelemez Say\u0131 : 388 Ankara, 23.9.1920 Erzurum’da Adalet Bakan\u0131 Cel\u00e2lettin Arif Beyefendi’ye \u0130lgi : 22.9.1920 tarihli \u015fifre : \u0130lk telgraf\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6nemle dikkate alm\u0131\u015f ve bukonuda Do\u011fu Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131 ile haberle\u015filmekte oldu\u011funu yazm\u0131\u015ft\u0131m. Ad\u0131ge\u00e7en komutanl\u0131k\u00e7a gere\u011finin yerine getirilece\u011fi pek tabi\u00ee idi. Buna ra\u011fmen, biribiri ard\u0131nca yap\u0131lan kanunsuz ve isabetsiz teklif ve te\u015febb\u00fcsleriniz H\u00fck\u00fbmet taraf\u0131ndan hayretle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u00e7i\u015fleri ve Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131klar\u0131nca ilgilimakamlara gerekli tebligatta bulunulmu\u015ftur. Z\u00e2t\u0131\u00e2lilerinin H\u00fck\u00fcmet’in l\u00fczum g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yapmak ve gerekirse Meclis huzurunda da a\u00e7\u0131klamalarda bulunmak \u00fczere Ankara’ya hemen d\u00f6nmeniz gerekmektedir. B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Efendiler, K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, 22 Eyl\u00fcl 1920 tarihli bir \u015fifresinde, \u015fu bilgileri veriyordu : \u015eimdi anl\u0131yorum ki, Cel\u00e2lettin Arif Bey, daha Ankara’da iken,kendisiyle baz\u0131 k\u00fcl\u00e2h kapmak isteyenler, g\u00fczel bir program yapm\u0131\u015flard\u0131r. S\u00f6z geli\u015fi, H\u00fcseyin Avni Bey, Erzurum valisi olacak…Cel\u00e2lettinArif Bey Do\u011fu \u0130llerinin Genel Valisi olacak… Cel\u00e2lettin Arif Bey, ya oyuncu olarak oynat\u0131l\u0131yor veyahutdaha karar vermedim, pek zekidir, kendisi bir i\u015f yapmak istiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc, HalitBey’i bendenize sormadan yazmas\u0131 ve H\u00fcseyin Avni Bey \u00fczerinde direnmesi ba\u015fka bir anlam ta\u015f\u0131m\u0131yor. Halit Bey’in Albay K\u00e2z\u0131m Bey’learas\u0131 pek iyi olmad\u0131\u011f\u0131ndan, kendisine K\u00e2z\u0131m Bey aleyhinde bir karar verdirilebilir.H\u00fcseyin Avni Bey de vali ad\u0131 alt\u0131nda g\u00fczel bir oyuncakolur.H\u00fcseyin Avni Bey’in vali vekilli\u011fine teklif edildi\u011fini i\u015fitenler\u00fcmitsizli\u011fe d\u00fcn\u00fcyorlar ve \u00f6\u011freniyorlar. \u00d6zet olarak arz edeyim ki, Erzurum Milletvekili Necati Bey’in karde\u015fi olup son zamanlarda Mill\u00ee E\u011fitim M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne getirilen Mithat Bey, halk\u0131n, bol\u015fevikli\u011fi, i\u015f beceremeyenlerin mevkikapmas\u0131 \u015feklinde anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 zannediyor. Bu zat, \u00e7\u0131kar\u0131na d\u00fc\u015fk\u00fcn oldu\u011fundan\u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan pek sevilmez. Halk h\u00fck\u00fcmeti kurma konusunda bendenizi m\u00fcsait bulamad\u0131\u011f\u0131ndan, Cel\u00e2lettin Arif ve H\u00fcseyin Avni Bey’lerle haberle\u015felerek i\u015fin daha \u00f6nceden haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 san\u0131yorum. Efendiler, Celalettin Arif Bey’i Ankara’ya davet eden23 Eyl\u00fcl tarihli telgraf\u0131m, 24 Eyl\u00fcl tarihli \u00e7ok sert bir telgrafla kar\u015f\u0131land\u0131. Bu telgraf Meclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na hitaben yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.”Bakanlar Kurulu’nda ve B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nde okunacakt\u0131r” notunu da ta\u015f\u0131yordu.Benim telgraf\u0131mdaki iki kelimeyi, “kanunsuz” ve “isabetsiz” kelimelerinialarak, Celalettin Arif Bey, Erzurum’daki te\u015febb\u00fcs ve tekliflerini birer birer bu iki kelime ile tart\u0131yordu.”Bu mu kanunsuzdur?” “Bumu isabetsizdir?” diyerek kendini savunuyordu. Yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flerin ne oldu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla verilen bilgilerden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hangisinin kanunsuzolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hangisinin isabetsiz bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 takdir etmek g\u00fc\u00e7 olmayacakt\u0131r. Cel\u00e2lettin Arif Bey, kanunsuz ve isabetsiz teklifin benden gelmeyece\u011fine Bakanlar Kurulu’nun inanmas\u0131n\u0131 beklerdim”dedikten sonra :Aran\u0131zda iddialar\u0131m\u0131 takdir edecek arkada\u015flar\u0131n bulunaca\u011f\u0131na inan\u0131yorum s\u00f6zleriyle, kendisini takdir edebilmenin, ancakkendisinin e\u015fi ve arkada\u015f\u0131 olmak durumunda bulunmakla m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini ortaya koyuyordu.Cel\u00e2lettin Arif Bey, se\u00e7im b\u00f6lgesinde incelemelerde bulunmaks\u0131z\u0131n Ankara’ya d\u00f6nemeyece\u011fini de bildiriyordu.<\/p>\n

 <\/p>\n

KAHRAMAN ERZURUM HALKININ BANA A\u00c7TI\u011eI DOST KUCA\u011eINI K\u00d6T\u00dcYE KULLANAB\u0130LECE\u011e\u0130NE ASLA \u0130HT\u0130MAL VEREMED\u0130M<\/p>\n

Efendiler, ben de \u0130stanbul’a d\u00f6nemeyece\u011fimi \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ne Erzurum’dan bildirmi\u015ftim. E\u011fer davet yeri ve davet sahibi ayn\u0131 olsayd\u0131, insan\u0131n neredeyse, garip bir nazire yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na h\u00fckmedece\u011fi gelebilirdi. Fakat, \u015fartlar b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ba\u015fka oldu\u011funa g\u00f6re, \u0130stanbul’un davetine kar\u015f\u0131 247 bana vefa ve fedak\u00e2rl\u0131k kuca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f olan kahraman Erzurum halk\u0131n\u0131n, bu samimiyetkuca\u011f\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanabilece\u011fine asla ihtimal vermedim. Hatt\u00e2 Efendiler, 28 Eyl\u00fcl 1920 tarihinde, Erzurum halk temsilcileriad\u0131yla, memur ve halktan ald\u0131\u011f\u0131m elli imzal\u0131 telgraf bile, bu inanc\u0131m\u0131 sarsmad\u0131. Ger\u00e7i, telgraf \u00e7ok kaba ve isyank\u00e2rd\u0131. Fakat, imzalar\u0131n \u00e7o\u011fu, Cel\u00e2letin Arif Bey’in vali vekilli\u011fi etti\u011fi vil\u00e2yet memurlar\u0131na aitti.\u00d6zellikle \u0130stinaf Mahkemesi \u00fcyelerinden olup Celalettin ArifBey taraf\u0131ndan Polis M\u00fcd\u00fcr\u00fc vekilli\u011fine tayin edilen zat\u0131n imzas\u0131, butelgraf\u0131n nas\u0131l \u00e7irkin bir zihniyetin \u00fcr\u00fcn\u00fc olabilece\u011fine delil say\u0131lamazm\u0131yd\u0131? Bu telgraf\u0131n, Maarif M\u00fcd\u00fcr\u00fc Mithat Bey’in evinde toplanan birtak\u0131m kimseler taraf\u0131ndan haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak da gecikmedi. Efendiler, Celalettin Arif Bey, tekliflerini bir yandan Erzurum Merkez Hey’eti Ba\u015fkan\u0131 Tevfik imzas\u0131yla CelalettinArif Beyefendi’nin bildirdi\u011fi \u015fekilde i\u015flem yap\u0131lmas\u0131n\u0131 kesinlikleisteriz diye destekletirken, bir yandan da, Ankara ile \u015fifreli haberle\u015fmelerde bulunularak, s\u00f6zde birtak\u0131m i\u015fler yap\u0131lmak ve te\u015febb\u00fcs\u00fcn nas\u0131lbir etki yaratt\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmak isteniyordu. Erzurum 21\/22.9.1920 Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131’na Ankara Erzurum Milletvekili Necati Bey’e : M\u00fcmk\u00fcnse, Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’ne Merkez Tabibi Doktor Salim Bey’inatanmas\u0131na himmet olunmas\u0131 uygundur. Bundan \u00f6nceki atanmalar\u0131n ciddiyettenuzak bulundu\u011fu,. . \u00f6deneklerimizi mutlaka alarak Ziraat Bankas\u0131’ndan havale veriniz. Meclis’e yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (H\u00fcseyin Avni) Maarif M\u00fcd\u00fcr\u00fc Mithat Bundan sonra : Erzurum 22.9.1920 Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131’na Ankara R\u0131za Nur Beyefendi’ye \u00f6zel: \u015eimdiye kadar yazd\u0131\u011f\u0131m i\u015flerden nas\u0131l bir sonu\u00e7 elde edildi? BakanlarKurulu’nda bu konu \u00fczerinde ne ge\u00e7ti? L\u00fbtfen bana bilgi vermenizi rica eder, g\u00f6zlerinizden \u00f6perim. (Cel\u00e2lettin Arif) Maarif M\u00fcd\u00fcr\u00fc Mithat Daha sonra da : \u00c7ok ivedi Erzurum 25.9.l920 Milll E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131’na Ankara R\u0131za Nur ve Necati Bey’lere \u00f6zel: Ermenileri yola getirmek maksad\u0131yla Haziran’da seferberlik ilan edilerek\u00fc\u00e7 y\u00fcz be\u015f (1305\/1889) do\u011fumlulara kadar sil\u00e2h alt\u0131na \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015f dokuz bini sava\u015fg\u00f6rm\u00fc\u015f ve on \u00fc\u00e7 bini de sava\u015f g\u00f6rmemi\u015f olmak \u00fczere toplam yirmi iki bin askerle subay ailesinin beslenmeleri hemen hemen Erzurum ili halk\u0131na y\u00fckletilerek, \u015fuzamanda sava\u015f vergileri toplanmak suretiyle bir bu\u00e7uk milyon liral\u0131k yiyecek, hayvan ve ara\u00e7lar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Halk, maksad\u0131n y\u00fcceli\u011fini takdir ederek bu kadar fedak\u00e2rl\u0131k ettikten sonra, Yi\u00e7erin’in bilinen mektubunun asker\u00ee harek\u00e2t\u0131 sonu\u00e7suz b\u0131rakmas\u0131, Ermenilerin bundan cesaret alarak M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131, z\u00fcl\u00fcmler yaparken, ordunun Ermeni Bol\u015fevik birle\u015fmesini ileri s\u00fcrerek cesaretsizlik g\u00f6stermesi ve K\u0131z\u0131llar ile istenildi\u011fi derecede anla\u015f\u0131lmas\u0131, bunlar\u0131n yan\u0131nda Celalettin Arif Bey’in yazd\u0131\u011f\u0131 yolsuzluklara meydan verilmesi pek k\u00f6t\u00fc bir etkiyapm\u0131\u015f, halk\u0131 ayaklanmaya ve densizli\u011fe s\u00fcr\u00fbklemi\u015ftir.K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa’da Do\u011fu’daki i\u015fIeri idare edebilme kudreti olmad\u0131\u011f\u0131ndan, buradaki siyas\u00ee ve asker\u00ee durumu Ermenilere kar\u015f\u0131 koyabilecek \u015fekilde iyi idare edebilecek dirayetli ve ayn\u0131zamanda ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkiye sahip bir hey’etin varl\u0131\u011f\u0131 \u015fartt\u0131r. \u015eimdiye kadar de\u011ferli zamanlar, Ankara’da dosyas\u0131 bulunan gereksiz yaz\u0131\u015fmalarla ge\u00e7mi\u015f, belki debir\u00e7ok f\u0131rsatlar kaybolmu\u015ftur. \u00d6te yandan, Erzurum’un mevsim bak\u0131m\u0131ndan g\u00fc\u00e7zamanlar\u0131 geldi. Ordunun korunmas\u0131 zarureti oldu\u011fu halde, elbise ve beslenme konusunda pek \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekilmektedir. Asker\u00ee ve sivil memurlar d\u00f6rt aydan berimaa\u015f alamamaktad\u0131rlar. Askeri giderler i\u00e7in yeni vergiler koymay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlarsada halk\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc bilmiyorlar. Durumlar\u0131 248 asla elveri\u015fli de\u011fildir. \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmetipek kay\u0131ts\u0131z. Yak\u0131n iller, \u00f6zellikle Harput ili b\u00fcsb\u00fct\u00fcn kay\u0131ts\u0131z, hi\u00e7 ilgi g\u00f6stermemektedir. Bu gibi konularda H\u00fck\u00fbmet’ten, gerekirse benim ad\u0131ma Meclis’inizdende gensoru \u00f6nergesi vererek ara\u015ft\u0131rma isteyiniz ve ordunun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 oraca kesinlikle sa\u011fland\u0131ktan sonra geliniz. Do\u011fu illeri ile ilgili haberlere pek inanmad\u0131m.\u0130mza : H\u00fcseyin Avni. Maarif M\u00fcd\u00fcr\u00fc Mithat G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, Celalettin Arif Bey’in, H\u00fck\u00fcmet \u00fcyeleriaras\u0131ndaki, iddialar\u0131n\u0131 takdir edece\u011fini sand\u0131\u011f\u0131 ve makam\u0131n\u0131n \u015fifresinden yararlanmaya kalk\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 zat da kendisinin s\u0131rda\u015f\u0131 olmak istememi\u015fve Meclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 haberdar etmi\u015ftir. Efendiler, k\u0131rk elli ki\u015finin, b\u00fct\u00fcn Erzurum halk\u0131 ad\u0131na telgraf \u00e7ekmek suretiyle oynanmak istenen oyunun i\u00e7 y\u00fcz\u00fc, yine Erzurum halk\u0131ndangelen ve halk\u0131n B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti’ne kar\u015f\u0131 ba\u011fl\u0131l\u0131k ve fedak\u00e2rl\u0131k duygusuyla dolu oldu\u011funu g\u00f6steren telgrafla anla\u015f\u0131ld\u0131. Celalettin Arif Bey, Ermenistan seferinde, en sonundaB\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ordusunun zafer kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zleriyle g\u00f6rd\u00fcktensonra, yani geri d\u00f6nmesi i\u00e7in yap\u0131lan tebligat\u0131 ald\u0131ktan tam k\u0131rk yedig\u00fcn sonra, Erzurum’dan ayr\u0131lmaya karar vermek mecburiyetinde kalm\u0131\u015ft\u0131r. Buna ra\u011fmen, hareketini Meclis’e \u015fu telgrafla m\u00fcjdeliyordu : Erzurum, 27.11.1920 B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131 ve Adalet Bakan\u0131 CelalettinArif Beyefendi’nin, milletvekilimiz H\u00fcseyin Avni Bey’le birlikte, d\u00fcnk\u00fc g\u00fcn, k\u0131\u015f\u0131n \u015fiddetine ra\u011fmen, Erzurum halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck ve parlak u\u011furlama t\u00f6reniyle Ankara’ya hareket ettiklerini arz eder, bu vesileyle Meclis’e kar\u015f\u0131sonsuz sayg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 sunar\u0131z. M\u00fcdafaa-i Hukuk Merkez Hey’eti Ba\u015fkan Tevfik H\u00fcseyin Avni ve Cel\u00e2lettin Arif Bey’lerin Erzurum’dan d\u00f6nd\u00fckten sonra, Meclis’teki muhalif tutumlar\u0131 ve K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’ya kar\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131 h\u00fccum ve ele\u015ftirilerle Meclis’i\u00e7ok i\u015fgal ettikleri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

 <\/p>\n

DO\u011eU CEPHEM\u0130ZDE ERMEN\u0130LERLE SAVA\u015e BA\u015eLIYOR<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131zda acele olan i\u015fimiz, C el \u00e2 l e t t i n A r i f B e y ‘in, Erzurum’un ink\u0131l\u00e2p tarihinde b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 izi daha fazla ele al\u0131p incelemeye elveri\u015fli de\u011fildir. Arzu buyurursan\u0131z o g\u00fcnlerin do\u011fus\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131zdaki cidd\u00ee i\u015flerine ge\u00e7elim : Y\u00fcksek hey’etinizce de bilinmektedir ki, Mondros Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131’ndan beri Ermeniler, gerek Ermenistan i\u00e7inde, gerek s\u0131n\u0131ra yak\u0131nyerlerde, T\u00fcrkleri toplu olarak \u00f6ld\u00fcrmekten bir an geri durmuyorlard\u0131.1920 y\u0131l\u0131n\u0131n Sonbahar\u0131nda Ermenilerce yap\u0131lan zul\u00fcmler dayan\u0131lmaz birkerteye geldi ve Ermenistan seferine karar verdik. 9 Haziran 1920 tarihinde, Do\u011fu b\u00f6lgesinde ge\u00e7ici seferberlik il\u00e2n ettik. 15’ inci Kolordu Komutan\u0131 K \u00e2 z \u0131 m K a r a b e k i r P a \u015f a ‘y\u0131 Do\u011fu Cephesi Komutan\u0131yapt\u0131k. 1920 Haziran\u0131nda, Ermeniler, Oltu’da kurulan, mahall\u00ee T\u00fcrk y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 hareketle, o b\u00f6lgeyi ele ge\u00e7irdiler. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’m\u0131ztaraf\u0131ndan Ermenilere 7 Temmuz 1920’de bir \u00fcltimatom verildi. Ermeniler ayn\u0131 \u015fekilde hareketlerine devam ettiler. Sonunda, seferberlikten \u00fc\u00e7bu\u00e7uk d\u00f6rt ay kadar sonra, Ermenilerin K\u00f6tek, Bardiz b\u00f6lgelerinde toplanankuvvetlerimize taarruzu ile sava\u015fa ba\u015fland\u0131. Ermeniler, 24 Eyl\u00fcl 1920 sabah\u0131 Bardiz cephesinden bask\u0131n \u015feklinde yapt\u0131klar\u0131 genel bir taarruz ile ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131lar. Efendiler; Do\u011fuCephesi’nin bu can s\u0131k\u0131c\u0131 bilgiler veren raporunu okurken, C e l \u00e2 l e t t i n A r i f B e y ‘in de, Ermenilerin taarruz g\u00fcn\u00fc olan 24 Eyl\u00fclde yaz\u0131lm\u0131\u015f, bildi\u011fimiz \u00fcltimatomunu al\u0131yordum (Belge : 259). Ermeniler geri p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcl\u00fcp girdikleri b\u00f6lgelerden at\u0131ld\u0131lar. Ordumuz 28 Eyl\u00fcl sabah\u0131 ileriharekete ge\u00e7ti. Ayn\u0131 g\u00fcnde Erzurum’un elli imzas\u0131 da Ankara’ya taarruza ge\u00e7iyor. Ne k\u00f6t\u00fc tesad\u00fcf ! . . . Sanki, bu Efendiler, Ermenilerle aleyhimizde harekete s\u00f6zle\u015fmi\u015f gibiler… 249 Ordu, 29 Eyl\u00fclde Sar\u0131kam\u0131\u015f’a girdi, 30 Eyl\u00fclde Merdenek i\u015fgaledildi. Fakat baz\u0131 sebepler ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerle 28 Ekim 1920 tarihine kadar,bir ay, Sar\u0131kam\u0131\u015f – L\u00e2lo\u011flu hatt\u0131nda kald\u0131. Bu sebeplerden birinin de, Erzurum’da bulunan C e l \u00e2 I e t t i nA r i f B e y ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n yaratt\u0131klar\u0131 durum oldu\u011funu tahmin buyurursunuz. Ger\u00e7ekten de, K \u00e2 z \u0131 m K a r a b e k i r P a \u015f a ‘n\u0131n 29 Eyl\u00fcl 1920 tarihinde Sar\u0131kam\u0131\u015f’tan \u00e7ekilen telgraf\u0131nda : 30 Eyl\u00fclde cepheyi gezip gereken talimat\u0131 verdikten sonra Erzurum’a giderek, oradage\u00e7en olay\u0131n sonu\u00e7land\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 arz olunur… deniliyordu. K \u00e2 z \u0131 m K a r a b e k i r P a \u015f a, 30 Eyl\u00fcl 1920 tarihinde, Sar\u0131kam\u0131\u015f’tan C e l \u00e2 l e t t i n A r i f B e y ‘e yazd\u0131\u011f\u0131 bir \u015fifrede :”Erzurum halk\u0131 ad\u0131na k\u0131rk elli imza ile \u00e7ekilen a\u00e7\u0131k telgraf, d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlar\u0131n milyonlarsarf ederek elde edemeyece\u011fi bir belgedir. Olay\u0131n kendisinden daha \u00f6nemlive tehlikeli olan bu a\u00e7\u0131k telgraf\u0131 d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlar\u0131n tehlike ve tehdidinden.daha y\u0131k\u0131c\u0131 ve do\u011furaca\u011f\u0131 a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar\u0131 cephe durumundan daha \u00f6nemlig\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmden yar\u0131n Erzurum’a gelece\u011fimi bildiririm” diyordu. C e l \u00e2 l e t t i n A r i f B e y, 5\/6 Ekim 1920 tarihli telgraf\u0131yIa \u00f6zellikle vatansever ordu i\u00e7inde de\u011ferli ve halk\u0131n g\u00fcvenini kazanm\u0131\u015fpek \u00e7ok subay ve \u00fcstsubay bulundu\u011fundan, yolsuzluk \u015fik\u00e2yetleri elbetteordunun dayanma g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve disiplin esaslar\u0131n\u0131 etkileyecek kadar b\u00fcy\u00fcmemi\u015ftir \u015feklinde bilgi veriyordu. ORDULARIMIZIN \u00dcSTSUBAY VE SUBAYLARI HAKKINDA B\u0130L\u0130NEN B\u0130R GER\u00c7EK Y\u0131llarca vatan\u0131n \u00e7e\u015fitli sava\u015f alanlar\u0131nda komuta etti\u011fim ordular\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcstsubay ve subaylar\u0131 ile ilgili gizli, zaten bildi\u011fim bir ger\u00e7e\u011fi y\u00fcz sekseninci defa da olsa i\u015fitmi\u015f olmaktan elbette pek memnun olmu\u015ftum. Efendiler, sava\u015f alan\u0131nda verilecek emri bekleyen Do\u011fu Ordumuz,28 Ekim l920 g\u00fcn\u00fc Kars \u00fczerine harekete ba\u015flad\u0131. D\u00fc\u015fman, direnmeksizin Kars’\u0131 terketti. Kars 30 Ekimde taraf\u0131m\u0131zdan i\u015fgal edildi. 7 Kas\u0131mtarihinde birliklerimiz, Arpa\u00e7ay’\u0131na kadar olan b\u00f6lgeyi ve G\u00fcmr\u00fc’y\u00fc elege\u00e7irdi. Ermeniler, 6 Kas\u0131mda ate\u015fkes ve bar\u0131\u015f i\u00e7in m\u00fcracaat etmi\u015flerdir.Biz de ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131n\u0131n maddelerini, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 vas\u0131tas\u0131yla ,8 Kas\u0131mda Ermeni ordusuna bildirdik. 26 Kas\u0131mda ba\u015flayan bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri 2 Ocakta son buldu ve 2\/3 Ocak gecesi G\u00fcmr\u00fc Antla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131. M\u0130LL\u0130 H\u00dcK\u00dcMET\u0130N YAPTI\u011eI \u0130LK ANTLA\u015eMA:G\u00dcMR\u00dc ANTLA\u015eMASI Efendiler, G\u00fcmr\u00fc Antla\u015fmas\u0131, Mill\u00ee H\u00fck\u00fbmet’in yapt\u0131\u011f\u0131 ilk antlasmad\u0131r. Bu antla\u015fma ile, d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z\u0131n hayallerinde ta Har\u015fit vadisine kadar uzanan T\u00fcrk \u00fclkelerini kendisine ba\u011f\u0131\u015flam\u0131\u015f olduklar\u0131 Ermenistan, Osmanl\u0131 Devleti’nin l877 seferiyle kaybetmi\u015f oldu ve bu yerleri,bize, Mill\u00ee H\u00fckumet’e terkederek aradan \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnyadaki durumlarda \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler olmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, bu antla\u015fma yerine, dahasonra yap\u0131lan 16 Mart 1921 tarihli Moskova ve 13 Kas\u0131m 1921 tarihliKars Antla\u015fmalar\u0131 ge\u00e7erli olmu\u015ftur. Efendiler, o b\u00f6lgenin genel durumu ve s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z bak\u0131m\u0131ndan temas halinde bulundu\u011fumuz G\u00fcrcistan ile olan ili\u015fkilerimiz ve aram\u0131zdage\u00e7en olaylar hakk\u0131nda da k\u0131saca bilgi vereyim : l920 y\u0131l\u0131n\u0131n Temmuzunda, Batum, \u0130ngilizler taraf\u0131ndan bo\u015falt\u0131l\u0131nca,G\u00fcrc\u00fcler hemen i\u015fgal ettiler. Bu durum Brest – Litowsk ve Trabzon Antla\u015fmalar\u0131na ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fundan, 25 Temmuz 1920’de taraf\u0131m\u0131zdan protesto edilmi\u015fti. 250 8 \u015eubat 1921’de Ankara’da itimatnamesini sunmu\u015f olan G\u00fcrc\u00fc el\u00e7isiyle de, T\u00fcrkiye – G\u00fcrcistan antla\u015fmas\u0131 i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Nihayet 23 \u015eubat 1921’de verdi\u011fimiz kesin bir \u00fcltimatom \u00fczerine ArdahanArtvin ve Batum’un bize b\u0131rak\u0131lmas\u0131na raz\u0131 olundu. Batum’un i\u015fgali butarihten on be\u015f g\u00fcn sonra ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu yerlere, T\u00fcrkiye’ye kat\u0131lmay\u0131 sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla bekleyen halk\u0131n alk\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7inde girildi. Daha sonra, Moskova Antla\u015fmas\u0131 gere\u011fince Batum bo\u015falt\u0131ld\u0131; fakat i\u015fgal etmi\u015f oldu\u011fumuz \u00f6teki yerlerin anavatan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalmas\u0131 peki\u015ftirildi.<\/p>\n

 <\/p>\n

TRAKYA’DAK\u0130 DURUM<\/p>\n

Efendiler, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz tarihlerde Trakya’n\u0131n durumuna da hep birlikte g\u00f6z gezdirelim : Do\u011fu Trakya’da, Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ninTrakya – Pa\u015faeli Merkez Hey’eti bir kongre yapt\u0131. Bu kongre, Trakya’n\u0131nidaresini, Trakya – Pa\u015faeli Merkez Hey’eti’ne verdi. Trakya’da KolorduKomutan\u0131 olarak bulunan C a f e r T a y y a r (C a f e r T a y y a r P a \u015f a), bu Merkez Hey’etinde olmakla birlikte, Edirne milletvekili olarak da Meclis’imize \u00fcye se\u00e7ilmi\u015ftir. Trakya Merkez Hey’eti’ne ve Kolordu Komutan\u0131’na verdi\u011fimiz talimat, Trakya’n\u0131n kaderinin b\u00fct\u00fcn memleketinkaderiyle birlikte \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fi esas\u0131na dayan\u0131yordu. Asker\u00ee harek\u00e2tbak\u0131m\u0131ndan da verdi\u011fimiz direktif \u015fuydu : \u00dcst\u00fcn kuvvetlerin taarruzuna u\u011fran\u0131l\u0131rsa sonuna kadar direnilecekve Trakya tamamiyle zapt ve i\u015fgal edilmi\u015f olsa bile, teklif edilecek herhangi bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u015fekli tek ba\u015f\u0131na kabul edilmeyecektir. Zaten Trakya’daki komutan\u0131n da karar\u0131n\u0131n b\u00f6yle oldu\u011fu ifade edilmekteydi. Fakat sonzamanlarda, Komutan C a f e r T a y y a r B e y, yabanc\u0131lar\u0131n verdi\u011fiteminat \u00fczerine yap\u0131lan davete uyar\u0131lsa \u0130stanbul’a gitmi\u015f, bize durumuancak d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnden sonra bildirmi\u015fti. Anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Do\u011fu Trakya’n\u0131nyaln\u0131z ba\u015f\u0131na varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyamayaca\u011f\u0131 ancak Bat\u0131 Trakya ile birle\u015ferekbir yabanc\u0131 devletin idaresi sayesinde ya\u015fayabilece\u011fi yolunda fikirler telkin edilmi\u015f. . . Her halde manev\u00ee g\u00fcc\u00fc k\u0131racak birtak\u0131m propagandalar yap\u0131lm\u0131\u015f. . . Cafer Tayyar Bey \u0130stanbul’da iken T\u00fcmen komutanlar\u0131ndan Muhittin Bey, \u0130stanbul’dan Kolordu Komutanl\u0131\u011f\u0131na atanm\u0131\u015fCafer Tayyar Bey’in Trakya’ya d\u00f6nmesine izin verilmi\u015f. Cafer Tayyar Bey,\u0130stanbul \u00e7evreleriyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckten sonra, Muhittin Bey’in teklifine ra\u011fmen, art\u0131k kolordunun komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fczerinealmam\u0131\u015f, Muhittin Bey’in \u00fczerinde b\u0131rakm\u0131\u015f. B\u00f6ylece Trakya’n\u0131nkaderi, \u0130stanbul siyas\u00ee \u00e7evrelerinin etkisine terk edilmi\u015f.. . Efendiler, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, Trakya’da, 1′ inciKolordu’nun sava\u015f d\u00fczeni \u015e\u00f6yleydi : Kolordu kararg\u00e2h\u0131 Edirne’de 60′ \u0131nc\u0131 T\u00fcmen : Ke\u015fan, Edirne, Uzunk\u00f6pr\u00fc dolaylar\u0131nda; 55′ inci T\u00fcmen : Tekirda\u011f b\u00f6lgesinde; 49′ uncu T\u00fcmen : K\u0131rklareli b\u00f6lgesinde. Yunan ordusu, Anadolu’da, Bat\u0131 Cephesinde yapt\u0131\u011f\u0131 genel taaarruzda ba\u015far\u0131 sa\u011flad\u0131ktan sonra, 20 Temmuz 1920’de Tekirda\u011f’a bir t\u00fcmen\u00e7\u0131kard\u0131. Tekirda\u011f b\u00f6lgesinde pek da\u011f\u0131n\u0131k bir durumda bulunan 55′ inciT\u00fcmen, toplanmaya vakit bulamadan, Yunan t\u00fcmeni, Edirne’ye do\u011fruy\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flad\u0131. Bat\u0131 Trakya’dan Meri\u00e7’i ge\u00e7erek taarruz etmek isteyen Yunan kuvvetleri, o b\u00f6lgedcki 60′ \u0131nc\u0131 T\u00fcmen’e komuta eden C e m i l B e y’ in ( \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 C e m i l B e y’dir) ve 15 Haziranda 251 kuvvetleriyle Edirne’yegelmi\u015f bulunan ve Edirne – Karaa\u011fa\u00e7 istasyonu aras\u0131nda cidd\u00ee sava\u015flarvermi\u015f olan \u015e\u00fckr\u00fc Naili Bey’in (\u015e\u00fckr\u00fc Naili Pa\u015fa) dikkat ve direnmeleri sayesinde durduruldu ve ilerlemeleri \u00f6nlendi.<\/p>\n

 <\/p>\n

TRAKYA’DAK\u0130 KOLORDUMUZUN ASKERL\u0130\u011e\u0130N GEREKLER\u0130N\u0130 VE VATANSEVERL\u0130K NAMUSUNU YER\u0130NE GET\u0130REMEMES\u0130N\u0130N TEK SORUMLUSU CAFER TAYYAR PA\u015eA’DIR<\/p>\n

Edirne’ye do\u011fru serbest\u00e7e ilerlemekte olan d\u00fc\u015fman trenine kar\u015f\u0131, b\u00fct\u00fcn 1′ inci Kolordu kuvvetlerini toplay\u0131p tedbir alacak komutan\u0131n, Kolordu Komutan\u0131 M u h i t t i n B e y in ne yapt\u0131g\u0131n\u0131 bilmiyorum. Yaln\u0131z elde etti\u011fim bilgilere g\u00f6re, C a f e r T a y y a r B e y, kendi kuvvetleri ile temas kuramadan, Havza yak\u0131nlar\u0131nda atla dola\u015f\u0131rken d\u00fc\u015fman taraf\u0131ndan esir edilmi\u015ftir. Ondan sonra sevk ve idareden mahrum kalan 1′ inci Kolordu’muz tamamiyle da\u011f\u0131ld\u0131. Birliklerininbir k\u0131sm\u0131 esir oldu, bir k\u0131sm\u0131 da Bulgaristan’a s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. Sonu\u00e7 olarak,Trakya’n\u0131n tamam\u0131 Yunanl\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7ti. Ne yaz\u0131k ki, 1′ inci KolorduKomutan\u0131’nca, milletin istedi\u011fi ve bekledi\u011fi ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn, uyan\u0131kl\u0131kve fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6sterildi\u011fine \u015fahit olamad\u0131k. Efendiler, Trakya’n\u0131n \u00f6zel ve g\u00fc\u00e7 durum ve \u015fartlar i\u00e7inde bulundu\u011funa \u015f\u00fcphe yoktu. Fakat bu \u00f6zellik ve g\u00fc\u00e7l\u00fck, hi\u00e7bir zaman Trakya’dakikolordunun askerli\u011fin gereklerini yerine getirmesine ve vatanperverliknamusunu g\u00f6stermesine engel olamazd\u0131. E\u011fer, bu yap\u0131lamam\u0131\u015f ise, millet ve tarih kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan tek sorumlusu C a f e r T a y y a r P a \u015f a ‘d\u0131r. Tarihte b\u00fct\u00fcn bir vatan\u0131, \u00e7ok \u00fcst\u00fcn d\u00fc\u015fman kuvvetleri kar\u015f\u0131s\u0131nda, son bir avu\u00e7 topra\u011f\u0131na kadar kar\u0131\u015f kar\u0131\u015f kahramanca ve namuslucasavunmu\u015f ve yine varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyabilmi\u015f ordular g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcrk ordusu o cevherde bir ordudur. Yeter ki ona komuta edenler, komuta edebilme vas\u0131flar\u0131na sahip olabilsinler! Efendiler, komutanlar, askerli\u011fin g\u00f6rev ve gereklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr veuygularken, beyinlerini siyas\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015flerin etkisi alt\u0131nda bulundurmaktanka\u00e7\u0131nmal\u0131d\u0131rlar. Siyasetin gereklerini d\u00fc\u015f\u00fcnen ba\u015fka g\u00f6revliler bulundu\u011funu unutmamal\u0131d\u0131rlar. Komutanlar\u0131n, emirleri alt\u0131na verilen millet evl\u00e2d\u0131n\u0131, memleket vas\u0131talar\u0131n\u0131, d\u00fc\u015fmana ve \u00f6l\u00fcme do\u011fru s\u00fcrerken, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri tek nokta,milletin kendilerinden bekledi\u011fi vatan g\u00f6revini ate\u015fle, s\u00fcng\u00fcyle ve \u00f6l\u00fcmle yerine getirerek sonu\u00e7 almakt\u0131r. Asker\u00ee g\u00f6rev, ancak bu anlay\u0131\u015f veinan\u00e7la yerine getirilebilir. L\u00e2fla, politika ile, d\u00fc\u015fman\u0131n aldat\u0131c\u0131 vaadlerine kulak vermekle askerlik g\u00f6revi yap\u0131lamaz. Omuzlar\u0131nda ve \u00f6zellikle kafalar\u0131nda askerlik sorumlulu\u011funu y\u00fcklenecek kadar kuvvet bulunmayanlar\u0131n feci sonu\u00e7larla kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Efendiler, bir komutan\u0131n esir olmas\u0131 da mazur g\u00f6r\u00fclebilir. O zaman ki, askerli\u011fin g\u00f6rev ve gereklerini yerine getirip uygulamakta, elindeki kuvveti sonununa kadar, son s\u00fcng\u00fc ve son nefese kadar kulland\u0131ktan sonra, kan\u0131n\u0131 ak\u0131tmak f\u0131rsat\u0131n\u0131 bulamaks\u0131z\u0131n d\u00fc\u015fman eline d\u00fc\u015ferse. . . Efendiler, b\u00fct\u00fcn ordusu, \u00fcst\u00fcn d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda yenilip de kendili\u011finden geri \u00e7ekilirken, k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 \u00e7ekip tek ba\u015f\u0131na at\u0131n\u0131, d\u00fc\u015fman ba\u015fkomutan\u0131n\u0131n \u00e7ad\u0131r\u0131na do\u011fru s\u00fcrerek \u00f6l\u00fcm arayan T\u00fcrk komutanlar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bir T\u00fcrk komutan\u0131n\u0131n, ordusunu kullanmaks\u0131z\u0131n, herhangi bir k\u00f6t\u00fctesad\u00fcf ve k\u00f6t\u00fc \u015fans eseri bile olsa, d\u00fc\u015fmana esir d\u00fc\u015fmesini biz mazurg\u00f6rsek de, tarih, bunu asla affetmez ve affetmemelidir. T\u00fcrk ink\u0131l\u00e2p tarihinin gelecek nesillere hitap ve uyar\u0131s\u0131 i\u015fte budur.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130K\u0130NC\u0130 KONYA \u0130SYANI<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, Anadolu ortas\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lani\u00e7 isyanlar\u0131n, Yunan ordusu kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan kuvvetlerimiz ve yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fczenlemeler \u00fczerindeki k\u00f6t\u00fc etkileri, d\u00fc\u015fmanlarca umulan sonu\u00e7lar\u0131 252 vermedi. Savunma kuvvetlerimiz \u00fczerinde do\u011frudan do\u011fruya tesirini g\u00f6stererek, cephemizi y\u0131kma hedefine y\u00f6nelmi\u015f bulunan herak\u00e2tla birlikte, cepheye yak\u0131n b\u00f6lgelerde de halk\u0131 ayakland\u0131rmak, d\u00fc\u015fmanlar\u0131n \u00f6nem verdikleri bir mesele idi. \u0130stanbul, bu konuda\u00f6teden beri \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131. Zeynel\u00e2bidin Partisi’nin Konya ve dolaylar\u0131nda \u00e7\u0131kmas\u0131na vas\u0131ta oldu\u011fu isyan hareketleri, nihayet 1920 y\u0131l\u0131 Ekimininba\u015f\u0131nda patlak verdi. D e l i b a \u015f ad\u0131nda bir e\u015fk\u0131ya, be\u015f y\u00fcz kadar asker ka\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 toplad\u0131.2\/3 Ekim 1920 gecesi \u00c7umra’y\u0131 bast\u0131. 3 Ekim sabah\u0131 da Konya’ya girdive idareyi ele ge\u00e7irdi. Konya valisi bulunan H a y d a r B e y ve Komutan A v n i B e y (Milletvekili A v n i P a \u015f a ‘d\u0131r) Konya’da bulunan az say\u0131daki asker ve jandarma ile, Al\u00e2ettin tepesinde, \u00e2s\u00eelere kar\u015f\u0131an\u0131lmaya de\u011fer bir kahramanl\u0131kla savunmada bulundular. Fakat \u00e2s\u00eelerin \u00e7oklu\u011fu ve her taraftan sald\u0131rmalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e2s\u00eelere esir d\u00fc\u015ft\u00fcler. Ayn\u0131 g\u00fcnlerde Bey\u015fehir ve Ak\u015fehir il\u00e7elerinde de g\u00f6revli olarak dola\u015fan asker\u00ee hey’etlerimiz, oralardaki \u00e2s\u00eeler taraf\u0131ndan g\u00f6rev yapmaktanal\u0131kondular. Ilg\u0131n il\u00e7esinin \u00c7ekil k\u00f6y\u00fc yak\u0131nlar\u0131nda toplanan \u00fc\u00e7 y\u00fcz kadar \u00e2s\u00ee de, nasihat i\u00e7in giden hey’ete ate\u015f etti. Konya’n\u0131n g\u00fcneyinde Karaman il\u00e7esinde de \u00e2s\u00eeler toplanmaya ba\u015flad\u0131. Sultaniye \u00e2s\u00eelerin eline d\u00fc\u015ft\u00fc. Efendiler, bu ayaklanmalara kar\u015f\u0131, Afyonkarahisar’dan ve K\u00fctahya’dan sevketti\u011fimiz D e r v i \u015f B e y (Kolordu Komutan\u0131 D e r v i \u015fP a \u015f a) komutas\u0131ndaki kuvvetler, Konya’n\u0131n kuzeyindeki Meydan istasyonu yak\u0131nlar\u0131nda \u00e2s\u00eelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Ankara’dan da bir s\u00fcvari alay\u0131 ve birda\u011f topu ile, o zaman \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 olan R e f e t B e y komutas\u0131ndasevkedilen kuvvet, Meydan istasyonundan ilerleyen D e r v i \u015f B e ykuvvetiyle birle\u015fti. Adana Cephesinden de bir kuvvet Karaman’a do\u011fruyola \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Konya \u00fczerine hareket eden kuvvetler, \u00e2s\u00eelerle yapt\u0131klar\u0131 bir ka\u00e7\u00e7at\u0131\u015fmadan sonra, 6 Ekim 1920’de Konya’y\u0131 \u00e2s\u00eelerden kurtard\u0131. Oradanka\u00e7an \u00e2s\u00eeler Ko\u00e7hisar, Akseki, Bozk\u0131r ve Manavgat’a do\u011fru gittiler. Di\u011fer bir k\u0131s\u0131m \u00e2s\u00eeler de Afyonkarahisar’la Konya aras\u0131ndaki Kad\u0131nhan ve Ilg\u0131n’\u0131 i\u015fgal ettiler. Bu b\u00f6lgeye de Bat\u0131 Cephesi’nden Yarbay O s m a n B e y komutas\u0131nda bir kuvvet g\u00f6nderildi. O s m a n B e y m\u00fcfrezesi Ilg\u0131n, Kad\u0131nhan, \u00c7ekil ve Yalva\u00e7’taki isyanlar\u0131 bast\u0131rd\u0131. G\u00fcneyden gelen kuvvetimiz Karaman’\u0131 kurtard\u0131. \u0130syan b\u00f6lgesinde \u00e2s\u00eeleri tepelemeyi ba\u015faran kuvvetlerimiz Bozk\u0131r,Seydi\u015fehir ve Bey\u015fehir’i de isyanc\u0131lardan temizledi. Her tarafta, \u00e2s\u00eelerind\u00f6k\u00fcnt\u00fclerinden bir k\u0131sm\u0131 bize kat\u0131ld\u0131lar. Bir k\u0131sm\u0131 da Antalya ve Mersiny\u00f6nlerine do\u011fru ka\u00e7t\u0131lar. D e l i b a \u015f, Mersin b\u00f6lgesinde Frans\u0131zlaras\u0131\u011f\u0131nd\u0131. Sayg\u0131de\u011fer efendiler, Ye\u015filordu te\u015fkil\u00e2t\u0131ndan s\u00f6zederken a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131m ki, d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 olu\u015fturulacak kuvvetler konusunda iki z\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015f\u00e7arp\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bizim benimsedi\u011fimiz d\u00fczenli ordu kurma g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131larak milis diyebilece\u011fimiz bir \u00e7e\u015fit te\u015fkil\u00e2t kurma g\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcne a\u011f\u0131rl\u0131k kazand\u0131r\u0131lmak isteniyordu. R e \u015f i t, E t h e m ve T e v f i kkarde\u015fler, K\u00fctahya yak\u0131nlar\u0131nda, Kuva-y\u0131 seyyare ad\u0131 alt\u0131nda ve elleri alt\u0131nda bulunan kuvvete dayanarak bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekiyorlar veate\u015fli bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

“ORDUDAN FAYDA YOKTUR” S\u00d6ZLER\u0130 VE BATI CEPHES\u0130 KOMUTANI’NIN TAARRUZ TEKL\u0130F\u0130<\/p>\n

Bat\u0131 Cephesi’nde, orduda ve halk aras\u0131nda bu yayg\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f etraf\u0131nda yap\u0131lan propaganda o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve etkili bir duruma geldi ki, ordudan fayda yoktur da\u011f\u0131ls\u0131n! Hepimiz Kuva-y\u0131 Milliye olal\u0131m… s\u00f6zleri her tarafta kulaklar\u0131 doldurmaya ba\u015flad\u0131. Bat\u0131 Cephesi birlikleri aras\u0131nda, Kuva-y\u0131 Milliye halinde, bir b\u00f6lgeve bir cepheye sahip bulunan E t h e m B e y m\u00fcfrezesinin adamlar\u0131,\u00e2deta m\u00fcstesna, ordu erlerinden daha \u00fcst\u00fcn, imtiyazl\u0131 ve g\u0131pta 253 edilecek durumda say\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. E t h e m B e y ve karde\u015fleri de, herkes \u00fczerinde bir \u00e7e\u015fit otorite ve \u00fcst\u00fcnl\u00fck kurmaya ba\u015flad\u0131lar… \u0130\u015fte bu s\u0131ralarda idi ki, Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131, Genel Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na, E t h e m ve T e v f i k karde\u015flerin etkisiyle oldu\u011fu san\u0131lan bir teklifte bulundu: “Yunan ordusunun Gediz yak\u0131n\u0131nda bulunan m\u00fcstakil bir t\u00fcmenine taarruz etmek!. . ” Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131, d\u00fc\u015fman kuvvetlerinin uzun bir cephe \u00fczerinde da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olarak bulundu\u011fu, Gediz yak\u0131n\u0131ndaki kuvvetinin zay\u0131f ve tek ba\u015f\u0131na b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerken, d\u00fc\u015fman moralinin bozuk oldu\u011funu da kabul ediyordu. O tarihlerde, Yunan ordusu \u00fc\u00e7 t\u00fcmenle Bursa b\u00f6lgesinde; bir t\u00fcmenle Ayd\u0131n dolaylar\u0131nda; bir t\u00fcmenle U\u015fak’ta ve bir t\u00fcmenle Gediz’de bulunuyordu.<\/p>\n

 <\/p>\n

GED\u0130Z TAARRUZU<\/p>\n

Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131, iki piyade t\u00fcmenini ve Ethem Bey’in Kuva-y\u0131 Seyy\u00e2resi’ni Gediz’deki Yunan t\u00fcmeni \u00fczerine harekete ge\u00e7irebilecekti. Bu hareketten parlak bir sonu\u00e7 almay\u0131 umuyordu. Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n bu teklifini kabul etmedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fc\u015fman ordusu genel durumu itibariyle bizim ordumuzdan daha kuvvetli idi. Biz, daha ordumuzu kurmu\u015f ve d\u00fczene sokabilmi\u015f de\u011fildik. Cephanemiz miktar\u0131 da a\u011f\u0131rdan almam\u0131z\u0131 gerektiriyordu. B\u00fct\u00fcn cephe kuvvetlerimize m\u00fcracaat ederek ve az\u00e7ok \u00fcst\u00fcn bir kuvvet toplayarak, Gediz’de d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 s\u00fcr’atle bir ba\u015far\u0131 kazanmak belki m\u00fcmk\u00fcn olabilirdi. Fakat kuvvetlerimiz ve haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z, b\u00f6yle bir ba\u015far\u0131y\u0131 genel ve sonu\u00e7 ald\u0131r\u0131c\u0131 bir ba\u015far\u0131ya g\u00f6t\u00fcrmeye elveri\u015fli de\u011fildi. O halde, b\u00fct\u00fcn i\u015fe yarayan kuvvetlerimizi, s\u0131n\u0131rl\u0131 ve ge\u00e7ici bir ba\u015far\u0131 elde etmek i\u00e7in kullanm\u0131\u015f ve y\u0131pratm\u0131\u015f olacakt\u0131k. Bu takdirde, d\u00fc\u015fman b\u00fct\u00fcn kuvvetleri ile bir kar\u015f\u0131 taarruza ge\u00e7erse, her tarafta yenilgi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olurdu. Bundan dolay\u0131 da cephenin ve H\u00fck\u00fbmet’in \u015fimdilik ordu te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131 geni\u015fletmek ve mevcudunu art\u0131rarak cepheyi kuvvetlendirmeye \u00e7al\u0131\u015fmak gerekiyordu. Memleketin \u00f6l\u00fcm kal\u0131m meselesi demek olan Bat\u0131 Cephesi’nde \u00f6zel ve s\u0131n\u0131rl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelere kap\u0131lmak do\u011fru bulunmuyordu. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 bu Gediz taarruzunun yap\u0131lmamas\u0131nda \u0131srar etti. Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131 ile, haberle\u015fme yoluyla anla\u015famad\u0131. Bizzat Ankara’dan Eski\u015fehir’deki Bat\u0131 Cephesi Kararg\u00e2h\u0131’na gitti. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 \u0130smet Pa\u015fa ile Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 Ali Fuat Pa\u015fa’ n\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri sonunda, Ali Fuat Pa\u015fa durumu yerinde bir daha inceledikten sonra karar vermek \u00fczere, hareketi ertelemi\u015ftir. Fakat, birka\u00e7 g\u00fcn sonra, Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131’nca g\u00f6nderilen rapordan taarruza karar verildi\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Efendiler, o g\u00fcnlerde bu taarruz lehinde, her tarafta ve Meclis’te m\u00fcthi\u015f bir propaganda yap\u0131l\u0131yordu. “D\u00fc\u015fman Gediz’de tek ba\u015f\u0131nad\u0131r. Biz onu orada yok ederiz. Parlak bir durum ortaya \u00e7\u0131kar. Zaten Yunan ordusu ka\u00e7maya haz\u0131rd\u0131r” s\u00f6zleriyle, Gediz taarruzunun gerekli oldu\u011fu, neredeyse genel bir kanaat haline getirilmek isteniyordu. Sonunda, Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131, 61′ inci ve 11′ inci T\u00fcmenler ve Kuvve-i Seyyareler’le 24 Ekim 1920’de Gediz’deki d\u00fc\u015fmana taarruz etti. Efendiler, dalgal\u0131, disiplinsiz, emir ve komutas\u0131z baz\u0131 hareketlerden sonra, bildi\u011finiz \u00fczere, Gediz’de yenildik. Yunan ordusu bu harekete cevap oimak \u00fczere, 25 Ekim 1920 g\u00fcn\u00fc Bursa Cephesinden taarruza ge\u00e7ti. Yeni\u015fehir’i ve \u0130neg\u00f6l’\u00fc i\u015fgal etti. U\u015fak’tan, Dumlup\u0131nar s\u0131rtlar\u0131 ilerisinde bulunan birliklerimize sald\u0131rd\u0131. Birliklerimiz, Dumlup\u0131nar s\u0131rtlar\u0131na kadar \u00e7ekildi. 254 B\u00f6ylece Efendiler, cephenin her taraf\u0131nda yeniden genel bir yenilgiye u\u011frad\u0131k. Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131’n\u0131n, taarruza ge\u00e7mesinden d\u00f6rt g\u00fcn sonra Bakanlar Kurulu’nda \u015fu telgraf\u0131 okundu : Genel Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na, \u00c7andarhisar 27\/28.10.1920 1- Birliklerin sava\u015f kay\u0131plar\u0131n\u0131 s\u00fcr’atle tel\u00e2fi ihtiyac\u0131nday\u0131z. Gediz sava\u015f\u0131, \u00fc\u00e7 y\u00fcz sava\u015f\u00e7\u0131dan kurulu birli\u011fin, bir taburun sava\u015f g\u00f6revini yapmas\u0131na yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011finden, tabur mevcutlar\u0131n\u0131 d\u00f6rder yi.iz sava\u015f\u00e7\u0131ya \u00e7\u0131karmak mecburiyetindeyiz. Bu sava\u015flar dolay\u0131s\u0131yla, b\u00fct\u00fcn depo birlikleri bile cepheye s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden yeti\u015fmi\u015f, sil\u00e2hl\u0131 ve te\u00e7hizatl\u0131 bin ikmal erinin, \u00f6zellikle Ankara’daki birliklerinden, bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse en yak\u0131n bir yerden acele olarak g\u00f6nderilmesini, 2 – Asker\u00ee manevralar ve sava\u015flar giydirilebilen erlerin bile elbiselerini, ayakkab\u0131lar\u0131n\u0131 par\u00e7alam\u0131\u015f, d\u00fcnden beri kar ya\u011fan da\u011flarda asker \u00e7\u0131plak ve yal\u0131nayak ayak kalm\u0131\u015ft\u0131r. “Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131 Vekilli\u011fi” emrinde hi\u00e7bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131ndan, \u00f6zellikle kaput, ayapkab\u0131, pamuklu, elbise, yelek, ku\u015fak; k\u0131sacas\u0131, hava \u015fartlar\u0131ndan korunmak i\u00e7in ne verilmek gerekiyorsa, on be\u015f bin hesab\u0131yla acele olarak g\u00f6nderilmesini arz ve rica ederim. 3 – Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’na, Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na ve bilgi edinilmesi i\u00e7in Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131 Vekilli\u011fi’ne yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. ( Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 Ali Fuat) Efendiler, Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 Ali Fuat Pa\u015fa’n\u0131n, daha Gediz sava\u015f\u0131n\u0131n yap\u0131lmakta oldu\u011fu bir s\u0131rada okudu\u011fumuz bu telgraf\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f olanlarla, bunlarda sezilen anlam ve zihniyetin pek dikkate de\u011fer g\u00f6r\u00fclmesi tabi\u00eedir, san\u0131r\u0131m. Askerin durumu, kuvvetimizin miktar\u0131, haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n derecesi, b\u00fct\u00fcn memlekette her bak\u0131mdan muhta\u00e7 oldu\u011fumuz muz kaynaklar\u0131n kudret ve kabiliyeti, elbette bu telgraf tarihinden \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’nca biliniyordu. Her \u015fey tamam olup da, bunlar Gediz Muharebesi’nin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde mi mahvolmu\u015ftu? Bilinmekte olan b\u00fct\u00fcn ger\u00e7eklere ra\u011fmen, Bat\u0131 Cephesi, Genelkurmay kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan m\u0131 taarruza zorlanm\u0131\u015ft\u0131? S\u00f6z konusu telgraf, Bakanlar Kurulu’nda okunduktan sonra alt\u0131na \u015fu not yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 : Bakanlar Kurulu’nca okundu. \u0130leri s\u00fcr\u00fclen sebepler ve olaylar akla yatk\u0131n bulunmad\u0131. Gerekli yard\u0131m\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 tabiidir. 3′ nc\u00fc Alay’dan beklenen kuvvet g\u00f6nderilecektir.(\u0130smet).<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7ERKEZ ETHEM VE KARDE\u015eLER\u0130N\u0130N \u00c7IKARDI\u011eI DED\u0130KODULAR<\/p>\n

Efendiler, her ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n sonunda birtak\u0131m dedikodular\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 beklenmelidir. Gediz Muharebesi’den sonra da genel durum feci bir g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f arz edince, her tarafta dedikodular, hakl\u0131 vehaks\u0131z tenkitler ba\u015flad\u0131. Baz\u0131lar\u0131 ve hele Kuva-y\u0131 Seyyare’ciler, Ethem ve karde\u015fleri, b\u00fct\u00fcnt\u00fcn su\u00e7u cephe komutan\u0131na ve d\u00fczen:i ordu t\u00fcmenlerine atarak, kendilerining\u00fc\u00e7 durumda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olduklar\u0131 yolunda propaganda yapt\u0131r\u0131yorlarve “ordu komutan\u0131 kendi hat\u00e2lar\u0131n\u0131 kapatmak i\u00e7in kusuru bize y\u00fckletiyor”diyorlard\u0131. Ordu da Kuva-y\u0131 Seyyare’nin hi\u00e7bir i\u015f yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yapma g\u00fcc\u00fcndeolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sava\u015fta verilen emirlere uymad\u0131\u011f\u0131n\u0131, daima tehlikeden uzakbulundu\u011funu iddia ve ispat ediyordu. Efendiler, a\u00e7\u0131klamalara tekrar b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m noktadan devam etmek\u00fczere, burada k\u00fc\u00e7\u00fck bir olay\u0131 dile getirmeme m\u00fcsaadenizi rica edece\u011fim.Bilindi\u011fi \u00fczere, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin kurulu\u015fu s\u0131ras\u0131nda ortaya konanesaslara g\u00f6re, “\u0130cra Hey’eti” ad\u0131 verilen H\u00fck\u00fbmet’in \u00fcyeleri, do\u011frudando\u011fruya ve ayr\u0131 ayr\u0131 Meclis taraf\u0131ndan se\u00e7iliyordu. Bu usul 4 Kas\u0131m1920 tarihine kadar uyguland\u0131. Bununla ilgili 255 kanun, ancak 4 Kas\u0131m1920’de : “Bakanlar, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n Meclis \u00fciyelerindeng\u00f6sterece\u011fi adaylar aras\u0131ndan salt \u00e7o\u011funlukla se\u00e7ilir” \u015feklinde de\u011fi\u015ftirildi.<\/p>\n

 <\/p>\n

MECL\u0130STE G\u00d6R\u00dcLEN AYKIRI E\u011e\u0130L\u0130MLER VE NAZIM BEY’\u0130N \u0130\u00c7\u0130\u015eLER\u0130 BAKANLI\u011eINA SE\u00c7\u0130LMES\u0130 KAR\u015eISINDA BEN\u0130MSED\u0130\u011e\u0130M TUTUM<\/p>\n

\u0130\u015fte arz etmek istedi\u011fim husus, bakanlar\u0131n se\u00e7imi ile ilgili kanunun de\u011fi\u015ftirilmesini gerektiren sebepleden biridir. Efendiler, 4 Eyl\u00fcl 1920 tarihinde, Tokat Milletvekili bulunan Naz\u0131m Bey, 89 oya kar\u015f\u0131 98 oyla, Meclis’\u00e7e \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’na se\u00e7ildi. Naz\u0131m Bey, dakika kaybetmeksizin b\u00fcy\u00fck bir aceleyle Bakanl\u0131k makam\u0131na gidip daha sonra Bakanlar Kurulu Ba\u015fkan\u0131 da olmam dolay\u0131s\u0131yla beni ziyarete geldi. Ben, Naz\u0131m Bey’i kabul etmedim. Y\u00fcce Meclis’in g\u00fcvenini kazanarak se\u00e7ilmi\u015f olan bir bakan\u0131 kabul etmemekle yapt\u0131\u011f\u0131m muamelenin mahiyet ve nezaketini elbette takdir ediyordum. Fakat memleketin b\u00fcy\u00fck yarar\u0131, beni bu yolda harekete mecbur tutuyordu. Elbette, bu hareketimin sebebini a\u00e7\u0131klay\u0131p ispat edece\u011fimden ve a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m noktan\u0131n y\u00fcce Meclis’\u00e7e de \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclece\u011finden emindim. Efendiler, Meclis \u00fcyeleri aras\u0131ndan, ayk\u0131r\u0131 birtak\u0131m prensiplere e\u011filim g\u00f6sterenler ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bunlardan biri olmak \u00fczere Naz\u0131m Bey ve arkada\u015flar\u0131 en \u00e7ok dikkatimi \u00e7ekmi\u015fti. Naz\u0131m Bey’in, kendisinden daha S\u0131vas Kongresi s\u0131ralar\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131m safsatalarla dolu baz\u0131 mektuplar\u0131ndan, ne zihniyet ve karakterde bir kimse olabilece\u011fini anlam\u0131\u015ft\u0131m. Naz\u0131m Bey, milletvekili olarak Ankara’ya geldikten sonra, her g\u00fcn yeni yeni siyas\u00ee faaliyetler g\u00f6steriyordu. Olu\u015fmaya ba\u015flayan her siyas\u00ee grupla temas f\u0131rsat\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131rm\u0131yordu. Naz\u0131m Bey, bizzat veya dolayl\u0131 olarak yabanc\u0131 \u00e7evrelerden baz\u0131lar\u0131 ile temas yolunu bulmu\u015f; onlardan te\u015fvik g\u00f6rm\u00fc\u015f ve yard\u0131m imk\u00e2nlar\u0131 da sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Bu zat\u0131n Halk \u0130\u015ftirak\u0131yyun F\u0131rkas\u0131 diye gayri cidd\u00ee ve s\u0131rf kendisine disine \u00e7\u0131kar sa\u011flamak \u00fczere bir parti kurma te\u015febb\u00fcs\u00fcne ge\u00e7erek, milliyet\u00e7ili\u011fe ayk\u0131r\u0131 faaliyet sevdas\u0131nda bulundu\u011funu mutlaka duymu\u015fsunuzdur. dur. Bu zat\u0131n yabanc\u0131 \u00e7evrelere casusluk etti\u011fine de asla \u015f\u00fcphe etmiyordum. Nitekim, daha sonra \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi bir\u00e7ok ger\u00e7e\u011fi ortaya koymu\u015ftu. \u0130\u015fte Efendiler, bu Naz\u0131m Bey, kendisinin ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrekli propaganda sayesinde ve bize muhalefete haz\u0131rlananlar\u0131n milletin y\u00fcksek yararlar\u0131n\u0131 unutarak yapt\u0131klar\u0131 yard\u0131mlarla \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’na ge\u00e7irilmi\u015fti. B\u00f6ylece Naz\u0131m Bey, H\u00fck\u00fbmet’in b\u00fct\u00fcn i\u00e7 idare makinesinin ba\u015f\u0131nda, memleket ve millete de\u011fil, fakat, paral\u0131 u\u015fa\u011f\u0131 oldu\u011fu kimselerin isteklerinin ger\u00e7ekle\u015fmesine en b\u00fcy\u00fck hizmeti yapabilecek duruma gelebilmi\u015fti. Elbette Efendiler, buna asla raz\u0131 olamazd\u0131m. Onun i\u00e7in \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Naz\u0131m Bey’i kabul etmedim ve istifaya mecbur ettim. L\u00fczum g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc zaman da, Meclis’teki gizli oturumda, hakk\u0131ndaki bilgi ve g\u00f6r\u00fc\u015flerimi a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yledim.<\/p>\n

 <\/p>\n

M\u0130LLETVEK\u0130LLER\u0130N\u0130 SE\u00c7ERKEN \u00c7OK D\u0130KKATL\u0130 VE T\u0130T\u0130Z OLMALIDIR<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, pek iyi bilirsiniz ki, sultanlarla, halifelerle idare edilmi\u015f ve edilmekte olan memleketlerde, vatan i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck tehlike, sultanlar\u0131n lar\u0131n ve halifelerin d\u00fc\u015fmanlar taraf\u0131ndan 256 sat\u0131n al\u0131nmalar\u0131d\u0131r.Bu, \u00e7ok defa kolayl\u0131kla sa\u011flanabilmi\u015ftir. Meclislerle idare edilenmemleketlerde ise, en tehlikeli durum, baz\u0131 milletvekillerinin yabanc\u0131larad\u0131na \u00e7al\u0131nm\u0131\u015f ve sat\u0131n al\u0131nm\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Millet Meclislerine kadargirme yolunu bulabilen vatans\u0131zlara her zaman rastlanabilece\u011fine, tarihinbu konudaki \u00f6rnekleriyle h\u00fckmetmek zarur\u00eedir. Bunun i\u00e7in millet,kendi vekillerini se\u00e7erken, \u00e7ok dikkatli ve titiz olmal\u0131d\u0131r. Milletin hat\u00e2yapmaktan korunmas\u0131 i\u00e7in tek \u00e7\u0131kar yol, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve faaliyetleriyle milleting\u00fcvenini kazanm\u0131\u015f olan siyas\u00ee bir partinin se\u00e7imde millete k\u0131lavuzluketmesidir. Genellikle b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flar\u0131n, adayl\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya atanher \u015fah\u0131s hakk\u0131nda karar vermeye yard\u0131mc\u0131 olacak do\u011fru bilgilere ve isabetli oya sahip bulunaca\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek, nazar\u0131 olarak var say\u0131lsa, bile,bunun tam bir ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131, tecr\u00fcbelerin tecr\u00fcbeleriyle ve ink\u00e2r edilemezbir a\u00e7\u0131kl\u0131kla ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Efendiler, b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z noktaya, yani Bat\u0131 Cephesi’ne d\u00f6n\u00fcyorum.Gediz Muharebesi’nden, onun madd\u00ee ve manev\u00ee can s\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar\u0131ndansonra, Fuat Pa\u015fa’n\u0131n cephe \u00fczerindeki komutanl\u0131k etki ve otoritesisars\u0131lm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Kendisini komutadan \u00e7ekmeyi zarur\u00ee saymayaba\u015flad\u0131m. Tam bu s\u0131rada idi ki, Fuat Pa\u015fa Ankara’ya gelip g\u00f6r\u00fc\u015fmek\u00fczere 5 Kas\u0131m 1920 tarihli bir \u015fifre ile izin istedi. Cevap olarak 6 Kas\u0131mdaAnkara’ya gelmesinin uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdim. Fuat Pa\u015faaleyhindeki dedikodu ve Kuva-y\u0131 Seyyare’nin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ordudaki disiplinsizli\u011feyol a\u00e7an k\u00f6t\u00fc etkileri o kadar hissedilmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 ki, 7 Kas\u0131mtarihinde Ali Fuat Pa\u015fa’ya hemen Ankara’ya gelmesini emretmeyigerekli buldum.<\/p>\n

 <\/p>\n

AL\u0130 FUAT PA\u015eA’NIN MOSKOVA B\u00dcY\u00dcKEL\u00c7\u0130L\u0130\u011e\u0130NE ATANMASI VE CEPHEN\u0130N \u0130K\u0130YE AYRILMASI KARARI<\/p>\n

Efendiler, art\u0131k Ali Fuat Pa\u015fa’n\u0131n Bat\u0131 Cephesine komuta edemeyecegine inanm\u0131\u015ft\u0131m. O g\u00fcnlerdeMoskova ya da bir el\u00e7ilik hey’eti g\u00f6ndermemiz gerekiyordu. O halde, Fuat Pa\u015fa b\u00fcy\u00fckel\u00e7i olarakMoskova’ya gidebilirdi. Bat\u0131 Cephesi de \u00e7ok cidd\u00ee ve dikkatli bir \u00e7al\u0131\u015fma bekledi\u011finden,bu cephe komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da zatengenel asker\u00ee harek\u00e2t\u0131 y\u00fcr\u00fctmekte olan Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 \u0130smetPa\u015fa’ya ek g\u00f6rev olarak vermek en s\u00fcr’atli ve uygun bir tedbir olacakt\u0131.Bir yandan da gerek i\u00e7 isyanlara ve direnmelere kar\u015f\u0131 gerek sava\u015f harek\u00e2t\u0131a\u00e7\u0131s\u0131ndan kuvvetli bir s\u00fcvari te\u015fkil\u00e2t\u0131na duyulan ihtiya\u00e7 a\u00e7\u0131kt\u0131. S\u0131rfbu te\u015fkil\u00e2t\u0131 kurabilmek i\u00e7in de \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 olan Refet Bey’e (Refet Pa\u015fa)ek olarak bu g\u00f6revi de vererek kendisini Konya ve dolaylar\u0131nag\u00f6ndermeyi uygun buluyordum. \u00c7\u00fcnk\u00fc Refet Pa\u015fa, zaman zaman \u00e7e\u015fitlisebeplerle Konya’ya, Denizli’ye gitmi\u015f, Bat\u0131 Cephesi’nin g\u00fcney kesimiile ilgilenmi\u015f ve o kesimle ilgisi bulunan b\u00f6lgeleri tan\u0131m\u0131\u015f bulunuyordu. O halde konuyu \u015f\u00f6yle \u00e7\u00f6zebilirdim : Cepheyi ikiye ay\u0131rmak; \u00f6nemlikesimleri i\u00e7ine alan alan\u0131 Bat\u0131 Cephesi diye adland\u0131rarak \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131nkomutas\u0131na vermek; g\u00fcney kesimini de Konya ve dolaylar\u0131na g\u00f6nderece\u011fimRefet Pa\u015fa’ya vererek, her iki cepheyi birden do\u011frudan do\u011fruyaGenelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131na ba\u011flamak… Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 da Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131 olan FevziPa\u015fa vek\u00e2let edebilirdi. Fuat Pa\u015fa zaman\u0131nda bir de cepheden S\u0131vas’akadar uzanan “Geri B\u00f6lgesi” vard\u0131. Fuat Pa\u015fa, bu b\u00f6lgeyi idare edebilmeki\u00e7in de bir “Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131 Vek\u00e2leti” makam\u0131 kurmaya mecburolmu\u015ftu. Bunun tabi\u00ee ve pratik olmad\u0131\u011f\u0131 meydandayd\u0131. Bu bak\u0131mdan, yenid\u00fczenlemede bu geri b\u00f6lgesini de menzil alan\u0131 olarak cepheye b\u0131rakt\u0131ktansonra, Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’na ba\u011flamak tabi\u00ee idi. ismet Pa\u015fa’n\u0131nbir s\u00fcre i\u00e7in Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’ndan ayr\u0131lmamas\u0131, ordunund\u00fczenlenme ve haz\u0131rlanmas\u0131nda s\u00fcr’at sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in yararl\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcgibi, Refet Bey’in de \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 s\u0131fat\u0131n\u0131 ge\u00e7ici olarak devam ettirmesi,\u00f6zellikle kendi b\u00f6lgesinde g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131, halktan hayvanve malzeme toplamak suretiyle meydana getirmeye mecbur oldu\u011fu s\u00fcvarite\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131 bir an \u00f6nce kurabilmek i\u00e7in gerekliydi.<\/p>\n

 <\/p>\n

SURATLE D\u00dcZENL\u0130 ORDU VE B\u00dcY\u00dcK S\u00dcVAR\u0130 B\u0130RL\u0130KLER\u0130 KURMA VE D\u00dcZENS\u0130Z TE\u015eK\u0130LAT F\u0130K\u0130R VE S\u0130YASET\u0130N\u0130 YIKMA KARARI 257<\/p>\n

Efendiler, 8 Kas\u0131m 1920’de, Fuat Pa\u015fa Ankara’ya geldi. Kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in bizzat istasyonda bulunuyordum.Pa\u015fa’y\u0131 omuzunda bir filinta oldu\u011fu halde Kuva-y\u0131Milliye k\u0131yafetinde g\u00f6rd\u00fcm. Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131’na bu k\u0131yafetibenimseten d\u00fc\u015f\u00fcnce ve zihniyet ak\u0131m\u0131n\u0131nb\u00fct\u00fcn Bat\u0131 Cephesi \u00fczerinde ne kadar etkili oldu\u011funu anlamaki\u00e7in art\u0131k teredd\u00fcde yer kalmam\u0131\u015ft\u0131. Onun i\u00e7in Fuat Pa\u015fa’yak\u0131sa bir g\u00f6r\u00fc\u015fmeden sonra, alabilece\u011fi yeni g\u00f6revi s\u00f6yledim. Memnuniyetlekabul etti. Ayn\u0131 g\u00fcn\u00fcn gecesi \u0130smet ve Refet Pa\u015falar\u0131 dadavet ederek yeni durumu ve g\u00f6revlerini kararla\u015ft\u0131rd\u0131k. Kendilerineverdi\u011fim kesin direktif : “S\u00fcr’atle d\u00fczenli ordu ve s\u00fcvari birlikleri meydanagetirmekten” ibaretti. B\u00f6ylece 1920 y\u0131l\u0131 Kas\u0131m\u0131n\u0131n sekizinci g\u00fcn\u00fc”d\u00fczensiz te\u015fkil\u00e2t fikir ve siyasetini y\u0131kma karar\u0131” faaliyet ve uygulama alan\u0131na konulmu\u015f oldu.<\/p>\n

 <\/p>\n

G\u00d6R\u00dcN\u00dc\u015eTE B\u0130Z\u0130M \u0130\u00c7\u0130N YUMU\u015eAK SANILAN B\u0130R POL\u0130T\u0130KA \u0130LE, B\u0130Z\u0130 \u0130\u00c7TEN YIKMA TE\u015eEB\u00dcS\u00dc<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, burada bir an durarak bak\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 \u0130stanbul’a \u00e7evirelim. Damat Ferit Pa\u015fa H\u00fck\u00fbmeti’nin her t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015fmanla ortak olan sil\u00e2hlasonu\u00e7 alma pl\u00e2n\u0131 uygulamada ba\u015far\u0131 kazanamam\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u00e7 isyanlara kar\u015f\u0131 koyduk ve direndik. Yunan taaruzu en sonunda bir hatta durdu. Yunanl\u0131lar\u0131n ondan sonraki hareketleri de s\u0131n\u0131rl\u0131 alanlar i\u00e7inde kald\u0131. \u0130\u00e7 isyanlara ve Yunan cephesinekar\u015f\u0131 cidd\u00ee tedbirler almakta o1du\u011fumuz g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. \u0130\u00e7eriden ve d\u0131\u015far\u0131den gelen sil\u00e2hl\u0131 h\u00fccumlar\u0131n, \u00f6zellikle Ankara’daki Mill\u00ee H\u00fck\u00fbmet’i sarsamayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Bu itibarla, \u0130stanbul’un sil\u00e2hl\u0131 sald\u0131r\u0131 politikas\u0131ifl\u00e2s etmi\u015f bulunuyordu. Bunu de\u011fi\u015ftirip, yeniden uzla\u015fma politikas\u0131nad\u00f6ner gibi g\u00f6r\u00fcnerek, bizi i\u00e7erden y\u0131kma politikas\u0131 g\u00fctmenin daha yararl\u0131olaca\u011f\u0131na inand\u0131klar\u0131na h\u00fckmedilebilirdi. T\u0131pk\u0131 1919 Eyl\u00fcl\u00fcndle DamatFerit Pa\u015fa’n\u0131n birinci \u00e7ekilmesinden sonra, Ali R\u0131za Pa\u015fa Kabinesi’ningelmesiyle oldu\u011fu gibi, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte bizim i\u00e7in yumu\u015fak san\u0131lan bir politikaile, bizi i\u00e7ten y\u0131kma te\u015febb\u00fcs\u00fc yenilenecekti. Bundan sonraki m\u00fccadelelerimizde, \u0130stanbul vas\u0131tas\u0131yla yap\u0131lan i\u00e7ve bar\u0131\u015f te\u015febb\u00fcsler, bizi g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011fe d\u00fc\u015f\u00fcrecek telkinler ve Yunan ordusuyla oldu\u011fu kadar, fakat anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve anlat\u0131lmas\u0131 daha g\u00fc\u00e7 \u015fartlar i\u00e7inde, i\u00e7erideki bozgunculara kar\u015f\u0131 u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z da g\u00f6r\u00fclecektir. \u0130stanbul’da h\u00fck\u00fbmetin ba\u015f\u0131na Tevfik Pa\u015fa getirildi. Kabinede Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 olarak Ahmet \u0130zzet ve Bahriye N\u00e2z\u0131r\u0131 olarak Salih Pa\u015fa’lar bulunuyordu. Tevfik Pa\u015fa Kabinesi derhal bizimle temasve ili\u015fki kurmak istedi. Bu g\u00f6revi esas itibariyle Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa \u00fczerine ald\u0131. Saray kurmay hey’etinde bulunan bir subay, Ahmet\u0130zzet Pa\u015fa taraf\u0131ndan baz\u0131 notlarla Ankara’ya g\u00f6nderildi. Bu notlarda, eskisine bakarak daha elveri\u015fli \u015fartlarla, s\u00f6z geli\u015fi, \u0130zmir’de Osmanl\u0131 hakimiyeti alt\u0131nda Yunanl\u0131lar taraf\u0131ndan \u00f6zel bir y\u00f6netim kurulmas\u0131n\u0131n kabul\u00fc gibi \u015fartlarla, bir bar\u0131\u015f yapma \u00fcmidinde bulunduklar\u0131 veher \u015feyden \u00f6nce, \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ile bir uzla\u015fmaya varman\u0131n \u00f6nemlioldu\u011fu bildiriliyordu. Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n ve i\u00e7inde bulundu\u011fu h\u00fck\u00fbmetin, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin ve H\u00fck\u00fbmeti’nin nitelik ve yetkilerindenhaberdar olmad\u0131klar\u0131, h\u00e2l\u00e2 \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ni s\u00fcrd\u00fcrmeyi ve bu yollamillet ve memleketin kaderiyle, ilgili sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa’ya ve Tevfik Pa\u015fa Kabinesi’ne durumu bildirmek ve kendilerini ayd\u0131nlatmak maksad\u0131yla, gereken bilgi ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri etrafl\u0131 olarak yazd\u0131r\u0131p Ankara’ya gelen \u00f6zel memura verdik ve kendisini 8 Kas\u0131m 1920 tarihinde \u0130nebolu’ya do\u011fru yola \u00e7\u0131kard\u0131k. 12 Kas\u0131m 1920 g\u00fcn\u00fc, Zonguldak’tan Y\u00fczba\u015f\u0131 Kemal imzal\u0131 k\u0131sabir telgraf ald\u0131m. Bunda, \u015fifreli bir telgraf\u0131 \u00e7ekmek \u00fczere \u0130stanbul’dang\u00f6nderildim, deniyordu. S\u00f6z konusu, \u015fifreli telgraf, Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. \u0130stanbul’da 9 Ekim 1920 tarihindeyaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130STANBUL’DA \u0130KT\u0130DAR MEVK\u0130\u0130NE GET\u0130R\u0130LEN TEVF\u0130K PA\u015eA KAB\u0130NES\u0130 ANKARA \u0130LE TEMAS \u0130MKANI ARUYOR 258<\/p>\n

Bu telgrafta, \u0130stanbul ile Zonguldak aras\u0131nda Frans\u0131z telsizi ile haberl\u015fmek \u00fczere Frans\u0131z temsilcisinin izni al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bildirildikten sonra : “H\u00fck\u00fbmet ile bir uzla\u015fma esas\u0131 kabul edildi mi? Kabul edildiyse nerede bulu\u015fman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olaca\u011f\u0131n\u0131 ve hangi yolla gelmenin uygun d\u00fc\u015fece\u011fi sorulmakta idi.” \u0130stanbul Posta ve Telgraf Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Orhan \u015eemsettinimzal\u0131 11 Kas\u0131m 1920 tarihli bir emir de, Kastamflnu Posta ve Telgraf Ba\u015fm\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’ne geliyordu. Bu emir, Ere\u011fli M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’ne g\u00f6nderilen ve resm\u00ee olmayan bir mektubun zarf\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131yordu. Emir aynen \u015fudur : Madde 1- Anadolu ile h\u00fckumet merkezi (\u0130stanbul aras\u0131nda telgraf haberle\u015fmelerinin bir an \u00f6nce ba\u015flat\u0131lmas\u0131 gereklidir. Madde 2 – Bu maksad\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in, bir taraftan Sapanca ileGeyve aras\u0131ndaki ana hat \u00fczerinde onar\u0131labilecek durumda olan tellerin s\u00fcr’atlekullan\u0131labilir duruma getirilmesi, di\u011fer taraftan da \u00f6nemli yap\u0131m ve onar\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalas\u0131 gerektiren \u0130zmit, Kand\u0131ra, \u0130ncilli aras\u0131nda yap\u0131m ve onar\u0131m\u0131na ba\u015flanmas\u0131 uygun g\u00f6r\u00fclmektedir. Madde 3 – S\u00f6z\u00fc edilen onar\u0131mlar\u0131 yapmakla g\u00f6revli olan \u0130stanbul Fen M\u00fcfetti\u015fiBekir Bey, emrinde bir ba\u015f\u00e7avu\u015f ve yeterince \u00e7avu\u015fla \u0130zmit’e harekete haz\u0131rd\u0131r. Madde 4 – Ellerinde Dahiliye Nezareti y\u00fcksek makam\u0131n\u0131n g\u00f6rev belgesinita\u015f\u0131yan bu memurlar, herhangi bir yerde onar\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 gere\u011fini duyduklar\u0131nda, taraf\u0131m\u0131zdan ilgili makamlarla haberle\u015filerek, kendilerine gereken yard\u0131m\u0131nsa\u011flanmas\u0131 himmetlerinizden beklenmektedir. 11 Kas\u0131m 1920. Bu telgraf \u00fczerine gerekenlere verdi\u011fimiz emir, \u0130stanbul ile temaskurmaktan sak\u0131n\u0131lmas\u0131 ve telgraf hatlar\u0131n\u0131 onarma bahanesiyle gelen olursa tutuklanmas\u0131 ile ilgiliydi. Efendiler, \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n dolayl\u0131 olarak g\u00f6nderdi\u011fi \u015fifreli telgraf\u0131na cevap vermeyi, \u00f6zel bir memurla g\u00f6nderdi\u011fimiz notlar\u0131n kendisince okundu\u011fu haberini ald\u0131ktan sonraya b\u0131rak\u0131yordum. \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131ntaraf\u0131m\u0131zdan verilen bilgileri ald\u0131ktan sonra da g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde \u0131srar edip etmedi\u011fini anlamak istiyordum. Bu husus anla\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra, \u0130zzet Pa\u015fa’ya arac\u0131lar vas\u0131tas\u0131yla \u015fu cevab\u0131 verdim : Z\u00e2t\u0131devletleri ve Salim Pa\u015fa Hazretleri’nin de kat\u0131lmalar\u0131 gerekli olanhey’etle en kolay ve \u00e7abuk olarak Bilecik’te bulu\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130stanbul’danya Sapanca’ya kadar tren ve oradan otomobille veyahut da deniz yoluyla Bursa’yave oradan yine otomobille Bilecik’e te\u015frif buyurulabilir. Bu yollar \u00fczerinde \u015fimdiden gerekenlere tebligat yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yolculu\u011fun, Aral\u0131k ay\u0131n\u0131n ikisine kadar Bilecik’te bulunacak \u015fekilde ayarlanmas\u0131na ve \u0130stanbul’dan hangi tarihte hangi yollahareket edilece\u011finin \u015fimdiye kadar kullan\u0131lan vas\u0131ta ile Zonguldak’a bildirilmesinirica ederim. Yolculu\u011fun m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar g\u00f6steri\u015fsiz yap\u0131lmas\u0131 hat\u0131rlatma kabilinden arz olunur. 25\/26.11.1920. Efendiler, \u0130stanbul’da 23\/24 Kas\u0131m 1920 tarihi\u0131\u0131de yaz\u0131lan ve \u0130stanbul’a varm\u0131\u015f olan \u00f6zel memurun imzas\u0131yla \u0130nebolu’ya g\u00f6nderilen ve 27 Kas\u0131m’da oradan Ankara’ya \u00e7ekilen bir telgrafta, \u015fu bilgiler veriliyordu : Bu g\u00fcn 23.11.1920’de \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n yan\u0131nda bulundu\u011fum s\u0131rada, Hariciye N\u00e2z\u0131r\u0131, son siyas\u00ee durumla ilgili olarak a\u015fa\u011f\u0131daki a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r : Yeni gelen \u0130ngiliz cl\u00e7isi, Ermenistan, G\u00fcrcistan ve bir s\u00fcre sonra, \u0130zmir’leilgili \u00f6nemli konularda Osmanl\u0131 H\u00fckumeti lehine bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn bulunaca\u011f\u0131r\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f. Bu elveri\u015fli durumdan yararlanarak memleketin gelece\u011finin sa\u011flanabilmesii\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7le \u00e7al\u0131\u015f\u0131larak f\u0131rsat ka\u00e7\u0131nlmamal\u0131d\u0131r. E\u011fer Ankara, zaman kazanmak iste\u011findeyse bile, bir temas kurularak ilerideki kararlar birlikte al\u0131nmal\u0131d\u0131r,dedikten sonra \u015fu sat\u0131rlar ekleniyor : 259 A\u00e7\u0131klamalara ek olarak, \u0130zzet Pa\u015fa, kendisine taraf\u0131m\u0131zdan g\u00f6nderilen \u00f6zetteki n\u015fimdiye kadar yap\u0131lan m\u00fccadelelerin bug\u00fcn bah\u015fetti\u011fi ve sa\u011flad\u0131\u011f\u0131imk\u00e2nlardan yararlanmak g\u00f6revimizdir c\u00fcmlesi\u0131\u0131e dayanarak : E\u011fer Anadolu g\u00f6nderilecek hey’eti kabul etmezse, do\u011fn\u0131dan do\u011fruya benimle temas kurarak maksad\u0131m\u0131z\u0131 kendimiz kararla\u015ft\u0131rmal\u0131y\u0131z. Bunu da kabul etmedikleri takdirde, s\u00f6z konusu c\u00fcmledeki g\u00f6r\u00fc\u015ften vazge\u00e7ildi\u011fi anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131ndan, art\u0131k kabinede kalmayarakistifa edece\u011fini ve istersek \u0130stanbul’u dikkate almayarak kendisinin de Anadolu’yagelece\u011fini s\u00f6ylemi\u015f. Efendiler, ayn\u0131 telgrafta, \u0130stanbul bas\u0131n\u0131nda, \u0130zzet Pa\u015fa’ya aitoldu\u011fu bildirilen \u015fu demecini de yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131l\u0131yd\u0131 : H\u00fck\u00fbmetin Anadolu’ya \u00f6zel bir memur g\u00f6ndermekten maksad\u0131, Ankara’dakilerle bir temas kurulup kurulamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlatmak i\u00e7indi. Oradan d\u00f6nen memur,bu temas\u0131n kurulabilece\u011fini anlatt\u0131 ve haberle\u015fme de yap\u0131labildi. Elbette gere\u011fininyap\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. B\u00f6yle bir demecin Anadolu’nun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne uygun d\u00fc\u015fmeyece\u011fi ve yalanlanmas\u0131 gerekti\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ise de, kabine bunu kabul etmemi\u015f.Bununla birlikte \u0130zzet Pa\u015fa , Terc\u00fcman-\u0131 Hakikat gazetesine \u015fu demeci de vermi\u015f : Memleketin y\u00fcksek \u00e7\u0131karlar\u0131, \u015fimdilik bu konuda bas\u0131n\u0131n susmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Bu bak\u0131mdan bir iki g\u00fcn daha deme\u00e7 vermekte mazuruz. Efendiler, Tevfik Pa\u015fa, Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa, SalihPa\u015fa, zaman\u0131n b\u00fcy\u00fck adamlar\u0131 gibi tan\u0131nm\u0131\u015flard\u0131. Millet bunlar\u0131 ak\u0131ll\u0131,tedbirli ve uzak g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc olarak biliyordu. Bu sebeple Damat FeritPa\u015fa \u00e7ekilip yerine, ileri gelenleri bu \u015fah\u0131slar olan bir kabine i\u015f ba\u015f\u0131nagelince, herkeste t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc \u00fcmitler uyand\u0131. Tevfik Pa\u015fa Kabinesi ilk and\u00e2 Ankara ile temas ve ili\u015fki kurmak isteyince, kamuoyunda iyi niyetineinanmamak i\u00e7in bir sebep g\u00f6r\u00fclemedi. Herkes Tevfik Pa\u015fa Kabinesi’niniktidara gelmesini hay\u0131rl\u0131 sayd\u0131. Bu kabinenin rr\u0131emleket ve milletin y\u00fcksek \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetecek \u00e7are ve yollar\u0131 bulmadan iktidara gelmi\u015f oldu\u011funu kabul etmek ve ettirmek :ger\u00e7ekten g\u00fc\u00e7t\u00fc. Kald\u0131 ki, kendileri de\u0130stanbul \u00e7evrelerinde ve bas\u0131nda kulland\u0131klar\u0131 dille, kamuoyunu do\u011frulayacak bir tav\u0131r tak\u0131nn\u0131\u015f bulunuyorlard\u0131.<\/p>\n

B\u0130LEC\u0130K G\u00d6R\u00dc\u015eMES\u0130 KARARLA\u015eTIRILIYOR<\/p>\n

Biz, ger\u00e7ek durumun herkesin sand\u0131\u011f\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcgibi olmad\u0131\u011f\u0131na tamamen inanm\u0131\u015f bulunuyorduk.Ancak, \u0130stanbul’un kurtulu\u015f \u00e7aresi olarak ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc uzla\u015fma ve g\u00f6r\u00fc\u015fme tekliflerini, kamuoyunu inand\u0131rmaya yarayacak \u015fartlar\u0131 haz\u0131rlamadan reddetmeyi uygun bulmad\u0131k. Onun i\u00e7in, \u00f6zellikle \u0130zzet ve SalihPa\u015fa’lar\u0131n da i\u00e7inde bulunaca\u011f\u0131 bir hey’etle Bilecik’te g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi uygunbulduk. Bu zatlarla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckten sonra, halk\u0131n b\u00fct\u00fcn inan\u0131\u015f ve g\u00f6r\u00fc\u015flerindeki yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131na \u015f\u00fcphem yoktu. Bir de, her ne olursaolsun, kamuoyunca yukar\u0131da i\u015faret etti\u011fim vas\u0131flar\u0131 ile tan\u0131nm\u0131\u015f olan buzatlar\u0131n, \u0130stanbul’da h\u00fck\u00fbmet kurmalar\u0131n\u0131n mill\u00ee gaye i\u00e7in ne kadar zararl\u0131 oldu\u011fu meydandayd\u0131. Bu bak\u0131mdan, g\u00f6r\u00fc\u015fmeden sonra da, kendilerinin \u0130stanbul’a d\u00f6nmelerine m\u00fcsaade etmeme gere\u011fi bence normaldi.\u0130\u015fte bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerledir ki, \u0130zzet Pa\u015fa hey’etiyle Bilecik’te g\u00f6r\u00fc\u015fmekararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. G\u00f6r\u00fc\u015fme 2 Aral\u0131kta de\u011fil, fakat 5 Aral\u0131kta oldu. Efendiler, bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi beklerken, o g\u00fcne kadar cephede ve Ankara’ da ge\u00e7en olaylar\u0131 da k\u0131saca bilginize sunay\u0131m : Efendiler, hat\u0131rlars\u0131n\u0131z ki, \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6zel memurunun \u0130nebolu \u00fczerinden \u0130stanbul’a hareket ettirildi\u011fi 8 Kas\u0131m 1920 g\u00fcn\u00fc, FuatPa\u015fa’n\u0131n Moskova B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi, \u0130smet ve Refet Pa\u015fa’lar\u0131n daBat\u0131 Cephesi’nde g\u00f6revlendirilmeleri kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u0130smet Pa\u015faertesi g\u00fcn cepheye hareket etti.10 Kas\u0131mda g\u00f6reve ba\u015flad\u0131. 260 O zamanlar Ethem Bey’in yak\u0131n arkada\u015f\u0131 bulunan bir zat\u0131n Eski\u015fehir’den 13 Kas\u0131m 1920 tarihli bir \u015fifreli telgraf\u0131n\u0131 ald\u0131m. Bu telgrafta deniliyordu ki : Ethem Bey’in, Fuat Pa\u015fa Hazretleri’nin yan\u0131nda Rusya’ya gidece\u011fi s\u00f6ylentisi cephede ve gerideki halk aras\u0131nda k\u00f6t\u00fc niyete yorulmaktad\u0131r. Bu ibi kimselerin \u00e7evrenizden uzakla\u015ft\u0131r\u0131mas\u0131, z\u00e2t\u0131devletlerinin diktat\u00f6rl\u00fckilan edece\u011finiz zann\u0131n\u0131 uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r . . . Efendiler, Ethem ve karde\u015flerinin T\u00fcrkiye’den uzakla\u015fmalar\u0131,ger\u00e7ekten T\u00fcrkiye’nin de kendilrinin de yarar ve sel\u00e2meti bak\u0131m\u0131ndanyerindeydi. Bu sebeple, Fuat Pa\u015fa’ya, kendileri istedikleri takdirde,bunlar\u0131 da birlikte al\u0131p uygun \u015fekilde g\u00f6revlendirilebileceklerini s\u00f6ylemi\u015ftim. Ethem Bey’in arkada\u015f\u0131 taraf\u0131ndan yaz\u0131lan bu telgraftaki ifadelerin, yaln\u0131z arkada\u015f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesi oldu\u011fu ve ger\u00e7e\u011fe uygun bulundu\u011fuelbette kabul edilemezdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc ne cephenin ne de halk\u0131n, EthemBey’in Rusya’ya g\u00f6nderilip g\u00f6nderilmeyece\u011fi konusu ile ilgisi yoktu.\u00d6zellikle : “Ben diktat\u00f6r olmak istiyorum; fakat Ethem ve benzerleriengeldir. Onun i\u00e7in bu gibileri uzakla\u015ft\u0131r\u0131yorum” zann\u0131ndan s\u00f6z edilmesib\u00fcsb\u00fct\u00fcn dikkatizni \u00e7ekti.<\/p>\n

 <\/p>\n

ETHEM VE TEVF\u0130K KARDE\u015eLER\u0130N MUHALEFETE GE\u00c7MES\u0130<\/p>\n

\u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n cephede \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flamas\u0131ndan sonra, Ethem Bey, rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerek Ankara’ya geldi ve burada uzun s\u00fcre oturdu.Onun yoklu\u011funda, karde\u015fi Y\u00fczba\u015f\u0131 Tevfik Bey, Ethem Bey’evek\u00e2leten Kuva-y\u0131 Seyyare’nin ba\u015f\u0131nda komutanl\u0131k ediyordu. Durumu gerekti\u011fi gibi ayd\u0131nlatabilmek i\u00e7in, bir olaylar zincirininbaz\u0131 ana noktalar\u0131na i\u015faret etmek uygun olur. Kuva-i Seyyare Komutanl\u0131\u011f\u0131,Karaca\u015fehir’de, kendisine ba\u011fl\u0131 olmak \u00fczere, gizlice Karake\u00e7ili ad\u0131nda bir birlik kurmu\u015ftu. Bu kurulu\u015f hakk\u0131nda Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n bilgisi yoktu. B\u00f6yle bir birli\u011fin varl\u0131\u011f\u0131 17 Kas\u0131m 1920’de tesad\u00fcfen\u00f6\u011frenildi. Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n bu birli\u011fin varl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bilgi istemesive birli\u011fin tefti\u015fe haz\u0131rlanmas\u0131 emri Ethem Bey taraf\u0131ndan yerine getirilmedi. Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131’nca, sivil i\u015flere ve geri hizmetlere kar\u0131\u015f\u0131lmamas\u0131i\u00e7in verilen genel emre ayk\u0131r\u0131 olarak, Kuva-i Seyyare Komutanl\u0131\u011f\u0131,K\u00fctahya b\u00f6lgesinde, her \u015feyde g\u00f6sterdi\u011fi m\u00fcdahale ve zorbal\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha da art\u0131rd\u0131. Cephe komutan\u0131, Ethem Bey Kuve-i Seyyare’sinin, \u00f6teki gezici kuvvetlerden ayr\u0131lmas\u0131 i\u00e7in “Birinci Kuva-i Seyyare” diye adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131emretti\u011fi halde, Ethem Bey ve karde\u015fi, bunu dikkate almak\u015f\u00f6yle dursun, bu emre ra\u011fmen kendi kendine Umum Kuva-y\u0131 Seyyareve K\u00fctahya Havalisi Komutan\u0131 \u015feklinde bir komutanl\u0131k durumu ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, Ethem Bey ve karde\u015fi, en\u0131irleri alt\u0131ndaki birlikleri tefti\u015f ettirmiyorlar, verilmemi\u015f yetki ve \u00fcnvanlar\u0131 kendi kendilerinetak\u0131n\u0131yorlard\u0131. B\u00fct\u00fcn Kuva-y\u0131 Seyyare Komutan Vekili Tevfik imzas\u0131yla 21Kas\u0131m 1920’de Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131’na gelen bir raporda, 13’\u00fcnc\u00fc d\u00fc\u015fmant\u00fcmeninin Em\u00eerfak\u0131hl\u0131, \u0130lyasbey, \u00c7ardak, Umurbey \u00fczerinden gelmekteoldu\u011fu ve akendi b\u00f6lgesinde bulunan G\u00f6rdeslilerin d\u00fc\u015fman askerini \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131klar\u0131yolunda bilgi vard\u0131. Oysa, ger\u00e7ekte ne d\u00fc\u015fman t\u00fcmeni ilerliyorduve ne de T\u00fcrk halk\u0131 d\u00fc\u015fman\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bu bilgilerin \u00f6zel maksatlarla verildi\u011fianla\u015f\u0131lacakt\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131 yaln\u0131zbir tek sebeple a\u00e7\u0131klanabilirdi ki, o da taraf\u0131m\u0131zdan zul\u00fcm ve eziyet g\u00f6receklerine inanmalar\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte Cephe Komutan\u0131, durumu bu noktadan elealarak verdi\u011fi genel emirde demi\u015fti ki : Muharebenin do\u011furdu\u011fu bunal\u0131m s\u0131ras\u0131ndaki k\u0131zg\u0131nl\u0131klar\u0131n etkisiyle zorlay\u0131c\u0131 sert tedbirler ise al\u0131nmas\u0131na kesinlikle engel olmak gerekir. Hainlikleri ne derece kesinlikle anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olursa olsun, hi\u00e7bir k\u00f6y asla yak\u0131lmayacak, halktan hi\u00e7kimse hi\u00e7bir birlik taraf\u0131ndan hi\u00e7bir su\u00e7la idam edilmeyecektir. Casusluklan vedaha ba\u015fka su\u00e7lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f kimselerin, g\u00f6z alt\u0131nda \u0130stikal Mahkemeleri’neg\u00f6nderilmeleri gerekir. Umum Kuva-y\u0131 Seyyare Komutan Vekili Tevfik Bey, bu emrede kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. 261 Efendiler, d\u00fc\u015fman, kuvvetlerini toplu bulundurmak maksad\u0131yla ald\u0131\u011f\u0131 tertibat y\u00fcz\u00fcnden, Kuva-y\u0131 Seyyare b\u00f6lgesindeki baz\u0131 yerleri bo\u015faltm\u0131\u015ft\u0131.Buralarda, sivil idare kuruluncaya kadar, halk\u0131n g\u00fcven i\u00e7inde idaresi i\u00e7in,hemen te\u015fkil\u00e2t kurulmas\u0131na l\u00fczum vard\u0131. Bu sebeple jandarmahizmetinde bulunmu\u015f ve iyi halli tan\u0131nm\u0131\u015f kimselerden se\u00e7ilen y\u00fcz ellimevcutlu bir sahra jandarma b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc te\u015fkil edilerek “Simav ve B\u00f6lgesiKomutanl\u0131\u011f\u0131” ad\u0131 alt\u0131nda bir komutanl\u0131k kuruldu. Bu komutanl\u0131k, s\u0131n\u0131rlar\u0131belli bir b\u00f6lge i\u00e7inde g\u00fcvenlik i\u015flerine bakacakt\u0131. Yarbay \u0130brahimBey ad\u0131nda bir zat\u0131n g\u00f6revlendirildi\u011fi bu komutanl\u0131\u011fa y\u00f6netim ve inzibatbak\u0131m\u0131ndan bu b\u00f6lgedeki askerlik \u015fubeleri de ba\u011flanacakt\u0131. Ordubirliklerinin ve Kuva-y\u0131 Seyyare’nin komutanlar\u0131 yaln\u0131z asker\u00ee harek\u00e2ttansorumlu olacaklard\u0131. Bu b\u00f6lge komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, o b\u00f6lge halk\u0131na, Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yaz\u0131lan bildiride : “Sizin hert\u00fcrl\u00fc dertlerinizi dinlemek, adaletli bir y\u00f6netim kurmak maksad\u0131yla Simav’da bir B\u00f6lge Komutanl\u0131\u011f\u0131 kuruyorum”c\u00fcmlesi vard\u0131. Bu c\u00fcmleyi,Kuva-y\u0131 Seyyare Komutanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan k\u00f6t\u00fcye yorulaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011finizi\u00e7in, \u00f6zellikle kaydediyorum. D\u00fc\u015fmandan kurtar\u0131lan bu kasabalar halk\u0131, kurtulu\u015f tarihinden ba\u015flayarakiki ay s\u00fcreyle askerlik hizmetinden muaf tutulmu\u015flard\u0131. UmumKuva-y\u0131 Seyyare Komutan Vekili Tevfik Bey, birtak\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcnce vesebeplerle bu b\u00f6lge komutanl\u0131\u011f\u0131na da itiraz etti. Tevfik Bey, 23 Ekim 1920 tarihli bir raporunda : “Bir d\u00fc\u015fmant\u00fcmeninin taarruzu \u00fczerine, kuvvetlerini G\u00f6nen k\u00f6y\u00fc kuzeyindeki s\u0131rtlara\u00e7ekti\u011fini bildiriyor ve sol kanad\u0131mda bulunan Cumburdu kesimini emniyete al\u0131n\u0131p” diyor. D\u00fc\u015fman\u0131n cidd\u00ee bir taarruzu olmam\u0131\u015ft\u0131r. Kuva-y\u0131 Seyyare Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131nmaksad\u0131n\u0131n, ordu birliklerini cepheye s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp, kendi kuvvetlerinigeride toplamak oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Cephe Komutan\u0131 \u0130smetPa\u015fa, Tevfik Bey’in verdi\u011fi bilgileri ciddiye alarak, gerekenleregerekti\u011fi gibi emirler vermi\u015f olmakla birlikte, kendisinden de, “taarruzeden d\u00fc\u015fman\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ka\u00e7 top kullanmakta oldu\u011funu” ve “Kuruk\u00f6y’den yolboyunca \u00c7amk\u00f6y’e do\u011fru bir d\u00fc\u015fman harek\u00e2t\u0131n\u0131n yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131” sordu ve Cumburdu vadisinin \u0130sl\u00e2mk\u00f6y’e do\u011fru emniyeteal\u0131nmas\u0131n\u0131n G\u00fcney Cephesi’ne ait oldu\u011funu bildirdi. Tevfik Bey, 24 Kas\u0131m 1920 tarihinde Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131’nayazd\u0131\u011f\u0131 telgrafta i\u011fneleyici birtak\u0131m s\u00f6zlerden sonra, bendeniz, kuzeyve g\u00fcney cephelerinin her ikisinin de h\u00fck\u00fbmetin emrinde oldu\u011funu san\u0131yorum.Mademki de\u011fildir, idaresizlik y\u00fcz\u00fcnden, bo\u015f yere burada vatanevl\u00e2tlar\u0131n\u0131 k\u0131rd\u0131ramayaca\u011f\u0131m. Yirmi d\u00f6rt saate kadar sol kanad\u0131m\u0131z kuvvetlibir \u015fekilde korunmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, Kuva-y\u0131 Seyyare’yi Efendik\u00f6pr\u00fcs\u00fccivar\u0131na \u00e7ekece\u011fim. Bu konuda sorumlulu\u011fun kime ait oldu\u011funu h\u00fck\u00fbmetbulsun, Efendim diyordu. Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 \u0130smet Pa\u015fa, Kuva-y\u0131Seyyare Komutan\u0131’na cevap verdi ve dedi ki : “12’nci Kolordu, solkanad\u0131m\u0131zdan k\u0131rk kilometre uzaktad\u0131r. Bundan ba\u015fka, geri \u00e7ekilmi\u015f oland\u00fc\u015fman\u0131 keskin taarruzla ve zorla yerinden atmak g\u00f6revi birliklerimizeverilmi\u015ftir. Bu bak\u0131mdan Kuva-y\u0131 Seyyare, d\u00fc\u015fman\u0131 takip eden m\u00fcstakilbir s\u00fcvari t\u00fcmeni durumundad\u0131r. D\u00fc\u015fman\u0131n \u00fcst\u00fcn kuvvetle taarruzlar\u0131nakar\u015f\u0131 yaln\u0131z ba\u015f\u0131na tedbirler al\u0131r; d\u00fc\u015fman mevzi\u00ee ve cidd\u00ee bir hareket yapt\u0131k\u00e7a,buna kar\u015f\u0131 kesin sava\u015ftan ka\u00e7\u0131n\u0131r. Bu g\u00f6revler s\u00fcvari t\u00fcmenlerineverilir. G\u00fcney Cephesi’nde kuvvetli s\u00fcvari birli\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131ndan, sizin cephenizis\u00fcvari kuvvetleri ile geni\u015fletmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. G\u00fcney CephesiKuva-y\u0131 Seyyareler’le yaln\u0131z d\u0131\u015f kanad\u0131ndan temas ve ba\u011flant\u0131 sa\u011flayabilir.Bu da l\u00e2z\u0131md\u0131r. K\u0131sacas\u0131, cephemiz iyi idare edilmektedir. . . v.b.” Efendiler, Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131 elbette ordunun kuvvet durumuve miktar\u0131 ile ilgili b\u00fct\u00e7esini d\u00fczenlemek istiyordu. Bu maksatla 22\/23Kas\u0131m 1920’de b\u00fct\u00fcn cephe birliklerinden kuvvetlerinin mevcudu ile ilgilimuntazam birer liste istedi. Cephe birliklerinin hepsinden cevap geldi.Kuva-y\u0131 Seyyare istenilen mevcut listesini g\u00f6ndermedi. Bu konuda cephedenistenen a\u00e7\u0131klamaya gelen cevapta, Tevfik Bey diyordu ki; “Kuva-y\u0131 Seyyarene bir t\u00fcmen ne de d\u00fczenli bir kuvvet haline getirilemez…Bu serserilerin ba\u015f\u0131na ne bir subay ne de asker\u00ee memuru koymak m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 gibi,kabul ettirilmesi de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, subayg\u00f6rd\u00fcler mi Azrail g\u00f6rm\u00fc\u015fcesine isyan ediyorlar. Bizim birliklerimiz Pehlivan A\u011fa,Ahmet Onba\u015f\u0131, Sar\u0131 Mehmet, Halil Efe,Topal \u0130smail gibi adamlar taraf\u0131ndan idare edilmektedir. B\u00f6l\u00fckeminleri de yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 okuyamaz ve okudu\u011funu 262 yazamaz adamlardand\u0131r.”Sen yapam\u0131yorsun” diye bunlar\u0131n de\u011fi\u015ftirilnesi imk\u00e2n\u0131 da yoktur. Kuvay\u0131Seyyare’nin \u015fimdiye kadar oldu\u011fu gibi geli\u015fig\u00fczel idare edilmesi zarur\u00eedir…Asl\u0131nda, Kuva-y\u0131 Seyyare, disiplin ve d\u00fczene sokulmak \u015f\u00f6yledursun, b\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin do\u011fmakta oldu\u011funu sezdi\u011fi anda da\u011f\u0131l\u0131r.Rica ederim, bu yazd\u0131\u011f\u0131m \u015feyleri bir \u015feye yormay\u0131n\u0131z…<\/p>\n

 <\/p>\n

TEVF\u0130K CEPHE KOMUTANINI TANIMIYOR<\/p>\n

Efendiler, tam bu g\u00fcnlerde, d\u00fc\u015fman\u0131n, Bursa Cephesi ilerisinde,\u0130znik yak\u0131nlar\u0131nda bir faaliyeti hissedildi. Cephe komutan\u0131 bizzat oraya giderek yak\u0131ndan tedbirler almaya mecbur oldu. Onun i\u00e7in 28 Kas\u0131m 1920 tarihindeKuva-y\u0131 Seyyare Komutan\u0131 Tevfik Bey’e cevap verirken : “Bug\u00fcnBilecik’e gidiyorum. D\u00f6n\u00fc\u015fte sizinle nerede kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oturup g\u00f6r\u00fc\u015fmek m\u00fcmk\u00fcn olur”sorusunu sormu\u015ftu. Cephe komutan\u0131na cevap verilmemi\u015fti.Cephe komutan\u0131, \u0130znik durumuna kar\u015f\u0131, tedbir ve tertibat almakla me\u015fgul bulundu\u011fu s\u0131rada,Kuva-y\u0131 Seyyare Komutanl\u0131\u011f\u0131’ndan sava\u015f raporlar\u0131 gelmeye ba\u015flam\u0131\u015f… Sebebi sorulmu\u015f : “Raporlar gerekti\u011fi zaman Ankara’da B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’nayaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mza : Y\u00fczba\u015f\u0131 Tahsin” telgraf\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f. Efendiler, bir cephe komutan\u0131 i\u00e7in, cephesinin bir k\u0131sm\u0131nda ge\u00e7enolaylardan bilgi alamamak ne kadar g\u00fc\u00e7 bir durumdur. B\u00f6yle bir belirsizliki\u00e7inde kalmak, b\u00fct\u00fcn cephenin idaresini yanl\u0131\u015f yola s\u00fcr\u00fckleyebilir.D\u00fczeltilmesi imk\u00e2ns\u0131z tehlikeli durumlara yol a\u00e7abilir. Cephe Komutan\u0131\u0130smet Pa\u015fa, 29 Kas\u0131m 1920 tarihinde, durumu Ankara’da bulunanKuva-y\u0131 Seyyare Komutan\u0131 Ethem Bey’e yazarak, raporlar i\u00e7in vekilinin uyar\u0131lmas\u0131n\u0131 bildiriyor. \u0130smet Pa\u015fa, 29 Kas\u0131m 1920’de, bize \u015fu telgraf\u0131 g\u00f6nderdi : Ankara’da B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na Ankara’da Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na 1 – Kuva-y\u0131 Seyyare Komutanl\u0131\u011f\u0131, 27.11.1920 ak\u015fa\u0131n\u0131ndan beri Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131na rapor vermemektedir. 2 – Bu g\u00fcn Ethem Bey’den, vekilini uyarn\u0131as\u0131n\u0131 rica ettim. D\u00fc\u015fmandan geri al\u0131nanyerlerin idaresi i\u00e7in kurulan Simav B\u00f6lgesi Komutanl\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla,Tevfik Bey’in \u00fcz\u00fcnt\u00fc duydu\u011funu bildiren Ethem Bey’den bu g\u00fcn birtelgraf alm\u0131\u015f ve cevap vermi\u015ftim. Durumda dikkati \u00e7ekecek \u00f6l\u00e7\u00fcde bir ola\u011fan\u00fcst\u00fcl\u00fckvarsa da, geni\u015f bilgim yoktur. Oraca al\u0131nan bilgilerin g\u00f6nderilmesini rica ederim. Efendiler, Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131 ile Kuva-y\u0131 Seyyare Komutanl\u0131\u011f\u0131aras\u0131nda ge\u00e7en yaz\u0131\u015fmalar\u0131 ve ortaya \u00e7\u0131kan durumu nas\u0131l \u00f6\u011frendi\u011fimim\u00fcsaade buyurursan\u0131z a\u00e7\u0131klayay\u0131m : Kuva-y\u0131 Seyyare Komutan Vekili Tevfik Bey taraf\u0131ndan \u0130smet Pa\u015fa’ya yaz\u0131lan,asker ka\u00e7aklar\u0131 ile casuslar\u0131n \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi’ne kar\u015f\u0131 oldu\u011funu ve Kuva-y\u0131Seyyare’nin sol kanad\u0131n\u0131n yirmi d\u00f6rt saate kadar 12’inci Kolordu’ca emniyete al\u0131nmayacak olursa,kuvvetini Efendik\u00f6pr\u00fcs\u00fc’ne \u00e7ekece\u011fini bildiren telgraflar\u0131, bana Ankara’da bulunanEthem Bey verdi. Ben tabi\u00ee olarak bu telgraflar\u0131 anlaml\u0131 buldum.Kuva-y\u0131 Seyyare’nin durumunda tedbir al\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektiren dikkate de\u011fer bir hal g\u00f6rd\u00fcm. Onun i\u00e7in, \u0130smet Pa\u015fa’ya \u00e7ekti\u011fim vebu telgraflar\u0131 Ethem Bey vas\u0131tas\u0131yla \u00f6\u011frendi\u011fimi bildirdi\u011fim 25 Kas\u0131m 1920tarihli telgrafta, “Tevfik Bey’in, \u00f6nem verdi\u011fim bu m\u00fcracaat\u0131nakar\u015f\u0131 ne \u015fekilde cevap verildi\u011finin ve ne gibi tedbirler al\u0131nmi\u015f oldu\u011fununbu gece bildirilmesini rica ederim” demi\u015ftim. \u0130smet Pa\u015fa, arada ge\u00e7en yaz\u0131\u015fmay\u0131 oldu\u011fu gibi bildirdi. 263 Efendiler, bir taraftan da, 28 Kas\u0131m 1920 tarihinden ba\u015flayarak,Kuva-y\u0131 Seyyare’nin sabah ve ak\u015fam raporlar\u0131, “Umum Kuva-y\u0131 SeyyareKomutan Vekili Mehmet Tevfik” imzas\u0131yla do\u011frudan do\u011fruya bana bildirilmeye ba\u015flad\u0131.Tevfik Bey’e \u015fu \u015fifreli telgraf\u0131 yazd\u0131m : Ankara, 29\/30.11.1920 1’nci Kuva-y\u0131 Seyyare Komutan Vekili Tevfik Beyefendi’ye \u0130ki \u00fc\u00e7 g\u00fcnden beri do\u011frudan do\u011fruya bana g\u00f6ndermekte oldu\u011funuz raporlar\u0131n son maddesinde,Bat\u0131 Cephesi Ordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na verilmi\u015f oldu\u011fu kayd\u0131n\u0131nbulunmad\u0131\u011f\u0131 dikkatimi \u00e7ekti. Bir yanl\u0131\u015fl\u0131k m\u0131d\u0131r, yoksa bir sebebe mi dayanmaktad\u0131r?Bu konuda bilgi verilmesini rica ederim. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Bu telgraf\u0131ma Tevfik Bey’den cevap almad\u0131m. Fakat Ankara’da bulunanEthem Bey’den rahmetli Hayati Bey’e \u015f\u00f6yle bir yaz\u0131 g\u00f6nderildi : 30.11.1920 Hayati Bey Karde\u015fime Tevfik Bey’le \u0130smet Beyefendi aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n sebepleriyle, bu konuda her ikisiyle yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z yaz\u0131\u015fmalair\u0131 old\u011fu gibi takdimediyorum. L\u00fbtfen Pa\u015fa Hazretleri’ne g\u00f6sterilip okunarak yanl\u0131\u015f bir kanaata meydanverilmemesini rica ederim, efendim. Kuva-y\u0131 Seyyare ve K\u00fctahya B\u00f6lges\u0131 Komutan\u0131 Ethem Efendiler, bu yaz\u0131ya ili\u015fik olan telgraflarda dikkati \u00e7eken noktalar \u015funlard\u0131 : Tevfik Bey, karde\u015fine diyor ki : “Simav B\u00f6lgesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’nakesinlikle ihtiya\u00e7 yoktur. Bu b\u00f6lge komutan\u0131n\u0131n Eski\u015fehir’e d\u00f6nmesi i\u00e7in\u015fimdi emir verdim. Tevfik Bey, \u0130smet Pa\u015fa’ n\u0131n halka hitabenyay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bildirisini de \u015f\u00f6yle yorumluyordu : “Bu bildiri, bulundu\u011fumuz yerlerde bizim adaletsiz, emniyetsiz ve namussuzcas\u0131nahareket etti\u011fimizi il\u00e2n ediyor… Kuva-y\u0131 Seyyare, bunu kesinlikle kabuletmez. Bu konular ayd\u0131nlan\u0131ncaya kadar, Kuva-y\u0131 Seyyare, Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 tan\u0131mayacakt\u0131r.” Bunun \u00fczerine, Ethem Bey, \u0130smet Pa\u015fa’ya yazd\u0131\u011f\u0131 telgrafta,karde\u015finin \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcnden s\u00f6z ettikten sonra, bu i\u015flerin kendisinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcndensonraya b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 rica ediyor. Karde\u015fine de, durumu Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’na yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131,ancak kendisinin de \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve nezaketlidavranmas\u0131 ve mukabele etmesi gerekti\u011fini bildiriyor. Tevfik Bey,28 Kas\u0131m 1920’de Ethem Bey’e yazd\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131k telgraf\u0131nda : “Namusumuzla oynayan Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131’n\u0131 bundan b\u00f6yle \u00e2mir olaraktan\u0131mayaca\u011f\u0131m\u0131 ve Simav’a g\u00f6nderdi\u011fi komutan\u0131na, bu g\u00fcn yan\u0131ndakilerlebirlikte Eski\u015fehir’e d\u00f6nmesi i\u00e7in emir verdi\u011fimi…. vazm\u0131\u015ft\u0131m”, dedikten sonra”Bu hususta ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnemem ve d\u00fc\u015f\u00fcnebilmek imk\u00e2n\u0131 da yoktur, efendim” diyordu. Tevfik Bey’in karde\u015fine \u00e7ekti\u011fi yine ayn\u0131 tarihli ‘bir telgraf\u0131nda da : “…. En ufak bir \u015fey hissedersem bu yeni kurulan komutanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn mensuplar\u0131n\u0131g\u00f6zalt\u0131nda Bat\u0131 Ordusu’na iade edece\u011fim. Bat\u0131 Ordusu Komutan\u0131 \u0130smet Bey’in bu cephe komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 idare edemeyece\u011fini anl\u0131yorum” denilmekte idi. Efendiler, bundan sonra, Kuva-y\u0131 Seyyare’nin sava\u015f raporlar\u0131 Ankara’daEthem Bey’e geliyor ve Ethem Bey taraf\u0131ndan Bat\u0131 Cephesi’ne g\u00f6nderiliyormu\u015f. 264 Bundan ba\u015fka, Kuva-y\u0131 Seyvare Komutanl\u0131\u011f\u0131, Bat\u0131 Cephesi haberle\u015fmelerinesans\u00fcr koymu\u015f. Telgraf ve telefon hatlar\u0131n\u0131n Kuva-y\u0131 SeyyareKomutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n haberle\u015fmeleriyle me\u015fgul oldu\u011fundan s\u00f6z edilerek, cepheile haberte\u015fmeler a\u00e7\u0131k ve resm\u00ee \u015fekilde yasaklanm\u0131\u015f. Ayn\u0131 zamanda,Kuva-y\u0131 Seyyare’nin Eski\u015fehir dolaylanna sald\u0131raca\u011f\u0131 s\u00f6ylentisi yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

ETHEM VE TEVF\u0130K KARDE\u015eLERLE KEND\u0130LER\u0130 G\u0130B\u0130 D\u00dc\u015e\u00dcNEN BAZI ARKADA\u015eLARININ M\u0130LL\u0130 H\u00dcK\u00dcMETE \u0130SYANI<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, bu durumu hep birlikte incelemeyeyard\u0131m edecek kadar bilgi arz etti\u011fimi san\u0131yorum. Kalayl\u0131kla anla\u015f\u0131lmakta idi ki, Ethem ve Tevfik karde\u015flerle, kendileri gibi d\u00fc\u015f\u00fcnen baz\u0131 arkada\u015flar\u0131, miil\u00ee h\u00fck\u00fbmete kar\u015f\u0131 isyana karar vermi\u015flerdi.Bu kararlar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 i\u00e7in TevfikBey cephede bahane ararken ve kuvvetlerini cepheyi terk ederek toplarken,Ethem Bey, milletvekili olan karde\u015fi Re\u015fit Bey ve dahabirtak\u0131mlar\u0131 da siyas\u00ee yoldan \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. \u0130syan pl\u00e2n\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmek i\u00e7in,her \u015feyden \u00f6nce, buna engel say\u0131lan Bat\u0131 Cephesi’ndeki ordununba\u015f\u0131nda bulunan komutan\u0131n itibar ve makam\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclerekorduya h\u00e2kim olunmas\u0131 gerekiyordu. Ondan sonra da Meclis kamuoyunutamamiyle kendi lehlerine \u00e7evirerek komutan, bakan veya h\u00fck\u00fbmet d\u00fc\u015f\u00fcrmektekolayl\u0131k sa\u011flamak \u00f6nemli bir noktayd\u0131. \u0130\u015fte bu maksatlarla \u00e7al\u0131\u015fmaktaolduklar\u0131na bizde \u015f\u00fcphe kalmam\u0131\u015ft\u0131. Ethem Bey’in, \u0130smet Pa\u015fa’ya vekarde\u015fi Tevfik Bey’e yazd\u0131\u011f\u0131 telgraflarda kulland\u0131\u011f\u0131yumu\u015fak ve nazik baz\u0131 kelimelerin, biraz daha zaman kazanmakmaksad\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131na ve bu meseleyi \u0130smet Pa\u015fa ile TevfikBey aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131ktan do\u011fan bir \u00fcz\u00fcnt\u00fc dolay\u0131s\u0131yla, en sonundaTevfik Bey’in \u00f6fkesine h\u00e2kim olmayarak biraz ileri gitmesindenibaret g\u00f6sterip, kendilerinin pek yumu\u015fak ba\u015fl\u0131 ve al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fc olduklar\u0131n\u0131bir zaman i\u00e7in daha g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131na h\u00fckmetmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.Biz de durumu oldu\u011fu gibi cidd\u00ee sayd\u0131k. Siyas\u00ee ve asker\u00ee tedbirlerimizi onag\u00f6re uygulamaya ba\u015flad\u0131k. Efendiler, arz etmeliyim ki, gerek cephede gerek Ankara’da her bak\u0131mdanihtiya\u00e7 duyulan tedbirleri ald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m. Ethem ve karde\u015flerininisyan\u0131ndan asla \u00e7ekinmiyordum. \u0130syan ettikleri takdirde yola getirilip cezaland\u0131r\u0131lacaklar\u0131na\u015f\u00fcphem yoktu. Onun i\u00e7in pek serin ve geni\u015f hareketediyordum. M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar kendilerini nasihatle yola getirmeye vesayg\u0131l\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131, bunu ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131m takdirde, kamuoyundadaha \u00e7ok a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanacak olan sald\u0131rganca faaliyet ve hareketleriningerektirdi\u011fini yapmay\u0131 tercih ediyordum. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyle, 2 Aral\u0131k 1920tarihinde, Ankara’da bulunan Ethem ve Re\u015fit Bey’lerle di\u011fer baz\u0131kimseleri de yan\u0131ma alarak bizzat Eski\u015fehir’e gitmeye ve orada \u0130smetPa\u015fa ile de birle\u015ferek y\u00fczy\u00fcze konu\u015fmaya ve anla\u015fmaya karar vermi\u015ftim.Ethem Bey’in bu geziye benimle gitmekten \u00e7ekinece\u011fini tahminediyordum. Halbuki, Ethem Bey’i de birlikte al\u0131p g\u00f6t\u00fcrmek bencepek gerekliydi. Bunun i\u00e7in istekli olsun olmas\u0131n, Ethem Bey’i de birlikteg\u00f6t\u00fcrmek veyahut \u0131srar\u0131 halinde ona g\u00f6re bir tutumu benimsemek\u00fczere gereken tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131 da emretmi\u015ftim. Ger\u00e7ekten de, ertesi g\u00fcn\u00fc, Ethem Bey hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerekbirlikte seyahat edemeyece\u011fini bildirdi. Doktor Adnan Bey de Ethem Bey’inrahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n seyahate engel oldu\u011funu s\u00f6yledi. Israr ettim.Nihayet 3 Ekim 1920 ak\u015fam\u0131 \u00f6zel bir trenle Eski\u015fehir’e hareket ettik.Ethem ve karde\u015fi Re\u015fit Bey’lerden ba\u015fka yan\u0131m\u0131zda bulunan arkada\u015flardan ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u015funlard\u0131 : K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa, Cel\u00e2l Bey, K\u0131l\u0131\u00e7 Ali Bey, Ey\u00fcp Sabri Bey, Hakk\u0131 Behi\u00e7 Bey, Hac\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc Bey. 4 Aral\u0131k 1920 sabah\u0131, erkenden, hen\u00fcz ben uykudayken tren Eski\u015fehir’e vard\u0131.Daha \u00f6nce \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n hen\u00fcz Bilecik’te bulundu\u011fuanla\u015f\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011f\u0131\u0131ndan Eski\u015fehir’de durmay\u0131p Bilecik istasyonuna gitmeyekarar vermi\u015ftik. Eski\u015fehir’de uyand\u0131\u011f\u0131m zaman, trenin ni\u00e7in durdu\u011funuve yoluna devam etmedi\u011fini sordum. Yaverlerim, arkada\u015flar\u0131n sabah kahvalt\u0131s\u0131yapmak \u00fczere istasyonun kar\u015f\u0131s\u0131ndaki lokantaya gittiklerinive \u015fimdi gelmek \u00fczere bulunduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. \u00c7abuk gelmeleri i\u00e7inhaber g\u00f6nderilmesini istedim. Birka\u00e7 dakika sonra “haz\u0131r\u0131z” denildi.”B\u00fct\u00fcn arkada\u015flar geldi mi?” dedim. Bunun \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmadananla\u015f\u0131ld\u0131 ki, herkes haz\u0131rd\u0131 ama Ethem Bey bir arkada\u015f\u0131yla birlikteortada yoktu. Derhal Ethem Bey’in ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na h\u00fckmettim.Fakat bunu 265 kimseye s\u00f6ylemedim. Yaln\u0131z, “o halde, dedim, EthemBey olmaks\u0131z\u0131n bizim Bilecik’e gitmemizde bir fayda yoktur. \u0130smetPa\u015fa’y\u0131 da buraya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r\u0131z.” \u0130smet Pa\u015fa da, telgraf ba\u015f\u0131nda yap\u0131lan \u00f6zel bir g\u00f6r\u00fc\u015fmedensonra, Eski\u015fehir e hareket etti. Daha \u00f6nce, yaln\u0131z ve \u00f6zel olarak g\u00f6r\u00fc\u015fmemizgerekli oldu\u011fundan ben de bir iki istasyon ileri giderek bulu\u015ftuk.Birlikte 4 Aral\u0131k 1920 ak\u015fam\u0131 Eski\u015fehir’e geldik. Orada bekleyen arkada\u015flarlahep birlikte bir lokantada yemek yedik. Ethem Bey yoktu. Neredeoldu\u011funu karde\u015finden sordum. Rahats\u0131z, yat\u0131yor dedi. O gece \u0130smetPa\u015fa’n\u0131n kararg\u00e2h\u0131nda K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa, Cel\u00e2l Bey, Hakk\u0131Behi\u00e7 Bey de haz\u0131r oldu\u011fu halde, Re\u015fit ve Ethem Bey’lerlekonu\u015facakt\u0131k. Onun i\u00e7in Re\u015fit Bey, Ethem Bey’in hasta oldu\u011funu s\u00f6ylerken,g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere kararg\u00e2ha gelebilece\u011fini de il\u00e2ve etmi\u015fti.Yemekten sonra kararg\u00e2ha girtik, fakat Ethem Bey gelmemi\u015fti. Re\u015fit Bey’e nevakit gelece\u011fini sordum. Verdi\u011fi cevap \u015fuydu : EthemBey \u015fu dakikada kuvvetlerinin ba\u015f\u0131ndad\u0131r! Bu habere ra\u011fmen sakin olmay\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi tercih ettik. \u015eu noktay\u0131 da belirtmeliyim ki, ben Eski\u015fehir’e resm\u00ee bir s\u0131fatla gitmemi\u015ftim.Orada haz\u0131r bulunan baz\u0131 arkada\u015flar\u0131n yan\u0131nda, \u0130smet Pa\u015fa ile olan g\u00f6r\u00fc\u015fmeve konu\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 tarafs\u0131z bir arkada\u015f s\u0131fat\u0131ylayapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftim. \u0130smet Pa\u015fa, durumu, aralar\u0131nda ge\u00e7en haberle\u015fmeleri,Kuva-y\u0131 Seyyare Komutan Vekili olarak Tevfik Bey’inald\u0131\u011f\u0131 serke\u015f\u00e7e tavr\u0131 anlatt\u0131. Re\u015fit Bey, karde\u015fleri ve kendi ad\u0131na cevap veriyordu.Re\u015fit Bey, pek kaba ve sald\u0131rganca konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131.Karde\u015flerinin birer kahraman olduklar\u0131n\u0131, hi\u00e7 kimsenin emri alt\u0131nagirmeyeceklerini, bunu b\u00f6ylece kabul et\u0131neye herkesin mecbur oldu\u011funupervas\u0131zca s\u00f6yl\u00fcyor; ordu, disiplin, komuta ve h\u00fck\u00fbmet kavramlar\u0131ylabunlar\u0131n gereklerine dair ileri s\u00fcr\u00fclen g\u00f6r\u00fc\u015flere kulak bile vermiyordu.Onun \u00fczerine, ben dedim ki : “Bu dakikaya kadar sizinle eski bir arkada\u015f\u0131n\u0131z s\u0131fat\u0131yla vesizin lehinizde bir sonu\u00e7 almak i\u00e7in samimi bir duyguyla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyordum.Bu dakikadan itibaren arkada\u015fl\u0131k ve yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131m sonbulmu\u015ftur. \u015eimdi kar\u015f\u0131n\u0131zda T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin ve H\u00fck\u00fbmeti’ninBa\u015fkan\u0131 bulunmaktad\u0131r. Devlet Ba\u015fkan\u0131 olarak, Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131’na,durumun gere\u011fini yerine getirmek \u00fczere yetkisini kullanmas\u0131n\u0131 emrediyorum.”Hemen \u0130smet Pa\u015fa da dedi ki : “Emrimde bulunankomutanlardan herhangi biri bana kar\u015f\u0131 gelmi\u015f olabilir. Ben onuyola getirmeye ve cezaland\u0131rmaya muktedirim. Bu konuda daha kimseyekar\u015f\u0131 aczimi itiraf etmi\u015f ve hi\u00e7 kimsenin bana ait olan bu g\u00f6revin kolayl\u0131klayerine getirilmesi i\u00e7in yard\u0131m\u0131n\u0131 rica etmi\u015f de\u011filim. Ben durumungerektirdi\u011fi i\u015fleri yapar\u0131m.” Taraf\u0131mdan ve \u0130smet Pa\u015fa taraf\u0131ndan al\u0131nan bu cidd\u00ee tav\u0131r \u00fczerine,avaz\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 kadar ba\u011f\u0131r\u0131rcas\u0131na konu\u015fan Re\u015fit Bey, derhal \u015fimdi;ileri gitmekte acele edilmemesini, kendisi karde\u015flerinin yan\u0131na gidersebir uzla\u015fma \u00e7aresi bulabilece\u011fini s\u00f6yledi. Bundan bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131,maksad\u0131n karde\u015flerine durumu anlatmak ve zaman kazanmak oldu\u011fu meydandayd\u0131.Buna ra\u011fmen Re\u015fit Bey’in bu teklifini kabul ettik.Ertesi g\u00fcn\u00fc, \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n haz\u0131rlataca\u011f\u0131 \u00f6zel bir trenle K\u00fctahya’vakarde\u015flerinin yan\u0131na gitmesi uygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Kaz\u0131m Pa\u015fa’n\u0131n daRe\u015fit Bey’le birlikte gitmesi yerinde bulundu. Hareket ettiler. B\u0130LEC\u0130K G\u00d6R\u00dc\u015eMES\u0130 Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, m\u00fcsaadenizle bu hik\u00e2yeyi \u015fimdilikburada b\u0131rakaca\u011f\u0131m. Ayn\u0131 g\u00fcnde, yani 5 Aral\u0131k 1920’de Bilecik istasyonundabekleyen Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa hey’etine temas edece\u011fim : Hat\u0131r\u0131n\u0131zdad\u0131r ki,\u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n istek ve teklifi \u00fczerine, kendileriyle Bilecik’teg\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesine karar verilmi\u015fti. Hey’et, ay\u0131n d\u00f6rd\u00fcnden beri beniBilecik istasyonunda bekliyordu. Bu hey’et, \u0130zzet ve Salih Pa\u015fa’larlael\u00e7ilerden Cevat, Ziraat N\u00e2z\u0131r\u0131 H\u00fcseyin K\u00e2z\u0131m, Hukuk M\u00fc\u015faviriM\u00fcnir Bey’lerden ve Hoca Fatih Efendi’den kurulmu\u015ftu.Bilecik istasyon binas\u0131n\u0131n bir odas\u0131nda birle\u015ftik. \u0130smet Pa\u015fa da beraberdi.G\u00f6r\u00fc\u015fme \u015f\u00f6yle ge\u00e7ti : Ben, ilk s\u00f6z olarak “T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck MilletMeclisi ve H\u00fck\u00fbmeti Ba\u015fkan\u0131” diye kendimi tan\u0131tt\u0131ktan sonra : Kimlerlem\u00fc\u015ferref oluyorum” sorusunu y\u00f6nelttim. Salih Pa\u015fa, benim maksad\u0131m\u0131kavrayamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, kendisinin Bahriye ve \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n da Dahiliye Naz\u0131r\u0131oldu\u011funu s\u00f6ylemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, ben derhal, \u0130stanbul’da birh\u00fck\u00fbmet ve kendilerini o h\u00fck\u00fbmetin \u00fcyeleri olarak tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131; e\u011fer\u0130stanbul’daki bir h\u00fck\u00fbmetin n\u00e2z\u0131rlar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fc\u015fmek 266 istiyorlarsa, kendileriyleg\u00f6r\u00fc\u015fmekte mazur oldu\u011fumu bildirdim. Ondan sonra kimlik veyetki s\u00f6z konusu edilmeden g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi uygun bulundu. Konu\u015fman\u0131n baz\u0131 safhalar\u0131nda, Ankara’dan bizimle birlikte gelenbaz\u0131 milletvekili arkada\u015flar\u0131 da bulundurdum. Birka\u00e7 saat s\u00fcren konu\u015fmadan,gelen kimselerin esasl\u0131 hi\u00e7bir bilgi ve kanaate sahip olmad\u0131klar\u0131anla\u015f\u0131ld\u0131. Sonunda, kendilerine \u0130stanbul’a d\u00f6nmelerine izin vermeyece\u011fimive beraberce Ankara’ya gidece\u011fimizi bildirdim.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130ZZET VE SAL\u0130H PA\u015eALAR ANKARA’DA<\/p>\n

Zaten beklemekte olan trenle hareket edildi. 6 Aral\u0131k 1920’de Ankara’ya geldik. \u0130stanbul’dan gelenhey’eti itirazlar\u0131na ra\u011fmen al\u0131koymu\u015ftum. Fakat bunu il\u00e2n etmeyi yararl\u0131bulmad\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u0130zzet ve Salih Pa\u015fa’larla di\u011ferlerinden mill\u00eeh\u00fck\u00fbmet i\u015flerinde yararlanarak haysiyetlerini korumak istedim. Bu maksatla,Ankara’ya gelir gelmez bas\u0131na verdi\u011fim resm\u00ee bildiride, ad\u0131 ge\u00e7enkimselerin B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti’yle g\u00f6r\u00fc\u015fme yapmak bahanesiyle\u0130stanbul’dan \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131, memleketin iyilik ve sel\u00e2meti i\u00e7in dahayararl\u0131 ve daha etkili bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere bize kat\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 il\u00e2nettirdim. Efendiler, bizim \u0130zzet Pa\u015fa hey’etiyle Bilecik – Ankara yolu \u00fczerindebulundu\u011fun\u0131uz 5\/6 Aral\u0131k 1920 tarihinde Re\u015fit Bey’den, K\u00fctahya’yavard\u0131\u011f\u0131n\u0131, ertesi g\u00fcn\u00fc Tevfik Bey’le g\u00f6r\u00fc\u015fece\u011fini, EthemBey’in de oraya geldi\u011fini bildiren fakat daha olumlu bir anlam ta\u015f\u0131mayanbir telgraf ald\u0131m. D\u00f6rt g\u00fcn sonra da Re\u015fit Bey’in, geri d\u00f6nerkenEski\u015fehir’den g\u00f6nderdi\u011fi 9 Aral\u0131k tarihli bir telgraf\u0131nda : “Tevfik ileolan mesele iyi bir sonuca ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r” denildikten sonra, “Fakat tan\u0131makve tan\u0131tmak istedi\u011fimiz kimselerin basit ve zamana uygun olarakd\u00fc\u015f\u00fcnememelerine veya d\u00fc\u015f\u00fcnemediklerine binbir i\u015faret konmu\u015ftur” ibaresiokunmaktayd\u0131. Re\u015fit Bey taraf\u0131ndan, Eski\u015fehir’deki Bat\u0131 CephesiKomutan\u0131 \u0130smet Pa\u015fa’ya da, meselenin \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011fland\u0131\u011f\u0131, haberle\u015fmeninsa\u011fland\u0131\u011f\u0131 ve Simav B\u00f6lgesi Komutan\u0131n\u0131n yerine g\u00f6nderilebilece\u011fis\u00f6ylenmi\u015fti. 9 Aral\u0131k 1920’de Ethem Bey’den de ald\u0131\u011f\u0131m bir \u015fifreli telgrafta,meselenin \u0130smet Pa\u015fa taraf\u0131ndan maksatl\u0131 ve zamans\u0131z olarak\u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu anlat\u0131lmak isteniyordu. S\u00f6zde almakta oldu\u011fu b\u00fct\u00fcntedbirlerden ve yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlemelerden o zaman Ba\u015fyaverim bulunanSalih Bey’in de aynen haberdar edildikleri belirtiliyordu. Benim kuruntuyad\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc delilleri ile haber ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yordu. Ondansonra inand\u0131r\u0131c\u0131 birtak\u0131m s\u00f6zlerle, Kuva-y\u0131 Seyyare’den olup da Maden’denkat\u0131lmak \u00fczere geri d\u00f6nen fakat Genelkurmay’\u0131n emriyle G\u00fcney Cephesi’neg\u00f6nderilen bir m\u00fcfrezesinin kendi emrine verilmesini ve Kuva-y\u0131Seyyare’nin Fuat Pa\u015fa zaman\u0131n, da seyyar jandarma te\u015fkil\u00e2t\u0131 gere\u011finceb\u00fct\u00e7eye dahil gdildi\u011fini ileri s\u00fcrerek fazla para koparmak istedi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Benim \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra buna verdi\u011fim inand\u0131r\u0131c\u0131 cevapta : “Son g\u00fcnlerinbeklenmedik olaylar\u0131n\u0131n beni kuruntuya de\u011fil, karars\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc itiraf ederim”dedikten sonra : “… genel durumumuzun uyum ved\u00fczenini bozmakta hi\u00e7 kimseye g\u00f6z yummamas\u0131n\u0131” bildirdim.<\/p>\n

 <\/p>\n

ETHEM VE KARDE\u015eLER\u0130 ZAMAN KAZANMAK \u0130\u00c7\u0130N B\u0130Z\u0130 YANILTMAYA \u00c7ALI\u015eIYORLARDI<\/p>\n

Ger\u00e7ekte mesele \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015fti. Yapaca\u011f\u0131m a\u00e7\u0131klamalardan anla\u015f\u0131lacakt\u0131r ki, Ethem Bey ve karde\u015fleri zaman kazanmak i\u00e7in bizi yan\u0131ltmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131.Maksatlar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabildi\u011fi kadar yenidenkuvvet toplamak; D\u00fczce’de bulunan Sar\u0131 Efe kuvvetleriyle Lefke’de bulunanG\u00f6k Bayrak taburunun kendilerine kat\u0131lmas\u0131n\u0131 ve DemirciMehmet Efe’nin de kendileriyle birlikte isyan etmesini sa\u011flamak; biryandan da cephe komutanlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek, ordudaki subay ve erlerinkendilerine kar\u015f\u0131 koymamalar\u0131 i\u00e7in propagandaya f\u0131rsat bulmakt\u0131. Ger\u00e7ektende, Simav ve B\u00f6lgesi Komutan\u0131, Simav’a gitmek \u00fczere K\u00fctahya’dan ge\u00e7erken, Ethem ve Tevfik Bey’ler taraf\u0131ndan durdurulup, kendiemirleri alt\u0131nda ve g\u00f6sterecekleri yerde hizmet ettirilmek \u00fczere K\u00fctahya’dakalmas\u0131 emredilmi\u015ftir. Bu emirlerinin onaylanmas\u0131 gere\u011fini de 10 Aral\u0131k 1920’de Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131’ndan istemi\u015flerdir. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, her \u015feyyoluna girdi denildi\u011fi halde, ba\u015flang\u0131\u00e7taki itaatsizlik durumu aynen devam etmekteydi. 267 Ethem Bey, Konya, Ankara, Haymana dahil her tarafa ellerinde\u00f6zel \u015fifreler bulunan ve irtibat subay\u0131 ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan birtak\u0131m memurlarg\u00f6ndererek yeniden sil\u00e2h ve hayvan toplamaya ba\u015flad\u0131. Bunlara verdiklerig\u00f6rev ve h\u00fck\u00fbmet memurlar\u0131na yapt\u0131klar\u0131 tebligat hakk\u0131nda bir fikiredinmek \u00fczere, \u00f6rnek olarak, 7 Aral\u0131k 1920’de Ankara’n\u0131n kuzeyindekiKalecik Kaymakam\u0131na g\u00f6nderdi\u011fi yaz\u0131y\u0131 aynen okuyay\u0131m : K\u00fctahya, 7.12.1920 Kalecik \u0130l\u00e7esi Kaymakamh\u011f\u0131 Y\u00fcksek Kat\u0131na Kuva-y\u0131 Seyyare m\u00fcfreze komutanlar\u0131ndan olup a\u015fa\u011f\u0131da kimli\u011fi yaz\u0131l\u0131\u0130smail A\u011fa, z\u00e2t\u0131\u00e2linizin il\u00e7esi dahilinde Kuva-y\u0131 Seyyare’ye ba\u011fl\u0131 izinli ve izinsizm\u00fccahitlerle yeniden sil\u00e2h ve hayvan toplayarak bize kat\u0131lacak olan vatanseverleri al\u0131p getirmek \u00fczere g\u00f6revlendirilerek Kalecik’e g\u00f6nderilmi\u015ftir. Kendisine vatan i\u00e7in gerekli her t\u00fcrl\u00fc yard\u0131m\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 ve kolayl\u0131k g\u00f6sterilmesini rica ederim, efendim. Umum Kuva-y\u0131 Seyyare K\u00fctahya Havalisi Komutan\u0131 Ethem Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131’n\u0131n, Kuva-y\u0131 Seyyare Komutanl\u0131\u011f\u0131’ndan eldeki cephane miktar\u0131n\u0131 ve son Gediz sava\u015f\u0131nda ne kadar top\u00e7u cephanesisarfedildi\u011fini sormas\u0131 \u00fczerine, Kuva-y\u0131 Seyyare Komutan Vekili Tevfikimzas\u0131vla 11 Aral\u0131k 1920’de bu yaz\u0131\u015f\u0131n\u0131zdan bize g\u00fcvenmedi\u011finizi anl\u0131yorum. Cephane ne yenir ne i\u00e7ilir; ancak d\u00fc\u015fmana at\u0131l\u0131r. B\u00f6yle bir g\u00fcvenmeselesi akla geliyorsa, cephane g\u00f6ndermeyebilirsiniz, \u015feklinde cevapverilmekte idi. Efendiler, burada ufak bir noktaya dikkatinizi \u00e7ekeyim. G\u00f6r\u00fcyorsunuz ki, Ethem Bey, cephede ve kuvvetinin ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu halde,Tevfik Bey yine vekil olarak yaz\u0131\u015fma ve i\u015flemler yap\u0131yordu. Bir tekkuvvet \u00fczerinde ayn\u0131 yetkide iki ayr\u0131 komutan… Cephe Komutan\u0131, 13 Aral\u0131kta, sorulan soru ve al\u0131nan cevap suretlerini bilgi i\u00e7in bana g\u00f6ndermi\u015fti. H\u00fck\u00fbmet\u00e7e, anahtar\u0131 olmayan \u015fifrelerle\u00f6zel \u015fifreler kullan\u0131lmas\u0131 genellikle yasaklanm\u0131\u015ft\u0131. Halbuki, EthemBey’in \u00f6zel memurlar\u0131 ve milletvekillerinden baz\u0131 arkada\u015flar\u0131, bu yasa\u011fauymadan \u015fifre haberle\u015fmelerine devam etmekte idiler. Pek tabi\u00ee bunlaraengel olundu. Bunun \u00fczerine, Ethem Bey, \u0130smet Pa\u015fa’ya yapt\u0131\u011f\u013113-14 Aral\u0131k 1920 tarihli bir m\u00fcracaat\u0131nda : “Baz\u0131 ihtiya\u00e7lar ve benzerieksikler i\u00e7in Ankara ve Eski\u015fehir Kuva-y\u0131 Seyyare irtibat subaylar\u0131na \u00e7ekilen telgraflar\u0131n durdurulmakta oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Haberle\u015fmelerimizin yasaklanmas\u0131 veya g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011fe u\u011frat\u0131lmas\u0131 \u015feklindeki i\u015fle\u0131nlere l\u00fctfen sonverilmesini rica ederim” diyordu. Halbuki, irtibat subaylar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k haberle\u015fmeleri yasaklanmam\u0131\u015ft\u0131. Yasaklanan, \u00f6zel \u015fifreli haberle\u015fmeydi.Ethem Bey’in s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi Ankara ve Eski\u015fehir’deki subaylar\u0131n hi\u00e7bir haberle\u015fmeleri yasaklanm\u0131\u015f ve bu subaylar taraf\u0131ndan da EthemBey’e \u015fik\u00e2yette bulunulmu\u015f de\u011fildi. O g\u00fcnlerde, Eski\u015fehir’e \u00e7ektirilmeyen bir \u00f6zel \u015fifre vard\u0131. Fakat o, komutan ve milletvekili diye imza atanEthem Bey’in bir arkada\u015f\u0131n\u0131n \u015fifresi idi. Onun i\u00e7in \u0130smet Pa\u015fa,Ethem Bey’e verdi\u011fi cevapta bunu kendisine haber verenin kim oldu\u011fununbildirilmesini istemi\u015fti.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7ERKEZ ETHEM H\u00dcK\u00dcMET\u0130N KANUNLARINI TANIMIYOR<\/p>\n

Efendiler, ba\u015fl\u0131ba\u015f\u0131na dikkati \u00e7eken bir muameleyide burada belirteyim. Bu tarihlerde K\u00fctahya’da Mutasarr\u0131fVekili Kad\u0131 Ahmet As\u0131m Efendi ad\u0131nda bir zat bulunuyordu. K\u00fctahya’da Mevki Komutan\u0131 \u00fcnvan\u0131yla EthemBey taraf\u0131ndan tayin edilmi\u015f Abdullah Bey ad\u0131nda da biri vard\u0131. Bukomutan, ka\u00e7ak asker ailelerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00fcrg\u00fcn edilmek \u00fczere K\u00fctahyaMutasarr\u0131f Vekili Ahmet As\u0131m Efendi’ye g\u00f6nderir. Mutasarr\u0131fVekili, s\u00fcrg\u00fcn i\u015flemlerinin son \u00e7\u0131kar\u0131lan kanun gere\u011fince, \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi’neait oldu\u011funu bildirerek evrak\u0131 komutanl\u0131\u011fa geri g\u00f6nderir. Bunun \u00fczerine, Mevki Komutan\u0131, Mutasarr\u0131f Vekili’ni gece vakti makam\u0131nagetirtmeye kalkar. Mutasarr\u0131f Vekili, gece me\u015fgul oldu\u011fundan sabahleying\u00f6r\u00fc\u015febilece\u011fini bildirir. Komutan\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi erler, Mutasarr\u0131f Vekili’ninevinin harem kap\u0131s\u0131n\u0131 k\u0131rmak suretiyle zorla i\u00e7eri girerler ve kendisinihakaret edici s\u00f6zler s\u00f6yleyerek al\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcrler. Sorguya \u00e7ektiktensonra, ayn\u0131 gece sil\u00e2hl\u0131 bir m\u00fcfrezeyle on d\u00f6rt saat uzakl\u0131kta bulunanKuva-y\u0131 Seyyare Komutan\u0131’n\u0131n huzuruna getirirler. Ondan sonra da K\u00fctahya’dan\u00e7\u0131kararak uzakla\u015ft\u0131r\u0131rlar. Kad\u0131 olmak ve Mutasarr\u0131f Vekili bulunmakdolay\u0131s\u0131yla, \u00e7e\u015fitli Bakanl\u0131klar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir memuru durumundaolan bir kimsenin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bu sald\u0131r\u0131 ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 268 a\u011f\u0131r muamele, \u015f\u00fcphesiz do\u011frudan do\u011fruya h\u00fck\u00fbmete y\u00f6neltilmi\u015f bulunuyordu. Bu olay \u00fczerine,Meclis’te, h\u00fck\u00fbmete gensoru a\u00e7\u0131ld\u0131. \u0130lgili Bakanl\u0131klar, Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131’ndansu\u00e7lular\u0131n Harp Divan\u0131’na verilmelerini istediler. Cephe Komutan\u0131’n\u0131n, Kuva-y\u0131 Seyyare Komutanl\u0131\u011f\u0131’nca soru\u015fturma yap\u0131l\u0131p sonucunun bildirilmesini isteyen telgraf\u0131na, 19 Aral\u0131k 1920’de Umum Kuvay\u0131Seyyare ve K\u00fctahya Havalisi Komutan Vekili Mehmet Tevfik imzas\u0131ylagelen cevapta : “Abdullah Bey her ne yapm\u0131\u015fsa taraf\u0131mdanverilen kesin emir \u00fczerine yapm\u0131\u015ft\u0131r ve yapmaya da mecburdu. Bu konunungerek\u00e7esi ilgili Bakanl\u0131klara arz edilmi\u015fti. . . Kendisinin geri d\u00f6nmesii\u00e7in kesin emir verildi\u011fi z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eeniz taraf\u0131ndan bildiriliyor. D\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc takdirde… mutlaka idam edece\u011fim….” deniliyordu. Efendiler, milletin vekillerinin emriyle g\u00f6revine iade edilmek istenenbir memurun idam edilece\u011finin bildirilmesi, elbette Anayasa ve kanunh\u00fck\u00fcmleriyle ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lamazd\u0131. 13 Aral\u0131k 1920 g\u00fcn\u00fc Ethem Bey,Ankara’daki karde\u015fi Re\u015fit Bey’le, makina ba\u015f\u0131nda a\u00e7\u0131k telgraflarlauzun uzad\u0131ya g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin \u00f6zeti \u015fuydu : “Ethem Bey, bukonunun mutlaka Meclis’te g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesini sa\u011flay\u0131n\u0131z. Sar\u0131 Efe denilenEdip’in kendi m\u00fcfrezesiyle G\u00f6k Bayrak taburuna kat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in haberg\u00f6nderiniz. Meclis vas\u0131tas\u0131yla komutanlar\u0131 \u00e7ektiriniz. Meclis karar\u0131ylaolmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, bir yolunu bulup bunu hemen sa\u011flay\u0131n\u0131z” diyor; “patlataca\u011f\u0131bombalar\u0131 da \u0130ngilizlerin i\u015fitece\u011fini ve bunun patlamas\u0131n\u0131n dapek yak\u0131n oldu\u011funu” s\u00f6yl\u00fcyor. Re\u015fit Bey’in verdi\u011fi cevaplar aras\u0131ndada dikkati \u00e7eken \u015fu s\u00f6zler yer al\u0131yordu : “Kuva-y\u0131 Seyyare’nin d\u00fc\u015fmanakar\u015f\u0131 savunma yapmamas\u0131n\u0131, bunu t\u00fcmenlere b\u0131rakmas\u0131n\u0131 ve Edip’lebizzat haberle\u015fmesini, buna engel olundu\u011fu takdirde Cephe Komutan\u0131’ylayeniden ilgisini kesmesini” s\u00f6yl\u00fcyordu. Re\u015fit Bey, bu haberle\u015fmelerle ilgili telgraflar\u0131 oldu\u011fu gibi banag\u00f6nderdi. Kendisi yan\u0131ma gelmedi. Zaten Eski\u015fehir’den K\u00fctahya’ya gidipd\u00f6nd\u00fckten sonra yan\u0131ma gelmemi\u015fti. Kendisini yan\u0131ma \u00e7a\u011f\u0131rtt\u0131m. Ne istediklerinisordum… “Cephe komutanlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiriniz” dedi. “Yerinekoyacak adamlar\u0131m\u0131z yoktur” dedim. “Beni tayin ediniz, ben daha iyi yapar\u0131m” dedi. “Cephe komutanlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek \u00f6nemli bir meseledir. Geneldurumumuzu zay\u0131flat\u0131r. B\u00f6yle bir teklifi kabul etmek kolay de\u011fildir.uygun da d\u00fc\u015fmez” cevab\u0131n\u0131 verdim. Ayn\u0131 g\u00fcn, yani 13 Aral\u0131k 1920’de Ethem Bey’e yazd\u0131\u011f\u0131m bir telgrafta,Re\u015fit Bey’le makina ba\u015f\u0131nda yap\u0131lan haberle\u015fmeleri okudu\u011fumus\u00f6yledikten sonra, bu konunun resmen Meclis’e getirilmesinin ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesininuygun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Edip’in yerinden oynat\u0131lmas\u0131n\u0131n dado\u011fru bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdim. Ayn\u0131 tarihte, Ethem Bey verdi\u011ficevapta konunun cidd\u00ee oldu\u011funu s\u00f6yleyerek komutanlar aleyhine s\u00f6zlersarfediyordu. Efendiler, Ethem ve karde\u015fleri cephede bulunan komutanlar\u0131 be\u011fenmiyorlar, onlar\u0131n emirlerine uymuyorlar. Bakanl\u0131klar\u0131 ve h\u00fck\u00fbmeti tan\u0131m\u0131yorlar. Yaln\u0131z s\u00f6zde bana itaat ediyorlar ve Meclis’i de kendi isteklerineg\u00f6re harekete ge\u00e7ireceklerini umuyorlar. Bana ve Meclis’e kar\u015f\u0131 ho\u015fg\u00f6r\u00fcnerek, b\u00fcy\u00fck bir gayretle haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 tamamlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131.Ethem Bey,18\/19 Aral\u0131k tarihli bir telgraf\u0131yla da, yine Edip’inm\u00fcfrezesiyle kendisine kat\u0131lmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131 benden rica ediyordu.\u0130ste\u011fini hakl\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in de diyordu ki : “Anadolu’daki isyan hareketlerinin bast\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, durum icab\u0131 Bigadolaylar\u0131nda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m ve sonradan ge\u00e7ici olarak D\u00fczce’ye g\u00f6nderilen BirinciKuva-y\u0131 Seyyare’ye ba\u011fl\u0131 ve b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 \u0130zmir ve dolaylan g\u00f6n\u00fcll\u00fclerinden olu\u015fan250 s\u00fcvari, 200 piyade, bir da\u011f top\u00e7u tak\u0131m\u0131, iki makineli t\u00fcfek, 30 ki\u015filik kararg\u00e2hs\u00fcvari erlerinden kurulu Edip Bey m\u00fcfrezesinden, \u0130zmir s\u0131n\u0131r\u0131na yakla\u015fmam\u0131z dolay\u0131s\u0131yla daha \u00e7ok yararlan\u0131laca\u011f\u0131 tabi\u00eedir. Bununla birlikte, s\u00fcreklim\u00fcracaat yap\u0131lmakta oldu\u011fundan ve Edip Bey taraf\u0131ndan, o b\u00f6lgede g\u00fcvenli\u011fintam olarak sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bildirildi\u011finden, bu b\u00f6lgenin uygun g\u00f6r\u00fclecek ba\u015fka birbirli\u011fe teslim edilerek, Edip Bey’in m\u00fcfrezesinin sava\u015f vas\u0131talanyla birlikteKuva-y\u0131 Seyyare’ye kat\u0131lmas\u0131 hususunun ilgili makamlara emir ve havalesini ricaederiz”. Efendiler, bu telgrafta ileri s\u00fcr\u00fclen d\u00fc\u015f\u00fcncelere, en tecr\u00fcbesiz veen basit muhakemeli birinin bile inanabilece\u011fi kabul edilebilir mi? K\u00fctahya’dabulunan bir zat, bana, \u0130zmir s\u0131n\u0131r\u0131na yakla\u015fmaktan s\u00f6z ediyor.D\u00fczce ve dolaylar\u0131nda durumun g\u00fcvenilir oldu\u011funu benden daha iyi haber al\u0131yor.Edip 269 Bey m\u00fcfrezesinin kuvvetini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak sayd\u0131ktan sonra, bum\u00fcfrezenin sava\u015f vas\u0131talar\u0131yla birlikte kendisine kat\u0131lmas\u0131ricas\u0131n\u0131n bence kabul edilebilir bulunaca\u011f\u0131n\u0131 zannediyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

DEM\u0130RC\u0130 EFE DE HAREKETE GE\u00c7\u0130YOR<\/p>\n

Efendiler, Demirci Efe, Ethem Bey’le haberle\u015ftikten sonra \u00f6zel bir tav\u0131r tak\u0131nd\u0131. Bu sezilir sezilmez, G\u00fcney Cephesi’nde bulunan Rafet Bey s\u00fcvarileri, derhal \u00fczerine g\u00f6nderildi. 15\/16 Aral\u0131k 1920’de Dinar yak\u0131n\u0131ndaki \u0130\u011fdecik k\u00f6y\u00fcnde ,bir gece bask\u0131n\u0131yla Efe’nin kuvvetleri da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f… Kendisi be\u015f on ki\u015fiyle ka\u00e7m\u0131\u015f. Efe, \u00e7ok sonra bize s\u0131\u011f\u0131narak affedilmi\u015ftir. Efendiler, Re\u015fit Bey, 20\/21 Aral\u0131k gecesi evinde d\u00f6rt ki\u015fiye, ordubirlikleriyle Kuva-y\u0131 Seyyare aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 takdirde, subaylar\u0131m\u0131zla erlerimizi yan\u0131ltma g\u00f6revi veriyordu. Bu d\u00f6rt ki\u015fi \u015funlard\u0131:Yeni D\u00fcnya gazetesinden Hayri, Arif Oru\u00e7’un k\u0131zkarde\u015finin o\u011fluNizamettin, M\u00fc\u015fir (152) Fuat Pa\u015fa’n\u0131n o\u011flu Hidayet vearkada\u015f\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc Bey’ler. . . Bunlar 21 Aral\u0131kta trenle Eski\u015fehir’e hareket ettiler. Yanlar\u0131nda Ethem Bey’in k\u00e2tibi olan birisi de vard\u0131.Bunlar\u0131n i\u00e7inden biri, trenin hareketinden \u00f6nce, gizlice istasyondaki kald\u0131\u011f\u0131m binaya gelip, bana durumu bildirdi. Bu zat, propaganday\u0131 tertip vey\u00f6netmekle g\u00f6revliymi\u015f. Ba\u015fkanlar\u0131 Hidayet Bey’mi\u015f. Para harcama yetkisi de ondaym\u0131\u015f. Durumu ihbar eden, yaln\u0131z olarak K\u00fctahya’yagidecek, Ethem Bey’den talimat ald\u0131ktan sonra Eski\u015fehir’e d\u00f6necekti. Di\u011ferleri Eski\u015fehir’de bekleyeceklerdi. Ben bu zata : “Biz Ethem Bey ve karde\u015flerine kar\u015f\u0131 sevgi duyuyoruz. Onlar bo\u015f yere tel\u00e2\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcyorlar. Bu te\u015febb\u00fcslerinden \u00fcz\u00fcnt\u00fc duydum. Fakat Ethem Bey’in orduda bozguncul\u0131\u0131k \u00e7\u0131karmak i\u00e7in verece\u011fi talimat\u0131 bilmek isterim” dedim ve arkada\u015flar\u0131yla birlikte kendilerinihareketlerinde serbest b\u0131rakt\u0131m. Eski\u015fehir’de \u0130smet Pa\u015fa’ya, Afyon Karahisar’da Fahrettin Pa\u015fa’ya bilgi verdim ve bu adamlar\u0131n takip edilmeleri gere\u011finibildirdim. \u0130hbarc\u0131, ihbarlar\u0131n\u0131n do\u011fru oldu\u011funu sonradan davran\u0131\u015flar\u0131yla ispatetmi\u015ftir. Efendiler, K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa , Re\u015fit Bey’le beraber K\u00fctahya’daEthem ve Tevfik Bey’lerle konu\u015fma ve g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulundu\u011fuzaman, Ethem Bey’in s\u00f6zlerinden, bana \u00f6nemli olan noktalar\u0131\u015f\u00f6yle \u00f6zetlemi\u015fti : 1-Ankara’daki h\u00fck\u00fbmet gayeyi ger\u00e7ekle\u015ftirecek durumda ve g\u00fc\u00e7te de\u011fildir. Bu h\u00fck\u00fbmete kar\u015f\u0131 uyu\u015fuk davranmam\u0131z do\u011fru olmaz. 2-Sil\u00e2hla kar\u015f\u0131 koymam\u0131z\u0131n mahiyetini k\u00f6t\u00fcye yoracaklard\u0131r. Fakat sonunda ba\u015far\u0131rsam herkes bana hak verecektir. 3-Refet Bey’le aram\u0131zda bir izzetinefis meselesi ge\u00e7mi\u015ftir.Mustafa Kemal Pa\u015fa, Refet Bey’in haysiyetine de\u011fer vererekbizimkini k\u0131r\u0131yor. Herhalde Refet Bey’i \u00f6n\u00fcme katarak Ankara’yakadar kovalamak isterim. \u00d6l\u00fcrsem de bu takipte \u00f6leyim. 4-Biz \u00e7oktan bu i\u015fi yapard\u0131k. Fakat Re\u015fit’in Ankara’da Meclis’teki durumu bizi aldatm\u0131\u015ft\u0131r. Meclis’in ne \u00f6nemi ve ne h\u00fckm\u00fc vard\u0131r?<\/p>\n

 <\/p>\n

RE\u015e\u0130T ORDUYU YANILTMAYA \u00c7ALI\u015eIYOR<\/p>\n

Kaz\u0131m Pa\u015fa, bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri dinledikten sonra, T\u00fcrkiye’nin Bat\u0131 Cephesi’nden ba\u015fka do\u011fuda, g\u00fcneyde, merkezde de ordular\u0131 vard\u0131r. Bu ordular\u0131n ba\u015f\u0131nda ve i\u00e7inde \u00e7ok de\u011ferli ve pek kudretli komutanlar ve subaylar vard\u0131r, “b\u00fct\u00fcn bunlarla birlikte bir millet vard\u0131r” diyerekkendilerini yat\u0131\u015ft\u0131rmaya ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir duruma getirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. 270 Efendiler, Re\u015fit Bey , Meclis’te ate\u015fli telkin ve te\u015febb\u00fcslerde bulunuyordu. Bir g\u00fcn Meclis’te k\u0131rk elli kadar milletvekili toplanm\u0131\u015f. Bunlar\u0131n cephedeki durumla ilgili baz\u0131 \u015f\u00fcpheleri varm\u0131\u015f. Bakanlar Kurulu’nudavet ederek bunu anlamak istiyorlarm\u0131\u015f. Bolu milletvekili bulunan rahmetli Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa , bu durumu ve toplanan milletvekillerininiste\u011fini bana bir mektupla bildirdi. “Ben toplant\u0131 h\u00e2lindeki Bakanlar Kurulu ile beraberdim. H\u00fck\u00fbmet \u00fcyeleri, bu \u015fekilde toplanan milletvekillerinin herhangi bir konuda soru sormak i\u00e7in h\u00fck\u00fbmeti davet etmesi usule uygun de\u011fildir, kabul edemeyiz” dediler. Ben bu karar\u0131, yine Yusuf\u0130zzet Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla bildirmekle birlikte, \u015fahs\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm olarak \u015funlar\u0131 da ekledim : “Siz milletvekilisiniz, ben de ba\u015fkan\u0131n\u0131z\u0131m. Herhangi birkonuda benimle g\u00f6r\u00fc\u015fmek isterseniz, memnuniyetle kabul ederim”. Benim cevab\u0131m\u0131, Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa, toplant\u0131 halinde bulunanlara bildirdi\u011fi vakit, Re\u015fit Bey aya\u011fa kalkarak : “Efendiler! bu cevap g\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fcz\u00fc kapay\u0131n! demektir. Y\u00fcksek malumunuzdur ki, askerlerin g\u00f6\u011f\u00fcslerinin kapal\u0131 bulunmas\u0131 disiplin gere\u011fidir”. Re\u015fit Bey’in, “Ba\u015fkan bizi asker\u00ee disiplin alt\u0131na almak istiyor”demek istedi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor. S\u00f6z konusu toplant\u0131y\u0131 d\u00fczenleyenler hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki, Re\u015fit Beyile baz\u0131 arkada\u015flar\u0131yd\u0131. Re\u015fit Bey , s\u00f6z\u00fc Ankara’da bulunan \u0130zzet Pa\u015fa hey’eti ileyapt\u0131\u011f\u0131 temas ve g\u00f6r\u00fc\u015fmelere de getirerek, “Pa\u015falar \u0130zmir’i, \u0130stanbul’ukurtararak bar\u0131\u015f yap\u0131labilece\u011fini s\u00f6ylemek \u00fczere geldikleri halde, tutuklanm\u0131\u015flard\u0131r.” \u015feklinde bir hava da yaratm\u0131\u015ft\u0131. 22 Aral\u0131k 1920 g\u00fcn\u00fc, Re\u015fit Bey’ e bakan ve milletvekillerindenon be\u015f kadar arkada\u015f\u0131 h\u00fck\u00fbmetteki odama davet ettim. Bu arkada\u015flararas\u0131nda Cel\u00e2l Bey, K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa, Ey\u00fcp Sabri Bey, Adnan Bey, Vehbi Bey, Hasan Fehmi Bey, \u0130hsan Bey,K\u0131l\u0131\u00e7 Ali Bey, Yusuf \u0130zzet ve Emir Pa\u015fa’lar vard\u0131. Fevzi Pa\u015fa Hazretleri de haz\u0131r bulundu. Bu hey’ete, bu konunun b\u00fct\u00fcngeli\u015fme safhalar\u0131n\u0131, gerekli belgeleri de g\u00f6stermek suretiyle, a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde anlattim. Re\u015fit Bey, s\u00f6ylediklerimin hi\u00e7birini ink\u00e2r etmedi. D\u00fc\u015fman sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 tek kuvvetin Ethem Bey’in kuvveti oldu\u011funu ve bizim kurdu\u011fumuz t\u00fcmenlerin \u00e7il yavrusu gibi da\u011f\u0131lacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek, mutlaka Ethem Bey kuvvetinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na ve takviyesineihtiya\u00e7 oldu\u011funu bildirdi. Cevap olarak dedim ki : “Ethem Bey’inkendi komutas\u0131 alt\u0131nda kullanabilece\u011fi kuvvetin say\u0131s\u0131 en \u00e7ok bin iki y\u00fcz,iki bin ki\u015fiden ibaret olabilir. Bu say\u0131 art\u0131r\u0131lacak olursa, disiplinsizlik dolay\u0131s\u0131yle da\u011f\u0131l\u0131p fel\u00e2kete yol a\u00e7ar. Her halde, memleketin mukadderat\u0131n\u0131n\u015fahsa ba\u011fl\u0131 kuvvetlere de\u011fil, ancak B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin kanunlar\u0131naba\u011fl\u0131 d\u00fczenli birliklere emanet edilmesi gerekir. Kuva-y\u0131 Seyyare, belirlibir kadro halinde, verilen emirlere tamamen uymak ve boyun e\u011fmek \u015fart\u0131yla yararl\u0131 olabilir.” Re\u015fit Bey, a\u00e7\u0131klanan ger\u00e7ekleri kabullenmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen birtav\u0131r tak\u0131nd\u0131. Bunun \u00fczerine son bir te\u015febb\u00fcs olmak \u00fczere, Re\u015fit Bey’in baz\u0131 arkada\u015flarla birlikte karde\u015flerinin yan\u0131na giderek nasihatlerdebulunmas\u0131 kabul edildi. Bundan sonra nasihat vermek i\u00e7in gidecek olan hey’ete, meselenin\u00e7\u00f6zume ba\u011flanabilmesi i\u00e7in \u015fimdiye kadar yapt\u0131\u011f\u0131m te\u015febb\u00fcslere de sonverece\u011fimi bildirdim. Hey’et, Kuva-y\u0131 Seyyare’ye, H\u00fck\u00fbmet’in son ve kesin istekleri olmak \u00fczere \u015fu hususlan bildirecekti : 1 – Kuva-y\u0131 Seyyare, di\u011fer birlikler gibi emir ve komutaya tam olarak uva-cak ve kanun d\u0131\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc ta\u015fk\u0131nl\u0131k\u0131ardan ka\u00e7\u0131nacakt\u0131r. 2 – Kuva-y\u0131 Seyyare, kuwetini art\u0131rmak i\u00e7in kendili\u011finden hi\u00e7bir yerde,hi\u00e7bir \u015fekilde adam toplamayacak ve bu maksatla g\u00f6nderdi\u011fi adamlar\u0131n faaliyetinederhal son verecektir. Asker ihtiyac\u0131, \u00f6teki birliklerde oldu\u011fu gibi, yap\u0131lacak m\u00fcracaat \u00fczerine Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131’nea sa\u011flanacakt\u0131r. 3 – Kuva-y\u0131 Seyyare, ka\u00e7aklar\u0131n\u0131 yakalatmak i\u00e7in do\u011frudan do\u011fruya adamlar g\u00f6revlendirip g\u00f6ndermeyecek; ka\u00e7aklar, di\u011fer birliklerinki gibi Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131’nca takip ettirilecek ve yakalatt\u0131r\u0131lacakt\u0131r. 271 4 – Kuva-y\u0131 Seyyare mensuplann\u0131n ailelerine bakmak \u00fczere baz\u0131 yerlerdebulundurdu\u011fu irtibat subaylar\u0131n\u0131n kim olduklar\u0131 h\u00fck\u00fbmet\u00e7e bilinecek ve bu irtibatsubaylar\u0131n\u0131n ellerinde bulunan \u015fifrenin bir sureti de bize<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7ERKEZ ETHEM’E B\u0130R NAS\u0130HAT HEYET\u0130 GONDER\u0130L\u0130YOR<\/p>\n

Bu \u015fartlar yerine getirildi\u011fi takdirde, Kuva-y\u0131 Seyyare, \u015fimdiye kadar oldu\u011fu gibi belirli bir kadro dahilinde yine g\u00f6revine devam edecektir. Re\u015fitBey’le beraber Cel\u00e2l, K\u0131l\u0131\u00e7 Ali, Ey\u00fcp Sabri ve TehbiBey’ler, 23 Aral\u0131k \u00f6\u011fle vakti Ankara’dan hareket ettiler ve 24 Aral\u0131kta\u00f6\u011fleden sonra saat 16:45’te K\u00fctahya’ya vard\u0131lar. Efendiler, Ethem ve Tevfik Bey’lerin Cephe Komutan\u0131’n\u0131nbilgi ve onay\u0131 olmaks\u0131z\u0131n, b\u00f6lgelerinde bulunan ordu birliklerini cepheyeda\u011f\u0131tarak, Kuva\u00b7y\u0131 Seyyare’nin a\u011f\u0131rl\u0131ks\u0131z erlerini Gediz’de ve PehlivanA\u011fa m\u00fcfrezesini K\u00fctahya’da toplam\u0131\u015f oldu\u011funu haber ald\u0131m. Bunun \u00fczerine 25\/26 Aral\u0131k 1920’de, K\u00fctahya’da bulunan Cel\u00e2l Bey ve arkada\u015flar\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131m a\u00e7\u0131k bir telgrafta : “Bu hareket tarz\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 maksat ve anlam\u0131n ne oldu\u011funu kesinlikle bilmek isterim. Bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz\u00fcn bildirilmesini makine ba\u015f\u0131nda bekliyorum” dedim. Bu telgraf\u0131nbir suretini \u0130smet, Refet ve Fahrettin Pa\u015fa’lara, \u015fifre ilebildirerek dikkatlerini \u00e7ektim. Hey’et, ortak imza ile \u015fu k\u0131sa cevab\u0131 verdi : “M\u00fcsterih olunuz, k\u00f6t\u00fcye yorumlanacak herhangi bir davran\u0131\u015f yoktur.Tevfik Bey yar\u0131n gelecek, hep birlikte g\u00f6r\u00fc\u015fece\u011fiz. Sonucu etrafl\u0131olarak arz ederiz.” Ben bu cevaptan, giden arkada\u015flar\u0131n ya durumdan haberdar edilmeyerek aldat\u0131lmakta olduklar\u0131na veyahut da tutuklan\u0131p istenildi\u011fi gibi yaz\u0131 yazmaya mecbur edildiklerine h\u00fckmettim. Onun i\u00e7in,ger\u00e7ek durumu anlamam\u0131\u015f ve k\u0131sa telgraflar\u0131yla verdikleri teminata inanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmek istedim. Bu sebeple, cevap olarak : “Tevfik Bey ile deg\u00f6r\u00fc\u015fmelerinden sonra, memleket ve milletin y\u00fcksek \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 sa\u011flayacak esaslar \u00fczerinde anla\u015facaklar\u0131na \u015f\u00fcphem olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bana gelen haberleri dedikodu sayarak, H\u00fck\u00fbmet’\u00e7e hi\u00e7bir tedbir al\u0131nmas\u0131na gerekbulunmad\u0131\u011f\u0131 yolundaki inanc\u0131m\u0131 H\u00fck\u00fbmet \u00fcyelerine anlatmay\u0131 ba\u015faraca\u011f\u0131m\u0131, ancak aram\u0131zdaki samimiyeti zedeleyen durumun bir an \u00f6nce ortadan kalkm\u0131\u015f bulundu\u011fu haberini bekledi\u011fimi, beni g\u00f6n\u00fcl k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratmamalar\u0131n\u0131” yazd\u0131m. Hey’etin, 26\/27 Aral\u0131k l920’de, ortak imza ile \u00e7ektikleri etrafl\u0131 vea\u00e7\u0131k telgraflar\u0131ndaki \u00f6nemli noktalar \u015funlard\u0131 : 1- G\u00fcvenlik tedbirleri al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur. Bu tedbirlerin hepsi kendilerini savunmak i\u00e7indir. Kendilerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lan ve y\u0131\u011f\u0131lan kuvvetler ve yenikurulan karakollar eski yerlerine \u00e7ekildi\u011fi takdirde, bu tedbirlerden de vazge\u00e7eceklerdir. 2 – D\u00fc\u015fmanca hareketle kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131k\u00e7a, memleketin gelecekteki sel\u00e2metii\u00e7in ve z\u00e2t\u0131devletlerinin \u015fahs\u0131na kar\u015f\u0131 besledikleri i\u00e7ten ba\u011fl\u0131l\u0131k dolay\u0131s\u0131yla her t\u00fcrl\u00fcf\u00fcl\u00ee hareketten ka\u00e7\u0131nacaklar\u0131na en b\u00fcy\u00fck yeminlerle s\u00f6z vermi\u015flerdir, 3 – Kuva-y\u0131 Seyyare’nin Konya ve Alaca’da bulunan askerleriyle, Te\u011fmenSadrettin Efendi komutas\u0131nda Konya’dan gelmekte iken FahrettinPa\u015fa taraf\u0131ndan tutuklanan seksen neferin ve Kuva-y\u0131 Seyyare m\u00fcfreze komutanlar\u0131ndan K\u00fcrt \u0130smail A\u011fa ile, Kalecik’teki akrabas\u0131ndan cihada kat\u0131lmak\u00fczere askerlik ya\u015f\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki kimselerden toplananlar\u0131n Kuva-y\u0131 Seyyare’ye kat\u0131lmalar\u0131na engel ol\u0131\u015fmamas\u0131, 4 – Kuva-y\u0131 Seyyare’ye para verilmesi i\u00e7in K\u00fctahya Mutasarr\u0131fl\u0131\u011f\u0131’na emirverilmesi, 5 – Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven ve itimad\u0131n ger\u00e7ekten kurulmas\u0131 ve devam ettirilmesii\u00e7in Fahrettin ve Refet Bey’lerin cepheden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131. Bu noktalardan \u00e7\u0131kan anlam nedir Efendiler? Oraya giden arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n hepsinin birden bu anlam\u0131 idrak edemiyeceklerine ihtimal verilebilir miydi? O halde, biraz \u00f6nce i\u015faret etti\u011fim gibi, 272 K\u00fctahya’ya gidenhey’et, ger\u00e7ekten tutuklanm\u0131\u015ft\u0131. Bu yaz\u0131lan \u015feyler kendilerine dikte ettiriliyordu. Bunun b\u00f6yle olaca\u011f\u0131n\u0131 hey’et gitmeden \u00f6nce biliyordum. Buy\u00fczdendir ki, Re\u015fit Bey, K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa’y\u0131 birlikte g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in\u0131srar etti\u011fi halde, g\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda tesad\u00fcfen solumda oturan K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa’ya gitmemesi gerekti\u011fini sezdirmi\u015ftim. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa’y\u0131 ge\u00e7ici olarak de\u011fil, sonuna kadar tutuklayarak, imzas\u0131n\u0131 kullanmaktan fazlas\u0131yla yararlanabilirlerdi. Ayn\u0131 gece kendilerine \u015fu cevab\u0131 verdim : “Telgraf\u0131n\u0131z\u0131 yar\u0131n BakanlarKurulu’na sunaca\u011f\u0131m.” Ayn\u0131 zamanda 26\/27 Aral\u0131k gecesi, Eski\u015fehir’deBat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 \u0130smet Bey Efendi’ye de \u015fu \u015fifreli telgraf\u0131yazd\u0131m : K\u00fctahya’ya giden hey’etin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 telgraf\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da oldu\u011fu gibi veriyorum.Bunun ana noktalar\u0131 \u00f6zetleyerek, makina ba\u015f\u0131nda, Refet ve FahrettinBey’lere bildirmenizi rica ederim. Hey’ete makina ba\u015f\u0131nda verdi\u011fim cevap da”Telgraf\u0131n\u0131z\u0131 yar\u0131n Bakanlar Kurulu’na sunaca\u011f\u0131m”dan ibarettir. Yar\u0131n, BakanlarKurulu karar\u0131yla, hey’ete, g\u00f6revlerinin son buldu\u011funu ve hemen Ankara’ya d\u00f6nmelerini bildirece\u011fim. Ondan sonra, konuyu b\u00fct\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla Meclis’te a\u00e7\u0131klamakd\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim. Kuva-y\u0131 Seyyare’ye kar\u015f\u0131, \u0130smet ve Refet Bey kuvvetlerinin, bulunduklar\u0131 yerlerde toplu ve uyan\u0131k olmalar\u0131n\u0131 ve al\u0131nm\u0131\u015f bulunan genel tedbirlere daha\u00e7ok \u00f6nem verilmesini ve dikkat edilmesini rica ederim. F\u00fcl\u00ee harekete herhalde onlar ba\u015flamadan, \u015fimdilik ba\u015flanmamas\u0131 taraftar\u0131y\u0131m. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Efendiler, ertesi g\u00fcn\u00fc Bat\u0131 ve G\u00fcney Cephesi’ne \u015fu telgraf verildi : 21.12.1920 Bat\u0131 Cephesi Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Birinci \u015eube M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne, G\u00fcney Cephesi Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Birinci \u015eube M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne, Refet ve \u0130smet Beyefendi’lere \u00f6zel : K\u00fctahya’ya giden hey’etin g\u00f6nderdi\u011fi ayr\u0131nt\u0131l\u0131 telgraf, Bakanlar Kurulu’ndaincelenerek a\u015fa\u011f\u0131daki kararlar al\u0131nd\u0131. Bu kararlar, bu ak\u015fam a\u00e7\u0131k telgrafla B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Y\u00fcce Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’ndan do\u011fruca K\u00fctahya’ya bildirilecek ve hey’etin g\u00f6revine son verilecektir. Buna g\u00f6re gereken tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015flerinizin bildirilmesi rica olunur (Genelkurmay Ba\u015fkan Vekili Fevzi). Harek\u00e2t \u015eubesi M\u00fcd\u00fcr\u00fb Salih 21.12.1920 Kararname Vatan\u0131n sel\u00e2met ve kurtulu\u015fu i\u00e7in ordularda g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011finin ve mutlakitaatin \u015fart ve gerekli oldu\u011funu her \u015feyden \u00f6nemli sayan Bakanlar Kurulu, B\u00fcy\u00fckMillet Meclisi \u00fcyelerinden Cel\u00e2l, Re\u015fit, Ey\u00fcp Sabri , Vehbive K\u0131l\u0131\u00e7 Ali Bey’lerin K\u00fctahya’dan g\u00f6nderdikleri 26\/27 Aral\u0131k 1920 tarihlitelgraflar\u0131n\u0131 ve bu konu ile ilgili olarak ortaya \u00e7\u0131kan durum ve olaylar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcpinceledikten sonra, a\u015fa\u011f\u0131daki kararlar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r : 1 – Birinci Kuva-yi Seyyare, b\u00fct\u00fcn \u00f6teki ordu birlikleri gibi, kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin kanunlar\u0131na, H\u00fck\u00fbmet’in koydu\u011fu d\u00fczen ve emirlereayak uydurmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc ve asker\u00ee disipline ba\u011fl\u0131d\u0131r. 2 – Birinci Kuva-yi Seyyare Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n asker\u00ee g\u00f6rev ve konularla ilgilib\u00fct\u00fcn teklif ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri, ancak emri alt\u0131nda bulundu\u011fu komutanl\u0131\u011fa ve bu komutanl\u0131k vas\u0131tas\u0131yla ilgili makamlara bildirilir. 3 – Yukar\u0131daki kararlar\u0131 Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 uygular. Mustafa Kemal \u015eer’iye Vekili (Is3) Mill\u00ee Sav\u0131n\u0131ma Bakan\u0131 Fehmi Fevzi D\u0131\u015fi\u015fleri Baka\u0131z\u0131 \u0130\u00e7i\u015fleri Bakam Ahmet Muhtar Doktor Adnan Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Maliye Bakan\u0131 Vekili Ferit Fevzi K\u00fctahya’da bulunan B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00fcyelerinden Cel\u00e2l, Re\u015fit, Eyup Sabri, Vehbi ve K\u0131l\u0131\u00e7 Ali Bey’lerin, 26\/27Aral\u0131k 1920 tarihli, etrafl\u0131 telgraflar\u0131na, 27 Aral\u0131kta cevap verdim Bunda,Bakanlar 273 Kurulu karar\u0131n\u0131 oldu\u011fu gibi bildirdim ve dedim ki : “Buna g\u00f6resizlerden istedi\u011fim \u00f6zel g\u00f6rev son bulmu\u015f oldu\u011fundan geri d\u00f6nmenizrica olunur.” 28 Aral\u0131k 1920’de hey’etten ald\u0131\u011f\u0131m telgraf aynen \u015f\u00f6yle idi : K\u00fctal\u0131ya, 28.12.1920 Ankara’da B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Y\u00fcce Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na Bakanlar Kurulu karar\u0131n\u0131 bildiren telgraf emrinizi ak\u015fam ald\u0131k. Asl\u0131nda herbirimiz memleket ve milletin sel\u00e2meti i\u00e7in, b\u00fcy\u00fck bir samimiyetle emrinize uyarak buraya geldik. Eski\u015fehir’in ve buran\u0131n durum ve tutumunu g\u00f6rd\u00fck. Anla\u015fmazl\u0131k konusu olan meseleyi tam bir tarafs\u0131zl\u0131k ve do\u011frulukla inceledik ve ara\u015ft\u0131rd\u0131k. G\u00f6r\u00fc\u015fmelerin nas\u0131l ge\u00e7ti\u011fini ve safhalar\u0131n\u0131 oldu\u011fu gibi bilginize sunduk vesamim\u00ee inan\u00e7lar\u0131m\u0131za dayanarak meselenin \u00e7\u00f6z\u00fcm \u015feklini anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi yazd\u0131k. Sundu\u011fumuz hususlara kar\u015f\u0131l\u0131k, Bakanlar Kurulu’nun bize bildirilen karar\u0131n\u0131n neyi ifade etti\u011fini anlayamad\u0131k. Aksine, vatan\u0131n sel\u00e2met ve mutlulu\u011funu g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulunduran maruzat\u0131m\u0131z\u0131n iyi kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Bu konunun dahafazla s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rak\u0131lmaya tahamm\u00fcl\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131na itimat buyurmalar\u0131n\u0131 istirham ederiz. Cel\u00e2t Re\u015fit Ey\u00fcp Sabrl Vehbi K\u0131l\u0131\u00e7 Ali Bu telgrafa \u015fu cevab\u0131 verdim : \u015eifre-makine ba\u015f\u0131nda Ankara, 28.12.1920 K\u00fctahya’da B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00fcyelerinden Cel\u00e2l, Re\u015fit , Ey\u00fcpSabri, Vehbi ve K\u0131l\u0131\u00e7 Ali Bey’lere, \u0130lgi : 28.12.1920 tarihli \u015fifre : Memleket ve milletin sel\u00e2meti i\u00e7in bana kar\u015f\u0131g\u00f6sterdi\u011finiz samimiyete cidden m\u00fcte\u015fekkirim, S\u00f6z konusu durum hakk\u0131nda sizlerin buradan ayr\u0131lmas\u0131ndan \u00f6nce, b\u00fct\u00fcn belgeleri g\u00f6stermek suretiyle yapt\u0131\u011f\u0131ma\u00e7\u0131klamalar sonunda, konuyu resmen h\u00fck\u00fbmete intikal ettirirken, sizlerin yerindeolan hareket tarz\u0131n\u0131, oradaki arkada\u015flara a\u00e7\u0131klamak ve anlatmak \u00fczere, yolculukzahmetine katlanman\u0131z\u0131 rica etmi\u015ftim. Konunun \u00e7\u00f6z\u00fcm noktas\u0131 olarak telgraf\u0131n\u0131zda i\u015faret buyurdu\u011funuz nokta zaten burada da s\u00f6zkonusu olmu\u015ftu. H\u00fck\u00fbmetinalaca\u011f\u0131 genel tedbir ve tertibat\u0131n herhangi bir taraf\u0131n iste\u011fine g\u00f6re olamayaca\u011f\u0131n\u0131bildirmi\u015ftim. Bakanlar Kurulu karar\u0131, asl\u0131nda uyulmas\u0131 gereken tabi\u00ee ve bilinenhususlan resm\u00ee ve kesin olarak bir defa daha ifade eder. Y\u00fcksek g\u00f6r\u00fc\u015fleriniz hi\u00e7bir \u015fekilde k\u00f6t\u00fcye yorulmus de\u011fildir. Ancak, burada da arz etti\u011fim \u00fczere, benimbir bu\u00e7uk aydan beri s\u00fcregelen \u015fahs\u00ee ve \u00f6zel gayret ve te\u015febb\u00fcslerimle ve b\u00fcy\u00fckbir samimiyetle yapt\u0131\u011f\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n, ne yaz\u0131k ki, takdir edilmemi\u015f oldu\u011funug\u00f6r\u00fcyorum. \u015e\u00fcphesiz bu konunun \u00e7\u00f6z\u00fcm ve takibini sorumlu ve ilgili makamlarab\u0131rakm\u0131\u015f bulunuyorum. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Efendiler, K\u00fctahya’daki hey’etin, durumu Meclis’e a\u00e7\u0131klayarak kendilerine daha yararl\u0131 olabileceklerine Ethem ve karde\u015flerini inand\u0131rmak suretiyle ellerinden kurtulabildikleri anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Pek tabi\u00ee Re\u015fitBey orada kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

AS\u0130 ETHEM VE KARDE\u015eLER\u0130NE KAR\u015eI F\u0130\u0130L\u0130 HAREKATA GE\u00c7\u0130LMES\u0130N\u0130 EMRETT\u0130M<\/p>\n

Efendiler, K\u00fctahya’ya, Bakanlar Kurulu karar\u0131 ve hey’etin geri d\u00f6nmesi gere\u011fini bildirdikten sonra cephe komutanlar\u0131na da \u00e2s\u00ee Ethem ve karde\u015flerine kar\u015f\u0131 f\u00fcl\u00ee harek\u00e2ta ge\u00e7melerini emrettim. Efendiler, asker\u00ee harek\u00e2t\u0131 \u00e7apulculuktan, devlet kurup y\u00f6netmeyi,\u015funun bunun m\u00e2sum \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 kurtulmal\u0131k dilenmek i\u00e7in da\u011flara kald\u0131rmak haydutlu\u011fundan ibaret zanneden, \u015farlatanl\u0131klar\u0131yla, yaygaralar\u0131yla b\u00fct\u00fcn bir T\u00fcrk vatan\u0131n\u0131 bezdiren ve T\u00fcrk milletinin B\u00fcy\u00fck Meclisi’ni kendileriyleu\u011fra\u015ft\u0131ran utanmaz, haddini bilmez, k\u00fcstah ve herhangibir d\u00fc\u015fman\u0131n bo\u011faz\u0131 toklu\u011funa casuslu\u011funu, u\u015fakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapacak kadara\u015fa\u011f\u0131l\u0131k ve baya\u011f\u0131 yarat\u0131l\u0131\u015fta olan bu karde\u015fleri, ellerindeki b\u00fct\u00fcn kuvvetler ve dayand\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015fmanlarla birlikte yola getirmek ve ortadan kald\u0131rmak suretiyle, ink\u0131l\u00e2p tarihimizde, etkili bir ibret \u00f6rne\u011fi vermek zarur\u00eeg\u00f6r\u00fcld\u00fc. Onun i\u00e7in \u015f\u00f6yle bir haz\u0131rl\u0131k yapm\u0131\u015ft\u0131k : 274 Bursa’da bulunan Yunan kuvvetlerine kar\u015f\u0131 bir piyade t\u00fcmeni b\u0131rak\u0131larak,iki piyade t\u00fcmeni ile bir s\u00fcvari tugay\u0131na Eski\u015fehir’in g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda veK\u00fctahya do\u011frultusunda y\u0131\u011f\u0131nak yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. U\u015fak’ta bulunan Yunankuvvetlerine kar\u015f\u0131 da, cephede yaln\u0131z bir tabur b\u0131rak\u0131larak,iki piyade t\u00fcmeni ile yedi s\u00fcvari alay\u0131na, Dumlup\u0131nar yak\u0131nlar\u0131nda veyine K\u00fctahya do\u011frultusunda y\u0131\u011f\u0131nak yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Kuvvetlerimiz, hareket emrini al\u0131r almaz, derhal K\u00fctahya’da bulunan \u00e2s\u00ee Ethem kuvvetleri \u00fczerine y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe ge\u00e7tiler. 29 Aral\u0131k 1920g\u00fcn\u00fc K\u00fctahya’y\u0131 i\u015fgal ettiler. \u00dc\u00e7 g\u00fcn sonra da Bat\u0131 ve G\u00fcney Cepheleri’ndenhareket eden b\u00fct\u00fcn kuvvetlerimiz, K\u00fctahya’n\u0131n 30 – 40 kilometre ilerisindeve Gediz y\u00f6n\u00fcnde bir hatta birle\u015ftiler. \u00c2s\u00ee Ethem, kuvvetlerini hi\u00e7biryerde durdurmaya ve direni\u015fe ge\u00e7irmeye cesaret edemedenGediz \u00fczerine \u00e7ekilmi\u015fti. Efendiler, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin \u015fuurlu ordusu, kendisini, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ve H\u00fck\u00fbmeti’ni k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6recek kadar beyinsizlik vebudalaca gurur g\u00f6steren bu \u00e2s\u00eelere hak ettikleri yola getirme sillesinivurmak i\u00e7in, \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmez bir hiddet ve \u015fiddetle hareket ediyordu.Nefes almaks\u0131z\u0131n ka\u00e7an \u00e2s\u00ee Ethem, \u0130stanbul’da Sadrazaml\u0131k Y\u00fcksekKat\u0131nap diye \u015fu telgraf\u0131 veriyordu : Ankara’da tutuklanan say\u0131n arkada\u015flar\u0131n\u0131z\u0131n \u0130stanbul’a geri g\u00f6nderilmelerii\u00e7in, Ankara Meclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na \u00e7ekti\u011fim protesto yaz\u0131s\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da bilgilerinizesunulmu\u015ftur, \u015eimdi, Millet Meclisi’nin karar\u0131yla sald\u0131r\u0131ya u\u011fram\u0131\u015f bulunuyorum.Kuvvettim savunmaya hatt\u00e2 kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131ya, bile yeterli olmakla birlikte, kar\u015f\u0131mdave yanlar\u0131mda Yunanl\u0131lar bulundu\u011fundan, tutulacak yol konusunda Yunan komutanl\u0131\u011f\u0131 ile anla\u015fmaya var\u0131lm\u0131\u015f ise de, z\u00e2t\u0131devletlerinin onay\u0131n\u0131 almay\u0131 da herbak\u0131mdan l\u00fczumlu buldum. Gere\u011finin yap\u0131lmas\u0131, haberle\u015fmelerin ve Z\u00e2t\u0131devletlerininemirlerinin al\u0131nmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in, Gediz telgraf hatt\u0131n\u0131n onar\u0131m\u0131ve d\u00fczeltilmesi, y\u00fcksek emirlerinize arz olunur. Umum Kuva-y\u0131 Seyyare ve K\u00fctahya Bdlgesi Eski Komutan\u0131 ve \u015eimdiki U\u0131num Kuva-y\u0131 Milllye Komutan\u0131 Ethem Efendiler, bu telgrafta s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en ve protesto yaz\u0131s\u0131 denilen sa\u00e7masapan bir telgraf, ger\u00e7ekten de Meclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na \u00e7ekilmi\u015f ve gizli biroturumda Meclis’e okunmu\u015ftu. Bu telgrafta kullan\u0131lan kelime ve deyimler o kadar kaba ve edepsizcedir ki, bir defa okunduktan sonra bir keredaha okunmas\u0131na ve dinlenmesine tahamm\u00fcl edilememi\u015fti. Bu kadar baya\u011f\u0131, sa\u00e7ma sapan bir yaz\u0131y\u0131 huzurunuzda da arz etmeyi gerekli bulmuyorum.Bu abuk sabuk yaz\u0131 ile milletvekillerinin \u015fah\u0131slar\u0131na hakaret edilerek, Mill\u00ee Meclis’in me\u015frulu\u011funa sald\u0131r\u0131larak, \u0130zzet Pa\u015fa hey’etinin\u0130stanbul’a d\u00f6nmekte serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 isteniyordu. Efendiler, kuvvetlerimiz K\u00fctahya’ya girerken, ben de Meclis’te baz\u0131milletvekilleri taraf\u0131ndan sorguya \u00e7ekilmi\u015f bulunuyordum. As\u00ee Ethem’in\u00fczerine y\u00fcr\u00fcmemize, ona sald\u0131rmam\u0131za ve onu takip etmemize kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131l\u0131yordu.Fuat Pa\u015fa, Ethem ve karde\u015fini \u00e7ekip \u00e7evirebildi\u011fi i\u00e7in de\u011fi\u015ftirilmemesiyerinde olurmu\u015f. B\u00fct\u00fcn anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n sebebi, yenitayin etti\u011fim komutanlar\u0131n tecr\u00fcbesizlikleri ve durumun gere\u011fine uyguntutum ve davran\u0131\u015flarda bulunmamalar\u0131 imi\u015f… Orduda ciddiyet ve disiplinaraman\u0131n zaman\u0131 m\u0131 imi\u015f; ya Allah korusun Ethem Bey orduyuda\u011f\u0131t\u0131rsa ne yapacakm\u0131\u015f\u0131m? Bu kadar \u00f6nemli bir olaya ki.m ve nas\u0131l ka-rar vermi\u015f? B\u00f6yle bir karar Meclis’e haber vermeden nas\u0131l al\u0131n\u0131rm\u0131\u015f?gibi bir\u00e7ok soru ve ele\u015ftirilerden sonra, “herhalde Ethem Bey ve karde\u015flerivurulmamal\u0131d\u0131r” istekleri ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc. 29 Aral\u0131k g\u00fcn\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcnoturumlar\u0131n\u0131 ve 30 Aral\u0131k g\u00fcn\u00fcn\u00fcn birka\u00e7 gizli oturumunu a\u00e7\u0131klamalaryapmakla ge\u00e7irdim. Oturumun b\u00fct\u00fcn safhalar\u0131n\u0131 belgeleriyle, delilleriyleve ger\u00e7ekleriyle a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. B\u00fct\u00fcn bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131ma ra\u011fmentart\u0131\u015fma bir t\u00fcrl\u00fc son bulmuyordu. Her \u015fey bir yana, yaln\u0131z Meclis’in me\u015frulu\u011funasald\u0131rma maksad\u0131 g\u00fcden telgraf, sahiplerini H\u0131yanet-i VataniyeKanunu’na \u00e7arpt\u0131rmaya yeterliyken, hu \u00e2s\u00eelerin aylardan beri devam edegelenisyanc\u0131 tutumlar\u0131 ve mill\u00ee h\u00fck\u00fbmeti y\u0131kmak ve kendi ak\u0131llar\u0131ncaba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir h\u00fck\u00fbmet kurmak d\u00fc\u015f\u00fcncelerini uygulamaya yeltenmeleridikkate al\u0131nmak istenmiyordu. Aksine, bunlar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmaktanve cezaland\u0131r\u0131lmaktan kurtulmalar\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmak isteniyor gibiydi. Bununsebebini k\u0131saca a\u00e7\u0131klayay\u0131m Efendiler, milletvekillerinden baz\u0131lar\u0131,durumun \u015fahs\u00ee ve hiss\u00ee k\u0131rg\u0131nl\u0131klardan do\u011fdu\u011funa inanm\u0131\u015flard\u0131. Ger\u00e7ektende bu yolda sonsuz propaganda yap\u0131lm\u0131\u015f ve kamuoyu yan\u0131lt\u0131lmakistenmi\u015fti. Bir de kuvvetli ve a\u015f\u0131n telkinler alt\u0131nda, Ethem kuvvetlerinin\u00e7ok ve yenilmesi g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu san\u0131larak, bunlar\u0131n ordu ile 275 \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131halinde, ordunun \u00e7il yavrusu gibi da\u011f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, o zaman da durumun ger\u00e7ektenfeci olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar ve b\u00f6yle sil\u00e2hl\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fmaya en-gel olmay\u0131 uygun buluyorlard\u0131. Efendiler, bu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri isabetli g\u00f6r\u00fcp ona g\u00f6re hareket etmeninsonucu, emirerli\u011finden gelen ve asl\u0131nda daha y\u00fcksek bir d\u00fc\u015f\u00fcnce kabiliyetinesahip bulunmayan Ethem’in koskoca T\u00fcrk vatan\u0131nda diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kabul ve tasdik etmek olaca\u011f\u0131n\u0131 anlamamak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcyd\u00fc? Meclis’in heyecan ve karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 giderecek inand\u0131r\u0131c\u0131 bir konu\u015fmayaparak, gizli oturumlardaki g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri, \u00e7arp\u0131\u015fman\u0131n f\u00fcl\u00ee sonu\u00e7lar\u0131n\u0131beklemek \u00fczere kapatt\u0131k.<\/p>\n

 <\/p>\n

ETHEM VE KARDE\u015eLER\u0130 KUVVETLER\u0130YLE B\u0130RL\u0130KTE D\u00dc\u015eMAN SAFLARINDA M\u00dcSTAHAK OLDUKLARI YER\u0130 ALDILAR<\/p>\n

Efendiler, Ethem kuvvetlerinin pe\u015fine d\u00fc\u015fen birliklerimiz, 5 Ocak 1921 g\u00fcn\u00fc Gediz’i i\u015fgal ederek, o ciyarda topland\u0131lar. Ethem ve karde\u015fleri de, kuvvetleri ile birlikte d\u00fc\u015fman saflar\u0131nda m\u00fcstahak olduklar\u0131 yeri ald\u0131lar. Art\u0131k Ethem olay\u0131 diye bir \u015fey kalmam\u0131\u015ft\u0131.Ordumuzun i\u00e7inde bulunan d\u00fc\u015fmankovularak kendi cephesine g\u00f6nderilmi\u015fti. Bundan sonra, kar\u015f\u0131m\u0131zda yaln\u0131zbir tek d\u00fc\u015fman cephesini ve bu cephe ile ilgili olaylar\u0131 g\u00f6rece\u011fiz. Ger\u00e7ektende bir g\u00fcn sonra 6 Ocak 1921’de Yunan ordusunun tamam\u0131 b\u00fct\u00fcn cephe\u00fczerinde her noktadan taarruza ge\u00e7ti. Efendiler, o g\u00fcnk\u00fc asker\u00ee durumu basit bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in\u015f\u00f6yle diyece\u011fim : B\u0130R\u0130NC\u0130 \u0130N\u00d6N\u00dc ZAFER\u0130 \u0130znik’ten, Gediz \u00fczerinden U\u015fak’a kadar bir hat \u00e7ekildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u00fcz, bu hatt\u0131n,Gediz’in kuzeyinde kalan par\u00e7as\u0131 iki y\u00fcz kilometredir. Gediz’den U\u015fak’a olan par\u00e7as\u0131 da otuzkilometre kadard\u0131r. D\u00fc\u015fman, \u00fc\u00e7 t\u00fcmenle bu hatt\u0131n kuzey ucundan Eski\u015fehir \u00fczerine y\u00fcr\u00fcd\u00fc. Bizim Gediz’de bulunan \u00f6nemli kuwetlerimiz, Es-ki\u015fehir \u00fczerinden bu d\u00fc\u015fman t\u00fcmenlerini kar\u015f\u0131lamaya mecburdu. Kar\u015f\u0131-lad\u0131 ve yendi. \u0130nk\u0131l\u00e2b\u0131m\u0131z\u0131n tarihine, Birinci \u0130n\u00f6n\u00fc Zaferi’ni kaydetti. G\u00fcney Cephesi’ne ait olan kuvvetler, eski yerlerine Dumlup\u0131nar’aiade edildiler. K\u00fctahya’da yaln\u0131z 61’inci T\u00fcmen, iki alay kadar kuvvetiyle\u0130zzettin Bey (Ordu M\u00fcfetti\u015fi \u0130zzettin Pa\u015fa’d\u0131r) komutas\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Efendiler, 8 Ocak 1921 Cumartesi g\u00fcn\u00fc, Meclis’in a\u00e7\u0131k oturumundadurumu anlat\u0131yordum. Art\u0131k herkes ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rm\u00fc\u015f ve anlam\u0131\u015ft\u0131. Ethemve karde\u015flerinin lehinde ve yumu\u015fak hareket edilmesi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeolanlar, bu defa aleyhlerinde ve pek co\u015fkun idiler. Ben konu\u015furken “Ethem, Tevfikve Re\u015fit Bey’lerin” diyerek konu\u015fmama itiraz edildi. Y\u00fckselen bir ses : “Pa\u015fa Hazretleri, art\u0131k “Bey” demeyiniz, “H\u00e2in”deyiniz. ” uyar\u0131s\u0131nda bulundu. “Ethem ve Tevfik hainleri diyece\u011fimfakat daha B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00fcyesi s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Re\u015fit Bey i\u00e7inde ayn\u0131 s\u00f6z\u00fc kullanmak mecburiyetindeyim. Y\u00fcce hey’etinize olan sayg\u0131mdolay\u0131s\u0131yla bunu s\u00f6yleyemem. \u00d6nce, Re\u015fit Bey’in B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u00fcyeli\u011finin kald\u0131r\u0131lmas\u0131na oy vermenizi rica ederim.” dedim.<\/p>\n

 <\/p>\n

D\u00dc\u015eMANLA \u0130\u015eB\u0130RL\u0130\u011e\u0130 YAPAN MAN\u0130SA M\u0130LLETVEK\u0130L\u0130 RE\u015e\u0130T BEY’\u0130N M\u0130LLETVEK\u0130LL\u0130\u011e\u0130N\u0130N KALDIRILMASI KARARI<\/p>\n

Ba\u015fkan, “Millet ve memleketin y\u00fcksek \u00e7\u0131karlar\u0131 aleyhine sil\u00e2h kullanarak d\u00fc\u015fmanlarla i\u015fbirli\u011fi yapan Manisa milletvekili Re\u015fit Bey’in milletvekilli\u011finin kaId\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 kabul buyuranlar el kald\u0131rs\u0131n” dedi. Eller kalkt\u0131, kabul olundu. 276<\/p>\n

 <\/p>\n

ETHEM VE KARDE\u015eLAR\u0130 CANLARINI REFET PA\u015eA’YA BOR\u00c7LUDURLAR<\/p>\n

Yunan ordusunun giri\u015fti\u011fi bu taarruzda, Ethem ve karde\u015fleri de kendilerine d\u00fc\u015fen g\u00f6revi yerine getirmekten geri durmad\u0131lar. Tekrar K\u00fctahya’ya y\u00f6nelerek, orada bulunan zay\u0131f t\u00fcmenimize sald\u0131rmayaba\u015flad\u0131lar. \u0130zzettin Pa\u015fa’n\u0131n sa\u011flam karakteri, vukuflu komutas\u0131ve emrindeki T\u00fcrk subay ve erlerinin y\u00fcksek kahramanl\u0131klar\u0131 Ethemve karde\u015fleriyle sald\u0131ran hain kuvvetleri yenerek geri \u00e7ekilmeye mecburetti. E\u011fer kendi \u015fah\u0131slar\u0131 da dahil olmak \u00fczere toptan yok edilmektenkurtulabilmi\u015fler ise, bunu da hi\u00e7 sevmedikleri Refet Pa\u015fa’ya bor\u00e7luolduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeliyim. Bu noktay\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131vereyim : Refet Pa\u015fa, iki s\u00fcvari t\u00fcmeniyle, Dumlup\u0131nar’\u0131n on kilometrekadar do\u011fusunda K\u00fc\u00e7\u00fckk\u00f6y’de bulunuyordu. K\u00fctahya’da bulunan 61’inciT\u00fcmen’e, bat\u0131dan taarruz eden Ethem kuvvetlerini derhal yenmek veyoketmek \u00fczere hareketi emrolundu. Refet Pa\u015fa, kendi s\u00fcvarileriyleEthem kuvvetlerinin yan ve arkas\u0131na gidecekti. Bulundu\u011fu yerden kuzeye,K\u00fctahya’ya bak\u0131lacak olursa, bu g\u00f6revin tabi\u00ee bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fle ve peketkili bir \u015fekilde yap\u0131labilece\u011fi meydandayd\u0131. Halbuki Refet Pa\u015fa,gereken yere gitmemi\u015f. Bunun aksi taraf\u0131na, K\u00fctahya’n\u0131n bat\u0131s\u0131na de\u011fildo\u011fusuna Alayunt’a gitmi\u015f. S\u00fcvari kuvvetleri,12 Ocak 1921 g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleyedo\u011fru Alayunt b\u00f6lgesine ula\u015ft\u0131. Refet Pa\u015fa, \u0130zzettin Pa\u015fa ile g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere K\u00fctahya’yagitti. \u0130zzettin Pa\u015fa, s\u00fcvari t\u00fcmenlerinin K\u00fctahya g\u00fcneyinden, Yelliceda\u011f\u0131 bat\u0131s\u0131ndan, tamamen s\u00fcvariden ibaret olan Ethem kuvvetleriningerilerine g\u00f6nderilmesini teklif etmi\u015f. Refet Pa\u015fa, iki taraf\u0131n sava\u015f durumu hakk\u0131nda tam bir bilgisiolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerek, b\u00f6yle bir harekete yana\u015fmam\u0131\u015f. . . Refet Pa\u015fa, \u0130zzettin Pa\u015fa kuvvetleri, do\u011fuya, Porsuk suyu gerisine \u00e7ekilmedurumu ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rsa, s\u00fcvarileriyle K\u00fctahya ovas\u0131ndan \u00e2s\u00eelerin yan vegerilerine taarruzu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyormu\u015f. Atl\u0131 \u00e2s\u00eelarin hayvanlar\u0131ndan inip piyadet\u00fcmenimiz kar\u015f\u0131s\u0131nda yaya olarak sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 en zay\u0131f durumunda bile\u00fczerine y\u00fcr\u00fcmekte karars\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fen komutan\u0131n, piyade t\u00fcmenimiz yenilmi\u015folarak geri \u00e7ekilirken atlar\u0131 \u00fczerinde bulunacak, manev\u00ee g\u00fc\u00e7leriy\u00fckselmi\u015f \u00e2s\u00eelerin, hangi yan\u0131na ve nas\u0131l taarruz etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, ger\u00e7ekten her asker i\u00e7in \u00fczerinde durup d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek bir meseledir. B\u00f6yle\u015fey olamaz! Bu d\u00fc\u015fman s\u00fcvarisi, geri \u00e7ekilmeye mecbur etti\u011fi piyadeyib\u0131rak\u0131p Refet Pa\u015fa s\u00fcvarileri \u00fczerine at\u0131lmayacak m\u0131yd\u0131? Efendiler, sava\u015f alan\u0131na, top ve t\u00fcfek sesine gelen kuvvetin, birtek t\u00fcfek atmadan, sava\u015fmakta olan kendinden bir kuvvetin yenilmesinibeklemesi ve ondan sonra i\u015f g\u00f6rebilece\u011fini sanmas\u0131, yaln\u0131z asker olanlar\u0131n de\u011fil, en sade g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc insanlar\u0131n bile akla yatk\u0131n bulaca\u011f\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcncede\u011fildir. G\u00f6rev ve fedak\u00e2rl\u0131k, sava\u015fan birliklerin yenilmeden, \u00e7ekilmeden ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmakla yerine getirilir. Arkada\u015f\u0131 sava\u015f\u0131rken ve yard\u0131ma muhta\u00e7 iken, seyirci kalzn\u0131\u015f olankomutanlar, arkada\u015f\u0131n\u0131n yenilgisine \u015fahit olabilirlerse de tarihin amans\u0131z tenkit ve su\u00e7lamalar\u0131ndan asla kurtulamazlar. \u0130zzettin Pa\u015fa,11 Ocak 1921 \u00f6\u011flesinden 13 Ocak gece yar\u0131s\u0131nakadar devam eden \u015fiddetli ve kritik \u00e7arp\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda, s\u00fcvari gruplar\u0131n\u0131n da taarruza kat\u0131lmas\u0131 zaman\u0131n\u0131n geldi\u011fini Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na bildirmi\u015fti. Refet Pa\u015fa, G\u00fcney Cephesi’nden getirtmekte oldu\u011fu8’inci T\u00fcmen yeti\u015febildi\u011fi takdirde, 14 Ocakta taarruza ge\u00e7mek niyetindeoldu\u011funu, birliklerine bildiriyordu. \u0130zzettin Pa\u015fa, 11, 12, 13 Ocakg\u00fcnlerinde yaln\u0131z ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fmanla sava\u015ft\u0131ktan sonra, ak\u015fam g\u00fcn batarken yapt\u0131\u011f\u0131 bir kar\u015f\u0131 taarruzla \u00e2s\u00eeleri yenerek ka\u00e7maya mecbur etti. Refet Pa\u015fa, muharebeye seyirci kalmak suretiyle b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsat\u0131 ka\u00e7\u0131rd\u0131; Ethem’i ve kuvvetlerinin geri \u00e7ekilmesine elveri\u015fli bir durumyaratt\u0131. 14’\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc emri alt\u0131nda bulunan b\u00fct\u00fcn s\u00fcvari kuvvetlerini S\u00fcvari T\u00fcmen Komutanlar\u0131ndan Dervi\u015f Bey’in ( Kolordu Komutan\u0131Dervi\u015f Pa\u015fa’d\u0131r) emrine vererek, onu, Ethem’in takibi ile gorevlendirdi. Dervi\u015f Pa\u015fa, Af\u015far’da, \u00f6zellikle Gediz’de Ethemkuvvetlerinin gerilerine do\u011fru, geceleri de y\u00fcr\u00fcmek suretiyle indirdi\u011fikorkun\u00e7 darbelerle Ethem, Tevfik ve Re\u015fit karde\u015fleri sersemetti. Kuvvetlerinin toplanmas\u0131na zaman b\u0131rakmad\u0131. Dervi\u015f Bey, Ethem ve karde\u015flerini 14 Ocaktan 22 Oca\u011fa kadar dokuz g\u00fcn nefes ald\u0131rmaks\u0131z\u0131n durmadan takip etmi\u015ftir. 277 Sonunda, b\u00fct\u00fcn Ethem kuvvetleriesir edilmi\u015f; yaln\u0131z Ethem, Tevfik ve Re\u015fit karde\u015fler yine birg\u00f6rev almak \u00fczere d\u00fc\u015fman ordug\u00e2h\u0131na ka\u00e7abilmi\u015flerdir.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130ZZET VE SAL\u0130H PA\u015eALAR ANKARA’DAN MEMNUN G\u00d6R\u00dcNM\u00dcYORLAR, \u0130LLE PAY\u0130TAHTA G\u0130TMEK \u0130ST\u0130YORLARDI<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, Ankara’da bulunan \u0130stanbul’lu misafirlerimize, bir bir bu\u00e7uk ayl\u0131k misafirlikleri s\u0131ras\u0131nda \u00e7ok \u015feyler g\u00f6stermek f\u0131rsat\u0131na sahip oldu\u011fumuzu san\u0131yorum. \u00c2s\u00ee Ethem ve karde\u015flerinin kuvvetleri ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131. Yunanl\u0131lar\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc’de \u00fc\u00e7 g\u00fcnde yendik. B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin ferahlayaca\u011f\u0131 ve memnun olaca\u011f\u0131 yeni bir devir a\u00e7\u0131ld\u0131. Fakat, \u0130zzet ve SalihPa\u015fa’lar, bunlar\u0131n hi\u00e7birinden memnun g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorlar, s\u0131la \u00f6zleminetutulmu\u015f gibi de payitahta gitmek istiyorlard\u0131. \u0130stanbul’daki arkada\u015flar\u0131n\u0131nda \u00e7ok merakta olduklar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Ankara’ya geli\u015flerinden on g\u00fcn sonra, Frans\u0131z telsizleriyle Zonguldak’a bir telgraf gelmi\u015fti. Telgraf \u015fudur : 16.12.1921 Zonguldak Mutasarr\u0131fl\u0131\u011f\u0131 Vas\u0131tas\u0131yla Devletli \u0130zzet Pa\u015fa Hazretleri’ne Z\u00e2t\u0131devletlerinden hen\u00fcz bir haber al\u0131namad\u0131\u011f\u0131ndan, y\u00fcksek hey’etin \u0130stanbul’a ne zaman gelece\u011fi haberinin beklenmekte oldu\u011fu… Mustafa Atat\u00fcrk \u0130ki g\u00fcn sonra Adapazar\u0131 \u00fczerinden de \u015fu telgraf geldi : Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 \u0130zzet Pa\u015fa Hazretleri’ne Zat\u0131devletlerinden bir bilgi al\u0131namad\u0131\u011f\u0131ndan, \u0130stanbul’a ne zaman d\u00f6n\u00fclece\u011fihaberinin beklenmekte oldu\u011funa dair birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce Zonguldak \u00fczerinden \u00e7ekilen telgraf cevab\u0131n\u0131n bir an \u00f6nce g\u00f6nderilmesi rica olunur. Dahiliye Naz\u0131r\u0131 Vekili Mustafa Arif Tevfik Pa\u015fa Kabinesi ad\u0131na, Ziya Pa\u015fa’n\u0131n \u0130nebolu’ya g\u00f6nderdi\u011fibir \u00f6zel memur, 10\/11 Ocak 1921’de uzun bir \u015fifre ile birtak\u0131m bilgilerveriyordu. \u0130zzet Pa\u015fa hey’etinin, Anadolu’ya kat\u0131lma haberi \u0130stanbul’cado\u011frulanm\u0131\u015f. . . Kabine \u0130zzet Pa\u015fa’dan bilgi istiyormu\u015f. Ziya Pa\u015fa, Safa, Mustafa Arif ve Ra\u015fit Bey’ler de demi\u015flcr ki: Memleketin menfaati, hey’etin Ankara’da kalmas\u0131n\u0131 gerektiriyorsa bunabir \u015fey denmez. Bu takdirde kabinenin d\u00fc\u015fece\u011fi \u015f\u00fcphesizdir. Ancak, bizde bu vatan\u0131n evl\u00e2tlar\u0131y\u0131z. Hi\u00e7 olmazsa bizleri de durumdan haberdar etsinler… Bizi ayd\u0131nlats\u0131nlar, biz de ona g\u00f6re hareket edelim. Ziya Pa\u015fa, Paris’ten, Ahmet R\u0131za Bey’ den ald\u0131\u011f\u0131 bir mektupta yaz\u0131lanlardan ve \u0130stanbul’da g\u00fcvenilir bir kaynaktan elde etti\u011fi bilgilerden de s\u00f6z ettiriyordu. Ahmet R\u0131za Bey diyormu\u015f ki : ” E\u011fer Kuva-y\u0131 Milliye’nin askeri g\u00fcc\u00fc elveri\u015fli ise, \u0130zmir meselesi, iyi haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir h\u00fccumla oldu bitti \u015feklinde halledilmeliymi\u015f… Ald\u0131\u011f\u0131 bilgiler bunu do\u011fruluyormu\u015f. “Kral Konstantin’i tutacaklarm\u0131\u015f. . .” Ziya Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6zel olarak elde etti\u011fi bilgiler de, son konferanstan \u00f6nce Yunanl\u0131lar’\u0131n kuvvetleri art\u0131r\u0131larak, b\u00fcy\u00fck bir taarruza ge\u00e7irilece\u011fi yolundayd\u0131. Damat Ferit Pa\u015fa yo\u011fun bir \u00e7al\u0131\u015fmaya ge\u00e7mi\u015f. Baltikliman\u0131nda \u00e7e\u015fitli kabine listeleri d\u00fczenlenmeye ba\u015flam\u0131\u015f. . . \u0130nebolu’ya gelmi\u015f olan \u00f6zel memur vas\u0131tas\u0131yla Ziya Pa\u015fa’ya vearkada\u015flar\u0131na g\u00f6nderdi\u011fim cevapta : “Verdikleri bilgilere te\u015fekk\u00fcr ettikten sonra, \u0130zzet ve Salih Pa\u015fa’lar, ortak gayemizin kesin bir gere\u011fi olarak Ankara’da kalm\u0131\u015flard\u0131r”, dedim. Kendilerinin \u0130stanbul’da i\u015fba\u015f\u0131nda kalmalar\u0131 do\u011fru ise de, kabine d\u00fc\u015fmeden \u00f6nce, hepsinin, \u015fimdiden haz\u0131r bulunduracaklar\u0131 g\u00fcvenilir, s\u00fcr’atli bir vas\u0131tayla hemen Anadolu’ya gelmelerinin vatan\u0131n y\u00fcksek menfaatlerinin 278 gere\u011fi oldu\u011fu ve bu\u015fekilde yapacaklar\u0131 hizmet ve fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n millet\u00e7e b\u00fcy\u00fck bir \u015f\u00fckranlakar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131m. \u00d6zel memurun, \u0130stanbul’a d\u00f6nd\u00fckten sonra, \u0130nebolu’ya g\u00f6nderdi\u011five oradan 19 Ocak 1921’de \u00e7ekilen \u015fifrede, Ziya Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme uygun olarak harekete karar verdikleri bildirilmi\u015fti. SADRAZAM TEVF\u0130K PA\u015eA BEN\u0130MLE TEMAS KURUYOR Efendiler, bu tarihten bir hafta kadar sonra, Kocaeli Komutanl\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00f6yle bir telgraf ald\u0131m : Geyve istasyonu, 26.01.1921 B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na Memleketin y\u00fcksek yararlar\u0131 ile ilgili \u00f6nemli bir konu \u00fczerinde, SadrazamPa\u015fa’n\u0131n z\u00e2t\u0131devletleriyle makine ba\u015f\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015fmek istedikleri \u0130stanbul TelgrafGenel M\u00fcd\u00fcr\u00fc’n\u00fcn 26.01.1921 g\u00fcn\u00fc saat l6.30’da yazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 telgrafla bildirilmektedir. Bu konudaki emirleri arz ve rica olunur. Kocaeli Komutanl\u0131\u011f\u0131’na ayn\u0131 g\u00fcn makine ba\u015f\u0131nda verdi\u011fim cevaptadedim ki : “\u0130stanbul Geyve ile do\u011frudan do\u011fruya nas\u0131l haberle\u015febilir? \u0130stanbul’daTevfik Pa\u015fa ile veya herhangi biriyle haberle\u015fip ili\u015fki kurabilmek i\u00e7inBakanlar Kurulu’nun ve belki de Meclis’in karar\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fundan, bu konuda\u015fimdiden bir \u015fey diyemem. Tevfik Pa\u015fa ile telgraf memurunun bile a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa haberle\u015fmede bulunmas\u0131, yabanc\u0131lar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde \u0130stanbul’a kar\u015f\u0131 olandurumumuzu sarsaca\u011f\u0131ndan, do\u011fru olmaz. Ancak, Tevfik Pa\u015fa’n\u0131n benim\u015fahs\u0131ma de\u011fil de, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti’ne bir m\u00fcracaat\u0131 varsa,bu m\u00fcracaat\u0131n kabul\u00fc tabi\u00eedir. Bu noktan\u0131n \u00f6zel olarak ve ayn\u0131 yolla kendisineduyurulmas\u0131nda bir sak\u0131nca yoktur. \u0130stanbul’dan Adapazar\u0131’na telgraf ve oradan da Geyve’ye asker\u00ee makamlar\u0131n kontrolu alt\u0131nda bulunan telefon hatt\u0131 vard\u0131. Tevfik Pa\u015fa’n\u0131n benimle kapal\u0131 olarak g\u00f6r\u00fc\u015fmek istemesi \u00fczerine, \u0130stanbul teli Ankara’ya ba\u011fland\u0131. Tevfik Pa\u015fa’dan ac\u0131k olarak \u015fu telgraf\u0131 ald\u0131m : \u0130stanbul, 27.l.l921 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Pa\u015fa HazretIeri’ne 25 Ocak tarihinde Paris’te toplanan konferans taraf\u0131ndan al\u0131nan kararlargere\u011fince, Do\u011fu meselesinin \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere 21 \u015eubatta Londra’da\u0130t\u0131laf Devletleri delegeleriyle Osmanl\u0131 ve Yunan H\u00fck\u00fbmetleri delegelerinden olu\u015fan bir konferans toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lacakt\u0131r. Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki antla\u015fmada, daha sonraki olaylar dolay\u0131s\u0131yla zarur\u00ee de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lacakt\u0131r. Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fbmeti’neg\u00f6nderilecek davet i\u00e7in, Mustafa Kemal Pa\u015fa’n\u0131n veya Ankaraca kendilerine gerekli yetki verilmi\u015f olan delegelerin, Osmanl\u0131 delegeler heye’ti aras\u0131nda bulunmas\u0131 \u015fart ko\u015fulmu\u015ftur. Bu kararlar \u0130til\u00e2f Devletleri’nin \u0130stanbul temsilcileri taraf\u0131ndan bildirildi. G\u00f6revlendirece\u011finiz delegelerin, buradan se\u00e7ece\u011fimizkimselerle birle\u015ferek yola \u00e7\u0131kmalar\u0131 i\u00e7in karar ve cevab\u0131n\u0131z\u0131 bekliyorum. Nazik birzamanda bulunmam\u0131z dolay\u0131s\u0131yla, bu gibi \u00f6nemli baz\u0131 durumlar\u0131n bildirilmesi i\u00e7inhatt\u0131n a\u00e7\u0131k bulundurulmas\u0131n\u0131 rica ederim. Makine ba\u015f\u0131nda hemen cevap vermekm\u00fcmk\u00fcnse, telgraf ba\u015f\u0131nda beklemekteyim, bir de \u015fifre var efendim. Tevfik \u015eifrenin \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f \u015fekli de \u015fuydu : \u0130stanbul, 27.1.1921 Saat : 20.00 Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne “Londra Konferans\u0131’nda g\u00fc\u00e7l\u00fc konu\u015fabilmek i\u00e7in Yunanl\u0131lar\u0131n bir kolorduyu\u0130zmir’e g\u00f6ndermekte, Trakya’daki kuvvetlerini de Anadolu’ya kayd\u0131rmakta oldu\u011fuve on g\u00fcne kadar bir taarruz hareketine ba\u015flayacaklar\u0131, inan\u0131l\u0131r kaynaklardan haber al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Tevfik 279<\/p>\n

 <\/p>\n

TEVF\u0130K PA\u015eA’YA VERD\u0130\u011e\u0130M RESM\u0130 VE \u00d6ZEL CEVAPLAR<\/p>\n

Efendiler, Tevfik Pa\u015fa’ya cevap olarak \u00e7ekti\u011fim telgraf \u015fuydu : Tel Ankara 28.01.1921 \u0130stanbul’da Tevfik Pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130lgi : 27.1.1921. Milli iradeye dayanarak T\u00fcrkiye’nin mukadderat\u0131n\u0131 elinde tutan me\u015fru ve m\u00fcstakil tek h\u00e2kim kuvvet, Ankara’da s\u00fcrekli olarak toplananT\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’dir. T\u00fcrkiye ile ilgili b\u00fct\u00fcn meselelerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcndeve her t\u00fcrl\u00fc d\u0131\u015f ili\u015fkilerde ba\u015fvurulacak tek yer, yaln\u0131z bu Meclis’in h\u00fck\u00fbmetidir. \u0130stanbul’daki herhangi b\u0131r hey’etin, hi\u00e7bir bak\u0131mdan me\u015fru ve hukuk\u00ee bir durumu yoktur. Bundan dolay\u0131, b\u00f6yle bir hey’etin kendine h\u00fck\u00fbmet ad\u0131n\u0131 vermi\u015folmas\u0131, milletin h\u00e2kimiyet haklar\u0131na a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131d\u0131r ve bu ad alt\u0131nda memleketve milletin hayat\u0131 ile ilgili konularda, d\u0131\u015far\u0131ya kar\u015f\u0131 kendini muhatap g\u00f6stermesiuygun g\u00f6r\u00fclemez. Hey’etinize d\u00fc\u015fen vatan ve vicdan g\u00f6revi, derhal ger\u00e7e\u011fe veduruma uyarak, millet ve memleket ad\u0131na me\u015fru ve muhatap h\u00fck\u00fbmetin Ankara’da oldu\u011funu kabul ve il\u00e2n etmektir. Millet ve memleketimiz ad\u0131na me\u015fru yetkiyesahip h\u00fck\u00fbmetin Ankara’da oldu\u011funun \u0130til\u00e2f Devletleri’nce anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu \u015f\u00fcphesiz bulundu\u011fu halde, ad\u0131 ge\u00e7en devletlerin bu g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmektegecikmeleri, \u0130stanbul’da arac\u0131 bir hey’etin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kendileri i\u00e7in yararl\u0131 olabilece\u011fini sanmaktan ileri gelmektedir. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti, bar\u0131\u015f ve g\u00fcvenli\u011fi b\u00fcy\u00fck bir ciddiyet ve samimiyetle arzu etti\u011fini ve yaln\u0131z milli haklar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131 istemekten ibaret olunan \u015fartlar\u0131n\u0131 defalarca il\u00e2n etmi\u015f; bu haklar\u0131n onaylanmas\u0131 halinde,teklif edilecek g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri kabule haz\u0131r oldu\u011funu bildirmi\u015ftir. \u0130til\u00e2f DevletleriLondra’da toplayacaklar\u0131 konfera\u0131\u0131sta, Do\u011fu mes’elesini hak ve adalet \u00f6l\u00e7\u00fcleri\u00e7er\u00e7evesinde \u00e7\u00f6zmeye karar vermi\u015flerse, davetlerini T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fckizmeti’ne do\u011frudan do\u011fruya yapmal\u0131d\u0131rlar. Yukardaki \u015fartlara, uygun olarak yap\u0131lacak davetin, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan iyikar\u015f\u0131lanacag\u0131n\u0131 tekrar bildiririz. Saat 00.30. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Bunun arkas\u0131ndan da kendi ad\u0131ma ve \u00f6zel olarak \u015fu telgraf\u0131 \u00e7ektim : Tel Ankara, 28.1.1921 \u0130stanbul’da Tevfik Pa\u015fa Hazretleri’ne Y\u00fcksek \u015fahsiyetleri gibi, b\u00fct\u00fcn bir \u00f6mr\u00fc bu millet ve memlekete aral\u0131ks\u0131zde\u011ferli hizmetlerde bulunmu\u015f sayg\u0131de\u011fer bir devlet adam\u0131na, b\u00fct\u00fcn ge\u00e7mi\u015ftekihizmetlerinizi tamamlay\u0131p ta\u00e7land\u0131racak m\u00fcstesna ve tarih\u00ee bir f\u0131rsat\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nainan\u0131yoruz. Biz tam bir birlik i\u00e7inde hareket etmek istiyoruz. Dolayl\u0131 olarak da-vet edildi\u011fimiz konferansta memleketi ayr\u0131 ayr\u0131 temsil edecek iki hey’etin ne b\u00fc-y\u00fck sak\u0131ncalara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamamiyle takdir buyurdu\u011funuza eminiz. Milletin, s\u0131rf h\u00e2kimiyet haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in harcad\u0131\u011f\u0131 emekler, ak\u0131tt\u0131\u011f\u0131hesaps\u0131z kanlar, i\u00e7ten ve d\u0131\u015ftan bir\u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcklere kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi dayanma vedirenme, bug\u00fcn kar\u015f\u0131s\u0131nda bulundu\u011fumuz elveri\u015fli yeni durumu yaratt\u0131. Bir yandan da d\u00fcnya olaylar\u0131, bu dayanma ve direnmenin as\u0131l hedefi olan tam istikl\u00e2limizi hakl\u0131 g\u00f6sterecek yolda geli\u015fmekte devam ediyor. Bizi esirli\u011fe ve y\u0131k\u0131lmayamahk\u00fbm etmek istemi\u015f olan h\u00fck\u00fbmetler kar\u015f\u0131s\u0131nda, mill\u00ee haklar\u0131m\u0131z\u0131 savunurkenmadd\u00ee ve manev\u00ee b\u00fct\u00fcn memleket kuvvetlerinin birlikte hareket etmesi \u015fartt\u0131r.Bunun i\u00e7in, Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’nin, memlekette mill\u00ee iradenin kendini g\u00f6sterdi\u011fi tek yerolan T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ni tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131k resmen il\u00e2n etmesi gerekmi\u015ftir. B\u00f6ylece, \u0130stanbul’un memlekete biribiri ard\u0131nca zararlar verdi\u011fi ac\u0131 tecr\u00fcbelerle sabit olan ve ancak yabanc\u0131lar lehine devam ettirilen gayri tabi\u00ee durumuna bir son vermek m\u00fcmk\u00fcn olur. \u0130til\u00e2f Devletleri temsilcileri taraf\u0131ndan yap\u0131lan tebligat g\u00f6steriyor ki, \u0130stanbul’dan gidecek olan bir delegeler hey’etininLondra Konferans\u0131’na kat\u0131labilmesi, ancak onun Ankara H\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan tamyetki ile g\u00f6revlendirilmi\u015f delegeleri de i\u00e7inde bulundurmas\u0131 \u015fart\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece, \u0130til\u00e2f Devletleri, T\u00fcrkiye ad\u0131na bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine kat\u0131lacak delegelerinancak T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan g\u00f6nderilebilece\u011fini yeteri kadar a\u00e7\u0131kl\u0131kla itiraf etmi\u015f oluyorlar. F\u00fcl\u00ee ve hukuk\u00ee olarak memlekette tekme\u015fru h\u00fck\u00fbmet olan T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti’nin ortaya koydu\u011fuve il\u00e2n etti\u011fi esaslar\u0131 kabul ve bu esaslar\u0131n d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan da onaylanmas\u0131n\u0131 kolayla\u015fhrmak i\u00e7in, bize kat\u0131lmak suretiyle 280 durumunuzu d\u00fczeltmenizive tespit buyurman\u0131z\u0131, tarih ve millet kar\u015f\u0131s\u0131nda y\u00fcklenmi\u015f oldu\u011fumuz g\u00f6rev veyetkiye dayanarak teklif ederiz. Bu suretle m\u00fccadelemizi mutlu bir sonuca eri\u015ftirme hususu \u00e7abukla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur. Birlikte hareket ve mill\u00ee gayeyi olanca g\u00fcc\u00fcm\u00fczle savunmak d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle yap\u0131lan bu samim\u00ee tekliflerimiz, kabul g\u00f6rmedi\u011five yerine getirilmedi\u011fi takdirde, saltanat ve hil\u00e2fet makam\u0131nda oturan Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2nenin durumunun sars\u0131lmas\u0131 tehlikesinden hakl\u0131 olarak korkulur. Biz, mill\u00ee iradenin vermi\u015f oldu\u011fu f\u00fcl\u00ee ve hukuk\u00ee b\u00fct\u00fcn yetkilere sahip bir h\u00fck\u00fbmet olarak,\u015fimdiden belirtir ve biIdiririz ki, bundan do\u011facak sorumluluk, tahmini \u00f6ncedenkestirilemeyecek olan b\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar\u0131yla birlikte do\u011frudan do\u011fruya Z\u00e2t\u0131\u015fah\u00e2neye aittir. Y\u00fcksek \u015fahsiyetinizin bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda vicdan\u00ee ve tarih\u00ee g\u00f6revinizi tamamiyle yerine getirmenizi ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 taraf\u0131m\u0131za kesin ve a\u00e7\u0131k olarak bildirmenizi bekliyoruz. Bu vesile ile samim\u00ee sayg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n kabul\u00fcn\u00fc ricaederiz, efendim. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, asl\u0131nda madd\u00ee va manev\u00ee bak\u0131mdan h\u00fckm\u00fc kalmam\u0131\u015f ve fakat varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmesi de \u00e7ok zararl\u0131 olan \u0130stanbulH\u00fck\u00fbmeti’ni bertaraf etmek \u00f6nemliydi. Buna engel olanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda Padi\u015fah ve Halife bulunuyordu. Bu bak\u0131mdan, durumun a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanmas\u0131i\u00e7in yap\u0131lacak ilk i\u015f, bu makama T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ni ve H\u00fck\u00fbmeti’ni tan\u0131tmak olmal\u0131yd\u0131. Zaten elimizde olmayan ve temas\u0131m\u0131z bulunmayan bu makama, hen\u00fcz ba\u015fka bir imlem uygulayabilecek madd\u00ee bir g\u00fcc\u00fcm\u00fcz de yoktu. Bu y\u00fczden Tevfik Pa\u015fa’ya ayn\u0131 g\u00fcn \u015fu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc telgraf\u0131 da yazd\u0131m : Ankara, 28.1.1921 \u0130stanbul’da Tevfik Pa\u015fa fIazretleri’ne Resm\u00ee ve \u00f6zel telgraf\u0131m\u0131zdaki g\u00f6r\u00fc\u015f ve tekliflerimizi a\u015fa\u011f\u0131da \u00f6zet alaraktekrarlar, gere\u011finin acele yerine getirilerek sonucunun bildirilmesini rica ederiz : 1- Z\u00e2t\u0131\u015fah\u00e2neye, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ni tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u0131sa bir Hatt-\u0131H\u00fbmayun’la ilan edeceklerdir. Bunda Hilafet ve Saltanat makam\u0131n\u0131n dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 esas olarak kabul etmi\u015f olan T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ni bug\u00fcnk\u00fc \u015fekli, niteli\u011fi ve yetkisiyle kabul buyurduklar\u0131n\u0131 belirteceklerdir. Di\u011fer ayr\u0131nt\u0131 ve inceliklerin il\u00e2vesi, \u015fimdilik kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa yol a\u00e7abilir. 2 – Birinci madde h\u00fckm\u00fc yerine getirildi\u011fi takdirde, bir aile meselesi olani\u00e7 durumumuzun d\u00fczenlenmesi a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde olabilir : Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne eskisi gibi \u0130stanbul’da otururlar. Yetkili ve sorumlu olup hert\u00fcrl\u00fc sald\u0131r\u0131dan uzak bulunan ve her t\u00fcrl\u00fc istikl\u00e2l unsurunu kendisinde toplayanT\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ve H\u00fck\u00fbmeti \u015fimdilik Ankara’da bulunur. Elbette,\u0130stanbul’da art\u0131k kabine ad\u0131 alt\u0131nda bir hey’et kalmaz. Ancak, \u0130stanbul’un \u00f6zeldurumu dolay\u0131s\u0131yla Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’nin yan\u0131nda B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nce g\u00f6revlendirilecek ve yetki verilecek bir hey’et bulundurulur. 3 – \u0130stanbul \u015fehri ile \u00e7evresine ait y\u00f6netimin nas\u0131l d\u00fczenlenece\u011fi sonradand\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr ve uygulan\u0131r. 4 – Bu \u015fartlar kabul edilip uyguland\u0131\u011f\u0131 takdirde, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nceonaylanm\u0131\u015f b\u00fct\u00e7emize, Padi\u015fah ve hanedandan olanlar i\u00e7in daha \u00f6nce konmu\u015fbulunan \u00f6denek, g\u00f6revlendirilecek olan b\u00fct\u00fcn memurlar\u0131n ve di\u011fer maa\u015fl\u0131lar\u0131nayl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6demek i\u00e7in gerekli olan para h\u00fck\u00fbmet\u00e7e sa\u011flanarak \u00f6denecektir. Mal\u00eeg\u00fcc\u00fcm\u00fcz bunu kar\u015f\u0131layacak durumdad\u0131r. T\u00fcrkiye B\u00fcyiik Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Tevfik Pa\u015fa’n\u0131n bu uzunca telgraf\u0131m\u0131za gece verdi\u011fi cevap \u00e7okk\u0131sa oldu. Tevfik Pa\u015fa’n\u0131n cevab\u0131 \u015fuydu : Tel 28\/29.1.1921 Telgraflar\u0131 ald\u0131m. Yar\u0131n kabineyi toplayarak saat 18.00 de bilgi sunar\u0131m,efendim.<\/p>\n

 <\/p>\n

TEVF\u0130K PA\u015eA VE ARKADA\u015eLARI ANADOLU’YU \u0130STANBUL H\u00dcK\u00dcMET\u0130NE BA\u011eLAMAYA \u00c7ALI\u015eIYORLAR 281<\/p>\n

Tevfik Pa\u015fa, kabinesini toplam\u0131\u015f, cevap verdi, bunu da oldu\u011fu gibi bilginize sunaca\u011f\u0131m : \u0130stanbul, 29.1.1921 Ankara’da Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130lgi : 28 Ocak 1921 tarihli \u00fc\u00e7 ayn telgraflan. Bug\u00fcnk\u00fc H\u00fckumet, \u0130stanbul ile Anadolu’nun birle\u015fmesindeki menfaatlere\u00f6teden beri de\u011fer verdi\u011finden bu maksatla i\u015f ba\u015f\u0131na gelmi\u015f ve \u015fimdiye kadar buu\u011furda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Milletin h\u00e2kimiyet haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in sarfetti\u011finiz emeklerin ve verdi\u011finiz kurbanlann, kar\u015f\u0131s\u0131nda bulundu\u011fumuz elveri\u015fli durumu yaratt\u0131\u011f\u0131na, ondab\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkisi oldu\u011funa inan\u0131yoruz. Bu sebeple millete bir yarar sa\u011flayacak olan tekliflerinizi kabule haz\u0131rz. Bu bak\u0131mdan bildirdi\u011finiz hususlarla ilgilig\u00f6r\u00fc\u015flerimizi a\u015fa\u011f\u0131da a\u00e7\u0131kl\u0131yorum : Konferansa dolayl\u0131 olarak \u00e7a\u011fr\u0131lman\u0131z tabi\u00eedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130til\u00e2f Devletleri’nintemsilcileri buradad\u0131r. Bu bak\u0131mdan durumun, \u0130stanbul’da bulunan ve sizinlei\u015fbirli\u011fi yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir h\u00fck\u00fbmet vas\u0131tas\u0131yla bildirilmesi pek tabi\u00ee g\u00f6r\u00fclmelidir. \u015eimdiye kadar Anadolu’yu tan\u0131maya bile l\u00fczum g\u00f6rmeyen Avrupa h\u00fck\u00fbmetlerinin, \u00f6zellikle Anadolu delegelerinin konferansta bulunmas\u0131n\u0131 \u015fart ko\u015fmalar\u0131,sevindiricidir. Bu bak\u0131mdan, bir \u015fekil mes’elesine tak\u0131larak bu mutlu de\u011fi\u015fiklikten yararlanmamak, millete kar\u015f\u0131 \u00fczerinize ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z g\u00f6rev ile asla ba\u011fda\u015fmaz.Zaten aram\u0131zda birle\u015fti\u011fimiz il\u00e2n edildikten sonra, delegelerimiz ayr\u0131 gayr\u0131 de\u011fil,tekv\u00fccut demek olur. Delegeler kararla\u015ft\u0131nlan esaslar \u00e7er\u00e7evesinde konu\u015facaklar\u0131na g\u00f6re, bu konuda bir sak\u0131nca d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bundan dolay\u0131 devlet ve milletekar\u015f\u0131 y\u00fcklendi\u011fimiz g\u00f6rev, bu tarih\u00ee anda, bize uzat\u0131lan elden yararlanmam\u0131z\u0131kesinlikle emretmektedir. Bundan ka\u00e7\u0131nman\u0131n, Yunan iddialan kar\u015f\u0131s\u0131nda savunmas\u0131z kal\u0131nmas\u0131na ve memleketimizin daha uzun zaman harp fel\u00e2ketlerine sahneolmas\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Asl\u0131nda, isteklerimizi konferans huzurunda\u00f6ne s\u00fcrmek ve hakk\u0131m\u0131z\u0131 Avrupa’da duyurmak, konferans\u0131n sonu\u00e7suz kald\u0131\u011f\u0131 farzedilmi\u015f olsa bile, yine zarar getirmez. Zat\u0131\u00e2lilerinin ve arkada\u015flar\u0131n\u0131z\u0131n vatanseverlikleri, bu f\u0131rsat\u0131n ka\u00e7\u0131r\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcvencesidir. \u015eimdiye kadar eski h\u00fck\u00fbmetlerce al\u0131nm\u0131\u015f ve her iki taraf i\u00e7in k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7 vermi\u015f olan kararlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 tabi\u00ee oldu\u011fundan, aram\u0131zda art\u0131k ayr\u0131l\u0131k ve gayr\u0131l\u0131k kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak,\u0130stanbul i\u015fgal alt\u0131nda bulundu\u011fundan, burada h\u00fck\u00fbmet i\u015flerinin b\u00fcsb\u00fct\u00fcn vetamamen \u0130til\u00e2f Devletleri’nin eline ge\u00e7mesine ve b\u00f6ylece antla\u015fmadaki \u0130stanbul’lailgili maddelerin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. Ayr\u0131ca, harp halinde bulundu\u011fumuz Yunan askerlerinin \u015fu s\u0131rada \u0130stanbul ve dolaylar\u0131nda bulunu\u015fu da, buteklifleri uygulanamaz bir duruma getirmi\u015ftir. Kabinemizin i\u015f ba\u015f\u0131nda kalma d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin bir ilgisi bulunmad\u0131\u011f\u0131 konusunda teminat vermeyi bilegereksiz bulurum. Esasen bug\u00fcn bir an \u00f6nce \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken as\u0131l sorun, vaktiyakla\u015fmakta bulunan konferansa delegelerimizi yeti\u015ftirmekten ibarettir. Biz konferansta bulunmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z takdirde, Yunanl\u0131lar kat\u0131lacaklar\u0131ndan, yoklu\u011fumuzda h\u00fck\u00fcm giymek ve dolay\u0131s\u0131yla davam\u0131z\u0131 kaybetmek tehlikesi ile kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in,bu konuda taraf\u0131m\u0131zdan sorumluluk kabul edilemeyece\u011fini bildirir; toplant\u0131 g\u00fcn\u00fcnden \u00f6nce konferansta bulunmak menfaatimiz gere\u011fi olaca\u011f\u0131ndan, delegelerinizinacele buraya g\u00f6nderilmesini rica ederim. Sadrazam Tevfik Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, Tevfik Pa\u015fa ve h\u00fck\u00fbmeti, \u0130stanbul veAnadolu’nun birle\u015fmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Do\u011frudur. Bizde ayn\u0131 \u015fey i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakta idik. \u015eu farkla ki, Tevfik Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131, Anadolu’yu, eskiden oldu\u011fu gibi \u0130stanbul’a ba\u011flamak ve tutsaketmek istiyordu. Hem de d\u00fc\u015fman kuvvetlerinin i\u015fgali alt\u0131nda bulunan \u0130stanbul’a . . . Tevfik Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131 Anadolu’yu \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ne ba\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00d6yle bir h\u00fck\u00fbmete ki, d\u00fcnyada varl\u0131\u011f\u0131nag\u00f6z yumuyorsa d\u00fc\u015fman emellerinin ger\u00e7ekle\u015fmesini kolayla\u015ft\u0131rmaya yard\u0131mc\u0131 olacak nitelikte kabul edildi\u011fi i\u00e7indi. Tevfik Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131na g\u00f6re, elveri\u015fli bir durumun do\u011fmu\u015f olmas\u0131nda Anadolu m\u00fccadelesinin \u00e7ok b\u00fcyiik etkisi vard\u0131. Ama bu durumu yaratan yaln\u0131z Anadolu’nunm\u00fccadelesi de\u011fildir. \u0130htimal ki, bu ihtiyar diplomat, bu kerameti, kendisinin iktidar mevkiine gelmesinde hayal ediyordu. Tevfik Pa\u015fa’ya \u015fu \u015fekilde cevap verdim. Ankara, 30.1.1921 282 \u0130stanbul’da Tevfik Pa\u015fa Hazretleri’ne<\/p>\n

 <\/p>\n

TE\u015eK\u0130LAT-I ESAS\u0130YE KANUNU’NUN TEMEL MADDELER\u0130N\u0130 TEVF\u0130K PA\u015eA’YA B\u0130LD\u0130RD\u0130M<\/p>\n

27.1.1921 ve 28.1.1921 tarihlerinde yazd\u0131\u011f\u0131m \u00fc\u00e7 telgrafla y\u00fcksek \u015fahsiyetlerine, gereken ve benimsenip uygulan mas\u0131 zarur\u00ee olan b\u00fct\u00fcn hususlar\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131k ve kesinlikle bildirmi\u015f oldu\u011fuma inan\u0131yorum. Buna ra\u011fmen, 29 Ocak 1921 tarihli telgraf\u0131n\u0131zda durumun daha gereken anlay\u0131\u015fve isabetle de\u011ferlendirilmemekte oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Durumun \u00f6nemi ve zaman\u0131nnezaketi dolay\u0131s\u0131yla, y\u00fcksek \u015fahsiyetleri ile birlikte say\u0131n arkada\u015flar\u0131n\u0131z\u0131n ve \u00f6zellikle Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2hane’nin her bak\u0131mdan bir kez daha aydinlat\u0131lmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olman\u0131z bir g\u00f6rev h\u00fckm\u00fcne giriyor. D\u00fc\u015f\u00fcnce ve de\u011ferlendirmelerinizden do\u011fru sonu\u00e7lar al\u0131nmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak maksad\u0131yla T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nce kabul ve uygulanmakta olanTe\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nun temel maddelerini a\u015fa\u011f\u0131da oldu\u011fu gibi bildiriyorum: Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu Temel Maddeler 1- H\u00e2kimiyet kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z milletindir. Y\u00f6netim \u015fekli, halk\u0131n mukadderat\u0131n\u0131 bizzat ve f\u00fcl\u00ee olarak y\u00f6net\u0131nesi ilkesine dayan\u0131r. 2 – Y\u00fcr\u00fctme kuvveti ve yasama yetkisi, milletin tek ve ger\u00e7ek temsilcisiolan B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nde belirir ve toplan\u0131r. 3 – T\u00fcrkiye Devleti, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi taraf\u0131ndan idare edilir ve h\u00fck\u00fbmeti T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. 4 – B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, iller halk\u0131nca se\u00e7ilmi\u015f \u00fcyelerden olu\u015fur. 5 – B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin se\u00e7imi iki y\u0131lda bir yap\u0131l\u0131r. Se\u00e7ilen \u00fcyelerin\u00fcyelik s\u00fcresi iki y\u0131ld\u0131r ve yeniden se\u00e7ilmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Eski Meclis, yeni Meclistoplan\u0131ncaya kadar g\u00f6reve devam eder. Yeni se\u00e7imlerin yap\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi takdirde, g\u00f6rev s\u00fcresi yaln\u0131z bir y\u0131l uzat\u0131labilir. B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00fcyelerinden herbiri, yaln\u0131z kendini se\u00e7en ilin aynca vekili olmay\u0131p ayn\u0131 zamandab\u00fct\u00fcn milletin vekilidir. 6 – B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin Genel Kurulu, Kas\u0131m ba\u015f\u0131nda, davetsiz toplan\u0131r. 7 – \u015eeriat h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmas\u0131, b\u00fct\u00fcn kanunlar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konmas\u0131, de\u011fi\u015ftirilmesi, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmas\u0131, antla\u015fma ve bar\u0131\u015f imzalanmas\u0131 vevatan savunmas\u0131yla ilgili sava\u015f il\u00e2n\u0131 gibi temel haklar B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’neaittir. Kanun ve t\u00fcz\u00fcklerin d\u00fczenlenmesinde, halk i\u00e7in en yararl\u0131 ve zaman\u0131n ihtiyac\u0131na en elveri\u015fli f\u0131k\u0131h ve hukuk h\u00fck\u00fcmleriyle, \u00f6rf ve \u00e2detler ve team\u00fcller esasolarak al\u0131n\u0131r. Bakanlar Kurulu’nun g\u00f6rev ve sorumlulu\u011fu \u00f6zel kanunla belirtilir. 8 – B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, h\u00fck\u00fbmeti olu\u015fturan bakanl\u0131klar\u0131, \u00f6zel kanun gere\u011fince se\u00e7ti\u011fi bakanlar vas\u0131tas\u0131yla y\u00f6netir. Meclis, y\u00fcr\u00fctme ile ilgili i\u015flerde bakanlara g\u00f6rev tayin eder; gerekirse bunlar\u0131 de\u011fi\u015ftirir. 9 – B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Genel Kurulu taraf\u0131ndan se\u00e7ilen ba\u015fkan, bir se\u00e7im d\u00f6nemi s\u00fcresince B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131d\u0131r. Bu s\u0131fatla Meclis ad\u0131naimza atmaya ve Bakanlar Kurulu kararlar\u0131n\u0131 onaylamaya yetkilidir. BakanlarKurulu \u00fcyeleri i\u00e7lerinden birini kendilerine ba\u015fkan se\u00e7er. Ancak B\u00fcy\u00fck MilletMeclisi Ba\u015fkan\u0131, Bakanlar Kurulu’nun da tabi\u00ee ba\u015fkan\u0131d\u0131r. l0 – Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye’nin bu maddelere ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fmeyen h\u00fck\u00fcmleri eskisigibi y\u00fcr\u00fcrl\u00fcktedir. 283 Bizce, yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m temel maddelere ayk\u0131r\u0131 hareket etme imk\u00e2n veyetkisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcksek \u015fahsiyetlerinin dikkatlerine \u00f6nemle arz ederim.Meclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile ba\u015flayan haberle\u015fmenizin, gerektirdi\u011fi i\u015flemlerin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi Bakanlar Kurulu’na b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, efendim. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130LK TE\u015eK\u0130LAT-I ESAS\u0130YE KANUNUMUZUN TAR\u0130H\u00c7ES\u0130<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, bu telgraf\u0131mda temel maddeleri bildirilmi\u015f olan Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu, bu tarihten hen\u00fcz on g\u00fcn \u00f6nce, yani 20 Ocak 1921’deMeclis’ten \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bu kanun, Meclis’in ve mill\u00ee h\u00fck\u00fbmetin durum veyetkisini, \u015fekil ve niteli\u011fini tespit ve ifade eden ilk kanundur. Meclis, 23Nisan 1920’de a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, bu ana kanunun Meclis’ten \u00e7\u0131kar\u0131labilmesii\u00e7in dokuz ay kadar bir zaman\u0131n ge\u00e7mesi zarur\u00ee olmu\u015ftu. Bu zaruretinnereden do\u011fdu\u011fu hakk\u0131nda bir fikir verebilmek i\u00e7in, m\u00fcsaade buyurursan\u0131z k\u0131sa bir a\u00e7\u0131klamada bulunay\u0131m : Bilindi\u011fi \u00fczere, Meclis’in a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan hemen sonra, pek gerekliesaslar\u0131 i\u00e7ine alan bir \u00f6nerge vermi\u015ftim. Meclis ve onun Bakanlar Kurulu, bu esaslar\u0131 ilk g\u00fcnden y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koymu\u015f ve uygulamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.Bir yandan da, kurulmu\u015f olan Temel Haklar Kamisyoonu, bu \u00f6nergemetni esas almak \u00fczere, bir kanun tasar\u0131s\u0131 haz\u0131rlamaya ba\u015flad\u0131. Nihayet d\u00f6rt ayl\u0131k bir s\u00fcre sonunda, bu Komisyon, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ninKurulu\u015f ve \u0130\u015fleyi\u015fi ile \u0130lgili Kanun Maddeleri ba\u015fl\u0131kl\u0131 sekiz maddelik bir tasar\u0131y\u0131 Meclis’e getirdi. 18 A\u011fustos 1920 tarihinde \u00e7ok acele g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi karar\u0131yla g\u00fcndeme al\u0131nan bu kanun maddelerinin uzunca birgerek\u00e7esi vard\u0131r. Komisyon tutana\u011f\u0131n\u0131n, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin tarifini yapan sat\u0131rlar\u0131 aras\u0131nda \u015fu c\u00fcmleler yaz\u0131l\u0131yd\u0131 : Halife ve Padi\u015fah’\u0131n esareti ve di\u011ferolaylar\u0131n da buna eklenmesi ile ortaya \u00e7\u0131kan g\u00fc\u00e7l\u00fck kar\u015f\u0131s\u0131nda, kurulanMeclis’imizin sonsuz olarak bug\u00fcnk\u00fc \u015fekli ile devam etmesini kabul etmek, a\u015f\u0131r\u0131 ve \u00f6zel durumlara tabi\u00ee bir \u015fekil vermek olur. Halbuki, ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 durumlar\u0131n s\u00fcreklilik kazanamayaca\u011f\u0131 bir kurald\u0131r. Buna g\u00f6re, \u00e7i\u011fnenen hil\u00e2fet ve saltanat hakk\u0131 ile, millet ve vatan\u0131n istikl\u00e2li yeniden kazan\u0131l\u0131ncaya ve kabul ettirilinceye kadar bu durumun devam\u0131, ancak, anahedef olan bu kutsal gayelerin ger\u00e7ekle\u015fmesiyle Meclis’in tabi\u00ee bir duruma girmesi uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Onun i\u00e7in ikinci maddenin birinci f\u0131kras\u0131 “amac\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesine kadar” \u015fart\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7ekten de,”Meclis’in ne zamana kadar toplanmakta devam edece\u011fi” konusunda belirlibir s\u00fcre ve s\u0131n\u0131r konmam\u0131\u015ft\u0131. Bu sebepler ve bu g\u00f6r\u00fc\u015f dolay\u0131s\u0131yla, daha 1920 A\u011fustosunda T\u00fcrkiyeB\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin durum ve niteli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan devaml\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131inanc\u0131n\u0131n h\u00e2kim oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Kanun maddelerinin birincisi de, “B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, yasama vey\u00fcr\u00fctme g\u00fc\u00e7lerini kendinde toplar, devlet idaresini do\u011frudan do\u011fruya vetek ba\u015f\u0131na ele alm\u0131\u015ft\u0131r” \u015feklindeydi. Bu madde ile Meclis’e verilen yetkinin bile, gerek\u00e7eye g\u00f6re ge\u00e7ici olmas\u0131 l\u00e2z\u0131m gelece\u011fi tabi\u00eeydi. Niteli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan ge\u00e7ici olan bir kurulu\u015fun yetkisi de, var oldu\u011fu s\u00fcrece mevcuttur. Temel Haklar Komisyonu’nun g\u00f6r\u00fc\u015f ve karar\u0131 Meclis’te oldu\u011fu gibi benimsendi. Hatt\u00e2 Meclis \u00fcyelerinden bir\u00e7o\u011fu, maksad\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131nda, Komisyon’un ifadelerini eksik bularak, bu ifadelere a\u00e7\u0131kl\u0131k getirilmesiteklifinde bulundular. Dediler ki. birinci maddenin ba\u015f\u0131na “Hil\u00e2fet veSaltanat ile vatan ve milletin istikl\u00e2li kurtar\u0131l\u0131ncaya kadar…” \u015feklindea\u00e7\u0131kl\u0131k verecek ibareyi eklemek gerekir. \u0130kinci maddedeki “amac\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesine kadar” ifadesi yerine de, ayn\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n verilmesi gerekti\u011fiileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu konu hayli tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7t\u0131. Baz\u0131 milletvekilleri, yaln\u0131z, “hil\u00e2fet” kelimesini koyal\u0131m, “saltanat”\u0131 da i\u00e7ine al\u0131r, dediIer. Baz\u0131 hoca efendiler, buna raz\u0131 olmad\u0131lar. “Hil\u00e2fet manev\u00ee bIr g\u00f6revdir” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ileri s\u00fcrd\u00fcler. “Hil\u00e2fet’te ruhbanl\u0131k yoktur” itiraz\u0131na, hocaefendiler : “Saltanat, yaln\u0131z h\u00fckmetti\u011fi memleketleri i\u00e7ine al\u0131r. Hil\u00e2fetise, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyadaki m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 kapsar” diye cevap verdiler. 284 Bu tart\u0131\u015fmalar g\u00fcnler ve g\u00fcnlerce devam etti. \u00c7at\u0131\u015fan g\u00f6r\u00fc\u015flerdenbiri a\u00e7\u0131kt\u0131 : “Halife ve Padi\u015fah vard\u0131r ve var olacakt\u0131r. O var olunca, bug\u00fcnk\u00fc durum, \u015fekil ve yetki ge\u00e7icidir. Hil\u00e2fet ve Saltanat makam\u0131 otoriteyi ele al\u0131p faaliyete ge\u00e7me f\u0131rsat\u0131n\u0131 bulunca, siyas\u00ee te\u015fkil\u00e2tla ilgili esaslar\u0131n ne oldu\u011fu bellidir, bilinmektedir. O bak\u0131mdan yeni bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmek s\u00f6z konusu de\u011fildir. Hil\u00e2fet ve Saltanat makam\u0131 yeniden i\u015fler duruma gelinceye kadar, Ankara’ya toplanm\u0131\u015f olan birtak\u0131m insanlar, ge\u00e7ici tedbirlerle \u00e7al\u0131\u015facaklard\u0131r.”<\/p>\n

 <\/p>\n

H\u0130LAFET VE SALTANAT KONULARI \u00dcZER\u0130NE T\u00dcRK\u0130YE B\u00dcY\u00dcK M\u0130LLET MECL\u0130S\u0130’NDE YAPTI\u011eIM A\u00c7IKLAMALAR<\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131 olan g\u00f6r\u00fc\u015fte a\u00e7\u0131kl\u0131k yoktu. “Saltanat millete ge\u00e7mi\u015ftir, saltanat kalmam\u0131\u015ft\u0131r; Hil\u00e2fet de saltanat demektir, o balde onun da varl\u0131g\u0131n\u0131n bir anlam\u0131 yoktur” \u015feklinde a\u00e7\u0131k ve kesin konu\u015fulam\u0131yordu. Otuz yedi g\u00fcn sonra, 25 Eyl\u00fclde, bir aizli oturumda, Meclis’e baz\u0131 a\u00e7\u0131klamalar yapmay\u0131 yararl\u0131 sayd\u0131m. Ortaya at\u0131lan duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelere gerekli cevaplar\u0131 verdikten sonra, ba\u015fl\u0131ca \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015fleri ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcm : T\u00fcrk milletinin ve onun tek temsilcisi bulunan y\u00fcce Meclisin, vatan\u0131n ve milletin istikl\u00e2lini, hayat\u0131n\u0131 kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, hilafet vesaltanatla, halife ve sultanla bu kadar \u00e7ok me\u015fgul olmas\u0131 sak\u0131ncal\u0131d\u0131r.\u015eimdilik bunlardan hi\u00e7 s\u00f6z etmemek y\u00fcksek menfaatlerimiz gere\u011fidir.E\u011fer maksat, bug\u00fcnk\u00fc halife ve Padi\u015fah’a ba\u011fl\u0131l\u0131k ve sadakattan ayr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek ve belirtmekse, bu zat h\u00e2indir. D\u00fc\u015fmanlar\u0131n vatan vemillet aleyhinde kulland\u0131klar\u0131 bir ma\u015fad\u0131r. Buna halife ve padi\u015fah deyince, millet onun emirlerine uyarak d\u00fc\u015fman\u0131n emellerini yerine getirmekmecburiyetinde kal\u0131r. Hain veyahut makam\u0131n\u0131n kudret ve yetkilerini kullanmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015f olan zat, zaten padi\u015fah ve halife olamaz. O halde”onu tahttan indirip yerine derhal di\u011ferini se\u00e7eriz” demek istiyorsan\u0131z,buna da bug\u00fcn\u00fcn durum ve \u015fartlar\u0131 elverisli de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc tahttan indirilmesi gereken zat, milletin yan\u0131nda de\u011fil, d\u00fc\u015fmanlar\u0131n elindedir. Onunvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yok sayarak bir di\u011ferine itaat etmeyi tasavvur ediliyorsa, bug\u00fcnk\u00fc halife ve sultan haklar\u0131ndan vazge\u00e7meyerek \u0130stanbul’daki kabinesiyle, bug\u00fcn oldu\u011fu gibi makam\u0131nda oturup faaliyetini devam ettirece\u011fine g\u00f6re, millet ve y\u00fcce Meclis, as\u0131l gayesini unutup da halifeler davas\u0131yIa m\u0131 u\u011fra\u015facakt\u0131r? Ali ile Muaviye devrini ya\u015fayaca\u011f\u0131z? \u00d6zet olarak,bu konu geni\u015f, nazik ve \u00f6nemlidir. \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc, bug\u00fcn\u00fcn i\u015flerinden de\u011fildir. Meseleyi k\u00f6k\u00fcnden \u00e7\u00f6zmeye giri\u015fecek olursak, bug\u00fcn i\u00e7inden \u00e7\u0131kamay\u0131z. Bunun da zaman\u0131 gelecektir. Bug\u00fcn koyaca\u011f\u0131m\u0131z kanun\u00ee esaslar, varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve istikl\u00e2limizi kurtaracak olan Millet Meclisi’ni ve mill\u00ee h\u00fck\u00fbmeti g\u00fc\u00e7lendir\u0131meyi hedef alm\u0131\u015f bir anlam ve yetkiyi i\u00e7ine almal\u0131 ve ifade etmelidir.” Efendiler, bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131mdan bir hafta \u00f6nce, ben de Meclis’e birtasar\u0131 vermi\u015ftim. 13 Eyl\u00fcl 1921 tarihli olup siyas\u00ee, sosyal, idar\u00ee, asker\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u00f6zetleyen ve idar\u00ee te\u015fkil\u00e2t ile ilgili kararlar\u0131 i\u00e7ine alan bu tasar\u0131,Meclis’in 18 Eyl\u00fcl 1921 tarihli toplant\u0131s\u0131nda okundu. \u0130\u015fte, bu tarihten daha d\u00f6rt ay ge\u00e7tikten sonra y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren ilk Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu bu tasar\u0131dan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

LONDRA KONFERANSINA KATILACAK OLAN DELEGELER DO\u011eRUDAN DO\u011eRUYA M\u0130LL\u0130 \u0130RADEY\u0130 TEMS\u0130L EDEN B\u00dcY\u00dcK M\u0130LLET MECL\u0130S’NCE SE\u00c7\u0130LMEL\u0130D\u0130R<\/p>\n

\u015eimdi, arzu buyurursan\u0131z \u0130stanbul ile haberle\u015fmeye dele-devarr\u0131 edelim : Tevfik Pa\u015fa , 27 Ocak tarihli bir telgraf\u0131 ile B\u00fcy\u00fck Millet tekrar etti. Bakanlar Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’ndan \u015fu cevap verildi : Ankara, 30.01.1921 \u0130stanbul’da Tevfik Pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130til\u00e2f Devletleri politikas\u0131nda T\u00fcrkiye lehine g\u00f6r\u00fclen son geli\u015fmeler, milletin fedakarca azminin eseridir. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin Sevres Antla\u015fmas\u0131’n\u0131t\u00fcm\u00fcyle reddetmesi \u00fczerine ortaya \u00e7\u0131kan \u015fu durumdan, mill\u00ee \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131za en elveri\u015fli sonu\u00e7lar\u0131n elde edilmesi, Londra Konferans\u0131’na 285 kat\u0131lacak delegelerin do\u011frudan do\u011fruya milli iradeyi temsil eden B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nce se\u00e7ilmi\u015f ve g\u00f6nderilmi\u015f olmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. U\u011fursuz Sevres Antla\u015fmas\u0131’n\u0131 imzalam\u0131\u015f bir hey’etinvarisleri durumunda olan Hey’etiniz delegelerinin, vatan ve millet i\u00e7in yararl\u0131 olansonu\u00e7lar\u0131 elde edebilmeleri m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu bak\u0131mdan, vatan\u0131n y\u00fcksek \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek bu bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi delegelerini mill\u00eebirli\u011fi tam olarak g\u00f6sterecek bir \u015fekilde serbest b\u0131rakmakl\u0131\u011f\u0131n\u0131z gerekir. Bundandolay\u0131, bir taraftan \u00f6nceki tebligat\u0131m\u0131zla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri takip ve y\u00fcr\u00fctmeklebirlikte, bir yandan da a\u015fa\u011f\u0131daki kararlar\u0131 derhal kabul ederek yerine getirmenizrica olunur : 1- Londra Konferans\u0131’na kat\u0131lacak T\u00fcrkiye hey’eti yaln\u0131z T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fckMillet Meclisi taraf\u0131ndan se\u00e7ilecek ve g\u00f6nderilecektir. 2 – Bu delegeler hey’eti ile birlikte gitmesini gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz baz\u0131 uzman m\u00fc\u015favirlerle gerekli evrak ve belgeler, taraf\u0131n\u0131zdan haz\u0131rlanacak ve hey’etekat\u0131lmak \u00fczere yola \u00e7\u0131kar\u0131lacakt\u0131r. 3 – Bizim taraf\u0131m\u0131zdan g\u00f6nderilecek delegeler hey’etinin, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye’yi;temsil edecek tek hey’et oldu\u011funu da \u0130til\u00e2f devletlerine bildireceksiniz. 4 – Vaktin darl\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla kesin ve son olarak al\u0131nan bu kararlar\u0131nkabul edilmemesi halinde, vatan ve milletin sel\u00e2meti ad\u0131na do\u011facak tarih\u00ee sorumluluk tamamen hey’etinize ait olacakt\u0131r. Bakanlar Kurulu Ba\u015fkan\u0131 Fevzi Efendiler, Tevfik Pa\u015fa’n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015f\u0131 olup Ankara’dabulunan \u0130zzet Pa\u015fa taraf\u0131ndan da bir telgraf \u00e7ekilmesinin yararl\u0131olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n telgraf\u0131 \u015fuydu : \u015eifre Ankara, 30.1.1921 \u0130stanbul’da Tevfik Pa\u015fa Hazretleri’ne \u015eubat sonlar\u0131nda Londra’da toplanacak konferansla ilgili olarak B\u00fcy\u00fckMillet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri ile Z\u00e2t\u0131devletleri aras\u0131nda yap\u0131lan a\u00e7\u0131k telgraf yaz\u0131\u015fmalar\u0131ndaki bilgileri \u00f6\u011frenmi\u015f bulunuyoruz,Hey’etimizin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131ktan sonra yine d\u00fc\u015f\u00fcnce bildirmeye cesaret etmek utan\u00e7 verici olmakla birlikte, ger\u00e7ek durum ve burada h\u00e2kim olan g\u00f6r\u00fc\u015fler\u00fczerinde derin kavray\u0131\u015fl\u0131 y\u00fcksek \u015fahsiyetlerini ayd\u0131nlatmay\u0131 vatanseverlik duygusunun bir gere\u011fi say\u0131yoruz. \u0130stanbul’un i\u015fgal alt\u0131nda bulunmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, oradaki bir h\u00fckumetin milletin temel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunma g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6steremeyece\u011fiburada tabi\u00ee g\u00f6r\u00fclmektedir. Sonradan Anadolu ile \u0130stanbul’un biribirinden ayr\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131 endi\u015fesiyle, iki ayr\u0131 hey’et halinde konferansta bulunmaktanda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaktad\u0131r. Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri de, telgraflar\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerden, esas itibariyle fedak\u00e2rl\u0131k etmeye yetkili de\u011fildir. Anadolu’daTanr\u0131’n\u0131n yard\u0131m\u0131yla, muhalefet ve isyanlar bast\u0131r\u0131l\u0131p etkisiz duruma; etirilerek ve\u00e7eteler ortadan kald\u0131r\u0131larak kuvvetli bir ordu ve h\u00fck\u00fbmet kurulmu\u015ftur. Avrupa’y\u0131,Sevres Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n lehimize de\u011fi\u015ftirilmesine y\u00f6neltebilecek g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin kesilmesine meydan verilmeyecek \u015fekilde, himmetlerinizin esirgenmemesini sadakat\u0131m\u0131za dayanarak istirham ederiz. Buradaki T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin Padi\u015fah taraf\u0131ndan tan\u0131nmas\u0131 temel \u015fart\u0131 de\u011fi\u015fmemek \u00fczere, ayr\u0131nt\u0131lar ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe aitbaz\u0131 noktalar \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015fme imk\u00e2n\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu imk\u00e2n\u0131n kaybedilmesine meydan verilmemek \u00fczere durumun l\u00fctfen bildirilmesi arz olunur. Ahmet \u0130zzet<\/p>\n

 <\/p>\n

TEVF\u0130K PA\u015eA YEM\u0130NLE BA\u011eLI OLDU\u011eU KANUN\u0130 ESAS\u0130YE SADAKATTAN AYRILAMIYOR<\/p>\n

Efendiler, sizi yormazsam Tevfik Pa\u015fa’n\u0131n bu telgrafa verdi\u011fi cevab\u0131 da bilginize sunay\u0131m : \u0130stanbul, 31.01.1921 Ankara’da \u0130smet Pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130lgi : 30 Ocak 1921. 286 Hepimizin h\u00fck\u00fcmlerini korumaya yemin etti\u011fimiz Kanun-\u0131 Esasi’ye ayk\u0131r\u0131esasl\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yapman\u0131n ve bunu kabul etmenin, kanunun a\u00e7\u0131k h\u00fck\u00fcmleri ilene derece ba\u011fda\u015faca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye de\u011fer. Bu konu ancak Mustafa KemalPa\u015fa Hazretleri’nin”… vas\u0131tas\u0131yla g\u00f6nderdi\u011fi telgrafta bildirilen ve bizce de gerekli bulunan de\u011fi\u015fikliklerin \u0130til\u00e2f Devletleri’ne kabul ettirilmesine \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131p, in\u015fallah bu sonu\u00e7 elde edildikten sonra usul\u00fcne g\u00f6re \u00e7\u00f6z\u00fclecek i\u00e7 meselelerdendir. Aksine bu tutum, d\u00fcnk\u00fc telgraf\u0131m\u0131zda da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere konferansa kabul edilmememize ve \u0130stanbul’un derhal Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetinden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na ve Yunanl\u0131lar\u0131n d\u00e2v\u00e2s\u0131na kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z kalmam\u0131za, belki de onlar\u0131n hakl\u0131 g\u00f6r\u00fclmesine yol a\u00e7acakt\u0131r. Telgraflardan, bir noktan\u0131n iyi anla\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131yoruz, Konferansa, sizin ve bizim diyerek iki hey’et g\u00f6nderilece\u011finin nereden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lam\u0131yor. D\u00e2va ayn\u0131, savunma yollar\u0131 da ayn\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re, Konferans’a, g\u00f6nderilecek hey’et \u00fczerinde de bir g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine var\u0131l\u0131rsa oraca tayin edilecek delegeler, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin tan\u0131makta oldu\u011fu h\u00fck\u00fbmetin il\u00e2ve edece\u011fi delegelerlebirlikte gidince,hey’et birlik ve beraberlik i\u00e7inde, gerekli yetkiye de sahip olur ve \u00e7ekinmeden birlik h\u00e2linde mill\u00ee d\u00e2v\u00e2y\u0131 savunur. Bu gere\u011fin oraca da takdir buyuruldu\u011fu, delegelerin \u0130til\u00e2f Devletleri’ne tan\u0131tt\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131 bizden istemeleriyle anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tebli\u011f olunan nota ve beyanlar\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir ki, \u0130til\u00e2f Devletleri, Anadolu delegelerini Londra Konferans\u0131’na yaln\u0131z olarak kabul etmemektedir. Bunlar, H\u00fckumet delegeleriyle birlikte bulunmak suretiyle kabul edilecektir. B\u00f6yle ayr\u0131l\u0131k s\u00fcrd\u00fcr\u00fclecek olursa, b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle hi\u00e7bir taraf\u0131n delegeleri kabul edilmeyecektir. Konferansa, yaln\u0131z buradan delege kabul edilmesi ihtimali var ise de, Anadolu i\u00e7in bu ihtimal de yoktur. Bundan dolay\u0131, pek b\u00fcy\u00fck fedakarl\u0131klar\u0131n eseri olan bu de\u011fi\u015fiklikten zarar\u0131m\u0131za sonu\u00e7lar do\u011fabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u0130tilaf \u00e7evrelerinde say\u0131lar\u0131 pek \u00e7ok olan Yunan dostlar\u0131na : “T\u00fcrkler, do\u011fuda sava\u015f\u0131n s\u00fcr\u00fcp gitmesine taraftard\u0131r, bar\u0131\u015f ve uzla\u015fmaya istekli de\u011fildir” diye propagandayaparak lehte olanlar\u0131 kendilerine \u00e7ekmeye, bizi haks\u0131z ve d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131z\u0131 hakl\u0131 g\u00f6stermeye f\u0131rsat verilmi\u015f olur. Ortak delegelerden kurulu bir hey’et \u00f6nderil\u0131rse, isteklerimiz kabul edilmese bile, lehimize olan g\u00f6r\u00fc\u015fleri, aleyhe \u00e7evirmem\u0130\u015f ve belki aleyhimizde olanlar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f oluruz. Vakit pek dard\u0131r. Yaz\u0131\u015fmalarla kaybedilecek zaman kalmam\u0131\u015ft\u0131r, Delegelerin hemen g\u00f6nderilmesi vatan ve milletin menfaatlerinin gere\u011fidir. Z\u00e2t\u0131devletleriyle say\u0131n arkada\u015flar\u0131n\u0131z\u0131n da geri d\u00f6nmeleri l\u00e2z\u0131md\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc orada neler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc konusunda, yerinde yap\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6zlemlerle edindi\u011fimiz bilgilerden hakk\u0131yla yararlanacak zaman\u0131n geldi\u011fine ve oradaki g\u00f6r\u00fc\u015flerin buradaki g\u00f6r\u00fc\u015flere yakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerelcti\u011fine sizin de inand\u0131\u011f\u0131n\u0131z kan\u0131s\u0131nday\u0131z. Sadrazam Tevfik Efendiler, Tevfik Pa\u015fa’n\u0131n Fevzi Pa\u015fa Hazretlerine cevap olarak g\u00f6nderdi\u011fitelgraf\u0131 da okuyal\u0131m : \u015eifre \u0130stanbul, 1.2.l921 Ankara’da Mustafa Fevzi Pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130lgi : 30 Ocak 1921. Kral Konstantin’in Atina’ya d\u00f6nmesi \u00fczerine, \u0130til\u00e2f Devletleri \u00e7evrelerinde ve kamuoyunda, Yunanistan aleyhine meydana gelen de\u011fi\u015fme dolay\u0131s\u0131yla,Avrupa da lehimize bir ak\u0131m do\u011fmu\u015ftur, Ancak, bu ak\u0131ma kar\u015f\u0131l\u0131k, Rumlar\u0131n taraf\u0131n\u0131 tutan ve S\u00e9vres Antla\u015fmas\u0131’n\u0131 tamam\u0131yla veya ufak tefek de\u011fi\u015fkliklerle uygulayarak T\u00fcrkiye’yi ortadan kald\u0131rma d\u00fc\u015f\u00fcncesinde baz\u0131 siyaaset adamlar\u0131 davard\u0131r. \u00d6zellikle ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcvenilir bilgilere g\u00f6re, bu siyaset adamlar\u0131n\u0131n, Anadolutemsilcileri\u0131\u0131i\u0131\u0131 de konferansa davet edilmesini kabul etmeleri ve buna istekli g\u00f6r\u00fcnmeleri, Anadolu’nun b\u00f6yle bir davet kabul etmeyece\u011fine inanm\u0131\u015f olmalar\u0131ndanileri gelmektedir. Bununla g\u00fcd\u00fclen maksat da, bu davete uymama durumunu \u00f6nes\u00fcrerek ve bize kar\u015f\u0131 sert tedbirler al\u0131nmas\u0131n\u0131 hakl\u0131 g\u00f6stererek, kamuoyunu siyasetlerine uymaya mecbur etmektir. Bu bak\u0131mdan, konferansa bir an \u00f6nce ve birlikte gidilerek hakk\u0131m\u0131z\u0131n al\u0131nmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmak \u015fartt\u0131r. E\u011fer orada me\u015fru ve hakl\u0131isteklerimizin reddedildi\u011fini g\u00f6r\u00fcr ve konferanstan \u00e7ekilmek zorunda kal\u0131rsak, budurum, kar\u015f\u0131m\u0131zdakilerin elinde aleyhimize kullan\u0131lacak tesirli bir sil\u00e2h olamaz.Telgraflannda \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen isteklerin, daha \u00f6nce de bildirilen sebepler ve \u0130stanbul’un \u00f6zel durumu dolay\u0131s\u0131yla, kabul\u00fc m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bunlarda \u0131srar ederek,konferansa tam zaman\u0131nda kat\u0131lma f\u0131rsat\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131l\u0131rsa, \u00f6nce birlik sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131i\u00e7in \u0130stanbul ve Bo\u011fazlar b\u00fcsb\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetinden \u00e7\u0131kar. \u0130kinci olarak,\u0130til\u00e2f Devletleri’nin Yunanistan’a para ve asker yard\u0131m\u0131 yapmalan ve Anadolu’daortak bir taarruz hareketi y\u00fcr\u00fctmeye 287 kalk\u0131\u015farak zaten sava\u015f\u0131n g\u00fcnden g\u00fcne artan g\u00fc\u00e7l\u00fcklerinden say\u0131lar\u0131 pek \u00e7ok azalm\u0131\u015f olan T\u00fcrk unsurunun, bir kat dahaezilip yok olmas\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131n\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde fedak\u00e2rl\u0131klara katlanmak kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda d\u0131\u015f yard\u0131ma ihtiya\u00e7 mecburiyeti ortaya \u00e7\u0131kar venihayet hedefimiz olan istikl\u00e2lin heder edilmesi gibi ac\u0131 sonu\u00e7lar do\u011far. Delegelerimizin hemen \u0130stanbul’a g\u00f6nderilmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir zarurettir, efendim. Sadrazam Tevfik Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, Osmanl\u0131 Sadrazam\u0131n\u0131n daha ba\u015fka baz\u0131 \u00f6\u011f\u00fctleri ve bildirdikleri vard\u0131r. M\u00fcsaade buyurursan\u0131z onlar\u0131 da okuyal\u0131m : \u015eifre \u0130stanbul, 5.2.1921 Ankara’da Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri\u0131’ne Londra’da toplanacak olan konferansa Osmanl\u0131 Devleti’nin de davet edilmesinden dolay\u0131 tel\u00e2\u015fa d\u00fc\u015fen Yunanl\u0131lar, aleyhimizdeki propagandalann\u0131 bir katdaha art\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Paris’teki delegemizden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgilere g\u00f6re, Yunanl\u0131lar,Frans\u0131z kamuoyunu aleyhimize \u00e7evirmek i\u00e7in, Anadolu’da bir Alman kurmay asker\u00ee hey’eti bulundu\u011fu, sizin harek\u00e2t ve siyasetinizin de bu hey’etin telkinleri iley\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yolunda Frans\u0131z \u00e7evrelerinde s\u00f6ylentiler yaymaktad\u0131rlar. Ayr\u0131ca, T\u00fcrkiye’deki Hristiyanlar\u0131n toplu olarak \u00f6ld\u00fcr\u00fclmekte oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclerek, bunlar\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Papa taraf\u0131ndan b\u00fct\u00fcn parlamentolara ba\u015fvuruldu\u011fununduyuldu\u011fu da s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en delege taraf\u0131ndan bu bilgilere eklendi\u011finden, pek k\u00f6t\u00fcetkiler yaratacak olan bu s\u00f6ylentilerin s\u00fcr’atle yalanlanmas\u0131 rica ve tavsiye olunur. Sadrazam Tevfik \u015eifre \u0130stanbul, 8.2.1921 Ankara’da Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Konferans\u0131 etkilemek maksad\u0131yla, \u015eubat\u0131n yirmi birinde, Yunanl\u0131lar\u0131n 70-80bin ki\u015fiyle taarruza ge\u00e7ecekleri Hariciye Nezareti’nce g\u00fcvenilir kaynaklardan haber al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Taarruzun KarahisarEski\u015fehir do\u011frultusunda olaca\u011f\u0131 san\u0131lmaktad\u0131r. \u0130til\u00e2f Devletleri temsilcileri, Ankara delegelerinin yaln\u0131z olarak konferansakabul edilemeyece\u011fini de s\u00f6ylemislerdir. Sadrazam Tevfik Bu telgraf\u0131n yaz\u0131lmas\u0131ndan maksat, Yunanl\u0131lar\u0131n taarruz edece\u011finibildirmek miydi? Yoksa, 70 – 80 bin ki\u015filik d\u00fc\u015fman kuvvetinin taarruzagecece\u011fi tehdidi ile, konferansa Ankara dele5elerinin yaln\u0131z olarak kabuledilemeyece\u011fini s\u00f6ylemek mi idi? Bunu kestirmek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Delege g\u00f6nderilmesi konusunda, bizim ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz g\u00f6r\u00fc\u015fleri,yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda belirtti\u011fimiz \u015fekilde Tevfik Pa\u015fa , \u0130til\u00e2f Devletleritemsilcilerine tebli\u011f etmi\u015f de, telgraf\u0131n son f\u0131kras\u0131yla, ald\u0131\u011f\u0131 cevab\u0131 m\u0131 bildiriyordu? Bu da a\u00e7\u0131k de\u011fildir. \u0130stanbul, 8.2.1921 Ankara’da ll\u0131l\u0131\u0131stafa Kenzal Pa\u015fa Hazretleri’ne Frans\u0131z kamuoyunu incitmemek i\u00e7in Kilikya’da taarruzdan ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131hay\u0131rseverli\u011finden \u015f\u00fcphe edilmeyen baz\u0131 Frans\u0131z devlet adamlar\u0131n\u0131n tavsivesi\u00fczerine, Paris delegemiz taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nemle bildirilmi\u015ftir. Sadrazam Tevfik<\/p>\n

 <\/p>\n

OSMANLI DEVLET ADMLARININ BEL\u0130RG\u0130N \u00d6ZELL\u0130KLER\u0130<\/p>\n

Efendiler, bu gibi tavsiyeleri, \u0130stanbul h\u00fck\u00fbmetlerinden \u00e7ok dinlemi\u015ftik. Bizim taarruzdan ka\u00e7\u0131nmam\u0131z\u0131 tavsiye eden hay\u0131rseverin kar\u015f\u0131s\u0131ndaki kimse,i\u015fitti\u011fini bir gramofon gibi bize ula\u015ft\u0131r\u0131rken, bu hay\u0131rsevere, bize taarruzdanka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131n\u0131, gerelsenlere tavsiye edip etmedi\u011fini sormu\u015f mudur acaba?Ald\u0131\u011f\u0131 cevap, olumsuz idiyse, onun hay\u0131rseverli\u011fine nereden h\u00fckmetmi\u015fti? Vatan\u0131m\u0131z\u0131 i\u015fgal edenlerin Kamuoyunu g\u00fccendirmemeyi tavsiye edenlere, vatan\u0131 i\u015fgal edilen milleti ni\u00e7in incittiklerini ve incitmekte devamettiklerini sormamak, neden bu Osmanl\u0131 devlet adamlar\u0131n\u0131n belirgin \u00f6zellikleri olmu\u015ftu? 288 K\u0131sacas\u0131, sayg\u0131de\u011fer Efendiler, g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, Tevfik Pa\u015fa vearkada\u015flar\u0131yla, temelde, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015flerde anla\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn olam\u0131yordu. Nihayet, konu Meclis’e getirildi. Meclis’e iki teklifte bulundum. Birisi memleketin durumunu ve milletin gayesini \u0130stanbul’a a\u00e7\u0131k\u00e7a bildirmek; ikincisi, ayr\u0131ca davet yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Londra’ya m\u00fcstakil bir hey’et g\u00f6ndermekti. Her iki teklifim de kabul edildi. Efendiler, Meclis’in g\u00f6r\u00fc\u015f ve karar\u0131n\u0131 Tevfik Pa\u015fa’ya bildirentelgraf aynen \u015f\u00f6yleydi :<\/p>\n

 <\/p>\n

TEVF\u0130K PA\u015eA’NIN TEKL\u0130FLER\u0130 KAR\u015eISINDA B\u00dcY\u00dcK M\u0130LLET MECL\u0130S\u0130’N\u0130N KARARI<\/p>\n

Londra Konferans\u0131’na davet dolay\u0131s\u0131yla, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri ve Bakanlar Kurulu Ba\u015fkan\u0131 Fevzi Pa\u015fa Hazretleri ile \u0130stanbul’da Tevfik Pa\u015fa Hazretleriaras\u0131ndaki telgraf haberle\u015fmeleri, Genel Kurul’da okunmak suretiyle Meclis’e bilgiverildi. Tevfik Pa\u015fa Hazretleri taraf\u0131ndan ileri s\u00fcr\u00fclen g\u00f6r\u00fc\u015fler, memleketin bug\u00fcnk\u00fc durumu \u00fczerinde kendilerinin a\u00e7\u0131k bir g\u00f6r\u00fc\u015fe varmaktan pek uzakolduklar\u0131n\u0131, bize \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle g\u00f6sterdi. \u0130stanbul’da ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131ndan beri ikit\u00fcrl\u00fc h\u00fck\u00fbmet biribirini takip etmi\u015ftir. Biri Damat Ferit’in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131alt\u0131nda, \u00e7e\u015fitli kimselerin kat\u0131lmas\u0131yla kurulan h\u00fck\u00fbmetler ki, her ne pahas\u0131na olursa olsun, \u0130til\u00e2f Devletleri’ne kar\u015f\u0131 mutlak olarak boyun e\u011fme d\u00fc\u015f\u00fcncesini temsiletmi\u015f ve memleketin kendi h\u00e2kimiyet haklar\u0131n\u0131 devam ettirmek i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreklifedak\u00e2rl\u0131klan, d\u00fc\u015fmanlarla birlikte \u00e7al\u0131\u015fmak suretiyle sonu\u00e7suz b\u0131rakmay\u0131 \u00f6zelbir politika haline getirmi\u015fti. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin pe\u015fine tak\u0131lanlar, memleketin k\u00f6t\u00fcl\u00fckve hainli\u011fe elveri\u015fli ne kadar nank\u00f6r evl\u00e2d\u0131 varsa, hepsini k\u0131\u015fk\u0131rtarak ve sil\u00e2hland\u0131rarak mill\u00ee sawnmaya kendilerini adayan vatanseverler aleyhine hi\u00e7 durmadankulland\u0131lar. \u0130sl\u00e2m \u015feriat\u0131 ad\u0131na yay\u0131nlanan sahte fetvalar\u0131n, m\u00eerimiran \u00fcnvan\u0131ile m\u00fck\u00e2fatland\u0131nlan Anzavurlarla, vatan\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve savunmas\u0131 aleyhine, etrafa g\u00f6nderdi\u011fi madd\u00ee ve manev\u00ee zehir ve fesat kuvvetlerine kar\u015f\u0131, Anadolu aylarca\u00e7arp\u0131\u015fmaya mecbur oldu. Onlar, d\u00fc\u015fmanlar hesab\u0131na cephelerimizi ka\u00e7 defa arkadan vurdular. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n ilk asr\u0131ndan beri \u015feref ve hak din ad\u0131na cihat edenmilletimiz, tarihimizin ilk g\u00fcnlerinden beri, devlet ve memleket ne zaman tehlikeyed\u00fc\u015fm\u00fc\u015fse, kan\u0131n\u0131 bol bol ak\u0131tmaktan geri durmayan milletimiz, bu defa muazzamvatandan arta kalan son par\u00e7ada, son kaleye \u00e7ekilmi\u015f, en son savunmas\u0131n\u0131 yaparken, h\u00fck\u00fbmet ad\u0131n\u0131 alan hey’etler, d\u00fc\u015fmanlar hesab\u0131na, d\u00fc\u015fman saflar\u0131 aras\u0131ndakendi milletleri aleyhine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Bizans’\u0131n son g\u00fcnlerinde, Fatih’in teslim davetine kar\u015f\u0131 “Allah’\u0131n bana bir emaneti olan bu memleketi, ancak Allah’ateslim ederim” diye son Bizans \u0130mparatoru’nun taht\u0131na varis bir hanedandan gelenbug\u00fcnk\u00fc halife ve sultan\u0131n h\u00fck\u00fbmeti, esir olmamak isteyen milleti, kendi eliyleba\u011flayarak d\u00fc\u015fmanlara teslim etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bu birinci safha, o h\u00fck\u00fbmetlerin ve onlarla birlikte olanlar\u0131n bozguna u\u011framas\u0131yla son buldu. \u0130kinci t\u00fcrl\u00fc h\u00fck\u00fbmet,Tevfik Pa\u015fa’n\u0131n ba\u015fkanl\u0131k ettikleri hey’ettir. Bunlar, gaye bak\u0131m\u0131ndan Anadalu sawnmas\u0131na taraftar olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekle birlikte, icraat bak\u0131m\u0131ndan, memleketin samim\u00ee olarak elde etmek istedi\u011f\u00ee bar\u0131\u015fa asla affedilmeyecek birgaflet ve inatla engel olmakta devam ediyor. Saltanat \u015f\u00fbr\u00e2s\u0131nda \u0130til\u00e2f Devletleri’nin uzatt\u0131\u011f\u0131 esaret belgesini aya\u011fa kalkarak ve sayg\u0131 g\u00f6stererek kabul ve imzaeden devlet adam\u0131lar\u0131 ve \u00c2y\u00e2n \u00fcyeleri, b\u00fct\u00fcn memlekette hi\u00e7bir hak ve yetkiyitemsil etmeyen ge\u00e7ersiz bir kuvvet durumundad\u0131r. Anadolu ve \u0130stanbul, istikl\u00e2l ileesaretin, h\u00fcrriyet ile mahk\u00fbmiyetin birbirine z\u0131t ve ters d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc iki ayr\u0131 par\u00e7ahalinde kalm\u0131\u015ft\u0131r. Biz, memleketin esir edilmi\u015f, iradesini kaybetn\u0131i\u015f par\u00e7as\u0131n\u0131, h\u00fcr ve m\u00fcstakilolan k\u0131sma katmak istiyoruz. \u0130stanbul’un devlet adamlar\u0131, b\u00fct\u00fcn\u00fc olu\u015fturan veb\u00fct\u00fcn bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k d\u00fcnyas\u0131na kar\u015f\u0131 kendini \u015feref ve metanetle savunan h\u00fcr k\u0131sm\u0131, esir ve mahk\u00fbm durumdaki k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7aya ba\u011flamak ve katmak istiyorlar. B\u00fct\u00fcn Anadolu’yu, h\u00fcrriyet ve istikl\u00e2line \u00e2\u015f\u0131k b\u00fct\u00fcn memleket \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 ve bug\u00fcnk\u00fc zul\u00fcm g\u00f6rm\u00fc\u015f \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ruhunu temsil eden B\u00fcy\u00fck Millet NLeclisi,\u0130stanbul’un hasta ve h\u00fcrriyetten yoksun bir hey’etine boyun e\u011fmey\u0131, hi\u00e7bir zaman kabul edemez. Meclis’imiz taraf\u0131ndan kabul ve il\u00e2n edilen ve b\u00fct\u00fcn memlekette uyulanTe\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’muz gere\u011fince, h\u00e2kimiyet kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z milletindir.Milletin yasama ve y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc ise, 289 onun ger\u00e7ek ve tek m\u00fcmessili olan B\u00fcy\u00fckMillet Meclisi’nde toplan\u0131r. Bu temel ilkeler kar\u015f\u0131s\u0131nda delegelerimizin \u0130stanbul’agiderek oradan se\u00e7ilecek bir hey’ete kat\u0131lmas\u0131na ve oran\u0131n verece\u011fi bir yetki belgesiile d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 mill\u00ee davam\u0131z\u0131 savunmay\u0131 \u00fczerine almas\u0131na imk\u00e2n yoktur. E\u011feristerseniz f\u00fcli ve hakl\u0131 olarak mutlak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bulunan, b\u00fct\u00fcn idar\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131iIe memleketi y\u00f6neten, ordular\u0131yla do\u011fuda ve bat\u0131da d\u00fc\u015fmanlar\u0131 ezerek memleketebar\u0131\u015f\u0131n yollar\u0131n\u0131 a\u00e7an Meclis’imizin delegeler hey’etini, memleketi temsil edebilecektek hey’et olarak tan\u0131rs\u0131n\u0131z. Yoksa, biz kendi hey’etimizi kendimiz g\u00f6ndermek karar\u0131n\u0131 zaten altm\u0131\u015f bulunuyoruz. Bizce istenilen ve gerekli g\u00f6r\u00fclen, bu karar\u0131m\u0131zaverilecek cevab\u0131n, birtak\u0131m s\u00f6zler de\u011fil, f\u00fcl\u00ee davran\u0131\u015flar olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

LONDRA KONFERANSINA KATILMAMIZ<\/p>\n

Efendiler, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 olan Bekir Sami Bey’in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ayr\u0131ca ve m\u00fcstakil bir delege hey’eti kuruldu. Hey’et, Londra Konferans\u0131’na \u00f6zel olarak davet edildi\u011fimiz takdirde kat\u0131lmak \u00fczere ve bu arada ge\u00e7ecek zamandan da yararlanmak maksad\u0131yla, Antalya \u00fczerinden Roma’ya hareket ettirildi. Hey’etimiz, \u0130talya D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Kont Sforza vas\u0131tas\u0131yla,konferansa resmen davet edildikleri kendilerine bildirildikten sonraLondra’ya gitmi\u015ftir. Londra Konferans\u0131, 27 \u015eubat 1921’den 12 Mart 1921’e kadar devametti. Hi\u00e7bir olumlu sonu\u00e7 vermedi. \u0130til\u00e2f Devletleri \u0130zmir ve Trakya’daki n\u00fcfus durumu ile ilgili olarakkendileri taraf\u0131ndan yap\u0131lacak bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonucunu kabul edece\u011fimiz yolunda bizden s\u00f6z almak istediler. Delege hey’etimiz \u00f6nce bunu kabul etmi\u015fti. Fakat Ankara’dan yap\u0131lan uyar\u0131 \u00fczerine, sonradan, ara\u015ft\u0131rman\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 Yunan idaresinin buradan \u00e7ekilmesine ba\u011flamak teklifinde bulundu. \u0130til\u00e2f Devletleri’nin, Sevres Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n di\u011fer h\u00fck\u00fcmlerinin taraf\u0131m\u0131zdan samimiyetle ve itirazs\u0131z olarak uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakistedi\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Delege hey’etimiz bununla ilgili tekliflere de red niteli\u011finde cevaplar vermi\u015fti. Yunan delegeleri ara\u015ft\u0131rma hi\u00e7 kabul etmemi\u015flerdi. Bunun \u00fczerine, \u0130til\u00e2f Devletleri, T\u00fcrk ve Yunan delege hey’etlerine baz\u0131 teklifleri i\u00e7ine alan bir proje vererek, h\u00fck\u00fbmetlerinden, bu projeler i\u00e7in alacaklar\u0131 cevaplar\u0131n, Konferans’a bildirilmesini istemi\u015flerdi. Bizim delege hey’etimize verilen projede, S\u00e9vres Antla\u015fmas\u0131 h\u00fck\u00fcmlerinde yap\u0131lac\u00e2k de\u011fi\u015fikliklerle ilgili \u015fu noktalar vard\u0131 : Bize b\u0131rak\u0131lan jandarma ve \u00f6zel birliklerin say\u0131s\u0131n\u0131 bir par\u00e7a art\u0131rmak. Memleketimizde kalacak yabanc\u0131 subaylar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 biraz azaltmak.Bo\u011fazlar b\u00f6lgesini biraz ufaltmak. B\u00fct\u00e7emiz \u00fczerine konmu\u015f bulunan s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 biraz hafifletmek. Bay\u0131nd\u0131rl\u0131k i\u015fleri ile ilgili imtiyaz ver\u0131nehakk\u0131m\u0131z \u00fczerine konmu\u015f s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 da biraz hafifletmek. Bundan ba\u015fka, adl\u00ee kapit\u00fclasyonlar, yabanc\u0131 postalar\u0131, K\u00fcrdistan… ile ilgili olarakS\u00e9vres tasar\u0131s\u0131nda de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00fcmit ettirecek baz\u0131 belirsizvaatler. . . Bu teklifler projesinde, Ermenistan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n tespiti i\u015fi, Birle\u015fmi\u015fMilletler’in g\u00f6nderece\u011fi bir komisyona b\u0131rak\u0131lmakta idi. S\u00f6zde \u0130zmirili bize geri verilecekti. Fakat \u0130zmir \u015fehrinde btr Yunan kuvveti bulundurulacak, \u0130zmir ilinin g\u00fcvenlik i\u015fleri, \u0130til\u00e2f Devletleri subaylar\u0131 taraf\u0131ndanidare edilecek, bu ildeki jandarma kuvveti, n\u00fcfus oran\u0131na g\u00f6re \u00e7e\u015fitli unsurlardan kurulacak, \u015fehre Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan bir Hristiyanvali tayin edilecek, \u0130zmir ili T\u00fcrkiye’ye gelirinin \u00e7o\u011falmas\u0131yla artacak biry\u0131ll\u0131k vergi \u00f6deyecekti. \u0130zmir ili i\u00e7in teklif edilen bu \u00e7\u00f6z\u00fcm \u015fekli, be\u015f y\u0131l sonra, taraflardanbirinin iste\u011fi \u00fczerine Birle\u015fmi\u015f Milletler’ce de\u011fi\u015ftirilebilecekti. 290<\/p>\n

 <\/p>\n

DELEGELER DAHA YOLDA \u0130KEN BA\u015eLAYAN YUNAN TAARRUZU<\/p>\n

Efendiler, \u0130til\u00e2f Devletleri, delege hey’etimiz vas\u0131tas\u0131yla yapt\u0131klar\u0131 tekliflerin cevab\u0131n\u0131 almay\u0131 beklemeden, daha delegelerimiz yolda iken, Yunanl\u0131lar b\u00fct\u00fcn ordusuyla ve b\u00fct\u00fcn cephelerimize kar\u015f\u0131 taarruzage\u00e7tiler. G\u00f6r\u00fcyorsunuz ki Efendiler, Yunan taarruzu konferans ve sulh hik\u00e2yesini bize zarur\u00ee olarak terk ettiriyor. \u015eimdi m\u00fcsaade buyurursan\u0131z, sizebu taarruzu ve sonucunu arz edeyim : Yunan ordusunun Bursa ve do\u011fusunda \u00f6nemli bir grubu, U\u015fak vedo\u011fusunda di\u011fer bir grubu vard\u0131. Bizim de kuvvetlerimiz, Eskisehir’in kuzey-bat\u0131s\u0131nda, Dumlup\u0131nar’da ve do\u011fusunda olmak \u00fczere iki grup halindeydi. Bundan ba\u015fka, Yunanl\u0131lar\u0131n \u0130zmit’te bir t\u00fcmenleri, bizim de onakar\u015f\u0131l\u0131k Kocaeli Grubu bulunuyordu. Yunanl\u0131lar\u0131n Menderes boyundakibirliklerine kar\u015f\u0131 da birliklerimiz vard\u0131. Yunan ordusunun Bursa ve U\u015fakgruplar\u0131, 23 Mart 192l. g\u00fcn\u00fc ileri harek\u00e2ta ge\u00e7tiler. \u0130smet Pa\u015fa komutas\u0131nda bulunan Bat\u0131 Cephesi birIikleri, arz etti\u011fim gibi, Eski\u015fehir’inkuzey-bat\u0131s\u0131nda y\u0131\u011f\u0131nak yapm\u0131\u015ft\u0131. Karar, sava\u015f\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc mevzilerinde kabul etmekti. Ona g\u00f6re tedbir al\u0131n\u0131yor ve haz\u0131rl\u0131klar yap\u0131l\u0131yordu. D\u00fc\u015fman,26 Mart ak\u015fam\u0131, \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n i\u015fgal ettirdi\u011fi mevzilerin sa\u011f kanad\u0131 ilerisine yana\u015ft\u0131. Ertesi g\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn cephede kar\u015f\u0131la\u015fmalar oldu.D\u00fc\u015fman 28’de sa\u011f kanad\u0131m\u0131za taarruza ge\u00e7ti. 29’da her iki kanattan taarruz etti. D\u00fc\u015fman yer yer \u00f6nemli ba\u015far\u0131lar elde ediyordu. 30 Mart g\u00fcn\u00fc\u015fiddetli sava\u015flarla ge\u00e7ti. Bu sava\u015flar\u0131n da sonucu d\u00fc\u015fman lehine oldu.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130K\u0130NC\u0130 \u0130N\u00d6N\u00dc ZAFER\u0130 VE \u0130SMET PA\u015eA’NIN METR\u0130S TEPE’DE G\u00d6RD\u00dc\u011e\u00dc DURUM Bundan sonra s\u0131ra bize geliyordu. \u0130smet Pa\u015fa 31 Mart g\u00fcn\u00fc, kar\u015f\u0131 taarruza ge\u00e7ti ve d\u00fc\u015fman\u0131 yenerek, 31 Mart-1 Nisan gecesi geri \u00e7ekilmeye mecbur etti. B\u00f6ylece, ink\u0131l\u00e2p tarihimizin bir sayfas\u0131, \u0130kinci \u0130n\u00f6n\u00fc zaferiyle yaz\u0131lm\u0131\u015f oldu. Efendiler, d\u00fc\u015fman \u00e7ekilirken Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 ile 1 Nisan g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan yaz\u0131\u015fmalar, o g\u00fcn\u00fcn duygular\u0131n\u0131 tespit eden belgelerdir. O duygular\u0131 yeniden canland\u0131rmak i\u00e7in, m\u00fcsaade buyurursan\u0131z, o g\u00fcnk\u00fc yaz\u0131\u015fmalardan baz\u0131 telgraflar\u0131 oldu\u011fu gibi okuyaca\u011f\u0131m : Metristepe,1.4.1921 Saat 18.30’da Metristepe’den g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm durum : G\u00fcnd\u00fczbey kuzeyinde sabahtan beri dayanan ve art\u00e7\u0131 olmas\u0131 muhtemel olan bir d\u00fc\u015fman m\u00fcfrezesi, sa\u011fkanat grubunun taarruzu ile d\u00fczensiz olarak \u00e7ekiliyor. Yak\u0131ndan takip ediliyor.Hamidiye y\u00f6n\u00fcnde kar\u015f\u0131la\u015fma ve faaliyet yok. Boz\u00f6y\u00fck yan\u0131yor. D\u00fc\u015fman, binlerce \u00f6l\u00fcs\u00fcyle doldurdu\u011fu sava\u015f meydan\u0131n\u0131 sil\u00e2hlanm\u0131za terk etmi\u015ftir. Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 \u0130smet Ankara, l.4.l921 \u0130n\u00f6n\u00fc Sava\u015f Meydan\u0131nda Metristepe’de Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 ve Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131 \u0130smet Pa\u015fa’ya B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya tarihinde, sizin \u0130n\u00f6n\u00fc Meydan Muharebeleri’nde \u00fczerinizey\u00fbklendi\u011finiz g\u00f6rev kadar a\u011f\u0131r bir g\u00f6rev y\u00fcklenmi\u015f komutanlar pek azd\u0131r. Milletimizin istiklal ve varl\u0131\u011f\u0131, dahice idareniz alt\u0131nda g\u00f6revlerini \u015ferefle yapan komutave silah arkada\u015flar\u0131n\u0131z\u0131n kalbine ve vatanseverli\u011fine b\u00fby\u00fck bir g\u00fcvenle dayan\u0131yordu. Siz orada yaln\u0131z d\u00fc\u015fman\u0131 de\u011fil, milletin mak\u00fbs talihini de yendiniz.\u0130stil\u00e2 alt\u0131ndaki talihsiz topraklanm\u0131zla birlikte b\u00fct\u00fcn vatan, bug\u00fcn en \u00fccra ko\u015felerine kadar zaferinizi kutluyor. D\u00fc\u015fman\u0131n istil\u00e2 h\u0131rs\u0131, azminizin ve vatanseverli\u011finizin yal\u00e7\u0131n kayalarma ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7arparak parampar\u00e7a oldu. Ad\u0131n\u0131z\u0131 tarihin \u015feref abidelerine yazan ve b\u00fct\u00fcn millete size kar\u015f\u0131 sonsuzbir minnet ve \u015f\u00fckran duygusu uyand\u0131ran b\u00fcy\u00fck gaz\u00e2 ve zaferinizi tebrik ederken,\u00fcst\u00fcnde durdu\u011funuz tepenin size 291 binlerce d\u00fc\u015fman \u00f6l\u00fcleriyle dolu bir \u015feref meydan\u0131 seyrettirdi\u011fi kadar, milletimiz ve kendiniz i\u00e7in y\u00fckseli\u015f par\u0131lt\u0131lar\u0131yla dolu birgelece\u011fin ufkuna da bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve h\u00e2kim oldu\u011funu s\u00f6ylemek isterim. B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal B\u00fcy\u00fck Millet Mecilisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Zul\u00fcm ve zorbal\u0131k d\u00fcnyas\u0131n\u0131n en zalimce h\u00fccumlar\u0131na kar\u015f\u0131 yaln\u0131z ve \u015fa\u015fk\u0131n kalan milletimizin madd\u00ee ve manev\u00ee b\u00fct\u00fcn kabiliyet ve kuvvetlerini ruhundaki ate\u015fle toplayan ve harekete getiren B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal Pa\u015fa! Kahraman askerlerimiz ve subaylar\u0131m\u0131z ad\u0131na, askerlerimizle avc\u0131 hatlar\u0131nda omuz omuza vuru\u015fan t\u00fcmen ve kolordu komutanlar\u0131 ad\u0131na takdir ve tebriklerinize b\u00fcy\u00fck bir iftiharla te\u015fekk\u00fcrlerimi arz ederim. Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 \u0130smet<\/p>\n

 <\/p>\n

G\u00dcNEY CEPHES\u0130’NDEK\u0130 HAREKAT<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, \u0130n\u00f6n\u00fc muharebe alan\u0131n\u0131 ikinci defa yenilerek terkeden ve Bursa’ya do\u011fru eski mevzilerine \u00e7ekilen d\u00fc\u015fman\u0131n takibinde, piyade ve s\u00fcvari t\u00fcmenlerimizin g\u00f6sterdikleri an\u0131lmaya de\u011fer yararl\u0131klar\u0131 anlatamayaca\u011f\u0131m. Yaln\u0131z, genel asker\u00ee durumu tam olarak a\u00e7\u0131klayabilmek i\u00e7in, m\u00fcsaade buyurursan\u0131z G\u00fcney Cephemiz’e giren b\u00f6lgede yap\u0131lan harek\u00e2t\u0131 \u00f6zetleyeyim. G\u00fcney Cephesi Komutan\u0131 Refet Pa\u015fa’n\u0131n emrinde bulunan \u00fc\u00e7piyade t\u00fcmeni, Dumlup\u0131nar’da haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir mevzide bulunuyordu.Bundan ba\u015fka, bir s\u00fcvari t\u00fcmeni ve bir de s\u00fcvari tugay\u0131 vard\u0131. Bu mevz\u00fcn sol kanad\u0131nda bulunuyordu. G\u00fcney Cephesi Komutan\u0131’n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rev, d\u00fc\u015fman\u0131 bu mevzide durdurmakt\u0131. U\u015fak do\u011fusundaki mevzilerimizden hareket eden \u00fc\u00e7 piyade t\u00fcmeni ve bir k\u0131s\u0131m s\u00fcvari Dumlup\u0131nar mevzilerine taarruz etti. 26 Mart’ta birliklerimiz, mevzilerini terke mecburoldu. G\u00fcney Cephesi Komutan\u0131, bundan sonra kuvvetlerini esasl\u0131 bir hatta durdurmay\u0131 ve yeniden tertibat almay\u0131 ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kuvvetler ikiye ayr\u0131ld\u0131. 8’inci ve 23’\u00fcnc\u00fc Piyade T\u00fcmenleri ile 2’nci S\u00fcvari T\u00fcmeni’nden meydana gelen k\u0131sm\u0131, kendi emri alt\u0131nda, Alt\u0131nta\u015f’a do\u011fru \u00e7ekildi.57’nci Piyade T\u00fcmeni ile 4’\u00fcnc\u00fc S\u00fcvari Tugay’\u0131ndan meydana gelen \u00f6tekik\u0131s\u0131m Fahrettin Pa\u015fa’n\u0131n emri alt\u0131ndayd\u0131. D\u00fc\u015fman b\u00fct\u00fcn kuvvetiyle Fahrettin Pa\u015fa kuvvetlerine y\u00f6nelerek do\u011fuya y\u00fcr\u00fcd\u00fc. Refet Pa\u015fa kuvvetlerine kar\u015f\u0131, Dumlup\u0131nar’da yaln\u0131z bir piyade alay\u0131b\u0131rakt\u0131. Refet Pa\u015fa, sonradan 23’\u00fcnc\u00fc T\u00fcmeni Alt\u0131nta\u015f \u00fczerindeng\u00fcneye, Fahrettin Pa\u015fa emrine verdi. Alt\u0131nta\u015f y\u00f6n\u00fcnde, d\u00fc\u015fman\u0131n hi\u00e7bir hareketi olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131nca, Refet Pa\u015fa , yan\u0131nda bulunan kuvvetlerle kuzeye getirtildi. Do\u011fuya do\u011fru ilerleyen d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131, Fahrettin Pa\u015fa kuvvetleri \u00e7e\u015fitli yerlerde sava\u015flar vererek Afyon’un do\u011fusuna \u00e7ekildi. D\u00fc\u015fman, Afyonkarahisar’\u0131 i\u015fgal ettikten sonra, \u00c7ay-Bolvadin hatt\u0131na kadarilerledi ve orada durdu. Bu d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda, Fahrettin Pa\u015fa,37’nci ve 23’\u00fcnc\u00fc T\u00fcmenlerle birlikte, g\u00fcneyden Adana b\u00f6lgesinden gelen 41’inci T\u00fcmen’i de alarak, bir kar\u015f\u0131 hat olu\u015fturdu.<\/p>\n

 <\/p>\n

YUNAN ORDUSU’NUN GENEL TAARRUZ PLANINDA PEK G\u00d6ZE \u00c7ARPAN B\u0130R YANILMA<\/p>\n

Efendiler, asker\u00ee strateji konusunda fazla d\u00fc\u015f\u00fcnce, ileri s\u00fcrmekten ka\u00e7\u0131nma taraftar\u0131 olmakla birlikte Yunan ordusunun bu defaki genel taarruz pl\u00e2n\u0131nda g\u00f6ze \u00e7arpan bir yan\u0131lmaya i\u015faret etmek isterim. Yunan ordus\u0131\u0131n\u0131\u0131n U\u015fak grubunun, Dumlup\u0131nar’dan sonra, Eski\u015fehir’e do\u011fru y\u00fcr\u00fcmesi gerekirdi. Afyon \u00fczerinden Konya’ya do\u011fru y\u00f6nelmesi, kuvvetlerini as\u0131l kesin sonu\u00e7 alaca\u011f\u0131 alandan uzakla\u015ft\u0131rarak, i\u015fe yaramaz ve tehlikeli bir durumda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130n\u00f6n\u00fc’ndeki ba\u015far\u0131 bizim tarafta kald\u0131ktan sonra, bu kuvvetlerin, kendilerini tehlikeden kurtarmaki\u00e7in bir an \u00f6nce s\u00fcr’atle geri \u00e7ekilmelerir\u0131i sa\u011flamaktan ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmeyeceklerine \u015f\u00fcphe yoktu. \u0130n\u00f6n\u00fc’nde zafer kazanan kuvvetlerimiz,Eski\u015fehir, Alt\u0131nta\u015f \u00fczerinden Dumlup\u0131nar’a y\u00f6nelerek bu 292 mesafenin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131nda demiryolundan fazlas\u0131yla yararlanma imk\u00e2n\u0131 bulundu\u011funa g\u00f6re, Afyonkarahisar’\u0131n do\u011fusunda bulunan Yunan grubu geri \u00e7ekilmehatt\u0131n\u0131 kesebilir ve b\u00f6ylece, pek b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle o grubu b\u00fcy\u00fck bir fet\u00e2kete u\u011fratabilirdi. Nitekim, bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin uygulanmas\u0131na ge\u00e7mekte bir an gecikilmemi\u015ftir. \u0130Ik serbest kalan t\u00fcmenler derhal G\u00fcney Cephesi Komutan\u0131 Refet Pa\u015fa’n\u0131n emrine verilerek harekete ge\u00e7irilmi\u015ftir. \u0130n\u00f6n\u00fc Meydan Muharebesi’nden al\u0131nan sonu\u00e7 \u00fczerine, Yunan ordusunun U\u015fak grubu, derhal geri \u00e7ekilmeye ba\u015flad\u0131. Refet Pa\u015fa , 7 Nisan 1921 tarihinde kararg\u00e2h\u0131yla \u00c7\u00f6\u011f\u00fcrler’de, 4’\u00fcnc\u00fc ve 11’inci T\u00fcmenlerAlt\u0131nta\u015f b\u00f6lgesinde, 5’inci Kafkas T\u00fcmeni ve kuvvetli bir alay durumundaolan Meclis Muhaf\u0131z Taburu \u00c7\u00f6\u011f\u00fcrler g\u00fcneyinde, 1’inci ve 2’nci S\u00fcvariT\u00fcmenleri K\u00fctahya b\u00f6lgesinde bulunuyorlard\u0131. Fahrettin Pa\u015fa,\u00c7ay ve Afyon’dan \u00e7ekilen d\u00fc\u015fman\u0131 kovalay\u0131p s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131rken, Refet Pa\u015fa da d\u00fc\u015fman\u0131n Asl\u0131hanlar civar\u0131nda bulunan bir alay\u0131na, bu sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131zkuvvetlerle, yani, \u00fc\u00e7 piyade t\u00fcmeni ve bir taburla taarruz etti. Bir taraftanda kuzeyden daha iki t\u00fcmen, 24’\u00fcnc\u00fc ve 8’inci T\u00fcmenler g\u00fcneye do\u011frug\u00f6nderildi. Asl\u0131hanlar’daki Yunan alay\u0131, Refet Pa\u015fa’n\u0131n taarruzunudurdurdu ve \u00e7ok zaman kazand\u0131. Bu s\u00fcre i\u00e7inde geriden gelen birliklerleiki t\u00fcmene kadar takviye edildi. Bu kuvvetler Afyon’dan \u00e7ekilen kuvvetlerin kendilerine kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. 12 Nisan 1921 g\u00fcn\u00fc, Refet Pa\u015fa’n\u0131n emrinde kuzeyden g\u00fcneyeve do\u011fudan bat\u0131ya taarruz eden kuvvetlerin toplam\u0131 \u015f\u00f6yleydi : Kuzeyden gelen 4, 5, 11, 8 ve 24, do\u011fudan ilerleyen 57, 23 ve 41′ inciT\u00fcmenler ki, toplam olarak sekiz piyade t\u00fcmeni ve bir piyade taburu…1’inci ve 2’nci S\u00fcvari T\u00fcmenleri \u00e7ok uzak mesafelerden dola\u015ft\u0131r\u0131larak veancak d\u00fc\u015fman yenildi\u011fi takdirde etkili olabilecek; fakat o g\u00fcnk\u00fc sava\u015ftahi\u00e7 de i\u015fe yaramayar\u0131 d\u00fc\u015fman gerisindeki Banaz hedefine g\u00f6nderilmi\u015fti.Refet Pa\u015fa’n\u0131n komutas\u0131 alt\u0131na verilen kuvvetler, taarruzlar\u0131nda ba\u015far\u0131 kazanamad\u0131lar, aksine fazla can kayb\u0131 oldu. D\u00fc\u015fman, Dumlup\u0131narmevzilerine h\u00e2kim olarak yerle\u015fti ve orada kald\u0131. Refet Pa\u015fa kuvvetleri de Dumlup\u0131nar’\u0131n on kilometre kuzeydo\u011fusunda olmak \u00fczere, Aydemir, \u00c7alk\u00f6y, Selkisaray hatt\u0131na \u00e7ekilip durdu. Asl\u0131hanlar Muharebesidiye an\u0131lan bu \u00e7arp\u0131\u015fmalar bu \u015fekilde sona erdi.<\/p>\n

 <\/p>\n

REFET PA\u015eA KEND\u0130S\u0130 YEN\u0130LD\u0130\u011e\u0130 HALDE D\u00dc\u015eMANI YEN\u0130LM\u0130\u015e SAYIYORDU Efendiler, muharebe s\u0131ras\u0131nda muhar ebe hatlar\u0131ndaki baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n ileri geri dalgalan\u0131\u015f\u0131 ve \u00f6zellikle Afyon do\u011fusunda bulunan d\u00fc\u015fman t\u00fcmenlerininDumlup\u0131nar’\u0131n ilerisinde b\u0131rakt\u0131klar\u0131 bir alaylar\u0131n\u0131n yenilip safd\u0131\u015f\u0131 edilememesi y\u00fcz\u00fcnden, d\u00fc\u015fman kuvvetleri Dumlup\u0131nar’akadar \u00e7ekilme imk\u00e2n\u0131n\u0131 bulabilmi\u015ftir. Bundan sonra, Yunan kuvvetlerinin, sa\u011flam bir muharebe hatt\u0131 tutmak \u00fczere tertibat al\u0131rken, ileridekibirliklerinin o hatta ula\u015fmak \u00fczere geri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fleri, Refet Pa\u015fa’n\u0131nmuharebesinin sonucu hakk\u0131nda yanl\u0131\u015f bir yarg\u0131da bulunmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131.Ger\u00e7ekten de Refet Pa\u015fa , kendisi yenildi\u011fi halde, d\u00fc\u015fman\u0131n yenilip geri \u00e7ekildi\u011fiini ,sand\u0131 ve bunu, be\u015f g\u00fcn s\u00fcren Dumlup\u0131nar Meydan Muharebesi’nde, d\u00fc\u015fmana son darbenin vurulabildi\u011fini bildiren :elgraf\u0131ylabize de haber verdi. Biz de, pek tabi\u00ee memnun olarak b\u00fcy\u00fck takdir ve tebriklerde bulunduk, Fakat durumu iyice anlamak i\u00e7in telgraf ba\u015f\u0131nda kendisine sordu\u011fum sorulara ald\u0131\u011f\u0131m cevaplardan, durumun biidirildi\u011fi gibiolmad\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesine d\u00fc\u015ft\u00fck. Sonunda anla\u015f\u0131ld\u0131 ki, d\u00fc\u015fman kendi maksad\u0131na ve genel durumuna uygun olarak, Dumlup\u0131nar’da savunmas\u0131 kolay,h\u00e2kim ve sa\u011flam bir mevzi ar\u0131yordu. Aksine, Refet Pa\u015fa’n\u0131n ise, biraz geride b\u00fct\u00fcn kuvvetleriyle Aydemir, \u00c7alk\u00f6y, Selkisaray hatt\u0131n\u0131 tutmas\u0131 gerekti. Efendiler, durum sakinle\u015fmeye ba\u015flad\u0131ktan sonra, Refet Pa\u015fa’n\u0131n komuta etti\u011fi orduda, kendisine kar\u015f\u0131 g\u00fcvenin kalmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131.Durumu yerinde incelemek \u00fczere, Ankara’dan Fevzi Pa\u015fa Hazretleri, Bat\u0131 Cephesi’nden de \u0130smet Pa\u015fa, birlikte bizzat Refet Pa\u015fa’n\u0131n kararg\u00e2h\u0131na gittiler. Refet Pa\u015fa’n\u0131n komuta durumunun birs\u00fcre daha devam\u0131 tercih edilmekte oldu\u011fundan, konuyu ona g\u00f6re bir hal \u00e7aresine ba\u011flad\u0131lar. Fakat, zaman ge\u00e7meden, bu durumun devam ettirilmesinin m\u00fcmk\u00fcn ve do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 kanaati belirdi. Bu sebeple, ben bizzat Fevzi ve \u0130smet Pa\u015falar\u0131 alarak Refet Pa\u015fa’n\u0131n yan\u0131na gittim. Durumu yak\u0131ndan inceledim ve konuyu derhal \u015f\u00f6yle bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flad\u0131m. Refet Pa\u015fa’n\u0131n komutas\u0131 alt\u0131nda bulunan G\u00fcney Cephesi’niBat\u0131 Cephesi’ne ba\u011flayarak 293 \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n komutas\u0131na verdim. Kendisine de Ankara’da bir g\u00f6rev verilmek \u00fczere oraya d\u00f6nmesi gerekti\u011finibildirdim.<\/p>\n

 <\/p>\n

REFET PA\u015eA, T\u00dcRK ORDUSUNA KOMUTAN OLMAK \u0130ST\u0130YORDU<\/p>\n

Refet Pa\u015fa, Ankara’ya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc zaman \u015f\u00f6yle bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n art\u0131k Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’ndan istifa ederek, kendisini tamamiyle, geni\u015fletilmi\u015f olan Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’na verecek. Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131 bulunan Fevzi Pa\u015faHazretleri de vek\u00e2letle y\u00fcr\u00fctmekte oldu\u011fu Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 asilolarak \u00fczerine alacak. Ondan bo\u015falacak Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini de Refet Pa\u015fa yapacak. Refet Pa\u015fa , asl\u0131nda, yine asker\u00ee bir g\u00f6rev almak istiyordu. Fakat benim buldu\u011fum \u00e7\u00f6z\u00fcm yolunu be\u011fenmedi. Diyordu ki : “Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131 bulunan Fevzi Pa\u015fa’n\u0131n g\u00f6revinden \u00e7ekilmesini gerektiren bir durum yoktur. \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’ndan ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 zarur\u00ee buluyor ve bana da bu aral\u0131k bir g\u00f6rev vermeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z, \u00e7\u00f6z\u00fcm \u015feklinin ona g\u00f6red\u00fczenlenmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.” Ben, her nas\u0131lsa, Refet Pa\u015fa’n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinde gizli olan maksad\u0131 birdenbire kavrayamad\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc, biraz sonra anlar gibi oldu\u011fumg\u00f6r\u00fc\u015f asla hat\u0131r\u0131ma gelmemi\u015fti. Anlayamad\u0131\u011f\u0131m noktay\u0131 a\u00e7\u0131klatmak i\u00e7inkendisine sordum ve dedim ki : “yani siz mi Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 olmakistiyorsunuz?” Ger\u00e7i a\u00e7\u0131k bir cevap vermedi ama, ben maksad\u0131n tamamenbundan ibaret oldu\u011funu kabul ettim. Bunun \u00fczerine \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ileri s\u00fcrd\u00fcm : “Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, bizim te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131za g\u00f6re, bug\u00fcn f\u00fcl\u00ee olarak Ba\u015fkomutanl\u0131k makam\u0131d\u0131r. Siz, daha T\u00fcrk ordusuna Ba\u015fkomutanolacak vas\u0131flar\u0131 kazanm\u0131\u015f de\u011filsiniz. Bunu hat\u0131r\u0131n\u0131zdan \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131z !” Refet Pa\u015fa, verdi\u011fi cevapta dedi ki : “\u00d6yleyse ben de Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 kabul etmem.” “O sizin bilece\u011finiz i\u015ftir” dedim veb\u0131rakt\u0131m. Ger\u00e7ekten kabul etmedi ve izin alarak, Kastamonu ormanlar\u0131nda, Ecevit denilen yerde bir s\u00fcre dinlenmeye \u00e7ekildi. Refet Pa\u015fa’n\u0131nMill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’na getirili\u015fi bundan sonra ortaya \u00e7\u0131kan ba\u015fkabir durum \u00fczerine olmu\u015ftur.<\/p>\n

 <\/p>\n

LONDRA KONFERANSINDAN D\u00d6NEN DI\u015e\u0130\u015eLER\u0130 BAKANI BEK\u0130R SAM\u0130 BEY’\u0130N \u0130MZALADI\u011eI S\u00d6ZLE\u015eMELER<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, \u0130kinci \u0130n\u00f6n\u00fc zaferinden sonra Londra’ya gitmi\u015f olan delegeler hey’etimiz geri d\u00f6nd\u00fc. Konferans\u0131n olumlu bir sonuca varmam\u0131\u015f oldu\u011funu biliyorsunuz. Fakat delegeler hey’eti Ba\u015fkan\u0131 ve D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Bekir Sami Bey , kendili\u011finden \u0130ngiltere, Fransa ve \u0130talya diplomatlar\u0131yla temas ve g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulunarak, herbiriyle ayr\u0131 ayr\u0131 birtak\u0131m s\u00f6zle\u015fmeler imzalam\u0131\u015f bulunuyordu. Bekir Sami Bey’in \u0130ngiltere ile imzalad\u0131\u011f\u0131 bir s\u00f6zle\u015fme gere\u011fince, elimizde bulunan b\u00fct\u00fcn \u0130ngiliz esirlerini geri verecektik. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u0130ngilizler de bize, kendi ellerinde bulunan esirlerimizi iade edeceklerdi. Yaln\u0131z, T\u00fcrk esirleri aras\u0131nda Ermenilere ve \u0130ngiliz esirlerine zul\u00fcm veya k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapm\u0131\u015f oldu\u011fu iddia edilenler serbest b\u0131rak\u0131lmayacakt\u0131. H\u00fck\u00fbmetimiz, elbette b\u00f6yle bir s\u00f6zle\u015fmeyi kabul edip onaylayamazd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bir s\u00f6zle\u015fmeyi onaylamak demek, T\u00fcrk uyruklu olanlar\u0131n, T\u00fcrkiye i\u00e7indeki hareketleri \u00fczerinde, yabanc\u0131 bir h\u00fck\u00fbmetin bir \u00e7e\u015fit yarg\u0131 hakk\u0131n\u0131 onaylamak olurdu. Bu s\u00f6zle\u015fmeyi kabul etmemekle birlikte, \u0130ngilizler baz\u0131 T\u00fcrk esirlerini serbest b\u0131rakt\u0131klar\u0131ndan, biz de kar\u015f\u0131l\u0131k olarak elimizde bulunan \u0130ngiliz esirlerinden bir k\u0131sm\u0131n\u0131 serbest b\u0131rakt\u0131k. Daha sonra, 23 Ekim 1921 tarihinde, K\u0131z\u0131lay \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131 Hamit Bey’le \u0130stanbul’daki \u0130ngiliz komiseri aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fma \u00fczerine, Malta’da bulunan b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk tutuklular\u0131 ile elim\u0131zde 294 bulunan b\u00fct\u00fcn \u0130ngiliz tutuklular\u0131n\u0131nkar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve bu karar uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Efendiler, Bekir Sami Bey , resm\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ve konu\u015fmalar d\u0131\u015f\u0131nda, s\u0131rf \u015fahs\u00ee olarak da Lloyd George ile bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yapm\u0131\u015f… Aralar\u0131nda s\u00f6ylenen s\u00f6zler steno ile yaz\u0131lm\u0131\u015f… Bu zab\u0131t imza daedilmi\u015f… Fakat, ben Bekir Sami Bey’in elinde bulunan n\u00fcshahakk\u0131nda bana bilgi verildi\u011fini hat\u0131rlam\u0131yorum. Son zamanlarda D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 vas\u0131tas\u0131yla Bekir Sami Bey’den bu n\u00fcshay\u0131 istettimise de, Bakanl\u0131\u011fa g\u00f6nderdi\u011fi bir mektupta, o zaman bu n\u00fcsha terc\u00fcmelerinin bana g\u00f6sterildi\u011fini, gcrek asl\u0131n\u0131n gerek terc\u00fcmelerinin, D\u0131\u015fi\u015fleriBakanl\u0131\u011f\u0131’ndan ayr\u0131l\u0131rken ilgili dosyada b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015ftir. Dosyalarda bu belge bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’nda da hi\u00e7 kimseninbu belge metni hakk\u0131nda bilgisi yoktur. Ben de, arz etti\u011fim gibi, hi\u00e7birvakit haberdar edildi\u011fimi hat\u0131rlam\u0131yorum. Efendiler, Bekir Sami Bey ile Frans\u0131z Ba\u015fbakan\u0131 M\u00f6sy\u00f6 Briand aras\u0131nda da,11 Mart 1921 tarihli bir s\u00f6zle\u015fme imza edilmi\u015ftir. Bu s\u00f6zle\u015fmeye g\u00f6re, Fransa ile Mill\u00ee H\u00fck\u00fbmet aras\u0131ndaki d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011fa son verilecek. Frans\u0131zlar, sil\u00e2hl\u0131 \u00e7etelere, biz de m\u00fccahitlerimize sil\u00e2hlar\u0131n\u0131 b\u0131rakt\u0131raca\u011f\u0131z. . . Zab\u0131ta kuvvetlerimize Frans\u0131z subaylar\u0131 al\u0131nacak. . . Frans\u0131zlar taraf\u0131ndan kurulacak zab\u0131ta kuvvetleri oldu\u011fu gibi kalacak. .. Fransa’n\u0131n bo\u015faltaca\u011f\u0131 yerlerle, El\u00e2z\u0131\u011f, Diyarbak\u0131r ve S\u0131vas illerinin ekonomik geli\u015fmesi i\u00e7in yap\u0131lacak te\u015febb\u00fcslerde \u00fcst\u00fcnl\u00fck hakk\u0131 ve Ergani madenlerini i\u015fletme imtiyaz\u0131 da Frans\u0131zlara verilecek. . . v.b. H\u00fck\u00fbmetimizce, bu s\u00f6zle\u015fmenin de kabul edilmemesinin sebeplerini s\u0131ralamaya gerek yoktur san\u0131r\u0131m. Bekir Sami Bey , \u0130talya D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 bulunan KontSforza ile de 12 Mart 1921’de bir s\u00f6zle\u015fme imzalam\u0131\u015f. . . Bu s\u00f6zle\u015fmegere\u011fince, \u0130talya’n\u0131n konferans s\u0131ras\u0131nda, \u0130zmir ve Trakya’n\u0131n bize verilmesi konus\u0131\u0131ndaki isteklerimizi desteklemesine kar\u015f\u0131l\u0131k, biz de \u0130talyanDevleti’ne Antalya, Burdur, Mu\u011fla, Isparta sancaklar\u0131yla Afyonkarahisar,K\u00fctahya, Ayd\u0131n ve Konya sancaklar\u0131n\u0131 sonradan tayin edilecek k\u0131s\u0131mlar\u0131nda ekonomik te\u015febb\u00fcsler i\u00e7in \u00fcst\u00fcnl\u00fck hakk\u0131 tan\u0131yacakt\u0131k. Bundan ba\u015fka, bu b\u00f6lgelerde, T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmeti veya T\u00fcrk sermayesi taraf\u0131ndan yap\u0131lamayacak olan ekonomik i\u015flerin \u0130talyan sermayesine verilmesi ve Ere\u011flimadenlerinin bir \u0130talyan – T\u00fcrk \u015firketine devri kabul edilmekte idi. Elbette bu s\u00f6zle\u015fme de, h\u00fck\u00fbmetimizce redden ba\u015fka bir i\u015flem g\u00f6remezdi. Efendiler, \u0130tzl\u00e2f Devletleri’nin, Londra’ya bar\u0131\u015f yapm\u00e2k i\u00e7in g\u00f6nderdi\u011fimiz Delegeler Hey’etimiz Ba\u015fkan\u0131 Bekir Sami Bey’e imzaettirdikleri s\u00f6zle\u015fmelerdeki maddelerin, Sevres projesinden sonra aralar\u0131nda im\u0131alad\u0131klar\u0131 \u00dc\u00e7l\u00fc Anla\u015fma (Accord tripartite) ad\u0131 verilen ve Anadolu’yu n\u00fcfuz b\u00f6lgelerine ay\u0131ran bir anla\u015fmay\u0131 mill\u00ee h\u00fck\u00fbmetimize ba\u015fka adlar alt\u0131nda kabul ettirme maksad\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u0130til\u00e2f Devletleri’nin politikac\u0131lar\u0131, bu maksatlar\u0131n\u0131, Bekir Sami Bey’e kabulettirmeyi de ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Bekir Sami Bey’i, Londra’da konferansg\u00f6r\u00fc\u015fmelerinden \u00e7ok, teker teker yap\u0131lan konu\u015fmalarla oyalamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Mill\u00ee H\u00fck\u00fbmet’in ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu prensiplerle buprensiplere ba\u011fl\u0131 bir D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131’n\u0131n tuttu\u011fu yol aras\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamak maalesef m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bekir Sami Bey, bu anla\u015fmalarla Ankara’ya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc zaman, tutumunun fevkal\u00e2de dikkatimi \u00e7ekmi\u015f ve hayretimi uyand\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011funu itiraf etmeliyim. Bekir Sami Bey, imzalam\u0131\u015f oldu\u011fu s\u00f6zle\u015fmelerdeki \u015fartlar\u0131n, memleketin y\u00fcksek menfaatlerine uygun oldu\u011fu kanaat\u0131n\u0131 belirtiyor; bu kanaat\u0131n\u0131 Meclis’te bile savunup ispat edebilece\u011fini iddia ediyordu. Kanaat\u0131nda isabet, iddias\u0131nda mant\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe yoktu. G\u00f6r\u00fc\u015flerinin Meclis’te benimsenemeyece\u011fi bir yana, D\u0131\u015fi\u015fleriBakanl\u0131\u011f\u0131’ndan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclece\u011fi de muhakkakt\u0131. Fakat Meclis’i, sivas\u00ee meselelerin g\u00f6r\u00fc\u015fme ve tart\u0131\u015fmalar\u0131na bo\u011fmay\u0131 og\u00fcnlerin \u015fartlar\u0131na uygun g\u00f6rmedi\u011fimden, Bekir Sami Bey’e g\u00f6r\u00fc\u015flerindeki isabetsizli\u011fi bizzat a\u00e7\u0131klayarak D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’ndan \u00e7ekilmesini teklif ettim. Bekir Sami Bey bu teklifimi kabul ederek istifas\u0131n\u0131 verdi. 295 Ancak, Bekir Sami Bey, Delegeler Hey’eti Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6reviyle, Avrupa’daki gezisi s\u0131ras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli temaslar\u0131n kendisindeb\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 intibalara dayanarak, \u0130til\u00e2f Devletleri’yle kendi prensiplerimizeuygun olarak anla\u015fma imk\u00e2n\u0131 bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde direniyordu. Kendisinin bu anla\u015fmalar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme yolunda yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini ileris\u00fcr\u00fcyordu. Bunun \u00fczerine kendisine \u015fu \u00f6zel mektubu yazd\u0131m : 19.5.1911 Amasya Milletvekili Bekir Sami Beyefendi’ye T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti’nin \u015fimdiye kadar \u00e7e\u015fitli vesile vevas\u0131talarla b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya il\u00e2n edilmi\u015f olan prensipleri y\u00fcksek mal\u00fbmunuz olup,bu prensiplerin ana \u00e7izgileri \u015fu k\u0131sa c\u00fcmle ile ifade edilebilir : “Bilinen mill\u00ees\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z i\u00e7inde memleketimizin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve milletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamolarak sa\u011flamak.” Delegeler Hey’eti Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6reviyle yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z son gezi vetemaslar\u0131n\u0131z\u0131n sizde b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 etki ve intibalara g\u00f6re, \u0130til\u00e2f H\u00fck\u00fbmetleri’nin ortaya koydu\u011fumuz prensipleri bozmadan memleketimizle anla\u015fmaya e\u011filimli olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde bulundu\u011funuz anla\u015f\u0131l\u0131yor. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin bu e\u011filimlerini do\u011frulayacak ciddi ve samim\u00ee belirti ve sonu\u00e7lar\u0131 hen\u00fcz g\u00f6rememektedir. Bu konudaki tahminlerinizin do\u011fru \u00e7\u0131kmas\u0131na imk\u00e2nverecek bir ortam bulabildi\u011finiz takdirde, bu sonucun T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ve H\u00fckumeti taraf\u0131ndan memnuniyetle kabul edilebilece\u011fine inanman\u0131z\u0131 isterim, efendim. Mustafa Kemal Bekir Sami Bey, bundan sonra tekrar Avrupa’ya gitti. Bu gidi\u015finin de bir yarar\u0131 olmad\u0131. Yaln\u0131z, Ankara’da M\u00f6sy\u00f6 FranklinBouillon ile yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin Bekir Sami Bey’in Paris’teki baz\u0131 te\u015febb\u00fcsleri y\u00fcz\u00fcnden g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011fe u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fczerine, h\u00fck\u00fbmet\u00e7e, Bekir Sami Bey’in resm\u00ee bir g\u00f6revi olmad\u0131\u011fu\u0131\u0131n, duyurulmas\u0131 zarur\u00ee g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bekir Sami Bey, ikinci defa Avrupa’da bulundu\u011fu s\u0131rada,bana baz\u0131 hususlar\u0131 bildirdi\u011fi gibi, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde de bir rapor vermi\u015fti. Gerek bildirmi\u015f oldu\u011fu hususlarda gerek raporunda yer alan baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler, ne yaz\u0131k ki, Bekir Sami Bey’in, T\u00fcrk milletinin ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ama\u00e7 ve \u00fclk\u00fcs\u00fcn\u00fc tam olarak kavram\u0131\u015f ve o \u00e7er\u00e7evei\u00e7inde hareket etmekte oldu\u011fundan \u015f\u00fcphe ettirmeyecek ve teredd\u00fcde d\u00fc\u015f\u00fcrmeyecek nitelikte de\u011fildi. Bekir Sami Bey, Avrupa temaslar\u0131n\u0131n, \u00fczerinde b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 etkive intibalara g\u00f6re g\u00f6r\u00fc\u015f ileri s\u00fcr\u00fcyordu. 12 A\u011fustos 192l tarihli bir \u015fifreli telgraf\u0131nda, bizim politikam\u0131z\u0131 ele\u015ftirdikten sonra diyordu ki : “Daha f\u0131rsat elde iken, ak\u0131ll\u0131ca bir siyaset takip etmek, memleketi s\u00fcr\u00fcklendi\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131kmazdan kurtarabilir. Olaylar bir b\u00fct\u00fcn olarak incelenerek memleketi sel\u00e2mete \u00e7\u0131karacak bir tutumu benimsemek \u015fartt\u0131r. Aksi takdirde, tarih ve millet kar\u015f\u0131s\u0131nda hi\u00e7birimiz sorumluluktan kurtulamay\u0131z. Milletin mutlulu\u011fu ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n sel\u00e2meti ad\u0131na isabetli bir tutumun benimsenmesini ve bir an \u00f6nce bildirilmesini rica ederim. ”<\/p>\n

 <\/p>\n

BEK\u0130R SAM\u0130 NE OLURSA OLSUN BARI\u015e YAPMAK \u0130ST\u0130YORDU<\/p>\n

B e k i r S a m i B e y, her ne pahas\u0131na olursa olsun bar\u0131\u015f yapma tarafl\u0131s\u0131yd\u0131. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc 24 Aral\u0131k 1921 g\u00fcinl\u00fc raporunda \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yordu: a… Sava\u015f\u0131n s\u00fcr\u00fcp gitmesinin, bu memleketi vebu milletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehlikeye koyacak kadaryykyp yokedece?ini ve katlanyIan b\u00fct\u00fcnfedak\u00e2rlyklaryn bo?a gitmi? olaca?ynykesinlikle d\u00fc?\u00fcnmekteyim. Sava\u015f\u0131n devam ettirilmesinindy? ve i\u00e7 d\u00fc?manlarymyzynekme?ine ya? s\u00fcrece?ine, korktu?umuz bel\u00e2 vefel\u00e2ketleri memleketin ba?yna kendili?inden \u00e7ekece?ineb\u00fct\u00fcn varly?ymla inanyyoyum.Z\u00e2tydevletlerinin \u00fczerine d\u00fc?en g\u00f6rev,d\u00fcnyada hemen hi\u00e7bir siyaset adamynyn omuzlarynay\u00fbklenmeyen en a?yr bir y\u00fckt\u00fcr. Tarihte, be?alty asyrda de?il, belki on on be? asyrdabir kimseye ancak kysmet olabilen bir g\u00f6revi \u00fcstlenmi?bulunuyorsunuz. Her t\u00fcrl\u00fc a?ynlyktan sakynarak,bug\u00fcn\u00fcn yararlary u?runa gelece?in ger\u00e7ekyararlaryny feda etmeyerek, T\u00fcrkl\u00fck ile beraberb\u00fct\u00fcn Ysl\u00e2m d\u00fcnyasynyn gelece?inig\u00fcven 296 altyna almak i\u00e7in, pek yakyn bir zamandafazlasyyla ger\u00e7ekle?tirilebilecek mill\u00ee ve isl\u00e2m\u00eegayeyi kurtarmak ve g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in, hatt\u00e2 ge\u00e7iciolarak fedak\u00e2rly?a bile katlanmak sayesinde, z\u00e2tydevletlerinind\u00fcyyya tarihinde \u00f6l\u00fcms\u00fcz bir ad kazanmasyve M\u00fcsl\u00fcmanlyk binasyna yeni bir ?ekil veren?ahsiyet olmasy m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Aksi halde, T\u00fcrkmilletinin ve b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlyk d\u00fcnyasynynesaret ve a?a?yly?a mahk\u00fbm olaca?ybendenizce ?\u00fcphesizdir. Adynyzy kyyametg\u00fcn\u00fcne kadar b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman nesiller i\u00e7ink\u00e2inatyn \u00f6?\u00fcnc\u00fc olan Y\u00fcce PeygamberEfendiyniz’den sonra en kutsal bir ad ve yadig\u00e2r olmak \u00fczerearkanyzda byrakmak ?erefini ve fyrsatynykaybetmemenizi, vatanseverlik ve M\u00fcsl\u00fcmanlyk gere?iolarak arz etmeyi bir kutsal g\u00f6rev sayarym, Efendim Hazretleri.rB e k i r S a m i B e y, b\u00fct\u00fcn bu d\u00fc?\u00fcncelerle,\u00f6zet olarak, esaretten ve a?a?ylyktan kurtulmaki\u00e7in, kendisinin Londra’da yapty?y s\u00f6zle?meler\u00e7er\u00e7evesinde Mill\u00ee M\u00fccadele’ye son vermeyi teklifediyordu. Efendiler, B e k i r S a m i B e y’in bu d\u00fc?\u00fcnceleribende olumlu bir etki yaratmamy?ty. Yleri s\u00fcrd\u00fc?\u00fcd\u00fc?\u00fcnceler ve bunlaryn dayandy?ymantyk, kendisiyle g\u00f6r\u00fc?me ve tarty?manynbile gereksiz ve yararsyz oldu?u kanaatini uyandyrmy?ty.<\/p>\n

 <\/p>\n

MECL\u0130STE BEL\u0130RMEYE BA\u015eLAYAN S\u0130YAS\u0130 GRUPLAR<\/p>\n

Efendiler, y\u00fcce hey’etinizi biraz da B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi i\u00e7inde kendini g\u00f6steren durumlarla temasa getirmek istiyorum. Biliyorsunuz ki, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ne millet\u00e7e \u00fcye se\u00e7ilirken, Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin y\u00f6netim kurullar\u0131 da ikinci se\u00e7menler aras\u0131nda bulundular. Buna g\u00f6re, denilebilirdi ki, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle, ayn\u0131 zamanda Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin siyas\u00ee bir grubu niteli\u011finde idi. Ger\u00e7ekten de, ba\u015flang\u0131\u00e7ta bu yolda hareket edilmi\u015fti. Cemiyet’in temel ilkeleri, Meclis Genel Kurulu’nun da temel ilkeleri durumundayd\u0131. Biliyorsunuz ki, Erzurum ve S\u0131vas Kongresi’nde tespit edilen ilkeler, \u0130stanbul’daki son Meclis-i Meb’usan’ca da kabul edilip desteklenerek, Misak-\u0131 Milli ad\u0131 alt\u0131nda \u00f6zetlenmi\u015fti. Bu ilkeler, Birinci B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi taraf\u0131ndan da kabul edilerek, o \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde memleketin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve milletin istikl\u00e2lini sa\u011flayacak bar\u0131\u015f ve g\u00fcvenli\u011fin elde edilmesine \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Fakat zaman ge\u00e7tik\u00e7e, Meclis’te ortakla\u015fa bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sa\u011flan\u0131p d\u00fczenlenmesinde g\u00fc\u00e7l\u00fckler belirmeye ba\u015flad\u0131. En basit konularda oylar da\u011f\u0131l\u0131yor. Meclis’ten i\u015f \u00e7\u0131kam\u0131yordu. Baz\u0131 kimseler, bu duruma bir \u00e7are olmak \u00fczere 1920 y\u0131l\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda birtak\u0131m gruplar meydana getirme te\u015febb\u00fcs\u00fcne ge\u00e7tiler. B\u00fct\u00fcn bu te\u015febb\u00fcsler, Meclis g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin d\u00fczenli olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini sa\u011flama ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen konular \u00fczerinde oylar\u0131 da\u011f\u0131tmadan olumlu i\u015f \u00e7\u0131karma gayesini g\u00fcd\u00fcyordu. Yeri geldi\u011finde arz etmi\u015ftim ki, ilk Anayasa’m\u0131za kaynakl\u0131k eden 13 Eyl\u00fcl 1920 tarihli bir program\u0131 Meclis’e sunmu\u015ftum. Bu program\u0131n Meclis’te 18 Eyl\u00fcl’de okunan k\u0131sm\u0131ndan ba\u015fka, buna da csas olmak \u00fczere, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin temel niteli\u011fini ve y\u00f6netim usul\u00fc ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fleri tespit eden ve Meclis’in a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan sonra okunup kabul edilen \u00f6nergemi de bu k\u0131s\u0131mla birlikte halk\u00e7\u0131l\u0131k program\u0131n ad\u0131 alt\u0131nda bast\u0131r m\u0131\u015f ve yay\u0131nlatm\u0131\u015ft\u0131m. Arz etti\u011fim gruplar, benlm bu program\u0131mdan iIham alarak, birtak\u0131m \u00fcnvanlar tak\u0131nmaya ve programlar tespit etmeye ba\u015flad\u0131lar. Bir fikir vermi\u015f olmak i\u00e7ir\u0131 bu gruplardan belliba\u015fl\u0131lar\u0131n\u0131n adlar\u0131n\u0131 sayay\u0131m : a) Tesan\u00fct Grubu b) \u0130stikl\u00e2l Grubu c) M\u00fcdafaa-i Hukuk Z\u00fcmresi d) Halk Z\u00fcmresi e) Islahat Grubu Bu gruplardan ba\u015fka, isimsiz olarak \u00f6zel maksatl\u0131 baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar\u0131n da faaliyet halinde olduklar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yordu. 297 Efendiler, bu isimlerini sayd\u0131\u011f\u0131m gruplardan her biri, Meclis g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde disiplini sa\u011flamak ve oylar\u0131 birle\u015ftirmek maksad\u0131yla kurulmu\u015f olduklar\u0131 halde, varl\u0131klar\u0131 aksine g\u00f6steriyordu. Ger\u00e7ekten de, say\u0131lar\u0131 \u00e7ok, \u00fcyeleri s\u0131n\u0131rl\u0131 olan bu gruplar biribirleriyle yar\u0131\u015fmaya kalk\u0131\u015fm\u0131\u015flar ve biribirlerini dinlememek y\u00fcz\u00fcnden Meclis’te neredeys e bir karga\u015fa do\u011furmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Hele Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu Meclis’ten \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, yani Ocak 1921 sonlar\u0131nda Meclis \u00fcyelerinin ve ortaya \u00e7\u0131kan gruplar\u0131n, genellikle her konuda toplant\u0131ya kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011flaman\u0131n, bir kat daha g\u00fc\u00e7le\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Misak-\u0131 Mill\u00ee’nin tespit etti\u011fi ilkelerde, kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnce ve gaye birli\u011fi yer ald\u0131\u011f\u0131 halde, Te\u015f- kil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nun ortaya koydu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015flerde tam bir birlik sa\u011flanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu. Mevcut gruplar\u0131 birle\u015ftirmek veyahut mevcut gruplardan birini destekleyerek i\u015f g\u00f6rmek i\u00e7in, dolayl\u0131 olarak \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Ancak, bu yolla elde edilen sonu\u00e7lar\u0131n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olamad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. \u0130\u015fe do\u011frudan do\u011fruya benim el atmam zarur\u00ee olmaya ba\u015flad\u0131. Nihayet, Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Grubu ad\u0131yla bir grup kurulmas\u0131na karar verdim. Bu grup i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131m program\u0131n ba\u015f\u0131na bir ana madde koydum. Bu maddenin \u00f6z\u00fc iki noktadan ibaretti. Birinci nokta \u015fuydu : Grup, Misak-\u0131 Mill\u00ee ilkeleri \u00e7er\u00e7evesinde memleketin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve milletin istikl\u00e2lini sa\u011flayacak bar\u0131\u015f ve g\u00fcvenli\u011fin elde edilmesi i\u00e7in, milletin b\u00fct\u00fcn madd\u00ee ve manev\u00ee kuvvetlerini gereken hedeflere y\u00f6nelterek kullanacak, memleketin resm\u00ee ve \u00f6zel b\u00fct\u00fcn kurulu\u015f ve tesislerinin bu ana gayeye hizmet etmelerine \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

ANADOLU VE RUMEL\u0130 M\u00dcDAFAA-\u0130 HUKUK GRUBU’NUN KURULMASI<\/p>\n

\u0130kinci nokta : Grup, devlet ve milletin te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131 , Te\u015fkilat-\u0131 Esasi e Kanununun koydu\u011fu ilkeler \u00e7er\u00e7evesinde, s\u0131ras\u0131yla \u015fimdiden tespite ve haz\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. Efendiler, b\u00fct\u00fcn gruplar\u0131 ve Meclis \u00fcyelerinin \u00e7o\u011funu davet ederek,bu iki esas \u00fczerinde birle\u015fmelerini sa\u011flad\u0131m. \u0130\u015faret etti\u011fim bu ana maddeve bundan sonra Grup’un i\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc ile ilgili olan maddeler,10 May\u0131s 1921g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan toplant\u0131da kabul edildi. Grup Genel Kurulu’nca se\u00e7ildi\u011fimi\u00e7in, grubun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da \u00fczerime alm\u0131\u015ft\u0131m. Efendiler , memleket i\u00e7inde Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i HukukCemiyeti var oldu\u011fu gibi, onun, ayn\u0131 ad alt\u0131nda Meclis’te de bir siyas\u00eegrubu kurulmu\u015f oldu. \u0130stanbul’daki Meclisi Meb’usan’\u0131n yapmaktan \u00e7ekindi\u011fi i\u015f, ancak onlar\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131ndan 14 ay sonra Ankara’da yap\u0131lm\u0131\u015foldu. Bu grup, Birinci B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin devam etti\u011fi s\u00fcrece,h\u00fck\u00fbmetin g\u00f6rev yapmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilmi\u015ftir. Fakat, grup t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcndeki ana maddenin ifade etti\u011fi ilcinci noktay\u0131 manidar bulanlar oIdu. Bugibiler duygular\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamamakla birlikte, bu noktada toplanan anlamve gayenin ger\u00e7ekle\u015fmemesi i\u00e7in derhal faaliyete ge\u00e7mekte gecikmediler.Olamsuz faaliyet diye vas\u0131fland\u0131rabilece\u011fimiz bu t\u00fcrl\u00fc te\u015febb\u00fcsler, iki\u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kmaktayd\u0131. Birincisi, Grup’un i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcnceleri kar\u0131\u015ft\u0131rma ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclecekkonularda aleyhte bir durum yaratma \u015feklinde oluyordu.<\/p>\n

HOCA RA\u0130F EFEND\u0130 “MUHAFAZA-\u0130 MUKADDESAT CEM\u0130YET\u0130’N\u0130 KURUYOR \u0130kincisi, memleket i\u00e7inde ve yine te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z i\u00e7indeydi. Bu noktay\u0131 a\u00e7\u0131klayan en belirgin \u00f6rnek, Erzurum milletvekili Hoca Raif Efendi’nin ve baz\u0131 arkada\u015flar\u0131n\u0131n, grubun kurulmas\u0131ndan \u00f6nceve Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nun \u00e7\u0131kmas\u0131ndan hemen sonra giri\u015ftiklerite\u015febb\u00fcst\u00fcr. Arzu ederseniz bu konuda biraz bilgi vereyim: Hoca Raif Efendi ve arkada\u015flar\u0131, Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i HukukCemiyeti Erzurum Merkez Hey’eti’nin ad\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdiler.Muhafaza-i Mukaddesat Cemiyeti dediler. Mevcut cemiyet ilkelerininba\u015f\u0131na da, Hil\u00e2fet ve Saltanat makam\u0131n\u0131n ve devlet \u015feklinin oldu\u011fu gibib\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131 birtak\u0131m eklemeler yapm\u0131\u015flar ve bu te\u015febb\u00fcslerini \u00f6teki illere, \u00f6zellikle do\u011fu illerine de birtak\u0131m bildiriler g\u00f6ndererekyaymaya kalk\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Ben bu durumu \u00f6\u011frenir \u00f6\u011frenmez, Do\u011fu Cephesi Komutan\u0131 K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n dikkatini \u00e7ektim.Hoca Raif Efendi’yi ve arkada\u015flar\u0131n\u0131 uyararak bu t\u00fcrl\u00fc te\u015febb\u00fcslerden vazge\u00e7irmesini rica ettim. 298 Sar\u0131kam\u0131\u015f’ta bulunan K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa ile Erzurum’da bulunan Hoca Raif Efendi aras\u0131nda baz\u0131 yaz\u0131\u015fmalar olduktan sonra Raif Hoca, bizzat Pa\u015fa’n\u0131n kararg\u00e2h\u0131na gitmi\u015f, oradaMuhafaza-i Mukaddesat ad\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131ndaki sebepleri a\u00e7\u0131klarkendemi\u015f ki : “Maksat halifelik ve padi\u015fahl\u0131k haklar\u0131n\u0131 korumak, memleketin ve \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc ve gelecekteki hayat\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck uyu\u015fmazl\u0131k ve sak\u0131ncalar do\u011furacak olan Cumhuriyet idaresinden kesinliklesak\u0131nmakt\u0131r.” Hoca, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nde kurulan M\u00fcdafaa-iHukuk Grubu’nun hil\u00e2fet ve saltanat idaresini cumhuriyete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmemaksad\u0131 g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc hissedilmektedir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde bulunduktan sonra, bugibi te\u015febb\u00fcsleri tan\u0131makta mazur olduklar\u0131n\u0131 bildirmi\u015f.<\/p>\n

 <\/p>\n

KAZIM KARABEK\u0130R PA\u015eA, DEVLET \u015eEKL\u0130NDE TAR\u0130H\u0130 DE\u011e\u0130\u015e\u0130KL\u0130KLER YAPILACA\u011eI ZAMAN ASKER\u0130 VE S\u0130V\u0130L DEVLET ADAMLARININ GERE\u011e\u0130 G\u0130B\u0130 G\u00d6R\u00dc\u015eLER\u0130 ALINMALIDIR D\u0130YOR<\/p>\n

K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n bu bilgileri veren 11 Temmuz 1921 tarihli \u015fifreli telgraf\u0131nda,kendisi de ileri s\u00fcrd\u00fcg\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fler aras\u0131nda di\u011fer h\u00fckumet \u015fekli ile ilgili esaslar\u0131, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nce kabul edilen Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nun tespit etmi\u015foldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Halbuki bendeniz, bu kanun h\u00fck\u00fcmlerinin olsa olsa birparti program\u0131 halinde kalmas\u0131n\u0131, uygulamada ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etti\u011fim g\u00fc\u00e7l\u00fcklere kar\u015f\u0131daha yararl\u0131 buluyorum. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, b\u00f6lgenin \u00e7ok yak\u0131ndan tan\u0131yabildi\u011fim duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerine g\u00f6re k\u0131saca a\u00e7\u0131klamak isterim. Meclis’teTe\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nu desteklemek \u00fczere kurulan gruba girmi\u015folanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, yeni bir rejim de\u011fi\u015fikli\u011finde memleket mukadderat\u0131ndas\u00f6z sahibi olmak hevesinde g\u00f6r\u00fcnenlerdir. Halk aras\u0131nda, ancak k\u00fc\u00e7\u00fckbir grup yeni nitelikte te\u015fkil\u00e2t fikirlerini benimser. MilletvekillerininTe\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’na taraftarl\u0131klar\u0131 ancak \u015fahs\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015flerinden gelebilir. Devlet \u015feklinin bu b\u00fcy\u00fck ve tarih\u00ee de\u011fi\u015fiklik te\u015febb\u00fcslerinde,memleketin gelece\u011finden hep birlikte sorumlu olan asker\u00ee ve sivil devlet adamlar\u0131yla, M\u00fcdafaa-i Hukuk merkezlerinden gere\u011fi gibi g\u00f6r\u00fc\u015f al\u0131nmas\u0131 ve durumun ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir Meclis’te incelendikten sonra kararaba\u011flanmas\u0131 gerekir, d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim. Efendiler, kesin zaferden sonra \u0130kinci B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, Cumhuriyet’i il\u00e2n etti\u011fi zaman bile, K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, \u0130stanbulgazetelerine verdi\u011fi deme\u00e7te, \u00f6teden beri s\u00fcregelen duygular\u0131n\u0131 ve \u015fik\u00e2yetlerini “Cumhuriyet il\u00e2n\u0131n\u0131 bize sormad\u0131lar” \u015feklinde \u00f6zetlemekteydi. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, bu g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fckMillet Meclisi’nin millet taraf\u0131ndan ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkiler verilerek g\u00f6nderilmi\u015f \u00fcyelerden kurulu ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir meclis oldu\u011funu unutmu\u015f gibig\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. B\u00f6yle bir meclisin koydu\u011fu kanuna hem de Te\u015fkil\u00e2t-\u0131Esasiye Kanunu’na kar\u015f\u0131 bulundu\u011funu \u00eem\u00e2 ediyor. Daha garibi devlette\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesinde etkili olacak kararlar alabilmek i\u00e7in, asker\u00eeve sivil devlet adamlar\u0131n\u0131n ve M\u00fcdafaa-i Hukuk merkezlerinin g\u00f6r\u00fc\u015flerinin al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi inanc\u0131nda bulundu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, benim M\u00fcdafa-i Hukuk grubuyla olan ilgime de kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak : “Bendeniz z\u00e2t\u0131devletlerinin bu gibi siyas\u00ee partilere girmemesini \u00f6zellikle uygun bulmaktay\u0131m” dedikten sonra, benim tarafs\u0131z olarak kalmam\u0131 tavsiye ediyor. K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n bu telgraf\u0131na, 20 Temmuz1921’de cevap verdim. Biraz uzunca olan bu cevab\u0131n baz\u0131 hususlar\u0131 ayd\u0131nlatmaya yarayacak olan noktalar\u0131n\u0131 belirtmekle yetinece\u011fim. Cevab\u0131mda demi\u015ftim ki : “M\u00fcdafaa-i Hukuk Grubu, memleketin istikl\u00e2linitam olarak sa\u011flamak gibi k\u0131sa ve kesin bir maksatla kurulmu\u015ftur. Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nun uygulanma durumu da gayesi i\u00e7indedir. Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu, b\u00fct\u00fcn idare sistemini ve T\u00fcrkiyc H\u00fck\u00fbmeti’ninhukuk\u00ee durumunu g\u00f6steren ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve tam bir kanun olmay\u0131p, memleketin m\u00fclk\u00ee ve idar\u00ee te\u015fkil\u00e2t\u0131nda zaman\u0131n \u015fartlar\u0131n\u0131n gerektirdi\u011fi halk\u00e7\u0131l\u0131k ilkesini ifade eden bir kanundan ibarettir. Bu kanunda cumhuriyeti ifade eden bir \u015fey yoktur. Raif Efendi’ nin, saltanat \u015feklinin cumhuriyet\u00e7ili\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmek istendi\u011fi yolundaki d\u00fc\u015f\u00fcncesi, kuruntudur.” “Meclis’teki Grup merkezinde kendilerine \u00f6nemli i\u015fler verilen kimseler aras\u0131nda, ki\u015filikleri ve ge\u00e7mi\u015fteki davran\u0131\u015flar\u0131yla, ele\u015ftirilebileceklerin bulundu\u011fu yolundaki iddia ise, daha a\u00e7\u0131k bir ifade 299 ile, do\u011frulanmaya muhta\u00e7 bir durumdad\u0131r. Her i\u015fi, b\u00fct\u00fcn idar\u00ee kabiliyetleri ve \u015fahs\u00eefaziletleri ile m\u00fckemmel yeti\u015fmi\u015f adamlara vermek, pek de\u011ferli ve tatl\u0131bir dilek olmakla birlikte, kendi toplumumuz i\u00e7in de\u011fil, d\u00fcnyan\u0131n enileri gitmi\u015f milletleri i\u00e7in bile, her \u00e7evre, her b\u00f6lge ve her meslek sahibitaraf\u0131ndan sayg\u0131ya de\u011fer g\u00f6r\u00fclecek bu kadar \u00e7ok adam bulmak imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Hayal\u00ee ve ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ve iddialarla, memleketin kendisinedayanabilece\u011fi tek kuvveti ve te\u015fkil\u00e2t\u0131 y\u0131pratacak engellemelere ba\u015fvurmak, e\u011fer cahilce bir \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k de\u011filse, herhalde bir hainlik olarak kabuledilmelidir. Z\u00e2t\u0131devletlerince de bilinir ki, ilerleme yolunda giri\u015filecekher \u00f6nemli te\u015febb\u00fcs\u00fcn, kendine g\u00f6re \u00f6nemli sak\u0131ncalar\u0131 vard\u0131r. Bu sak\u0131ncalar\u0131n en alt d\u00fczeye indirilebilmesi i\u00e7in al\u0131nacak tedbir ve yap\u0131lacakgiri\u015fimlerde kusur etmemek gerekir.” Bundan sonra Efendiler, Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu yap\u0131l\u0131rken, sivil ve asker\u00ee devlet adamlar\u0131yla M\u00fcdafaa-i Hukuk merkezlerinin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini almak konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc de \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klad\u0131m : “Z\u00e2t\u0131devletlerince de bilindi\u011fi \u00fczere, bir h\u00fck\u00fbmet \u015feklinde ya\u015f\u0131yoruz ve onun b\u00fct\u00fcn \u015fartlar\u0131na uymak zorunday\u0131z. Kanunun, Meclis komisyonlar\u0131ndansonra, Genel Kurul’daki tart\u0131\u015fmalar\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kacak \u015fekli \u00fczerinde,uzaktan al\u0131nacak d\u00fc\u015f\u00fcncelerle etki yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 elbette kabul buyurulur.” K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa, Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nunyap\u0131lmas\u0131nda ni\u00e7in acele edildi\u011finin, bunun uygulanmas\u0131ndan do\u011facakg\u00fc\u00e7l\u00fcklerin, nas\u0131l giderilece\u011finin, hil\u00e2fet ve saltanat konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fcn ne oldu\u011funun a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 da istemi\u015fti. Bu noktalarla ilgilicevaplar\u0131mda demi\u015ftim ki : “Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nun yap\u0131lmas\u0131nda acelecilik say\u0131lan tutumun sebebi, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada ve memleketimizde belirmi\u015f olan halk\u00e7\u0131l\u0131k ak\u0131m\u0131n\u0131, sa\u011flam bir \u015fekilde tespit ederek, bukonuda ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc kat\u0131\u015fmalara yer vermemek; ayn\u0131 za\u0131nanda y\u00fczy\u0131llardan beri yetersiz kimseler elinde boyuna k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lan millethaklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in, bu haklar\u0131n as\u0131l sahibi olan millete de s\u00f6z hakk\u0131 tan\u0131mak ve bu y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcncenin geli\u015fmesi i\u00e7in bug\u00fcnk\u00fc ola\u011fan\u00fcst\u00fc\u015fartlardan yararlanmakt\u0131r. Kanunun ne dereceye kadar uygulanabilece\u011fini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in debu i\u015fle ugra\u015fmaya f\u0131rsat bulacaklar\u0131n azim ve irade yetene\u011fini hesabakatmak gerekir. Ortada hil\u00e2fet ve saltanat meselesi diye ba\u015fl\u0131ba\u015f\u0131na bir mesele yoktur. S\u00f6z konusu olan Padi\u015fah’\u0131n haklar\u0131d\u0131r. Onun belirlenmesi ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in son birka\u00e7 y\u00fczy\u0131l\u0131n tecr\u00fcbeler\u00ee ve devlet kavram\u0131ndakimillet haklar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek anIam\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r. Bu konuda \u015fimdilik tespit edilmi\u015f kesin bir kural\u0131m\u0131z yoktur.” K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa’n\u0131n, grup ba\u015fkan\u0131 olmay\u0131p tarafs\u0131z kalmakl\u0131\u011f\u0131m konusundaki teklifine verdi\u011fim cevapta da, \u015fu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcm : “\u0130stanbul’daki Meclis-i Meb’usan gibi birmeclisin ba\u015flcan\u0131 de\u011filim. B\u00f6yle bile olsa bir partiye ba\u011fl\u0131 olmak tabi\u00eedir. Halbuki, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin y\u00fcr\u00fctme yetkisi de bulundu\u011fundan, bir bak\u0131ma, h\u00fck\u00fbmet niteli\u011findeki bir meclisin ba\u015fkan\u0131 bulunmaktay\u0131m. Y\u00fcr\u00fctme yetkisi de bulunan bir ba\u015fkan i\u00e7in, \u00e7o\u011funluk partisinden olmak pek gereklidir. Buna g\u00f6re, geni\u015f bir programla ortaya at\u0131lm\u0131\u015f siyas\u0131 bir partinin ba\u015fkan\u0131 da olabilirim. B\u00fct\u00fcn kimli\u011fi\u0131nle kar\u0131\u015fm\u0131\u015f bulundu\u011fum Cemiyet’ten ayr\u0131lmakl\u0131\u011f\u0131m m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, o cemiyetten dogmu\u015f olan grup i\u00e7inde bulunmakl\u0131\u011f\u0131rn da zarur\u00eedir.Asl\u0131nda grup, hemen hemen Meclis Genel Kurulu’na lak\u0131n b\u00fcy\u00fck bir\u00e7o\u011funlu\u011fu i\u00e7ine almaktad\u0131r. D\u0131\u015far\u0131da kalanlar, Erzurum milletvekillerinden Cel\u00e2lettin Arif Bey ve H\u00fcseyin Avni Efendi ile birka\u00e7 benzeri davran\u0131\u015flar\u0131nda serbest kalmak isteyen birka\u00e7ki\u015fiden ibarettir…”<\/p>\n

\u0130ZZET VE SAL\u0130H PA\u015eA’LARIN \u0130STANBUL’DA S\u0130YAS\u0130 G\u00d6REV ALMAYACAKLARINA S\u00d6Z VERMELER\u0130 \u00dcZER\u0130NE, \u0130STANBUL’A D\u00d6NMELER\u0130NE \u0130Z\u0130N VER\u0130LD\u0130<\/p>\n

Efendiler, Ankara’da bulunan \u0130zzet ve SalihPa\u015fa’lar bir t\u00fcrl\u00fc Ankara’ya \u0131s\u0131namad\u0131lar. \u0130stanbul da ailelerinin yan\u0131na gitmelerine izin vermemiz i\u00e7in do\u011frudan dogruya veya dolayl\u0131 yoldan boyuna rica ediyorlar ve \u0130stanbul’a d\u00f6n\u00fc\u015flerinde, siyas\u00ee hi\u00e7bir g\u00f6rev almayacaklar\u0131na s\u00f6z veriyorlard\u0131. 300 1921 y\u0131l\u0131n\u0131n Mart ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda, \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n baz\u0131 i\u015fler i\u00e7in Ankara’va gelmi\u015f bulundu\u011fu bir s\u0131rada, Pa\u015fa’lar ricalar\u0131n\u0131 yenilediler. Bir g\u00fcn, \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n da kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Bakanlar Kurulu, toplant\u0131 halindeyken, Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa daireye gelerek haber g\u00f6ndermi\u015f ve \u0130smet Pa\u015fa kendisiyle g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130zzet Pa\u015fa, bizim teklifimiz \u00fczerine, \u0130stanbul’da g\u00f6rev almayaca\u011f\u0131na, uzun uzad\u0131ya a\u00e7\u0131klamalarla s\u00f6z ederek \u0130stanbul’da ailesinin yan\u0131na g\u00f6nderilmesii\u00e7in izin rica etmi\u015f; Salih Pa\u015fa’n\u0131n da ayn\u0131 \u015fekilde s\u00f6z vererek serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ricas\u0131nda bulundu\u011funu eklemi\u015f. \u0130smet Pa\u015fa. bu a\u00e7\u0131klamay\u0131 ve bu ricay\u0131 Bakanlar Kurulu’nagetirdi. Zaten varl\u0131klar\u0131n\u0131n mill\u00ee i\u015flerimizde yararl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, aksine Ankara’da bir y\u00fck bir a\u011f\u0131rl\u0131k olarak bulundulslar\u0131, \u00fcstelik baz\u0131 olumsuzak\u0131mlara da sebep olduklar\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f bulundu\u011fundan, Bakanlar Kurulu, bu pa\u015falar\u0131n \u0130stanbul’a d\u00f6nmelerinde bir sak\u0131nca g\u00f6rmedi. Fakat,ben, Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa ve arkada\u015f\u0131n\u0131n verdikleri s\u00f6zde ciddiyetve samimiyet olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0130stanbul’a d\u00f6nd\u00fckten sonra, mutlaka \u0130stanbulH\u00fck\u00fbmeti’nde g\u00f6rev ularak bizi tedirgir. etmekte devam edecekleri kanaatinde oldu\u011fumu s\u00f6yledim. Namuslar\u0131 \u00fczerine s\u00f6z veriyorlar dendi.Bu s\u00f6zlerini yaz\u0131l\u0131 ve imzal\u0131 olarak verirlerse m\u00fcsaade edilebilece\u011finis\u00f6yledim. \u0130smet Pa\u015fa, ba teklifimi yan\u0131m\u0131zdaki odada bekleyen\u0130zzet Pa\u015fa’ya bildirdi. \u0130zzet Pa\u015fa, derhal bir k\u00e2\u011f\u0131t kalem alarak kabineden \u00e7ekileceklerini, bir taah\u00fctn\u00e2me olarak yazm\u0131\u015f ve imzalam\u0131\u015f; e\u011fer yan\u0131lm\u0131yorsam Salih Pa\u015fa’ya da imzalatm\u0131\u015ft\u0131n. Ben, bu k\u0131sa taahh\u00fctn\u00e2meyi yeterli g\u00f6rmedim. Pa\u015fa’n\u0131n s\u00f6zl\u00fcanlatt\u0131\u011f\u0131 anlam ve geni\u015flikte de\u011fildi. Hemen, bunun bir aldatmaca oldu\u011funa arkada\u015flar\u0131n dikkatini \u00e7ekerek, “\u0130smet Pa\u015fa’ya a\u011f\u0131zdan anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 yazarak imza etsin” dedim. \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n a\u011f\u0131zdan bukadar a\u00e7\u0131klama yap\u0131p s\u00f6z verdikten sonra, ba\u015fka maksatla bir taahh\u00fctyazm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 tahmin edilmedi ve bu k\u0131sa taahh\u00fcd\u00fcn yeterli g\u00f6r\u00fclmesiistendi. \u0130\u015fte \u0130zzet ve Salih Pa\u015fa’lar b\u00f6yle aldatmaca bir belge ile\u0130stanbul’a gitmenin yolunu bulmu\u015flard\u0131r. A<\/p>\n

 <\/p>\n

HMET \u0130ZZET PA\u015eA T\u00dcRK M\u0130LLET\u0130NE H\u0130ZMET ETMEY\u0130 VAHDETT\u0130N’\u0130N H\u0130ZMET\u0130NDE OLMAYA TERC\u0130H EDEMED\u0130<\/p>\n

Efendiler, Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa, ekme\u011fi ve n\u00eemeti ile yeti\u015fti\u011fi T\u00fcrk milletinin i\u00e7inde kalarak, ona en ac\u0131 ve kara g\u00fcnlerinde hizmet etmeyi, Vahdettin’in hizmetinde olmaya tercih edememi\u015fti. D\u00fcrr\u00eez\u00e2de Esseyit Abdullah’\u0131n fetvas\u0131na ba\u011fl\u0131 kal\u0131p,sultan\u0131n emri d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmakla su\u00e7lanmaktan ve \u015feriat\u0131n h\u0131\u015fm\u0131na u\u011framaktan \u00e7ekindi. Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa’n\u0131n daha ba\u015fka marifetleri de olmu\u015ftur. Onlar\u0131 da bildireyim : Sava\u015f b\u00fct\u00fcn h\u0131z\u0131yla devam ederken ve milletin madd\u00ee ve manev\u00eekuwetlerini d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131na toplamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnlerde, T\u00fcrkmilletinin b\u00fcy\u00fck kuvvetleri ellerine verilmi\u015f olan kimselere de, yazd\u0131\u011f\u0131\u00f6zel mektuplarla \u00fcmitsizlik ve bezginlik verecek karamsarl\u0131klar\u0131n\u0131 a\u015f\u0131lamakta devam ediyordu. Benim, “D\u00fc\u015fman ordusunu mutlaka yenece\u011fiz,vatan\u0131 mutlaka kurtaraca\u011f\u0131z” s\u00f6zlerimle alay ederek, \u0130kinci \u0130n\u00f6n\u00fc’ndensonra yeniden do\u011fuya Sakarya’ya do\u011fru y\u00fcr\u00fcmekte olan Yunan ordusunun hareketini bir g\u00f6zda\u011f\u0131 gibi kullanarak ak\u0131l ve anlay\u0131\u015f dersi vermekten geri kalm\u0131yordu. Efendiler, ne gariptir ki, kendisini dev aynas\u0131nda g\u00f6ren bu kafan\u0131n,tuttu\u011fum yolun fel\u00e2ket do\u011furaca\u011f\u0131n\u0131 bi1diren bir mektubu, Sakarya’dad\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 taarruz ederek onu geri \u00e7ekilmeye mecbur etti\u011fimiz g\u00fcn,g\u00f6rev icab\u0131 bana g\u00f6sterilmi\u015fti. Bu mektup bizi \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7inde b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa, Yunan ordusunun Sakarya’dan en sonunda \u0130zmir K\u00f6rfezi’nden \u00e7ekildi\u011fini g\u00f6rd\u00fckten ve Lozan Bar\u0131\u015f Antia\u015fmas\u0131metnini okuduktan sonra, acaba bana yazd\u0131\u011f\u0131 6 Temmuz 192I tarihli telgraf\u0131ndaki \u015fu c\u00fcmleyi : “\u0130ddia buyurdu\u011funuz gibi gaflet i\u00e7in,de bulundu\u011fun\u0131u itiraf \u015f\u00f6yledursun, \u015fimdiki gibi siyas\u00ee olaylar\u0131 k\u0131l\u0131 k\u0131rk yararcas\u0131na de\u011ferlendirmi\u015foldu\u011fumu g\u00f6rmekle kendime, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015flerime g\u00fcvenim artm\u0131\u015ft\u0131r.”c\u00fcmlesini yeniden m\u0131r\u0131ldanm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r? Ben, buna da ihtimal veririm! Efendiler, \u0130zzet ve Salih Pa\u015fa’lar aylarca Ankara’da oturdular.Mill\u00ee ilkelerimizi kabul etmek \u015fart\u0131yla, kendilerine mill\u00ee hizmet ve g\u00f6revvermeye haz\u0131rd\u0131k. Yana\u015fmad\u0131ar. Bir defa olsun Millet Meclisi’nin 301 kap\u0131s\u0131ndan i\u00e7eri ayak atmad\u0131lar. Fakat herhalde T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 kanunlardan haberdar idiler. Bu kanunlar\u0131n h\u00fck\u00fcmlerini,MiIIet Meclisi’nin ve H\u00fck\u00fbmeti’nin \u0130stanbul’a kar\u015f\u0131 belirmi\u015f olan tutumunu pek\u00e2l\u00e2 biliyorlard\u0131. Bu kanunlara ve bilinen duruma ra\u011fmen, \u0130stanbul’da yeniden i\u015fba\u015f\u0131na ge\u00e7ip mill\u00ee varl\u0131\u011f\u0131n ve Mill\u00ee M\u00fccadele’nin de\u011ferini ve etkisini yok etmeye, d\u00fc\u015fmanlar\u0131n elinde oyuncak olan Vahdettin’in h\u00e2kimiyetini sa\u011flamaya b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na verilecek ger\u00e7ek anlam\u0131n ne oldu\u011funu ben s\u00f6ylemeyece\u011fim! Onu T\u00fcrk milletine ve T\u00fcrk milletinin bug\u00fcnk\u00fc ve yar\u0131nki ku\u015faklar\u0131na b\u0131rak\u0131n.<\/p>\n

 <\/p>\n

AZ\u0130Z M\u0130LLET\u0130ME TAVS\u0130YEM Efendiler, s\u0131ras\u0131 gelmi\u015fken, aziz milletime \u015funu tavsiye ederim ki, ba\u011fr\u0131nda yeti\u015ftirerek bas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnekadar \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131 adamlar\u0131n kan\u0131ndaki, vicdan\u0131ndaki \u00f6z cevheri \u00e7ok iyitahlil etmek dikkatinden bir an geri kalmas\u0131n!<\/p>\n

 <\/p>\n

SAKARYA MEYDAN MUHAREBES\u0130<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, olaylar\u0131 Saka\u0131ya Meydan Muharebesi’ne getirmek istiyorum. Fakat, bunun i\u00e7inm\u00fcsaade buyurursan\u0131z, ufak bir giri\u015f yapaca\u011f\u0131m. \u0130kinci \u0130n\u00f6n\u00fc Muharebesi’nden sonra, \u00fc\u00e7 ay kadar bir zaman ge\u00e7ti. Ondan sonra 10 Tenzmuz 1921tarihinde, Yunan ordusu yeniden cephemize genel taarruza. giri\u015fti. Butarihten \u00f6nceki g\u00fcnlerde taraflar\u0131n durumu \u015f\u00f6yleydi : B\u00eezim ordumuz, ba\u015fl\u0131ca Eski\u015fehir ve Eski\u015fehir’in kuzeybat\u0131s\u0131ndaki\u0130n\u00f6n\u00fc mevzileri ile K\u00fctahya – Alt\u0131nta\u015f dolaylar\u0131nda y\u0131\u011f\u0131nak yapm\u0131\u015ft\u0131. Afyonkarahisar dolaylar\u0131nda iki t\u00fcmenimiz vard\u0131. Geyve ve Menderes dolaylar\u0131nda da birer t\u00fcmenimiz bulunuyordu. Yunan ordusu da, Bursa’da bir, U\u015fak do\u011fusunda iki kolordusunutoplu olarak bulunduruyordu. Menderes’te de bir t\u00fcmeni vard\u0131. Yunanl\u0131lann bu taarruzu ile ba\u015flayan ve K\u00fctahya – Eski\u015fehir Muharebeleri ad\u0131yla an\u0131lan bir s\u0131ra muharebeler vard\u0131r. Bunlar on be\u015f g\u00fcns\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ordumuz 25 Temmuz 1921 ak\u015fam\u0131 b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131yla Sakarya’n\u0131n do\u011fusuna \u00e7ekilmi\u015fti. Ordumuzun \u00e7ekilmesini zarur\u00ee k\u0131lan sebeplerinba\u015fl\u0131cas\u0131na i\u015faret edeyim : \u0130kinci \u0130n\u00f6n\u00fc Muharebesi’nden sonra genel seferberlik yapm\u0131\u015f olanYunan ordusu, insan, t\u00fcfek, makineli t\u00fcfek ve top say\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ordumuzdan \u00f6nemli derecede \u00fcst\u00fcnd\u00fc. Temmuzda, Yunan ordusu taarruzage\u00e7ti\u011fi zaman mill\u00ee h\u00fck\u00fbmetin durumu ve Mill\u00ee M\u00fccadele’nin geli\u015fmesi,bizim genel seferberlik il\u00e2n ederek, milletin b\u00fct\u00fcn kaynak ve imk\u00e2nlar\u0131n\u0131,ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmeden d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda toplamaya daha elveri\u015flive yeterli g\u00f6r\u00fclmemi\u015fti. \u0130ki ordu aras\u0131ndaki kuvvet, vas\u0131ta ve \u015fartlar bak\u0131m\u0131ndan kendini g\u00f6steren nispetsizli\u011fin elle tutulur ba\u015fl\u0131ca sebebi budur.Bunun sonucu olarak, biz, daha t\u00fcmenlerimizin ta\u015f\u0131t ara\u00e7lar\u0131n\u0131 bile tamamlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan, bunlar\u0131n hareket g\u00fc\u00e7leri yoktu. Yunan milletinin b\u00fct\u00fcn kuwetiyle yapt\u0131\u011f\u0131 bu taarruz kar\u015f\u0131s\u0131nda, bizim askerlik bak\u0131m\u0131ndan as\u0131l g\u00f6revimiz, Mill\u00ee M\u00fccadele’nin ba\u015f\u0131ndan beri y\u00fcr\u00fctegeldi\u011fimizg\u00f6rev idi ki, o da, her Yunan taarruzu kar\u015f\u0131s\u0131nda kald\u0131k\u00e7a, bu taarruzudirenerek ve uygun hareketler yaparak durdurup etkisiz b\u0131rakmak ve yeniorduyu kurmak i\u00e7in zaman kazanmak \u015feklinde \u00f6zetlenebilir. Son d\u00fc\u015fmantaarruzu kar\u015f\u0131s\u0131nda da, bu asl\u00ee g\u00f6revi g\u00f6zden uzak tutmamak \u015fartt\u0131. Bud\u00fc\u015f\u00fcnceyle, 18 Temmuz 1921 tarihinde, \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n Eski\u015fehir’ing\u00fcnebat\u0131s\u0131nda, Karacahisar’da bulunan kararg\u00e2h\u0131na giderek, durumuyak\u0131ndan inceledikten sonra, \u0130smet Pa\u015fa’ya genel olarak \u015fu direktifivermi\u015ftim :”Orduyu, Eski\u015fehir’in kuzey ve g\u00fcneyinde toplad\u0131ktan sonra,d\u00fc\u015fman ordusuyla aram\u0131zda b\u00fcy\u00fck bir a\u00e7\u0131kl\u0131k b\u0131rakmak gerekir ki, orduyu derleyip toparlamak ve g\u00fc\u00e7lendirmek m\u00fcmk\u00fcn olabilsin. Bunun i\u00e7inSakarya’n\u0131n do\u011fusuna kadar \u00e7ekilmek yerindedir. D\u00fc\u015fman hi\u00e7 durmadantakip ederse, hareket \u00fcss\u00fcnden uzakla\u015facak ve yeniden menzil hatlar\u0131 kurmaya mecbur olacak; herhalde bekle\u0131nedi\u011fi bir\u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015facak; buna kar\u015f\u0131l\u0131k bizim ordumuz toplu bulunacak ve daha elveri\u015fli \u015fartlara sahip 302 olacakt\u0131r. Bu \u015fekildeki \u00e7ekili\u015fimizin en b\u00fcy\u00fck sak\u0131ncas\u0131, Eski\u015fehir gibi \u00f6nemli yerlerimizi ve bir\u00e7ok topraklar\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015fmana b\u0131rakmaktan dolay\u0131 kamuoyunda do\u011fabilecek manev\u00ee sars\u0131nt\u0131d\u0131r. Fakat k\u0131sazamanda elde edebilece\u011fimiz ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7larla, bu sak\u0131ncalar kendili\u011finden ortadan kalkacakt\u0131r. Askerli\u011fin gere\u011fini karars\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmedenuygulayal\u0131m. Ba\u015fka t\u00fcrden sak\u0131ncalara kar\u015f\u0131 koyabiliriz. ” ORDUNUN BA\u015eINA GE\u00c7MEM\u0130 \u0130STEYENLER Efendiler, ger\u00e7ekten de tahmin etti\u011fim manevi sak\u0131ncalar hemen kendini g\u00f6sterdi. \u0130lk duyarl\u0131k Meclis’te belirdi. \u00d6zellikle muhalifler, k\u00f6t\u00fcm’ser nutuklarla feryada ba\u015flad\u0131lar : En sonunda, Mersin Milletvekili Sal\u00e2hattin Bey, k\u00fcrs\u00fcden benim ad\u0131m\u0131 s\u00f6yleyerek : “Ordunun ba\u015f\u0131na ge\u00e7sin!” dedi. Bu teklifekat\u0131lanlar \u00e7o\u011faLd\u0131. Buna kar\u015f\u0131 olanlar da vard\u0131. Efendiler, bu g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n sebepleri \u00fczerinde biraz a\u00e7\u0131klamada bulunmak uygun olur. Bir defa, benim do\u011frudan do\u011fruya ordununba\u015f\u0131na ge\u00e7mem teklifinde bulunanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ve maksatlar\u0131n\u0131 ikiyeay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Benim ve benimle birlikte bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n o zamananlad\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re, birtak\u0131m kimseler, art\u0131k ordunun b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yenildi\u011fine,durumun iadesine imk\u00e2n kalmad\u0131\u011f\u0131na, bundan dolay\u0131 da d\u00e2v\u00e2n\u0131n, g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz mill\u00ee d\u00e2v\u00e2n\u0131n kaybedildi\u011fi yarg\u0131s\u0131na varm\u0131\u015flard\u0131. Bu sebeplerleduyduklar\u0131 \u00f6fke ve h\u0131nc\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 benden almak istiyorlard\u0131. \u0130stiyorlard\u0131ki, kendi zanlar\u0131na g\u00f6re bozguna u\u011fram\u0131\u015f ve bozgunu devam edecek olanordunun ba\u015f\u0131nda benim de \u015fahsiyetim bozguna u\u011fras\u0131n! Di\u011fer birtak\u0131mkimseler, diyebilirim ki \u00e7o\u011funluk, bana kar\u015f\u0131 duyduklar\u0131 g\u00fcven dolay\u0131s\u0131yla, samim\u00ee olarak ordunun ba\u015f\u0131na ge\u00e7memi arzu ediyorlard\u0131. \u015eimdilik komutanl\u0131\u011f\u0131 fiil\u00ee olarak \u00fczerime almam\u0131 sak\u0131ncal\u0131 g\u00f6renlerin de d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u015fuydu : Ordunun bundan sonraki herhangi bir sava\u015fta ba\u015far\u0131 kazanamay\u0131pyeniden geri \u00e7ekilmesi, uzak bir ihtimal de\u011fildir. Bu durumlarda ben,fiilen ordunun ba\u015f\u0131nda bulunursam, genel kanaate g\u00f6re son \u00fcmidin deyitirilmi\u015f oldu\u011fu gibi bir inan\u00e7 do\u011fabilir. Oysa, genel durum, daha sontedbir, son \u00e7are ve son kuvvetlerin feda edilmesini gerektirecek bir nitelikte de\u011fildir. Bundan dolay\u0131, kamuoyunda son \u00fcmidin korunabilmesii\u00e7in benim asker\u00ee harek\u00e2t\u0131 \u015fahsen y\u00fcr\u00fctme zaman\u0131m gelmemi\u015ftir.<\/p>\n

 <\/p>\n

BA\u015eKOMUTANLI\u011eI KABUL ED\u0130YORUM<\/p>\n

Ben, g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ve tart\u0131\u015fmalarla ortaya \u00e7\u0131kan bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri, gerekti\u011fi kadar g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutuyor ve inceliyordum. Son g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunanlar, mant\u0131\u011fa dayanan kuvvetli sebepler ileri s\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Samimiyetsiz isteklerde bulunanlar\u0131n yaygaralar\u0131, ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerime almam\u0131 i\u00e7tenlikle teklif edenlerde, derin ve kayg\u0131 verici etkiler yapmaya ba\u015flad\u0131. Benim fiilen ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerime almam, b\u00fct\u00fcn Meclis’te son \u00e7are ve son tedbir olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Meclis’in bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00e7abucak Meclis d\u0131\u015f\u0131nda da yay\u0131ld\u0131. Benim ses \u00e7\u0131karmay\u0131\u015f\u0131m ve komutay\u0131 fiilen \u00fczerime almaya yana\u015fmay\u0131\u015f\u0131m, adeta fel\u00e2ketin kesin ve yak\u0131n olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ve inanc\u0131n\u0131 yayg\u0131n bir duruma getirdi. Bunu anlar anlamaz derhal k\u00fcrs\u00fcye \u00e7\u0131kt\u0131m. Efendiler, bu anlatt\u0131\u011f\u0131m durum, 4 A\u011fustos 1921 g\u00fcn\u00fc bir gizli oturumda ge\u00e7iyordu. \u00dcyelerin bana kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdikleri yak\u0131nl\u0131k ve g\u00fcvene te\u015fekk\u00fcr ettikten sonra, Ba\u015fkanl\u0131k makam\u0131na \u015f\u00f6yle bir \u00f6nerge verdim : T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Y\u00fcce Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na Meclisin pek say\u0131n \u00fcyelerinin genel olarak beliren istek ve talepleri \u00fczerine, Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131 kabul ediyorum. Bu g\u00f6revi \u015fahsen \u00fczerime almaktan do\u011facak yararlar\u0131 azam\u00ce \u00e7abuklukla elde 303 edebilmek, ordunun madd\u00ee ve manev\u00ee g\u00fcc\u00fcn\u00fc en k\u0131sa zamanda art\u0131r\u0131p en y\u00fcksek seviyeye \u00e7\u0131karmak, sevk ve idaresini bir kat daha kuvvetlendirmek i\u00e7in, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin sahip oldu\u011fu yetkileri, fiilen kullanmak \u015fart\u0131yla \u00fczerime al\u0131yorum. \u00d6mr\u00fcm boyunca, mill\u00ee h\u00e2kimiyetin en sad\u0131k bir kulu oldu\u011fumu millete bir defa daha g\u00f6sterebilmek i\u00e7in, bu yetkinin \u00fc\u00e7 ay gibi k\u0131sa bir s\u00fcreyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ayr\u0131ca rica ederim. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal<\/p>\n

 <\/p>\n

BA\u015eKOMUTANLI\u011eIMA YAPILAN \u0130T\u0130RAZLAR<\/p>\n

Efendiler, bu \u00f6nergem, do\u011fruluktan yanaym\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnerek tekliflerde bulunanlar\u0131n gizli d\u00fc\u015f\u00fcncelerini a\u00e7\u0131\u011fa vurn\u0131alar\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Derhal itirazlar ba\u015flad\u0131. dediler. 0, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ninmanev\u00ee \u015fahsiyeti i\u00e7indedir. Ba\u015fkomutan Vekili denilmelidir. \u0130kinci olarak, “Meclis’in yetkilerini kullanmak gibi bir imtiyaz\u0131n verilmesi asla s\u00f6z konusu olamaz” d\u00fc\u015f\u00fcncesini ileri s\u00fcrd\u00fcler. Ben, padi\u015fah ve halifeler taraf\u0131ndan verilegelmi\u015f eski bir \u00fcnvan\u0131 tak\u0131namayaca\u011f\u0131m\u0131; yerine getirece\u011fim g\u00f6rev, fiilen ba\u015fkomutanl\u0131k oldu\u011funa g\u00f6re, bu \u00fcnvan\u0131 oldu\u011fu gibi vermekten ka\u00e7\u0131nman\u0131n yersizli\u011fini ileris\u00fcrerek g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcmde direndim. Durum, Meclis’in de\u011ferlendirdi\u011fi ve belirtti\u011fi gibi ola\u011fan\u00fcst\u00fc oldu\u011funa g\u00f6re, benim de alaca\u011f\u0131m kararlar\u0131n ve yapaca\u011f\u0131m i\u015flerin ola\u011fan\u00fcst\u00fc olmas\u0131 gerekece\u011fine \u015f\u00fcphe yoktu. D\u00fc\u015f\u00fcnceve kararlar\u0131m\u0131 \u00e7abuk ve sert bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fctmek ve uygulamak zarureti vard\u0131. H\u00fck\u00fbmetten ve Meclis’ten izin istemekle do\u011facak gecikmeleredurum elveri\u015fli olmayabilirdi. B\u00fct\u00fcn memleketi ve memleketin b\u00fct\u00fcnkaynaklar\u0131m\u0131 ilgilendiren emir ve tebli\u011flerim i\u00e7in, her i\u015fin ilgili bakan\u0131ndan veya Bakanlar Kurulu’ndan olur ve izin almak, benim yapaca\u011f\u0131mBa\u015fkomutanl\u0131ktan beklenen yararlar\u0131 sa\u011flayamazd\u0131. Onun i\u00e7in kay\u0131ts\u0131z ve\u015farts\u0131z emir verebilmeliydim. Bunun i\u00e7in de B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ninyetkisi benim ki\u015fili\u011fimde belirmeliydi. Bunu, ba\u015far\u0131 i\u00e7in zarur\u00ee g\u00f6r\u00fcyordum. Onun i\u00e7in bu noktada \u0131srar ettim. Sal\u00e2hattin Bey, Hul\u00fbsi Bey gibibirtak\u0131mmilletvekilleri, Meclis’in, kendi yetkisini bir ba\u015fkas\u0131na vermekle i\u015fleyemez duruma gelece\u011finden, milletten ald\u0131\u011f\u0131 vek\u00e2leti ba\u015fkas\u0131na devretme hakk\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve asl\u0131nda orduya komuta edecek bir kimseye Meclis’e aityetkilerin verilmesinin s\u00f6z konusu olamayaca\u011f\u0131n\u0131, buna gerek de olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirttiler. Meclis’in yetkisini kullanabilecek bir kimseye, milletvekillerinin \u015fahsen g\u00fcvenemeyecekleri ihtimalinden s\u00f6z edenler de oldu. Ben bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin i\u0131i\u00e7birine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmad\u0131m. Hepsini do\u011fru buldu\u011fumu belirttim. Meclis’in bu noktay\u0131 \u00e7ok dikkatle ve \u00f6nemle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcpincelemesini s\u00f6yledim. Yaln\u0131z, \u015fah\u0131slar\u0131ndan korkanlar\u0131n, tel\u00e2\u015flar\u0131na yerolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. 4 A\u011fustosta bu konu bir karara ba\u011flanamad\u0131. G\u00f6r\u00fc\u015fme, 5 A\u011fustos 1921 g\u00fcn\u00fc de devam etti. Bug\u00fcn baz\u0131 milletvekillerindeki karar s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n iki noktada topland\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Birincisi : Meclis’invarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n herhangi bir \u015fekilde i\u015f g\u00f6remez duruma getirilmesi; ikincisi de\u00fcyelerden herhangi biri i\u00e7in keyf\u00ee ve kanunsuz i\u015flem yap\u0131lmas\u0131… Bu \u015f\u00fcphe ve karars\u0131zl\u0131klar\u0131 giderecek \u015fekilde konu\u015ftuktan ve a\u00e7\u0131kIamalar yapt\u0131ktan sonra, yap\u0131lacak kanuna da bu hususlarla ilgili ba\u011flay\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmler konmas\u0131n\u0131n yerinde oldu\u011funu belirttim ve vermi\u015f oldu\u011fum \u00f6nergeyi buna g\u00f6re baz\u0131 maddeler haline getirerek bir tasar\u0131 \u015feklinde Meclis’e sundum. \u0130\u015fte bu tasar\u0131 maddeleri \u00fczerinde yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonunda, bana Ba\u015fkomutanl\u0131k \u00fcnvan\u0131n\u0131n verilmesiyle ilgili, 5 A\u011fustos192l tarihli kanun \u00e7\u0131kt\u0131. Bu kanunun ikinci maddesine g\u00f6re bana verilmi\u015folan yetki \u015fuydu : “Ba\u015fkomutan, ordunun madd\u00ee ve manev\u00ee g\u00fcc\u00fcn\u00fc b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rmak, sevk ve idaresini bir kat daha sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin bununla ilgili yetkisini Meclis ad\u0131na fiilen kullanabilir.” Bu maddeye g\u00f6re benim verece\u011fim emirler kanun olacakt\u0131. Efendiler, bu \u00fcnvan\u0131n verili\u015finden dolay\u0131, “Meclis’in bana kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdigi g\u00fcvene lay\u0131k oldugumu az zamanda ispatlamay\u0131 ba\u015faraca\u011f\u0131m”dedikten sonra, Meclis’ten baz\u0131 ricalarda bulundum : \u00d6rnek olarak, Mill\u00eeSavunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revlerini yapmakta olan 304 Fevzi Pa\u015fa Hazretleri’nin aln\u0131z Genelkurmay \u0131n i\u015fleri ileugra\u015fabilmesi i\u00e7in, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revinde bulunan Refet Pa\u015fa’n\u0131n Milli Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’na getirilmesi ve onun yerine bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n se\u00e7ilmesi gibi… \u00d6zellikle, Meclis’in ve Bakanlar Kurulu’nun i\u00e7eriye ve d\u0131\u015far\u0131ya kar\u015f\u0131s\u00fck\u00fbnet i\u00e7inde ve \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir durum ve g\u00f6ri.in\u00fc\u015fte kalmas\u0131n\u0131n \u00f6nemlioldu\u011funu, ufak tefek sebeplerle Bakanlar Kurulu’nu sarsman\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 arz ettim. Kanun teklifi, o gi.in a\u00e7\u0131k oturumda okundu. \u00d6ncelikle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc ve ad okunarak oyland\u0131. Oy birli\u011fiyle kabul edildi. Bu m\u00fcnasebetle yapt\u0131\u011f\u0131m k\u0131sa bir konu\u015fman\u0131n bir iki c\u00fcmlesini,tekrar etmeme m\u00fcsaade buyurman\u0131z\u0131 rica ederim. O c\u00fcmleler \u015funlard\u0131 : “Efendiler, zavall\u0131 \u0131nilletimizi esir etmek isteyen d\u00fc\u015fmanlar\u0131 mutlaka yenece\u011fimize olan g\u00fcven ve inanc\u0131m bir dakika olsun sars\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu dakikada, bu kesin i\u0131\u0131anc\u0131m\u0131 y\u00fcksek hey’etinize kar\u015f\u0131, b\u00fct\u00fcn millete kar\u015f\u0131 b\u00fct\u00fc\u0131n d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 il\u00e2n ederim.”<\/p>\n

 <\/p>\n

BA\u015eKOMUTANLI\u011eI F\u0130\u0130L\u0130 OLARAK \u00dcZER\u0130ME ALDIM<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131 fiil\u00ee olarak \u00fczerime ald\u0131ktan sonra birka\u00e7 g\u00fcn Ankara’da \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Genelkurmay Ba\u015fkar\u0131l\u0131\u011f\u0131’n\u0131n ve Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n b\u00fct\u00fcnkadrosu ile Ba\u015fkomutanl\u0131k kararg\u00e2h\u0131n\u0131 kurdum. Bu iki makam\u0131n ortak\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 Ba\u015fkomutanl\u0131kta uyumlu bir \u015fekilde birle\u015ftirmek; bundanba\u015fka orduyu ilgilendiren ve Ba\u015fkomutanl\u0131k yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc gereken\u00f6teki bakanl\u0131klara ait i\u015fleri y\u00fcr\u00fctebilmek i\u00e7in de yan\u0131mda k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00fcrokurdum. Ankara’daki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m, yaln\u0131z, ordunun insan ve ta\u015f\u0131t ara\u00e7lar\u0131bak\u0131m\u0131ndan g\u00fcc\u00fcn\u00fcn art\u0131r\u0131lmas\u0131, yiyecek ve giyece\u011finin sa\u011flan\u0131p d\u00fczenekonmas\u0131yla ilgili tedbirler almak ve haz\u0131rl\u0131klar yapmakla ge\u00e7ti. Bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim hususlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in ikig\u00fcn i\u00e7inde, 7, 8 A\u011fustos 1921 tarihlerinde, Tek\u00e2lif-i Milliye Emri ad\u0131alt\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m genel tebli\u011flerden her biri i\u00e7in k\u0131saca bilgi vereyim. Birsava\u015f\u0131n kazan\u0131lmas\u0131nda en k\u00fc\u00e7\u00fck \u015feylerin bile dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6sterebilmek i\u00e7in bunlar\u0131 bilginize sunmay\u0131 yararl\u0131 bulurum : 1 say\u0131l\u0131 emrimle heT il\u00e7ede bir Tek\u00e2lif-i Milliye Komisyonu kurdurdum. Bu komisyonlarca toplanan malzemenin, ordunun \u00e7e\u015fitlib\u00f6l\u00fcmlerine da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 \u015feklini d\u00fczenledim. 2 say\u0131l\u0131p emrime g\u00f6re, vatan\u0131n her ailesi birer kat \u00e7ama\u015f\u0131r, birer\u00e7ift \u00e7orap ve \u00e7ar\u0131k haz\u0131rlay\u0131p Tek\u00e2lif-i Milliye Komisyonu’na teslim edecekti. 3 say\u0131l\u0131 emrimle, t\u00fcccar\u0131n ve halk\u0131n elinde bulunan \u00e7ama\u015f\u0131rl\u0131kbez, amerikan, patiska, pamuk, y\u0131kanm\u0131\u015f ve y\u0131kanmam\u0131\u015f y\u00fcn ve tiftik,erkek elbisesi dikmeye yarayan her t\u00fcrl\u00fc k\u0131\u015fl\u0131k ve yazl\u0131k kuma\u015f, kal\u0131nbez, k\u00f6sele, vaketa, taban astarl\u0131\u011f\u0131 sar\u0131 ve siyah me\u015fin, sahtiyan,dikilmi\u015f ve dikilmemi\u015f \u00e7ar\u0131k, potin, demir kundura \u00e7ivisi, tel \u00e7ivi, kundura ve sara\u00e7 ipli\u011fi, nall\u0131k demir ve yap\u0131lm\u0131\u015f nal, m\u0131h, yem torbas\u0131, yular,belleme, kolan, ka\u015fa\u011f\u0131, gebre, semer ve urgan stoklar\u0131ndan y\u00fczde k\u0131rk\u0131na, bedeli sonradan \u00f6denmek \u00fczere el koydum. 4 say\u0131l\u0131 emrimle, eldeki bu\u011fday, saman, un, arpa, fasulye, bulgur,nohut, mercimek, kasapl\u0131k hayvan, \u015feker, gaz, pirin\u00e7, sabun, ya\u011f, tuz, zeytinya\u011f\u0131, \u00e7ay, mum stoklar\u0131ndan yine y\u00fczde k\u0131rk\u0131na, bedeli sonradan \u00f6denmek \u00fczere el koydum. 305 5 say\u0131l\u0131 emrimle, ordu ihtiyac\u0131 i\u00e7in al\u0131nan ta\u015f\u0131t ara\u00e7lar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda,halk\u0131n elinde kalan ta\u015f\u0131t ara\u00e7lar\u0131yla, y\u00fcz kilometrelik bir uzakl\u0131\u011fa kadar,ayda bir defa olmak \u00fczere, paras\u0131z asker\u00ee ula\u015f\u0131m yap\u0131lmas\u0131n\u0131 mecburtuttum. 6 Say\u0131l\u0131 emrimle, ordunun giyimine ve beslenmesine yarayan b\u00fct\u00fcn sahipsiz mallara el koydum. 7 say\u0131l\u0131 emrimle, halk\u0131n elinde bulunan sava\u015fta i\u015fe yarar b\u00fct\u00fcnsil\u00e2h ve ceph\u00e2nenin \u00fc\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde teslimini istedim. 8 say\u0131l\u0131 emirle, benzin, vakum, gres, makine, don, saat\u00e7i ve tabanya\u011flar\u0131, vazelin, otomobil ve kamyon l\u00e2sti\u011fi, solisyon, buji, so\u011fuk tutkal,Frans\u0131z tutkal\u0131, telefon makinesi, kablo, pil, \u00e7\u0131plak tel, yal\u0131tkan maddelerve bunlar t\u00fcr\u00fcnden malzeme ve asit s\u00fclfi,irik stoklar\u0131n\u0131n y\u00fczde k\u0131rk\u0131nael koydum. 9 say\u0131l\u0131 emirle demirci, marangoz, d\u00f6k\u00fcmc\u00fc, tesviyeci, sara\u00e7, ;arabac\u0131 esnaflar\u0131 ve imal\u00e2thaneleriyle, bu esnaf ve imal\u00e2thanelerin i\u015f \u00e7\u0131karabilme g\u00fc\u00e7leri ve kasatura, k\u0131l\u0131\u00e7, m\u0131zrak ve eyer yapabilecek ustalar\u0131nadlar\u0131yla birlikte say\u0131lar\u0131n\u0131 ve durumlar\u0131n\u0131 tespit ettirdim. 10 say\u0131l\u0131 emirle, halk\u0131n elinde bulunan d\u00f6rt tekerlekli yayl\u0131 araba,d\u00f6rt tekerlekli at ve \u00f6k\u00fcz arabalar\u0131yla, ka\u011fn\u0131 arabalar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn tak\u0131mve hayvanlar\u0131yla birIikte binek ve top\u00e7eker hayvanlar\u0131n\u0131n, kat\u0131r ve y\u00fckhayvanlar\u0131n\u0131n, deve ve e\u015fek say\u0131s\u0131n\u0131n y\u00fczde yirmisine el koydurdum. Efendiler, emirlerimin ve tebli\u011flerimin yerine getirilmesi i\u00e7in kurdu\u011fum \u0130stikl\u00e2l Mahkemeleri’ni Kastamonu, Samsun, Konya, Eskisehirb\u00f6lgelerine g\u00f6nderdim. Ankara’da da bir mahkeme bulundurdum.<\/p>\n

 <\/p>\n

M\u0130LL\u0130 VERG\u0130LER EMR\u0130<\/p>\n

Ondan sonra Efendiler, 12 A\u011fustos 1921 g\u00fcn\u00fc, Ge nelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Fevzi Pa\u015fa Hazretleriy’lebirlikte Polatl\u0131’ya cephe kararg\u00e2h\u0131na gittim. D\u00fc\u015fman ordusunun cephemize y\u00fcklenerek sol kanad\u0131m\u0131zdan ku\u015fataca\u011f\u0131 yarg\u0131s\u0131na varm\u0131\u015ft\u0131k. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe dayanarak tam bir cesaretle gerekli\u0131tedbirleri ald\u0131rd\u0131m ve yap\u0131lacak haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yapt\u0131rd\u0131m. Olaylar g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc do\u011frulad\u0131. D\u00fc\u015fman ordusu, 23 A\u011fustos 1921’de cidd\u00ee olarak cephemizodo\u011fru ilerlemeye ba\u015flad\u0131 ve taaruza ge\u00e7ti. Bir\u00e7ok kanl\u0131, bunal\u0131ml\u0131 safhalarve dalgalar oldu. D\u00fc\u015fman ordusunun \u00fcst\u00fcn gruplar\u0131, savunma hatt\u0131m\u0131z\u0131nbir\u00e7ok par\u00e7alar\u0131n\u0131 k\u0131rd\u0131lar. Bu ilerleyen d\u00fc\u015fman birliklerinin kar\u015f\u0131s\u0131nakuvvetlerimizi yeti\u015ftirdik. Meydan muharebesi y\u00fcz kilometrelik eephe \u00fczerinde oluyordu. Solkanad\u0131m\u0131z, Ankara’n\u0131n elli kilometre g\u00fcneyine kadar \u00e7ekilmi\u015fti. Ordumuzun y\u00f6n\u00fc bat\u0131ya iken g\u00fcneye d\u00f6nd\u00fc. Arkas\u0131 Ankara’ya iken kuzeye \u00e7evrildi. Cephenin y\u00f6n\u00fc de\u011fi\u015ftirilmi\u015f oldu. Bunda hi\u00e7bir sak\u0131nca g\u00f6rmedik.Savunma hatlar\u0131m\u0131z k\u0131s\u0131m k\u0131s\u0131m k\u0131r\u0131l\u0131yordu. Fakat k\u0131r\u0131lan her k\u0131sm\u0131nyerine en yak\u0131n bir yerde hemen yeni bir savunma hatt\u0131 kuruluyordu. Savunma hatt\u0131na \u00e7ok \u00fcmit ba\u011flamak ve onun k\u0131r\u0131lmas\u0131yla, ordunun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fii \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde \u00e7ok gerilere \u00e7ekilmek gerekti\u011fi teorisini \u00e7\u00fcr\u00fctmek i\u00e7inmemleket savunmas\u0131n\u0131 ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ifade etmeyi ve bu ifademde direnerek \u015fiddet g\u00f6stermeyi yararl\u0131 ve etkili buldum. Dedim ki :<\/p>\n

 <\/p>\n

CEPHE KARARGAHINA HARAEKET<\/p>\n

D\u00fc\u015fman ordusunun cephemize y\u00fcklenerek sol kanad\u0131m\u0131zdan ku\u015fataca\u011f\u0131 yarg\u0131s\u0131na varm\u0131\u015ft\u0131k. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe dayanarak tam bir cesaretle gereklitedbirleri ald\u0131rd\u0131m yap\u0131lacak haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yapt\u0131rd\u0131m. Olaylar g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc do\u011frulad\u0131. D\u00fc\u015fman ordusu, 23 A\u011fustos 1921’de cidd\u00ee olarak 306 cephemizedo\u011fru ilerlemeye ba\u015flad\u0131 ve taaruza ge\u00e7ti. Bir\u00e7ok kanl\u0131, bunal\u0131ml\u0131 safhalarve dalgalar oldu. D\u00fc\u015fman ordusunun \u00fcst\u00fcn gruplar\u0131, savunma hatt\u0131m\u0131z\u0131nbir\u00e7ok par\u00e7alar\u0131n\u0131 k\u0131rd\u0131lar. Bu ilerleyen d\u00fc\u015fman birliklerinin kar\u015f\u0131s\u0131nakuvvetlerimizi yeti\u015ftirdik. Meydan muharebesi y\u00fcz kilometrelik cephe \u00fczerinde oluyordu. Solkanad\u0131m\u0131z, Ankara’n\u0131n elli kilometre g\u00fcneyine kadar \u00e7ekilmi\u015fti. Ordumuzun y\u00f6n\u00fc bat\u0131ya iken g\u00fcneye d\u00f6nd\u00fc. Arkas\u0131 Ankara’ya iken kuzeye \u00e7evrildi. Cephenin y\u00f6n\u00fc de\u011fi\u015ftirilmi\u015f oldu. Bunda hi\u00e7bir sak\u0131nca g\u00f6rmedik.Savunma hatlar\u0131m\u0131z k\u0131s\u0131m k\u0131s\u0131m k\u0131r\u0131l\u0131yordu. Fakat k\u0131r\u0131lan her k\u0131sm\u0131nyerine en yak\u0131n bir yerde hemen yeni bir savunma hatt\u0131 kuruluyordu. Savunma hatt\u0131na \u00e7ok \u00fcmit ba\u011flamak ve onun k\u0131r\u0131lmas\u0131yla, ordunun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde \u00e7ok gerilere \u00e7ekilmek gerekti\u011fi teorisini \u00e7\u00fcr\u00fctmek i\u00e7inmemleket savunmas\u0131n\u0131 ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ifade etmeyi ve bu ifademde direnerek \u015fiddet g\u00f6stermeyi yararl\u0131 ve etkili buldum. Dedim ki :<\/p>\n

 <\/p>\n

SAVUNMA HATTI YOKTUR, SAVUNMAZ HATTI VARDIR<\/p>\n

Savunma hatt\u0131 yoktur, savunma sath\u0131 vard\u0131r. O sat\u0131h b\u00fct\u00fcn vatand\u0131r. Vatan\u0131n her kar\u0131\u015f topra\u011f\u0131 Vatanda\u015f\u0131n kan\u0131yla \u0131slanmad\u0131k\u00e7a terk olunamaz.Onun i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00fcy\u00fck her birlik bulundu\u011fu msvziden at\u0131labilir. Fakatk\u00fc\u00e7\u00fck b\u00fcy\u00fck her birlik, ilk durabildi\u011fi noktada yeniden d\u00fc\u015fmana cephekurup sava\u015fa devam eder. Yan\u0131ndaki birli\u011fin \u00e7ekilmeye mecbur oldu\u011funu g\u00f6ren birlikler ona t\u00e2bi olamaz. Bulundu\u011fu mevzide sonuna kadar dayanmaya ve kar\u015f\u0131 koymaya mecburdur. \u0130\u015fte ordumuzun her ferdi, bu sistem i\u00e7inde her ad\u0131mda en b\u00fcy\u00fckfedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stererek ve d\u00fc\u015fman\u0131n \u00fcst\u00fcn kuvvetlerini y\u0131prat\u0131p yokederek, sonunda onu, taarruzuna de\u0131ram g\u00fc\u00e7 ve kudretinden yoksun birduruma getirdi. Muharebe durumunun bu safhas\u0131n\u0131 sezer sezmez hemen \u00f6zelliklesa\u011f kanad\u0131m\u0131zla Sakarya \u0131rma\u011f\u0131 do\u011fusunda d\u00fc\u015fman ordusunun sol kanad\u0131na ve daha sonra cephenin \u00f6nemli yerlerinde kar\u015f\u0131 taarruza ge\u00e7tik.Yunan ordusu yenildi ve geri \u00e7ekilmeye mecbur oldu.13 Eyl\u00fcl 1921 g\u00fcn\u00fcSakarya \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n do\u011fusunda d\u00fc\u015fman ordusundan eser kalmad\u0131. B\u00f6ylece23 A\u011fustos g\u00fcn\u00fcnden 13 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fcne kadar, bu g\u00fcnler de dahil olmak\u00fczere, yirmi iki g\u00fcn yirmi iki gece aral\u0131ks\u0131z devam eden b\u00fcy\u00fck ve kanl\u0131Sakarya Meydan Muharebesi yeni T\u00fcrk devletinin tarihine, d\u00fcnyatarihinde pek az rastlanan b\u00fcy\u00fck bir meydan muharebesi \u00f6rne\u011fi kaydetti. Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, Ba\u015fkomutanl\u0131k g\u00f6revini fiilen \u00fczerime ald\u0131\u011f\u0131m zaman, Meclis’e ve millete mutlaka ba\u015faraca\u011f\u0131m\u0131z yolundaki kesininanc\u0131m\u0131 arz ve il\u00e2n etmekle ve bu inanc\u0131m\u0131, varl\u0131\u011f\u0131m\u0131n b\u00fct\u00fcn haysiyetiniortaya atarak ger\u00e7ekle\u015ftirmekle ilk manev\u00ee g\u00f6revimi yapm\u0131\u015f oldu\u011fumusan\u0131r\u0131m. Ondan sonra, \u00f6nemli madd\u00ee g\u00f6revlerim de vard\u0131. Onlardan biri,sava\u015f ve muharebe kar\u015f\u0131s\u0131nda millete ald\u0131rmaya mecbur oldu\u011fum durum idi.<\/p>\n

 <\/p>\n

B\u00dcT\u00dcN T\u00dcRK M\u0130LLET\u0130N\u0130 CEPHEDE BULUNAN ORDU KADAR, DUYGU,<\/p>\n

Bildi\u011finiz gibi sava\u015f ve muharebe demek; iki milletin, yaln\u0131z iki ordunun de\u011fil, iki milletin b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131yla b\u00fct\u00fcn madd\u00ee ve manev\u00ee kuvvetleriyle, biri biriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmesi ve biribiriyle vuru\u015fmas\u0131 demektir. Bunun i\u00e7indir ki,b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk milletini cephede bulunan ordu kadar duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve hareket bak\u0131m\u0131ndan sava\u015fla ilgilendirmeliydim. Yaln\u0131z d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131ndabulunanlar de\u011fil k\u00f6y\u00fcnde, evinde, tarlas\u0131nda bulunan herkes, milletinher ferdi sil\u00e2hla vuru\u015fan sava\u015f\u00e7\u0131 gibi kendini g\u00f6revli sayarak b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaln\u0131z m\u00fccadeleye verecekti. B\u00fct\u00fcn madd\u00ee ve manev\u00ee varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 vatan savunmas\u0131na vermekte a\u011f\u0131r davranan ve titizlik g\u00f6stermeyen milletler, sava\u015f ve muharebeyi ger\u00e7ekten g\u00f6ze alm\u0131\u015f ve ba\u015farabileceklerineinanm\u0131\u015f say\u0131lmazlar. 307 Gelecekteki harplerin tek ba\u015far\u0131 \u015fart\u0131 da en \u00e7ok bu arz etti\u011fimnoktaya ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r. Avrupa’n\u0131n askerlik bak\u0131m\u0131ndan ileri durumdaolan b\u00fcy\u00fck milletleri, daha \u015fimdiden bu tutumu kanun haline getirmeyeba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Biz, Ba\u015fkomutan oldu\u011fumuz zaman, Meclis’ten bir vatan\u0131savunma kanunu istemedik. Fakat, Meclis’ten ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z yetkiye dayanarak bu amac\u0131 kanun niteli\u011fi\u0131deki belirli emirlerle sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.Millet, bundan sonra, bug\u00fcne kadar olan tecri.ibeleri de dikkatle g\u00f6zdenge\u00e7irerek aziz vatana taarruzu imk\u00e2ns\u0131z k\u0131lan sebep ve \u015fartlan daha a\u00e7\u0131kve daha kesin olarak tespit eder.<\/p>\n

 <\/p>\n

B\u00dcY\u00dcK M\u0130LLET MECL\u0130S\u0130’NCE BANA “MARE\u015eAL” R\u00dcTBES\u0130YLE “GAZ\u0130” \u00dcNVANININ VER\u0130LMES\u0130<\/p>\n

Efendiler, di\u011fer bir g\u00f6revim de, ordu i\u00e7inde, muharebe saflar\u0131 aras\u0131nda bizzat muharebeye kat\u0131lmak ve sava\u015f\u0131 bizzat y\u00f6netmekti. Bunu da g\u00fcc\u00fcm\u00fcn yetti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, hatt\u00e2 bir kaza sonucu sol kaburga kemiklerimden birinin k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131mla en iyi \u015fekilde yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 san\u0131r\u0131m. Sakarya Muharebesi’nin sonuna kadar asker\u00ee bir r\u00fctbem yoktu. Ondan sonra, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nce bana Mare\u015fal r\u00fctbesiyle Gazi \u00fcnvan\u0131 verildi.Osmanl\u0131 Devleti’nin r\u00fctbesinin, yine o devlet taraf\u0131ndan geri al\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011funu biliyorsunuz.<\/p>\n

 <\/p>\n

FRANSIZ H\u00dcK\u00dcMET\u0130 \u0130LE YAPILAN G\u00d6R\u00dc\u015eMELER VE ANKARA ANTLA\u015eMASI Efendiler, Sakarya Zaferinden sonra, Bat\u0131 ile yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z olumlu ve verimli temas ve g\u00f6r\u00fc\u015fmeler Ankara antla\u015fmas\u0131 ile sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anla\u015fma Ankara’da, 20 Ekim 1921’de imza edilmi\u015ftir. Bu konuda \u00f6zet halinde bir bilgi vermek i\u00e7in, k\u0131sa bir a\u00e7\u0131klamada bulunay\u0131m : Bekir Sami Bey’in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki delegeler hey’etinin gitti\u011fi Londra Konferans\u0131’ndan sonra, bildi\u011finiz \u00fczere, \u0130kinci \u0130n\u00f6n\u00fc Zaferiyle sonu\u00e7lanan Yunan taarruzu geri p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Bir zaman i\u00e7in, asker\u00ee durum sakinle\u015fti. Rusya ile, Moskova Anla\u015fmas\u0131 imzalanm\u0131\u015f ve do\u011fudaki durumumuz a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanm\u0131\u015ft\u0131. \u0130til\u00e2f Devletleri’nden de mill\u00ee ilkelerimize sayg\u0131l\u0131 olabileceklerle anla\u015fman\u0131n yararl\u0131 olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekteydi. Adana, Antep ve dolaylar\u0131n\u0131 yabanc\u0131 i\u015fgalinden kurtarmak, bizce \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclmekteydi. \u00c7e\u015fitli sebeplerle, Suriye’den ba\u015fka, bu ad\u0131 ge\u00e7en illeri i\u015fgalleri alt\u0131nda bulunduran Frans\u0131zlar\u0131n da, bizimle anla\u015fma e\u011filiminde olduklar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Ger\u00e7i, Bekir Sami Bey’in, M\u00f6sy\u00f6 Briand (Briyan)’la yapt\u0131\u011f\u0131 fakat mill\u00ee olmayan anla\u015fma reddedilmi\u015f idiyse de, ne Frans\u0131zlar ne de biz \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye istekli de\u011fildik. Bu y\u00fczden her iki taraf biribiriyle g\u00f6r\u00fc\u015fme yollar\u0131n\u0131 aramaya ba\u015flad\u0131. Frans\u0131z h\u00fck\u00fbmeti, eski bakanlardan M\u00f6sy\u00f6 Franklin Bouillon (Franklen Buyon)’u \u00f6nce gayri resm\u00ee olarak Ankara’ya g\u00f6ndermi\u015fti. 9 Haziran 1921 tarihinde Ankara’ya gelen M\u00f6sy\u00f6 Franklin Bouillon ile D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Yusuf Kemal Bey ve Fevzi Pa\u015fa Hazretleri’nin de kat\u0131lmas\u0131yla, bizzat iki hafta s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapt\u0131m. Biribirimizi tan\u0131makla ge\u00e7en \u00f6zel bir bulu\u015fmadan sonra, 13 Haziran 1921 Pazartesi g\u00fcn\u00fc, Ankara istasyonundaki bana ait dairede yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ilk toplant\u0131da g\u00f6r\u00fc\u015fmelerimizin hareket noktas\u0131n\u0131 belirtmek gerekti\u011finden s\u00f6z ederek konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131k. Ben, bizim i\u00e7in hareket noktas\u0131n\u0131n Misak-\u0131 Mill\u00ee’de tespit edilen ilkeler oldu\u011funu ortaya att\u0131m. M\u00f6sy\u00f6 Franklin Bouillon, ilkeler \u00fczerindeki tart\u0131\u015fman\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fcklerini ileri s\u00fcrerek, Sevres Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n bir oldubitti olarak ortada bulundu\u011funu s\u00f6yledikten sonra, Londra’da Bekir Sami Bey’le M\u00f6sy\u00f6 Briand’\u0131n yapt\u0131klar\u0131 anla\u015fmay\u0131 temel alman\u0131n ve bu anla\u015fman\u0131n Misak-\u0131 Mill\u00ee’ye ayk\u0131r\u0131 olan noktalar\u0131 \u00fczerinde tart\u0131\u015fman\u0131n yerinde olaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savundu. Bu teklifinde hakl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in, Londra’ya giden delegelerimizin Misak-\u0131 Mill\u00ee’den s\u00f6z etmediklerini, Misak-\u0131 Mill\u00ee’nin ve Mill\u00ee M\u00fccadele’nin, de\u011fil Avrupa’da, daha \u0130stanbul’da bile de\u011feri anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yledi. 308 Ben verdi\u011fim cevaplarda dedim ki : “Eski Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’ndan yeni bir T\u00fcrk Devleti do\u011fmu\u015ftu. Bunu tan\u0131mak gerekir. Bu yeni T\u00fcrkiye, her ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet gibi haklar\u0131n\u0131 tan\u0131tacakt\u0131r. Sevres Antla\u015fmas\u0131 T\u00fcrk milleti i\u00e7in \u00f6ylesine u\u011fursuz bir idam kararn\u00e2mesidir ki onun bir dost a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131kmamas\u0131n\u0131 dileriz. Bu konu\u015fmam\u0131z s\u0131ras\u0131nda bile Sevres Antla\u015fmas\u0131n\u0131 a\u011fz\u0131ma almak istemem. Sevres Antla\u015fmas\u0131’n\u0131 kafas\u0131ndan \u00e7\u0131karmayan milletlerle g\u00fcven temeline dayanan ili\u015fkilere giri\u015femeyiz. Bize g\u00f6re b\u00f6yle bir antla\u015fma yoktur. Londra’ya giden delege hey’etimizin ba\u015fkan\u0131 e\u011fer bundan bahsetmemi\u015fse, verdi\u011fimiz talimat ve yetki \u00e7er\u00e7evesinde hareket etmemi\u015f demektir. Yanl\u0131\u015f i\u015f g\u00f6rm\u00fc\u015ftiir. Bu yanl\u0131\u015fl\u0131k y\u00fcz\u00fcnden Avrupa ve \u00f6zellikle Frans\u0131z kamuoyunda ters etkiler do\u011fdu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bekir Sami Bey’in gitti\u011fi yoldan hareket dersek, biz de ayn\u0131 yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015f oluruz. Avrupa’n\u0131n Misak-\u0131 Mill\u00ee’den haberdar olmamas\u0131na imk\u00e2n yoktur. Avrupa Misak-\u0131 Mill\u00ee deyimini \u00f6\u011frenmemi\u015f olabilir. Fakat, y\u0131llardan beri kan d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc g\u00f6ren Avrupa ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya, \u015fu kanl\u0131 m\u00fccadelelerin neden ileri geldi\u011fini elbette d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. \u0130stanbul’un Misak-\u0131 Mill\u00ee’den ve Mill\u00ee M\u00fccadele’den haberi olmad\u0131\u011f\u0131 yolundaki s\u00f6zler do\u011fru de\u011fildir. \u0130stanbul halk\u0131, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk milleti gibi, Mill\u00ee M\u00fccadele’yi bilmektedir ve ondan yanad\u0131r. Bu m\u00fccadeleyi bilmezlikten gelen ve ona kar\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcnen kimselerle bunlar\u0131n yardak\u00e7\u0131lar\u0131 azd\u0131r ve millet\u00e7e de tan\u0131nmaktad\u0131r.” Franklin Bouillon, Bekir Sami Bey’in kendisine verilen talimat ve yetki d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak hareket etmi\u015f oldu\u011fu yolundaki s\u00f6zlerim \u00fczerine dediler ki, “bunu a\u00e7\u0131klayabilir miyim?” S\u00f6zlerimi istedi\u011fi yerlere bildirip anlatabilece\u011fini s\u00f6yledim. M\u00f6sy\u00f6 Franklin Bouillon, Bekir Sami Bey’le yap\u0131lan anla\u015fmadan ayr\u0131lmamak i\u00e7in mazeret ileri s\u00fcrerken, Bekir Sami Bey’in bir Misak-\u0131 Mill\u00ee oldu\u011fundan ve onun s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamayaca\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmedi\u011fini, e\u011fer bundan s\u00f6z etmi\u015f olsayd\u0131, o zaman ona b\u00f6re g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcp gerekti\u011fi \u015fekilde hareket edilebilece\u011fini; ancak, \u015fimdi durumun g\u00fc\u00e7le\u015fti\u011fini tekrarlad\u0131. Bat\u0131daki kamuoyu, bu T\u00fcrkler, delegeleri vas\u0131tas\u0131yla bunu ni\u00e7in dile getirmemi\u015fler de \u015fimdi yeni veni meseleler \u00e7\u0131kar\u0131yorlar” diyeceklerdir. Nihayet, uzun g\u00f6r\u00fc\u015fme ve tart\u0131\u015fmalardan sonra, M\u00f6sy\u00f6 Franklin Bouillon, Misak-\u0131 Mill\u00ee’yi okuyup anlad\u0131ktan sonra yeniden g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere, toplant\u0131n\u0131n ertelenmesini teklif etti. Ondan sonra Misak-\u0131 Mill\u00ee’nin maddeleri ba\u015ftan sona kadar birer birer okunarak g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc ve tart\u0131\u015fmaya devam edildi. \u00dczerinde en \u00e7ok durulan nokta, kapit\u00fclasyonlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve istikl\u00e2limizin tam olarak sa\u011flanmas\u0131n\u0131 isteyen madde oldu. M\u00f6sy\u00f6 Franklin Bouillon, bu meselelerin incelenmesi ve \u00fczerinde durulmas\u0131 gerekti\u011fini bildirdi. Ben bu noktaya cevap verdim. S\u00f6ylediklerimin \u00f6zeti \u015fuydu : “Tam istiklal, bizim bug\u00fcn \u00fczerimize ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6revin can damar\u0131d\u0131r. Bu g\u00f6rev, b\u00fct\u00fcn millete ve tarihe kar\u015f\u0131 y\u00fcklenilmi\u015ftir. Bu g\u00f6revi y\u00fcklenirken, ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u015far\u0131labilece\u011fi \u00fczerinde hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. Fakat sonunda vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z kanaat ve inan\u00e7, bunda ba\u015far\u0131l\u0131 olabilece\u011fimizdir. Biz, b\u00f6yle i\u015fe ba\u015flam\u0131\u015f adamlar\u0131z. Bizden \u00f6ncekilerin yapt\u0131klar\u0131 yanl\u0131\u015fl\u0131klar y\u00fcz\u00fcnden, milletimiz s\u00f6zde var san\u0131lan istikl\u00e2line ger\u00e7ekte sahip de\u011fildi. \u015eimdiye kadar T\u00fcrkiye’yi medeniyet d\u00fcnyas\u0131nda kusurlu g\u00f6steren neler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirse, hep bu yanl\u0131\u015fl\u0131ktan ve bu yanl\u0131\u015fl\u0131\u011fa boyun e\u011fmekten ileri gelmektedir. Bu yanl\u0131\u015fl\u0131\u011fa boyun e\u011fmenin sonucu, mutlaka, memleket ve milletin b\u00fct\u00fcn haysiyetini ve b\u00fct\u00fcn ya\u015fama kabiliyetini kaybetmesine ve ondan yoksun kalmas\u0131na yal a\u00e7abiliriz. Biz, ya\u015famak isteyen, haysiyet ve \u015ferefiyle ya\u015famak isteyen bir milletiz. Bir yanl\u0131\u015fl\u0131\u011fa boyun e\u011fme y\u00fcz\u00fcnden bu vas\u0131flardan yoksun kalmaya katlanamay\u0131z. Ayd\u0131n olsun cahil olsun, istisnas\u0131z milletimizin b\u00fct\u00fcn fertleri, belki i\u015fin i\u00e7indeki g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc iyice kavramam\u0131\u015f olsalar bile, bug\u00fcn yaln\u0131z tek bir nokta etraf\u0131nda toplanm\u0131\u015f ve fakat sonuna kadar kan\u0131n\u0131 ak\u0131tmaya karar vermi\u015ftir. O nokta, istikl\u00e2limizin tam olarak kazan\u0131lmas\u0131 ve devam ettirilmesidir. Tam istikl\u00e2l demek, elbette, siyas\u00ee, mal\u00ee, iktisad\u00ee, adl\u00ee, asker\u00ee, k\u00fclt\u00fcrel v.b. her alanda tam bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa ve h\u00fcrriyete kavu\u015fmak demektir. Bu sayd\u0131klar\u0131m\u0131n herhangi birinde istikl\u00e2lden yoksun kalmak, millet ve memleketin ger\u00e7ek anlam\u0131yla b\u00fct\u00fcn istikl\u00e2linden yoksun kalmas\u0131 demektir. Biz, bunu elde etmeden bar\u0131\u015f ve huzura kavu\u015faca\u011f\u0131m\u0131z inanc\u0131nda de\u011filiz. \u015eekil ve usullere uyarak bar\u0131\u015f yapabiliriz, anla\u015fma yapabiliriz. Ancak, istikl\u00e2limizi tam olarak sa\u011flamayacak olan bu gibi bar\u0131\u015flar, uyu\u015fma ve anla\u015fmalarla, milletimiz hi\u00e7bir vakit varl\u0131\u011f\u0131na ve huzura kavu\u015famayacakt\u0131r. Belki de sil\u00e2hl\u0131 m\u00fccadelesini b\u0131rakarak, y\u0131k\u0131ma s\u00fcr\u00fcklenmeye raz\u0131 olacakt\u0131r. 309 E\u011fer milletimiz buna raz\u0131 olsayd\u0131, bunu kabul edebilecek yarat\u0131l\u0131\u015fta bulunsayd\u0131, iki y\u0131ldan beri m\u00fccadele etmeye hi\u00e7 de gerek kalmazd\u0131. Daha ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131n\u0131n ertesinde har ekete ge\u00e7memek olabilirdi. M\u00f6sy\u00f6 Franklin Bouillon, bu s\u00f6zlerim kar\u015f\u0131s\u0131nda, cidd\u00ee ve samim\u00ee olarak baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcrd\u00fc ve en sonunda da bunun zaman meselesi oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc belirtti. Efendiler, M\u00f6sy\u00f6 Franklin Bouillon ile \u00f6nemli ve ikinci derecede kalan sorunlar \u00fczerinde g\u00fcnlerce ve g\u00fcnlerce g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck. Sonu\u00e7 olarak biribirimizi, d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizle, duygular\u0131m\u0131zla ve tutumlar\u0131m\u0131zla anlayabildik san\u0131r\u0131m. Fakat Frans\u0131z H\u00fck\u00fbmetiyle T\u00fcrk Mill\u00ee H\u00fck\u00fbmeti aras\u0131nda, kesin anla\u015fma noktalar\u0131n\u0131n tespit edilebilmesi i\u00e7in biraz daha zaman ge\u00e7mesi zarur\u00ee oldu. Ne bekleniyordu? Belki de, T\u00fcrk mill\u00ee varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Birinci ve \u0130kinci \u0130n\u00f6n\u00fc Muharebesi’nden sonra daha b\u00fcy\u00fccek bir eserle ispatlanm\u0131\u015f olmas\u0131! . . Ger\u00e7ekten de, M\u00f6sy\u00f6 Franklin Bouillon’un kesin karara vararak imza etti\u011fi Ankara Anla\u015fmas\u0131, b\u00fcy\u00fck ve kanl\u0131 Sakarya Meydan Muhabe\u0131-esi’nden otuz yedi g\u00fcn sonra, arz etmi\u015f oldu\u011fum gibi, 20 Ekim 1921’de do\u011fmu\u015f olan bir belgedir. Bu anla\u015fma ile, siyas\u00ee, iktisad\u00ee, asker\u00ee v.b. hi\u00e7bir alanda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131m\u0131zdan hi\u00e7bir \u015fey feda etmeksizin, vatan topraklar\u0131m\u0131z\u0131n de\u011ferli par\u00e7alar\u0131n\u0131 i\u015fgalden kurtarm\u0131\u015f olduk. Bu anla\u015fma ile mill\u00ee davam\u0131z ilk defa olarak Bat\u0131 devletlerinden biri taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015f ve a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f oldu. M\u00f6sy\u00f6 Franklin Bouillon, bundan sonrada birka\u00e7 kere T\u00fcrkiye’ye gelmi\u015f, Ankara’da ilk g\u00fcnlerde aram\u0131zda kurulan dostluk duygular\u0131n\u0131 belirtme yollar\u0131 aram\u0131\u015ft\u0131r. PONTUS MESELES\u0130 Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, genel konu\u015fmam\u0131n ba\u015f\u0131nda bir Pontus meselesinden s\u00f6z etmi\u015ftim. Bu mesele belgeleriyle herkes\u00e7e bilinmektedir. Ancak, bizi de \u00e7ok u\u011fra\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan, burada, onunla ilgili baz\u0131 noktalara dokunaca\u011f\u0131m. 1840 y\u0131l\u0131ndan beri; yani \u00fc\u00e7 \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131ldan beri, Anadolu’nunRize’den \u0130stanbul Bo\u011faz\u0131’na kadar uzanan Karadeniz b\u00f6lgesinde, eskiYunanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n diriltilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan bir Rum toplulu\u011fu vard\u0131. Amerikal\u0131Rum g\u00f6\u00e7menlerden Rahip Klematios ad\u0131nda biri, ilk Pontustoplant\u0131 yerini \u015fimdi halk\u0131n Manast\u0131r dedi\u011fi bir tepede \u0130nebolu’da kurmu\u015ftu. Bu te\u015fkil\u00e2ta ba\u011fl\u0131 olanlar, zaman zaman biribiri\u0131lden ayr\u0131 e\u015fk\u0131ya\u00e7eteleri kurarak faaliyet g\u00f6steriyorlard\u0131. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131ndada, d\u0131\u015far\u0131dan g\u00f6nderilip da\u011f\u0131t\u0131lan sil\u00e2h, ceph\u00e2ne, bomba ve makineli t\u00fcfeklerle, Samsun, \u00c7ar\u015famba, Bafra ve Erbaa Rum k\u00f6yleri sanki bir sil\u00e2hdeposu durumuna gelmi\u015fti. Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131ndan sonra, b\u00fct\u00fcn Rumlar Yunanl\u0131l\u0131k mill\u00ee davas\u0131 ile her tarafta \u015f\u0131mard\u0131\u011f\u0131 gibi, Ethniki Hetairia (Etniki Eterya) Cemiyeti’nin propagandac\u0131lar\u0131 ile Merzifon’daki Amerikan kurulu\u015flar\u0131n\u0131nmanev\u00ee destekleri ile e\u011fit\u00fcp yeti\u015ftirilen, madd\u00ee bak\u0131mdan da yabanc\u0131h\u00fck\u00fbmetlerin sil\u00e2hlar\u0131yla g\u00fc\u00e7lendirilip cesaret verilen bu b\u00f6lgedeki Rumlar da, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Pontus h\u00fck\u00fbmeti kurma emeline d\u00fc\u015ft\u00fc. Bu maksatlagenel bir ayaklanma haz\u0131rlad\u0131lar. Da\u011flara \u00e7ekildiler; Amasya, Samsun vedolaylar\u0131 Rum Metropolit’i Yermanos’ un idaresinde d\u00fczenli birprogramla \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Bir yandan da, Samsun’daki Rum komitecilerinin ba\u015fkan\u0131 olan Reji Fabrikas\u0131 M\u00fcd\u00fcr\u00fc Tokomanidis,\u0130\u00e7 Anadolu ile haberle\u015fme sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Baz\u0131 yabanc\u0131 h\u00fck\u00fbmetler, Pontus h\u00fck\u00fbmetinin kurulmas\u0131 i\u00e7in yard\u0131mc\u0131 olacaklar\u0131na s\u00f6z verdiler. Samsun ve dolaylar\u0131ndaki Rum n\u00fcfusunu artt\u0131rmak i\u00e7in de, Rusya’daki Rum ve Ermenileri Batum’da toplad\u0131lar. Onlar\u0131, T\u00fcrk Kafkas ordular\u0131ndan al\u0131n\u0131p Batum’da depo edilen sil\u00e2hlarla donatarak, sahillerimize\u00e7\u0131karmaya ba\u015elad\u0131lar. \u00c7etecilik etmek \u00fczere, sahillerimize \u00e7\u0131kar\u0131labilecekbirka\u00e7 bin Rum’u Sohum’da Haralambos ad\u0131nda bir adam\u0131n ba\u015f\u0131na toplad\u0131lar. Batum’da toplananlar\u0131n da Haralambos’un etraf\u0131ndatoplananlara kat\u0131lmalar\u0131 sa\u011flan\u0131yordu. Bunlar, memleketimiz i\u00e7inde,Samsun’daki baz\u0131 yabanc\u0131 devlet temsilcileri taraf\u0131ndan korunuyor vesil\u00e2hland\u0131r\u0131l\u0131yordu. K\u0131y\u0131lar\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan bu \u00e7eteler, g\u00f6\u00e7menleri besleme maskesi alt\u0131nda, yabanc\u0131 h\u00fck\u00fbmetler taraf\u0131ndan yedirilip giydiriliyordu. Yabanc\u0131lar\u0131n K\u0131z\u0131lha\u00e7 hey’etleri aras\u0131nda gelen subaylar\u0131n da \u00f6rg\u00fct kurn\u0131ak, 310 \u00e7etelerin asker\u00ee \u00f6\u011fretim ve e\u011fitimi ile u\u011fra\u015fmak ve gelecekteki Pontus h\u00fck\u00fbmetinin temelini atmakla g\u00f6revlendirildikleri anla\u015f\u0131l\u0131yordu. 4 Mart 1919 tarihinde, \u0130stanbul’da Ponius ad\u0131yla yay\u0131nlanmayaba\u015flayan bir gazetenin ba\u015fmakalesinde Trabzon ilinde Rum cumhuriyetinin kurulmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmak maksad\u0131yla yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 il\u00e2n adilmi\u015fti. Yunanistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanma g\u00fcn\u00fcne rastlayan 7 Nisan1919 g\u00fcn\u00fc, her yerde ve \u00f6zellikle Samsun’da g\u00f6steriler yap\u0131ld\u0131. Yermanos’un k\u00fcstah\u00e7a davran\u0131\u015flar\u0131 Rumlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ve emellerini a\u00e7\u0131\u011favurdu. Bafra ve \u00c7ar\u015famba dolaylar\u0131ndaki yerli Rumlar, s\u0131k s\u0131k kiliselerdetoplan\u0131yor, \u00f6rg\u00fctlenmelerini ve donat\u0131mlar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131yorlard\u0131. 23 Ekim 1919tarihinde, Do\u011fu Trakya ve Pontus i\u00e7in merkez olarak \u0130stanbul kabul edilmi\u015fti. Venizelos, \u0130stanbul’un merkez olarak kabul edilme konusunun daha sonraki bir tarihe ertelenerek, bunun yerine Pontus h\u00fck\u00fbmetikurulmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesini ortaya atm\u0131\u015f ve \u0130stanbul Patrikhanesi’ne bunag\u00f6re talimat vermi\u015fti. Ayn\u0131 zamanda, \u0130stanbul’da gizli bir Yunan poliste\u015fkil\u00e2t\u0131 kurmakla g\u00f6revlendirilen Albay Alexandros Zimbrakakis taraf\u0131ndan Pontus jandarma te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131 d\u00fczene sokmak \u00fczereEiffel (Eyfel) adl\u0131 Yunan torpidosuyla, bir subaylar hey’eti de g\u00f6nderilmi\u015fti. T\u00fcrkiye’de bu t\u00fcrl\u00fc i\u015fler olurken Batum’da da 18 Aral\u0131k 1919’daPontus Rum H\u00fck\u00fbmeti ad\u0131yla bir h\u00fck\u00fbmet kurulmu\u015f ve te\u015fkil\u00e2tlanmayaba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.19 Temmuz 1920’de de Bat\u0131\u0131m’da, Karadeniz, Kafkas ve G\u00fcneyRusya Rumlar\u0131 taraf\u0131ndan Pontus meselesi ile ilgili bir kongre topland\u0131.Bu kongrenin raporu \u00fcyelerden biri vas\u0131tas\u0131yla \u0130stanbul’da Rum Patrikli\u011fi’ne g\u00f6nderildi. Pontus\u00e7ular 1920 y\u0131l\u0131n\u0131n sanlar\u0131na do\u011fru \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131b\u00fcsb\u00fct\u00fcn art\u0131rarak iyiden iyiye or taya \u00e7\u0131kt\u0131lar. Bizi, cidd\u00ee tedbir almayamecbur ettiler. Da\u011flarda kurulan Pontus te\u015fkil\u00e2t\u0131 \u015f\u00f6yleydi : a) Birtak\u0131m \u00e7eteba\u015flar\u0131r\u0131\u0131n emrinde sil\u00e2hl\u0131 ve sava\u015f\u00e7\u0131 kuvvetler, b) Buular\u0131n beslenmesine hizmet eden \u00fcretici Pontus halk\u0131, c) Y\u00f6netim ve g\u00fcvenlik kuvvetleri ile \u015fehirlerden ve k\u00f6ylerden yiyecek sa\u011flamakla g\u00f6revli ula\u015ft\u0131rma kollar\u0131. \u00c7etelerin \u00e7al\u0131\u015fma b\u00f6lgeleri biribirinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Pontus e\u015fk\u0131yas\u0131n\u0131n kuvveti ba\u015flang\u0131\u00e7ta 6.000 – 7.000 sil\u00e2hl\u0131 idi. Daha sonra her taraftan kat\u0131lanlarla 25.000’e yakla\u015ft\u0131. Bu kuwet yeterli k\u00fc\u00e7\u00fck ‘birliklere ayr\u0131larak\u00e7e\u015fitli yerlerde bar\u0131n\u0131yordu. Pontus \u00e7etelerinin b\u00fct\u00fcn i\u015fleri, \u0130sl\u00e2m k\u00f6ylerini yakmak, M\u00fcsl\u00fcman halka kar\u015f\u0131 ak\u0131l ve hayale s\u0131\u011fmaz zul\u00fcmleryapmak, cinayetler i\u015flemek gibi kan i\u00e7ici bir s\u00fcr\u00fcn\u00fcn yapt\u0131klar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. Biz, Anadolu’ya \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz, T\u00fcrk halk\u0131n\u0131 dikkat ve uyan\u0131kl\u0131\u011fa davet ettik. Do\u011fabilecek tehlikelere kar\u015f\u0131 tedbirler almaya ba\u015flad\u0131k. Merkezi S\u0131vas’ta bulunan 3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu, yaln\u0131z, \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerdeg\u00f6z\u00fcken \u00e7eteleri takip ve ortadan kald\u0131rmakla u\u011fra\u015ft\u0131. Trabzon b\u00f6lgesinde dola\u015fan K\u00f6ro\u011flu ad\u0131ndaki Rum \u00e7etesiyle, Eftalidi \u00e7etesi ve \u00f6teki \u00e7eteler, merkezi Erzurum’da bulunan 15′ inci Kolordu taraf\u0131ndan takip edilerek ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131yordu. Bir taraftan da Pontus e\u015fk\u0131yas\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fcpdola\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerlerde, halk sil\u00e2hland\u0131r\u0131larak mill\u00ee te\u015fkil\u00e2t kuruldu.<\/p>\n

 <\/p>\n

ANADOLU’NUN ORTASINDA YEN\u0130DEN \u00c7IKAN B\u0130RAKIM \u0130\u00c7\u0130SYANLAR<\/p>\n

Efendiler, S\u0131vas’\u0131n kuzeyinde ve Yozgat’ta \u00e7\u0131kan ve Sizlerce de bilinen i\u00e7 isyan olaylar\u0131ndan ba\u015fka,1920 y\u0131l\u0131 sonlar\u0131nda, yeniden Anadolu’nun ortas\u0131nda, Ziletaraflar\u0131nda, K\u00fc\u00e7\u00fck A\u011fa, Deli Hac\u0131 Aynac\u0131 o\u011fullar\u0131,Erbaa yak\u0131nlar\u0131nda Kara N\u00e2z\u0131m, \u00c7opur Yusuf; ba\u015fka yerlerdeDeli Hasan, K\u00fc\u00e7\u00fck Hasan gibi birtak\u0131m serserilerle Yozgat\u00c7ay\u00f6z\u00fc \u00c7erkezlerinden kurulu \u00e7eteler;1921 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda da Ko\u00e7kiri a\u015firetinin beylerinden Haydar Bey; \u0130stanbul’da Seyit Abd\u00fclkadir’den ald\u0131\u011f\u0131 talimat 311 \u00fczerine Ali\u015fan ve akrabas\u0131ndan Naki, Ali\u015fir ve daha ba\u015fkalar\u0131 ile birlikte isyan hareketlerine ba\u015flad\u0131lar. Bir\u00e7okkuvvetimiz bir taraftan Pontus\u00e7ular\u0131 di\u011fer taraftan da bu \u00e2s\u00eeleri izleyiportadan kald\u0131rmakla u\u011fra\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

MERKEZ ORDUSUNUN KURULMASI VE NURETT\u0130N PA\u015eANIN KOMUTANLI\u011eA GE\u00c7MES\u0130<\/p>\n

Efendiler, hat\u0131rlars\u0131n\u0131z ki, Nurettin Pa\u015fa, Yunan ordusunun ilk defa taarruz eder gibi g\u00f6r\u00fcnmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, birtak\u0131m bo\u015f ve \u0131a\u0131ant\u0131ks\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnceler ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, kendisine g\u00f6rev verilmemi\u015f oldu\u011fundan, bir mektupla, bizimle \u00e7al\u0131\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131 bildirerek ve izin alar\u00e2k Ta\u015fk\u00f6pr\u00fc’ye gitmi\u015fti. O tarihten be\u015f ay sonra, baz\u0131kimseler,Nurettin Pa\u015fa ad\u0131na gerek Fevzi Pa\u015fa Hazretleri’ne gerek bana, kendisine bir g\u00f6rev verilirse, bunu ciddiyet ve samimiyetle yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek arac\u0131l\u0131k ettiler. Biz de Anadolu’nun orta kesiminde g\u00fcvenli\u011fi sa\u011fIamakla g\u00f6revli bulunan kuvvetlerimizi b\u00fcy\u00fccek bir komuta alt\u0131nda birle\u015ftirmekte yarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczden, 9 Aral\u0131k 1920’de, S\u0131vas’taki .3′ \u00fcnc\u00fc Kolordu’vu kald\u0131rarak, onun g\u00f6revir\u0131i yeni kurdugumuz Merkez Ordusu’na verdik. Bu ordunun kom\u0131\u0131tanl\u0131\u011f\u0131na da Nurettin Pa\u015fa’y\u0131getirdik. Nurettin Pa\u015fa, merkez b\u00f6lgesinde bir y\u0131la yak\u0131n g\u00f6rev yapt\u0131. Fakat milletvekillerinin, kendi yetkisi d\u0131\u015f\u0131na ta\u015farak baz\u0131 yurtta\u015flar\u0131n haklar\u0131na el uzatt\u0131\u011f\u0131 yolundaki \u015fik\u00e2yetleri ve \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’na soru \u00f6nergeleri vermeleri, Bakanl\u0131\u011f\u0131n da \u015fik\u00e2yetleri hakl\u0131 bulmas\u0131 \u00fczerine Meclis’in iste\u011fi ile Kas\u0131m 1921 ba\u015flar\u0131nda g\u00f6revden al\u0131nd\u0131. Meclis, Nurettin Pa\u015fa’n\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131na karar verdi. Bu durum benimle Bakanlar Kurulu aras\u0131nda da bir anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Fen, Nurettin Pa\u015fa i\u00e7in uygulanmas\u0131 istenen i\u015fleme kat\u0131lmad\u0131m. Fevzi Pa\u015fa Hazretleri de benim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme kat\u0131ld\u0131. \u0130kimizle Bakanlar Kurulu aras\u0131nda do\u011fan anla\u015fmazl\u0131k Meclis’\u00e7e \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc. Meclis’te Nurettin Pa\u015fa’y\u0131 savundum. Kendisi i\u00e7in a\u011f\u0131r bir i\u015flem uygulanmas\u0131n\u0131 \u00f6nledim. Nurettin Pa\u015fa’y\u0131 bundan sekiz ay kadar sonra, 1’ inci Ordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’nda g\u00f6rece\u011fiz<\/p>\n

 <\/p>\n

MALTA’DAN YEN\u0130 D\u00d6NEN BAYINDIRLIK BAKANI RAUF BEY’LE KARA VASIF BEY G\u00dcD\u00dcLEN ASKER\u0130 S\u0130YASET\u0130 \u00d6\u011eRENMEK \u0130ST\u0130YORLARDI<\/p>\n

Rauf Bey, 15 Kas\u0131m 1921’de Ankara’ya gelmi\u015fti. Rauf Bey’i, 17 Kas\u0131m 1921’de, bo\u015falan Bay\u0131nd\u0131rl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 na se\u00e7tirdik. Rauf Bey ‘den sonra Ankara’ya gelen Kara Vas\u0131f Bey’i de Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Grubu’nun Y\u00f6netim Kurulu \u00fcyeli\u011fine se\u00e7tirdim. Bu iki zat\u0131n birinden h\u00fck\u00fbmette di\u011ferinden grupta yararlanmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. \u00c7ok ge\u00e7medi, bir g\u00fcn RaufBey’in Bakanlar Kurulu’nda bir konunun a\u00e7\u0131klanrr\u0131as\u0131n\u0131 istedi\u011fi haberverildi. l\u0131yn\u0131 g\u00fcnde, Kara Vas\u0131f Bey’in de grup hey’etinde ayn\u0131 konuyu \u00f6\u011frenmek istedi\u011fi bildirildi. Bu iki zat\u0131n aralar\u0131nda \u00f6nceden kararla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131lan konu \u015fuydu : “G\u00fcd\u00fclen asker\u00ee politika nedir?” Busorudan nas\u0131l bir anlam \u00e7\u0131kar\u0131labilirdi? Neyi anlamak istiyorlard\u0131? Bizimy\u00fcr\u00fctmekte oldu\u011fumuz siyas\u00ee ve asker\u00ee politika belli olmu\u015ftu. \u0130stikl\u00e2limiz tam olarak sa\u011flan\u0131ncaya kadar, d\u00fc\u015fmanlarla vuru\u015fmak ve onlar\u0131 yenece\u011fimize olan kesin bir inan\u00e7la sava\u015fa devam etmek… \u0130\u015fte ortaya at\u0131lan soru ile demek isteniliyordu ki, ne olursa olsun muharebeye devametmekle sonu\u00e7 almak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? M\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 ihtimalini hesaba katarak daha \u015fimdiden daha ba\u015fka tedbir ve \u00e7arelere anlatmakistediklerine g\u00f6re siyas\u00ee \u00e7arelerdir ba\u015fvurarak i\u00e7inde bulundu\u011fumuztehlikeli duruma son vermek yerinde olmaz m\u0131? Elbette, ne Bakanlar Kurulu’nda ne de Grup Y\u00f6netim Kurulu’ndab\u00f6yle bir konunun g\u00f6r\u00fc\u015fme ve tart\u0131\u015fma konusu edilmesine m\u00fcsaade etmedim. Bunun \u00fczerine Rauf Bey Bakanl\u0131ktan, Kara Vas\u0131f Beyde Grup Y\u00f6netim Kurulu’ndan \u00e7ekildiler. 13 Ocak 1921 tarih\u0131nde Meclis’te Rauf Bey’in Istifas\u0131 okunurken, ayn\u0131 tarihli bir istifa yaz\u0131s\u0131 daha okunmu\u015ftu. Bu istifa yaz\u0131s\u0131, Milli Savunma Bakan\u0131 olan Refet Pa\u015fa’n\u0131nd\u0131. 312 Efendiler, Refet Pa\u015fa’n\u0131n istifa sebebini birka\u00e7 kelime ile a\u00e7\u0131klayay\u0131m : 4 Ocak 1922 g\u00fcn\u00fc, Meclis’in bu gizli oturumunda \u015f\u00f6yle bir konunun tart\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ba\u015fkomutanl\u0131k ve Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131Ankara’da oturuyormu\u015f. Cepheden uzak bulunuyormu\u015f. Bundan \u015fu sonu\u00e7\u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ki, benim hem Ba\u015fkomutan hem de Meclis Ba\u015fkan\u0131 olmam sak\u0131ncal\u0131 imi\u015f. Ordu i\u015fleri iyi gitmiyormu\u015f. Meclis bir sava\u015f komisyonu kurarak, ardunun durumunu incelemeliymi\u015f. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131, ayn\u0131zamanda Bakanlar Kurulu Ba\u015fkan\u0131 oldu\u011fundan, Genelkurmay i\u015fleri deiyi gitmiyormu\u015f. Fevzi Pa\u015fa Hazretleri yaln\u0131z Bakanlar Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’nda kals\u0131n, Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 iIe Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131birle\u015ftirilsinmi\u015f. Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131 olan Refet Pa\u015fa, bu tezi k\u00fcrs\u00fcden bizzat savunuyordu. Bu g\u00f6r\u00fc\u015flere \u015fu yolda cevap verdim :<\/p>\n

 <\/p>\n

BEN\u0130M \u015eAHSEN ANKARA’DAN UZAKLA\u015eMAM \u0130STEN\u0130YORDU<\/p>\n

Ba\u015fkomutanl\u0131k ve Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 pek yerinde olarak Ankara’y\u0131 kararg\u00e2h edinmi\u015ftir. G\u00f6revini en iyi bir \u015fekilde buradan y\u00fcr\u00fctmektedir. Gerekti\u011finde ne vakit nereye gidece\u011fine kendisi karar verir. Cephe ile bizzat u\u011fra\u015fan cephe komutan\u0131 vard\u0131r. Gereksiz yere, benim \u015fahsen Ankara’danuzakla\u015fmam\u0131 istemenin anlam\u0131 yoktur. Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile Mill\u00eeSavunma Bakanl\u0131\u011f\u0131, Ba\u015fkomutan\u0131n emri alt\u0131nda, Ba\u015fkomutanl\u0131k Kararg\u00e2h\u0131’n\u0131 olu\u015fturur. Ayn avr\u0131 de\u011fildir. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 olan FevziPa\u015fa Hazretleri’nin, Ankara’da bulunduk\u00e7a Bakanlar Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da yapmas\u0131, bug\u00fcn i\u00e7in bir zarurettir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, onun yoklu\u011funda,Refet Pa\u015fa ona vek\u00e2leten, Bakanlar Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini deyapm\u0131\u015ft\u0131. Ba\u015faramam\u0131\u015ft\u0131. Bakanlar Kurulu’nda kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ba\u015flad\u0131. Bakanlar toplanmaz oldular. Fevzi Pa\u015fa Hazretleri’nin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, bakanlar\u0131n \u015fik\u00e2yeti \u00fczerine oldu. Ordu ile ilgili olarak yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015flerin denetlenmesi i\u00e7in, Meclis’in bir komisyon kurmas\u0131n\u0131 sak\u0131ncal\u0131 g\u00f6rmem. Ancakbu komisyon benim ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m alt\u0131nda olur. Ger\u00e7ekten, bu komisyon, dedi\u011fim \u015fekilde kuruldu. Eski HarbiyeN\u00e2z\u0131n Cemal Pa\u015fa da komisyona \u00fcye olarak se\u00e7ildi. \u00d6teki hususlarda Refet Pa\u015fa ve di\u011ferlerinin g\u00f6r\u00fc\u015fleri benimsenmi\u015fti. \u0130\u015fte bundan dolay\u0131 istifaya haz\u0131rlanan Refet Pa\u015fa istifas\u0131n\u0131 Rauf Bey’inistifas\u0131yla ayn\u0131 g\u00fcnde vermi\u015f oluyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130K\u0130NC\u0130 GRUP KURULUYOR<\/p>\n

Efendiler, yeri d\u00fc\u015f\u00fcnce bilginize sunmu\u015ftum ki, Meclis’te kurdu\u011fumuz M\u00fcdafaa-i Hukuk Grubu,Meclis g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin iyi gitmesini ve Bakanlar Kurulu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131naksamadan yol almas\u0131n\u0131 sa\u011flama bak\u0131m\u0131ndan sonuna kadar yard\u0131mc\u0131 oIdu. Fakat bir taraftan da muhalif duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncede olanlar, her g\u00fcnbiraz daha taraftar bulduk\u00e7a, Grup’un \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131lar. Muhalefet d\u00fc\u015f\u00fcncesinin ana kayna\u011f\u0131, M\u00fcdafa-i Hukuk Grubu t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn temel maddesindeki ikinci noktayd\u0131. Yani h\u00fckumet kurulu\u015fununTe\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’na uygun olarak yap\u0131lmas\u0131 meselesi… Program\u0131n ilk maddesinin son f\u0131kras\u0131, duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerde tambir uvu\u015fma sa\u011flanmas\u0131na s\u00fcrekli bir engel olarak kald\u0131. Bu sebeple grupi\u00e7inde de g\u00f6r\u00fc\u015e aynl\u0131klar\u0131 ve disiplinsizlik ba\u015fg\u00f6sterdi. Birtak\u0131m kimseler gruptan ayr\u0131ld\u0131. Aynlanlar d\u0131\u015far\u0131dakilerle birle\u015ferek grubu y\u0131kmaya\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Al\u0131nar\u0131 tedbirler buna engel oldu. Sonunda \u0130kinci Grupad\u0131yla yeni bir grup olu\u015ftu. Bu grubu olu\u015fturanlar, memleketteki Anadoluve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nden ayr\u0131lmad\u0131klar\u0131n\u0131, onun kongrelerde tespit edilen gayelerinin takip\u00e7isi bulunduklar\u0131n\u0131 iddia ediyorlard\u0131.\u0130kinci Gruba \u00f6nayak olanlar g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte Sal\u00e2hattin ve H\u00fcseyinAvni Bey’lerdi. Birinci derecede faaliyet g\u00f6steren ve k\u0131\u015fk\u0131rtanlar\u0131n iseRauf ve Kara Vas\u0131f Bey’ler oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yordu. 313 Bu grubun faal ve inat\u00e7\u0131 \u00fcyelerinden olan Samsun milletvekiliEmin Bey, son zamanlarda bir vesileyle Ankara’ya gelmi\u015fti. B\u00fct\u00fcnger\u00e7ekleri anlam\u0131\u015ft\u0131; k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 ve bozguncular\u0131 l\u00e2netliyordu. Bu zat bana\u015funu anlatt\u0131 : Rauf Bey, \u0130kinci Grubu k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131yor ve a\u015f\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flaras\u00fcr\u00fckl\u00fcyormu\u015f… Emin Bey, Rauf Bey’e demi\u015f ki : Rauf Bey, \u015fu cevab\u0131 vermi\u015f : Efendiler, bildi\u011finiz \u00fczere, o zaman y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan kanuna g\u00f6re,Bakanl\u0131klar i\u00e7in, ben Meclis’e aday g\u00f6sterirdim. Milletvekilleri g\u00f6sterdi\u011fim adaya olumlu veya olumsuz oy verirler yahut da \u00e7ekimser kal\u0131rlard\u0131.\u0130kinci Grup, benim adaylar\u0131m\u0131 dikkate almadan, kendi gruplar\u0131 ad\u0131na ortaya att\u0131klar\u0131 adaylara, kanuna ayk\u0131r\u0131 olarak oy vermek suretiyle, h\u00fck\u00fbmetin kurulmas\u0131n\u0131 engellemeye ba\u015flad\u0131lar. Efendiler, Meclis’te ordu aleyhine de bir hareket yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Diyorlard\u0131 ki, Sakarya Muharebesi’nden sonra aylar ge\u00e7ti\u011fi halde, ordu ni\u00e7intaarruza ge\u00e7miyor? Mutlaka taarruz etmelidir. Hi\u00e7 olmazsa s\u0131n\u0131rl\u0131, belirlibir cephede taar ruz yap\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, ordumuzun taarruz kabiliyeti olupolmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ls\u0131n’ Bu harekete kar\u015f\u0131 direndik. Maksad\u0131m\u0131z, b\u00fct\u00fcn haz\u0131rl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 tamamlayarak genel ve kesin sonuca g\u00f6t\u00fcr\u00fcc\u00fc bir taarruzyapmak oldu\u011fu i\u00e7in, s\u0131n\u0131rl\u0131 bir cephede taarruz g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc benimseyemezdik; bunda bir yarar yoktu. Muhaliflerde uyanan kanaat, ordumuzun taarruz g\u00fcc\u00fcn\u00fc kazanamayaca\u011f\u0131 noktas\u0131nda topland\u0131. Bunun \u00fczerine, ordunun taarruza ge\u00e7irilmesiyolundaki h\u00fccumlar\u0131n\u0131 durdurdular. H\u00fccum sistemini de\u011fi\u015ftirer ek ba\u015fka bir g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya att\u0131lar. Bu defa dediler ki, bizim as\u0131l d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131z Yunanl\u0131lar, Yunan ordusu de\u011fildir. Zaten Yunan ordusunu tamamen yenmi\u015folsak da i\u015f bununla bitmez. \u0130til\u00e2f Devletleri’ni, \u00f6zellikle \u0130ngilizleri sava\u015fla yenmek gerekir. Bunun i\u00e7in Yunan ordusuna kar\u015f\u0131 bir perde hatt\u0131 b\u0131rakmak, as\u0131l orduyu Irak’\u0131n kuzey s\u0131n\u0131r\u0131na y\u0131\u011f\u0131p, \u0130ngilizlere taarruz etmek gerekir. Davam\u0131z\u0131n sava\u015fla halledilmesi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimseniyorsa yap\u0131lacak i\u015f budur.<\/p>\n

 <\/p>\n

ORDU SAFLARINA KADAR YAYILAN BOZGUNCULUK TELK\u0130NLER\u0130<\/p>\n

Efendiler, bu kadar anlams\u0131z ve mant\u0131ks\u0131z olan d\u00fc \u015f\u00fcncelere iltifat etmedik. Bunun \u00fczerine muhaliflerin eleba\u015f\u0131lar\u0131 yeni bir propaganda \u00e7\u0131kard\u0131lar : Nereye gidiyoruz? Bizi kim nereye s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor? Me\u00e7hullere?.. Koskoca bir millet, belirsiz, karanl\u0131k hedeflere ak\u0131ls\u0131zca s\u00fcr\u00fcklenir mi? Bu propaganda, Meclis binas\u0131ndan, Ankara \u00e7evrelerinden ordusaflar\u0131na kadar yayd\u0131r\u0131ld\u0131. Orduya her vas\u0131ta ile bu bozguncu telkinleryap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Rauf Bey, s\u0131k s\u0131k gizlice diyordu ki : “Hi\u00e7 olmazsa ger\u00e7ek durumu bana s\u00f6yle, ordu ne durumdad\u0131r? Ger\u00e7ekten taarruz edemeyecek mi?” 4 Mart 1922 g\u00fcn\u00fc ak\u015fam\u0131, cepheyi tefti\u015f etmek \u00fczere, Ankara’danayr\u0131lmaya karar vermi\u015ftim. Dolay\u0131s\u0131vla, o g\u00fcn Meclis’teki gizli oturumda,baz\u0131 a\u00e7\u0131klamalarda ve ricalarda bulundum. Kendilerine anlatt\u0131m ki, Sakarya Meydan Muharebesi’nden sonra, d\u00fc\u015fman ordusunu Eski\u015fehir – Seyitgazi – Afyonkarahisar kesimine kadar kovalayan kuwetlerimiz, b\u00fct\u00fcn ordu olmay\u0131p yaln\u0131z s\u00fcvarilerimiz ve s\u00fcvari birliklerimize destek olmak \u00fczere ileri s\u00fcr\u00fclen baz\u0131 t\u00fcmenlerimizdi.<\/p>\n

 <\/p>\n

ORDUMUZUN KARARI TAARRUZDUR<\/p>\n

Ordumuzun karan taarruzdur. Ama bu taarruzu erteliyoruz. Sebebi, haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 iyice tamamlamaki\u00e7in biraz daha zaman gerekmektedir. Yar\u0131m haz\u0131rl\u0131kla, yar\u0131m tedbirle yap\u0131lacak taarruz, hi\u00e7 taarruz etmemekten \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. Bekleyi\u015fimizi,taarruz karanndan vazge\u00e7ti\u011fimiz veya bunu ba\u015farmaktan \u00fcmidimizi kesti\u011fimiz \u015feklinde anlamak ve yorumlamak yersizdir. Bundan sonra \u015eu g\u00f6r\u00fc\u015fleri dile getirdim : Osmanl\u0131lar, yapacaklar\u0131asker\u00ee harek\u00e2t\u0131n geni\u015fli\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde haz\u0131rl\u0131kl\u0131 ve tedbirli davranmad\u0131klanve daha \u00e7ok duygu ve h\u0131rslann\u0131n etkisi alt\u0131nda 314 hareket ettikleri i\u00e7in, Viyana’ya kadar gittikleri halde, geri \u00e7ekilmeye mecbur olmu\u015flard\u0131r. Ondan sonra Budape\u015fte’de de duramad\u0131lar, geri \u00e7ekildiler. Belgrat’ta da yenilerek geri \u00e7ekilmeye mecbur edildiler. Balkanlan terk ettiler. Rumeli’den \u00e7\u0131kard\u0131lar. Bize, i\u00e7inde daha d\u00fc\u015fman bulunan bu vatan\u0131 miras b\u0131rakt\u0131lar. Bu son vatan par\u00e7as\u0131n\u0131 kurtar\u0131rken olsun, h\u0131rslar\u0131m\u0131z\u0131, hislerimizibir yana b\u0131rakarak ihtiyatl\u0131 olal\u0131m. Kurtulu\u015f i\u00e7in… istikl\u00e2l i\u00e7in, enindesonunda d\u00fc\u015fmanla b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131m\u0131zla vuru\u015farak onu ye\u0131\u0131mekten ba\u015fkakarar ve \u00e7are yoktur ve olamaz. Sinir gev\u015fetici s\u00f6zlere, telkinlere \u00f6nem verilmemeli ve g\u00fcvenilmemelidir. Osmanl\u0131 y\u00f6netim ve siyasetinin yaratt\u0131\u011f\u0131 bu t\u00fcrl\u00fc zihniyetler reddedilmelidir. “Ordu ile, sava\u015fla, inatla bu i\u015fin i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz” \u015feklindeki d\u0131\u015f kaynakl\u0131 \u00f6\u011f\u00fctlere uymakla, bir vatan, bir millet istikl\u00e2li kurtulamaz. Tarih b\u00f6yle bir olay kaydetmemi\u015ftir. Bunun aksini d\u00fc\u015f\u00fcnerek hareket edeceklerin \u00e7ok ac\u0131 sonu\u00e7larla kar\u015f\u0131la\u015facaklar\u0131na \u015f\u00fcphe yoktur.T\u00fcrkiye i\u015fte bu yoldaki yanl\u0131\u015f yoktur. d\u00fc\u015f\u00fcncelere… yanl\u0131\u015f zihniyetlere sahip olanlar yuzunden her saat biraz daha gerilemi\u015f, biraz daha \u00e7\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fcr. Ne yaz\u0131k ki, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f yaln\u0131z madd\u0131 alanda olsayd\u0131, hi\u00e7bir \u00f6nemi yoktu. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki ahl\u00e2ki ve manev\u0131 de\u011ferleri de i\u00e7ine alm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki bu b\u00fcy\u00fck memleketi bu koca milleti da\u011f\u0131l\u0131p yok olman\u0131n u\u00e7urumuna s\u00fcr\u00fckleyen ba\u015fl\u0131ca sebep bu olmu\u015ftur. Efendiler, bilirsiniz ki, Meclis’te bu anlatt\u0131\u011f\u0131m d\u00f6nemde en \u00e7ok olumsuz ve karamsar rol oynayanlar, vaktiyle, T\u00fcrk milletinin kendi kendineba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 elde edemeyece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f olan kimselerd\u0131.\u015eunun bunun mandas\u0131n\u0131 istemekte direnenlerdi. Onun i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015flerime\u015funlar\u0131 da ekledim ve dedim ki : “Efendiler, madd\u0131 ve \u00f6zellikle manev\u00ee\u00e7\u00f6k\u00fc\u015f korku ile… g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fckle ba\u015flar.” G\u00fc\u00e7s\u00fcz ve korkak insanlar, herhangi bir fel\u00e2ket kar\u015f\u0131s\u0131nda millletin de uyu\u015fuklu\u011fa d\u00fc\u015fmesine ve \u00e7ekingen bir duruma gelmesine yol a\u00e7arlar.G\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck ve karars\u0131zl\u0131kta o kadar ileri giderler ki, \u00e2deta kendi kendilerine hakaret ederler. Derler ki, biz adam degiliz ve olamay\u0131z! Kendi kendimize adam olmam\u0131za imk\u00e2n oktur. Biz kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z olarak varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bir yabanc\u0131ya teslim edelim. Balkan Sava\u015f\u0131’ndan sonra milletin ve ozellikle ordunun ba\u015f\u0131nda bulunanlarda baska turlu , fakat yine ayn\u0131 zihniyeti beninimsemi\u015flerdi. T\u00fcrkiye’yi, b\u00f6yle yanl\u0131\u015f yollarda \u00e7\u00f6kme ve yok olma u\u00e7urumuna s\u00fcr\u00fckleyenlerin elinden kurtarmak l\u00e2z\u0131md\u0131r. Bunun i\u00e7in bulunmu\u015f bir ger\u00e7ek vard\u0131r. O ger\u00e7ek \u015fudur: T\u00fcrkiye’nin d\u00fc\u015f\u00fcnen kafalar\u0131n\u0131 yepyeni bir imanla do\u0131\u0131atmak. . . B\u00fct\u00fcn millete taptaze bir manevi g\u00fc\u00e7 vermek.<\/p>\n

 <\/p>\n

YETER\u0130NCE HAZIRLANMI\u015e OLMASI GEREKEN \u00dc\u00c7 VASITA, \u0130\u00c7 VE DI\u015e CEPHELER\u0130M\u0130Z<\/p>\n

\u015eimdi Efendiler, d\u00fc\u015fmana taarruz i\u00e7in verilmi\u015f olan kesin karar\u0131m\u0131z\u0131 uygulamaya ba\u015flamadan \u00f6nce, haz\u0131rlamak ve tamamlamak zorunda bulundu\u011fumuz sava\u015f vas\u0131talar\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu arz edeyim : Tam \u00fc\u00e7 vas\u0131tan\u0131n haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeterli oldu\u011funu g\u00f6rmek gere\u011fini duyuyorum. Birincisi, en \u00f6nemlisi ve as\u0131l olan\u0131 do\u011frudan do\u011fruya milletin kendisidir. Milletin varl\u0131\u011f\u0131 ve istikl\u00e2li i\u00e7in g\u00f6nl\u00fcnde, vicdan\u0131nda belirmi\u015f, geli\u015fmi\u015f olan istek ve emelleri\u0131\u0131 sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Millet, i\u00e7indeki bu iste\u011fi ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde ortaya koyarsa, bu istek ve emelinin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in ne kadar \u00e7ok azim ve iman g\u00f6sterirse, d\u00fc\u015fmanlara kar \u015f\u0131 ba\u015far\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir vas\u0131taya sahip oldu\u011fumuza ina n\u0131r\u0131m. \u0130kinci vas\u0131ta, milleti temsil eden Meclis’in mill\u00ee iste\u011fi ortaya koy makta ve bunun gereklerini inanarak uygulamakta g\u00f6sterece\u011fi kararl\u0131l\u0131k ve yi\u011fitliktir. Meclis, mill\u00ee iste\u011fi ne kadar b\u00fcy\u00fck bir dayan\u0131\u015fma ve birlik i\u00e7inde aksettirebilirse, d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck vas\u0131ta s\u0131na sahip oluruz : \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc vas\u0131ta, milletin sil\u00e2hl\u0131 evl\u00e2tlar\u0131ndan ibaret olup d\u00fc\u015fman kar \u015f\u0131s\u0131nda toplanm\u0131\u015f bulunan ordumuzdur. Efendiler, dedim, bu \u00fc\u00e7 vas\u0131ta veya g\u00fcc\u00fcn d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 olu\u015ftur du\u011fu cepheler iki \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Kolay anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u015f\u00f6yle di yeyim : \u0130\u00e7 ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki cephe. . . As\u0131l olan i\u00e7 cephedir. Bu cephe b\u00fct\u00fcn memleketin, b\u00fct\u00fcn milletin meydana getirdi\u011fi bir cephedir. G\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki 315 cephe, do\u011frudan do\u011fruya ordunun d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131ndaki sil\u00e2hl\u0131 cephe sidir. Bu cephe sars\u0131labilir, de\u011fi\u015febilir, yenilebilir. Fakat bu durum hi\u00e7 bir zaman bir memleketi, bir milleti yok edemez. \u00d6nemli olan, memle keti temelinden y\u0131kan, milleti esir ettiren i\u00e7 cephenin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Bu ger \u00e7e\u011fi bizden \u00e7ok daha iyi bilen d\u00fc\u015fmanlar, bu cephemizi y\u0131kmak i\u00e7in y\u00fcz y\u0131llarca \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar ve \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Bug\u00fcne kadar ba\u015far\u0131 da sa\u011fla m\u0131\u015flard\u0131r. Ger\u00e7ekten, kaleyi i\u00e7inden almakp d\u0131\u015f\u0131ndan zorlamaktan \u00e7ok kolayd\u0131r. Bu maksad\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in i\u00e7imize kadar sokulahilen boz guncu mikroplar\u0131n ve ajanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek yerindedir. Meclis’in zihniyeti, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve dun\u0131mu d\u00fc\u015fmana \u00fcmit verici ol mad\u0131k\u00e7a i\u00e7 ve d\u0131\u015f cephelerimizin yerinden oynamas\u0131na imk\u00e2n ve ihtimal yoktur. Meclis’te bir veya birka\u00e7 \u00fcyenin karamsarl\u0131k telkin eden s\u00f6zlerin den bile aleyhimizde yararlanma \u00e7areleri aranmakta oldu\u011funa \u015f\u00fcphe edil \u0131nemelidir. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n dosyalar\u0131 bununla ilgili belgelerle dolu dur. Kesinlikle arz ederim ki, istemeyerek de olsa, d\u00fc\u015fmanlara \u00fcmit ve recek en \u0131\u0131fak belirtilerden ka\u00e7\u0131n\u0131lmad\u0131k\u00e7a, mill\u00ee d\u00e2v\u00e2n\u0131n sonu\u00e7lanmas\u0131 gecikir. Efendiler, bu s\u00f6zlerden sonra, cephede bulunaca\u011f\u0131m s\u0131ralarda, or dunun duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00fczerinde \u00fcmitsizlik yaratacak a\u00e7\u0131k tart\u0131\u015fma lardan vazge\u00e7ilmesini Meclis’ten \u00f6zellikle rica ettim. Bu konu\u015fmamdan sonra, muhaliflerin de s\u00f6zlerini dinledim. Muhaliflerden biri, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ricalar\u0131m\u0131, emir veriyorum \u015feklinde yorumlad\u0131. Di\u011fer biri, Meclis’in duy gular\u0131ndaki temizlikten \u015f\u00fcphe etti\u011fimi ileri s\u00fcrd\u00fc. Bir ba\u015fkas\u0131 uygulama \u0131mkan\u0131 olmayan bir \u015fey yap\u0131lamaz; orduyu bozguna u\u011frat\u0131rs\u0131n efendim, dedi.<\/p>\n

 <\/p>\n

DO\u011eU CEPHES\u0130 KOMUTANI’NIN B\u0130R G\u00d6R\u00dc\u015e\u00dc<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, y\u00fcce hey’etinizi muhaliflerin s\u00f6zleriyte i\u015fgal etmek istemem. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bu s\u00f6zler bir ka\u00e7 ki\u015finin \u015fa\u015fk\u0131n ve cahil kafalar\u0131n\u0131n akislerindenba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. Genel Kurul, sundu\u011fum g\u00f6r\u00fc\u015fleri anlay\u0131\u015ela kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131. Yaln\u0131z, Do\u011fu Cephesi Komutan\u0131’n\u0131n bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne, be\u015f on g\u00fcndenberi veremedi\u011fim cevab\u0131, cepheye gitmeden \u00f6nce, o n\u00fcn yani 4 Mart 1922’de yazm\u0131\u015ft\u0131m. Onu bilginize sunaca\u011f\u0131m. Cevab\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, m\u00fcsaade buyurursan\u0131z, \u00f6nce gelen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc okuyal\u0131m : Ki\u015fiye \u00f6zel Ba\u015fkomutan Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne Y\u00f6netim i\u015flerimizin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ile ilgili tart\u0131\u015fmalar bize daha yeni ula\u015fmaktad\u0131r. Bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flanmas\u0131ndan sonraki se\u00e7imlerde bir\u00e7ok de\u011ferli kimselerinyerine birtak\u0131m muhafazak\u00e2rlar\u0131n toplanmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fimdiden al\u0131nacak tedbiripek \u00f6nemli sayar\u0131m. Mill\u00ee Meclis, de\u011ferli \u015fahsiyetlerden kurulmazsa, iki b\u00fcy\u00fcksak\u0131nca memleketi bug\u00fcnk\u00fc peri\u015fanl\u0131\u011f\u0131ndan kurtaramayacakt\u0131r. Birincisi, d\u00fc\u015f\u00fcncede yenilikler olmayacak. \u0130kincisi, en \u00f6nemli tasar\u0131lar herhangi bir duyguya kap\u0131larak tart\u0131\u015fmaya dahi l\u00fczum g\u00f6r\u00fclmeden reddediverilecektir. B\u00f6yle bir meclisekar\u015f\u0131, \u00fcyelerini b\u00fcy\u00fck uzmanlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ikinci bir meclisin bulunmas\u0131n\u0131yararl\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Bu ikinci meclis, Mill\u00ee Meclis’e y\u00f6n verece\u011fi ve onu ileriye g\u00f6t\u00fcrece\u011fi gibi, memleketin varl\u0131\u011f\u0131 ile ilgili kararlar Millet Meclisi’nde heyecanla redveya kabul edilse bile, bu meclisin uyarmas\u0131 ve yol g\u00f6stermesiyle karar\u0131r: de\u011fi\u015ftirilmesi ve zarar\u0131n \u00f6nlenmesi m\u00fcmk\u00fcn olur. Bu meclise “\u00c2yan” diyerek eskidevrin k\u00f6hne hayat\u0131n\u0131 hat\u0131rlamamak i\u00e7in “B\u00fcy\u00fck Uzmanlar Meclisi” denebilir veya daha uygun bir ad verilebilir. \u00dcyelerini birtak\u0131m kay\u0131t ve \u015fartlar alt\u0131nda,t\u0131pk\u0131 milletvekilleri se\u00e7iminde oldu\u011fu gibi millet se\u00e7ebilir. Bu \u00fcyeler i\u00e7in, herhangibir mesle\u011fin en y\u00fcksek \u00f6\u011frenimini g\u00f6rmek, T\u00fcrkiye H\u00fck\u00fcmeti’nin bakanh\u011f\u0131n\u0131, valili\u011fini veya ordu komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f olmak gibi \u00f6nemli \u015fartlar ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olaraktespit edilebilir. Konunun ayr\u0131nt\u0131lar\u0131, mevcut h\u00fcki\u0131met \u015fekillerinin de incelenmesiyle her t\u00fcrl\u00fc sak\u0131ncadan uzak olarak ortaya konabilir. <> kabul edilirse, her bakanl\u0131\u011f\u0131n \u015f\u00fbr\u00e2s\u0131 da bunlar aras\u0131ndan se\u00e7ilir. \u00d6rnek olarak, Asker\u00ee \u015e\u00fbra, Bay\u0131nd\u0131rl\u0131k \u015e\u00fcras\u0131 v.b. gibi. \u0130ki meclisin onay\u0131ndan ge\u00e7erekbir s\u00fcre i\u00e7in uygulann\u0131as\u0131 kabul edilecek olan herhangi bir programa sonuna kadar ba\u011fl\u0131 kalmak ve bunun y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinde, g\u00fcd\u00fclen hedef ve gayeden ayr\u0131lmamak i\u00e7in, bu \u015f\u00fbralann varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 pek gerekli say\u0131yorum. Aksi halde, bakanl\u0131klarda\u015fah\u0131slar de\u011fi\u015ftik\u00e7e, program ve bunu y\u00fcr\u00fctecek kimseler de az\u00e7ok de\u011fi\u015fmekten 316 kurtulamayacakt\u0131r. Bundan ba\u015fka, kabul edilen herhangi bir \u015fey, uzmanlar\u0131ncakabul edilmezse tenkide yol a\u00e7ar. Millet buna gerekti\u011fi gibi sar\u0131l\u0131nal\u0131d\u0131r. MilletMeclisi’nin, millet ad\u0131na bir \u015feyi red veya kabul ve kontrol hakk\u0131d\u0131r. Fakat, buba\u015fka, uzmanla\u015fm\u0131\u015f ki\u015filerin yapaca\u011f\u0131 ve bundan sonra kabul edilecek \u015fey deba\u015fka olur. Ola\u011fan \u015fartlara d\u00f6n\u00fclmesinden sonraki d\u0131trumlarla ilgili endi\u015fe veg\u00f6r\u00fc\u015flerimi arz ediyorum. Y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizin bildirilmesini istirham ederim. l9\/19.2.1922, say\u0131s\u0131zd\u0131r. K\u00e2z\u0131m Karabekir Do\u011fu Cephesi Komutan\u0131 \u00d6zel 4.3.1922 Do\u011fu Cephesi Komutan\u0131 K\u00e2z\u0131m Karabekir Pa\u015fa Hazretleri’ne \u0130lgi : 18\/19.2.1922 tarihli say\u0131s\u0131z \u015fifre. Memleketin genel idaresini eline alm\u0131\u015f tek y\u00fcce k\u0131\u0131vvet olan B\u00fcylik MilletMeclisi’nin alaca\u011f\u0131 kararlar\u0131n, uzmanlardan kurulu ba\u015fka bir meclis taraf\u0131ndanincelenmemesinden do\u011facak sak\u0131ncalarla ilgili y\u00fcksek g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz asl\u0131nda pek yerindedir. Ancak, ad\u0131 ve \u00fcnvan\u0131 “\u00c2yan” olmasa bile, Milletin b\u00fct\u00fcn hak ve yetkilerinikullanmak \u00fczere se\u00e7ilmi\u015f ve se\u00e7ilecek olan B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin temel kararlar\u0131n\u0131 di\u011fer bir meclisin kararlar\u0131yla ba\u011flamak, genel y\u00f6netimde takip etti\u011fimiz ilkelerin ruhuyla ba\u011fda\u015famayacakt\u0131r. Y\u00fcksek d\u00fc\u015f\u00fcncelerinize g\u00f6re, bu Uzmanlar Meclisi de milletvekilleri gibi millet\u00e7e se\u00e7ilirse, o zaman, ayn\u0131 kaynaktanayn\u0131 yetkiyi alm\u0131\u015f iki b\u00fcy\u00fck kuvvet, milletin genel y\u00f6netiminde s\u00f6z sahibi olacakdemektir. Bu da hukuk bak\u0131m\u0131ndan oldu\u011fu kadar uygulama bak\u0131m\u0131ndan da kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa yol a\u00e7an bir ikilik yaratacakt\u0131r. B\u00f6yle bir durumun do\u011furaca\u011f\u0131 dengesizli\u011fi gidermek i\u00e7in de milletin hayat ve haklar\u0131 \u00fczerinde etkili \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir kuvvetin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek gerekecektir. Benim d\u00fc\u015f\u00fcnceme g\u00f6re, akl\u0131n\u0131za gelen sak\u0131ncalar\u0131 giderecek tek \u00e7\u0131kar yol,Millet Meclisi \u00fcyelerinin de\u011ferli ve uzman ki\u015filerden se\u00e7ilmesini sa\u011fiamak; Meclis’in i\u00e7 te\u015fkilat\u0131nda, komisyonlar\u0131n kurulmas\u0131nda, Bakanlar Kurulu’nun se\u00e7ilmesinde ilim ve ihtisasa son derece \u00f6nem vermek hususlar\u0131ndan ibarettir. Ge\u00e7irdi\u011fimiz \u00e7ok ac\u0131 tecr\u00fcbelerin sonu\u00e7lar\u0131ndan do\u011fmu\u015f bulunan ve milletlerin idaresinileen do\u011fru bir yol, temel haklar bak\u0131m\u0131ndan da en be\u011fenilen bir \u015fekil demek olan\u015fimdiki idaremizin daha da g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve se\u00e7im i\u015flerinde uyan\u0131k davran\u0131lmas\u0131sayesinde bug\u00fcn i\u00e7in de gelecekteki geli\u015fmeler i\u00e7in de ba\u015far\u0131l\u0131 bir idare makinesikurulmu\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 bilgilerinize sunar\u0131m. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7E\u015e\u0130TL\u0130 DEVLETLERLE YAPILAN RESM\u0130 VE \u00d6ZEL TEMASLAR<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, 1921 y\u0131l\u0131 i\u00e7inde, \u00e7e\u015fitli devletlerle resm\u00ee ve \u00f6zel bir tak\u0131m temaslar kuruluyordu. T\u00fcrk – Rus temas ve ili\u015fkileri olumlu bir y\u00f6nde geli\u015fiyordu. Frans\u0131zlardan ba\u015fka, \u0130talyanlar ve \u0130ngilizlerle de temaslar kurulmu\u015ftu.1921 y\u0131l\u0131 Haziran\u0131nda yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmaya yol a\u00e7m\u0131\u015f bulunan birkonuyu a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m.13 Haziran 1921’de \u0130til\u00e2f Kuvvetleri Ba\u015fkomutan\u0131General H a r r i n g t o n’un yak\u0131nlar\u0131ndan oldu\u011funu s\u00f6yleyen Binba\u015f\u0131H e n r y ( Henri ) ve S t u r t o n ( \u015et\u00f6rton ) adlar\u0131ndaki iki subay motorla \u0130nebolu’ya geldiler. Bu subaylar, G e n e r a l H a r r i n g t o n (Harington) ad\u0131na \u015funlar\u0131 bildirdiler : Ben, bir torpido ile \u0130nebolu’dan \u0130stanbul’a H a r r i n g t o n ‘un Bo\u011fazi\u00e7i’ndeki yal\u0131s\u0131na gideyim. Orada generallebar\u0131\u015f esaslar\u0131 \u00fczerinde anla\u015fay\u0131m. Ayr\u0131ca, \u0130ngiltere’nin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131tam olarak kabul etti\u011fini, Yunal\u0131lar\u0131n topraklar\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131kar\u0131lacaklar\u0131n\u0131ve daha ba\u015fka konular \u00fczerinde de tart\u0131\u015fman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fler. Bu subaylara verilen cevapta, benim \u0130stanbul’a gitmeyece\u011fimve General H a r r i n g t o n ‘un \u0130nebolu’ya gelip o s\u0131rada orada bulunan R e f e t P a \u015f a ile g\u00f6r\u00fc\u015fmesinin uygun olaca\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir. 18 Haziran 1921 tarihli bir telgrafta \u0130stanbul’da H a m i t B e y’dengeldi. Bu telgrafta bildirilenler a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015f\u00f6yleydi : Burada resm\u00ee g\u00f6reviolan bir \u0130ngiliz, \u0130ngiltere’nin \u0130stanbul’daki en 317 b\u00fcy\u00fck makam\u0131 ad\u0131na bug\u00fcn bana ba\u015fvurarak hemen bir bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015fmeye haz\u0131r bulunduklar\u0131n\u0131, M u s t a f a K e m a l P a \u015f a H a z r e t l e r i ‘yle derhalili\u015fki kurmak istediklerini ve acele cevap beklediklerini size bildirmek\u00fczere arac\u0131 olmam\u0131 rica etti. H a m i t B e y’e verilen cevapta, g\u00f6r\u00fc\u015fmelere haz\u0131r oldu\u011fumuz bildirilmi\u015fti. 5 Temmuz 1921’de Zong\u0131\u0131ldak’a gelen bir \u0130ngiliz torpidosu G e n e r a l H a r r i n g t o n ‘dan bana bir mektup getirmi\u015fti. Terc\u00fcmesi Ankara’ya telgrafla bildirilen bu mektup \u015fuydu : Komutan H e n r y vas\u0131tas\u0131yla ald\u0131\u011f\u0131m habere g\u00f6re; siz, bana, bir askerin bir askerle g\u00f6r\u00fc\u015fmesi tarz\u0131nda baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler bildirmek iste\u011finde bulunuyorsunuz. B\u00f6yle oldu\u011fu takdirde, sizce uygun g\u00f6r\u00fclecek bir g\u00fcnde \u0130nebolu’da veya \u0130zmit’te sizinle bulu\u015fmak \u00fczere Ajax z\u0131rhl\u0131s\u0131yla gelmeme Britanya H\u00fck\u00fcmeti’nce izin verilmi\u015ftir. Arzu buyuruldu\u011fu takdirde, durum \u00fczerinde son derece a\u00e7\u0131k ve serbest olarak g\u00f6r\u00fc\u015fmelere haz\u0131r\u0131m. D\u00fc\u015f\u00fcncelerinizi dinlemek vebunlar\u0131 \u0130ngiliz H\u00fck\u00fcmeti’ne bildirmekle g\u00f6revliyim. \u0130ngiliz H\u00fck\u00fcmeti ad\u0131na ne g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapmak ne de konu\u015fmak i\u00e7in hi\u00e7 bir resmi yetkim yoktur. G\u00f6r\u00fc\u015fmenin \u0130ngiliz z\u0131rhl\u0131s\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Z\u0131rhl\u0131da, y\u00fcksek \u015fahs\u0131n\u0131z kendilerine lay\u0131k bir bi\u00e7imde kabul edilecektir. Karaya d\u00f6n\u00fc\u015flerine kadar tam bir h\u00fcrriyeti\u00e7inde bulunacaklard\u0131r. B\u00f6yle bir bulu\u015fma kabul edildi\u011fi takdirde, size uygun d\u00fc\u015fen tarih ve saatlerin bildirilmesini rica ederim. Bu mektupta yaz\u0131lanlara g\u00f6re, G e n e r a l H a r r i n g t o n iletemasa ge\u00e7mek ve g\u00f6r\u00fc\u015fmek isteyenin ben oldu\u011fum anla\u015f\u0131l\u0131yor. Halbuki,ger\u00e7ek b\u00f6yle de\u011fildir. Onun i\u00e7in G e n e r a 1 H a r r i n g t o n ‘a \u015fu cevab\u0131verdim : Zonguldak’a g\u00f6ndermi\u015f oldu\u011funuz mektubun terc\u00fcmesini, bug\u00fcn Ankara’yabildirdiler. Aram\u0131zda yap\u0131lacak g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin bir yanl\u0131\u015f anlama temeline dayand\u0131r\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki noktalara dikkatinizi \u00e7ekmeye mecburum. 13 Hazirantarihinde Binba\u015f\u0131 H e n r y ve arkada\u015flan \u0130nebolu’ya gelerek, z\u00e2t\u0131\u00e2l\u00eelerinin, Binba\u015f\u0131 H e n r y arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile R e f e t P a \u015f a ‘ ya teklif edilmi\u015f olan esaslar \u00fczerinde benimle g\u00f6r\u00fc\u015fmek istedi\u011finizi bildirmi\u015flerdir. Nitekim, bu noktalar Binba\u015f\u0131H e n r y taraf\u0131ndan size yaz\u0131lan ve imzal\u0131 bir sureti de bize b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olan mektupta bildirilmi\u015ftir. Aram\u0131zda do\u011frudan do\u011fruya yap\u0131lan haberle\u015fmenin ba\u015flang\u0131c\u0131 bundan ibarettir. Mill\u00ee isteklerimiz sizce bilinmektedir. Mill\u00ee topraklar\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015fmanlardan tamam\u0131yla kurtar\u0131lmas\u0131 mill\u00ee s\u0131\u0131\u0131\u0131rlar\u0131m\u0131z i\u00e7inde siyas\u00ee, mal\u00ee, iktisad\u00ee,asker\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel alanlarda tam istikl\u00e2l ilkesi kabul edildi\u011fi takdirde, g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ba\u015flamaya haz\u0131r oldu\u011fumuzu bildiririm. Size, Binba\u015f\u0131 H e n r y taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131klanan sebepler dolay\u0131s\u0131yla, g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin, sizin \u00e7ok iyi kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131z \u0130nebolu kasabas\u0131nda ve karada yap\u0131lmas\u0131 bizce uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu noktalardaaram\u0131zda g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtecek cevab\u0131n\u0131z\u0131 bekliyorum. Y\u00fcksekmaksad\u0131n\u0131z, sadece durum hakk\u0131nda bilgi almak ise, bunun i\u00e7in arkada\u015flar\u0131m\u0131zdanbirini g\u00f6revlendirebiliriz. Bu mektuba bir kar\u015f\u0131l\u0131k gelmedi. Ancak, Temmuzun yedinci g\u00fcn\u00fc\u0130stanbul’da H \u00e2 m i t B e y’i g\u00f6ren \u0130ngiliz maslahatg\u00fczar\u0131 M \u00f6 s y \u00f6 R a t t i g a n (Retig\u0131n), bir t\u00fcccar olarak Anadolu’ya gelen Binba\u015f\u0131 H e n r y’ye, G e n e r a l H a r r i n g t o n ‘un, oradaki \u0130ngiliz esirlerinin yerlerini ve sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ve m\u00fcmk\u00fcnse, mill\u00eeordular\u0131n \u0130stanbul’a do\u011fru ilerlemeye devam edip etmeyeceklerini M u s t a f a K e m a l P a \u015f a ‘ dan sormas\u0131n\u0131 istedi\u011fini, B i n b a \u015f \u0131 H e n r y’nin bundan ba\u015fka te\u015febb\u00fcslere giri\u015fmek i\u00e7in bir yetkisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015f. Efendiler,1922 y\u0131l\u0131n\u0131n A\u011fustosuna kadar da Bat\u0131 devletleriyle olumluanlamda ciddi ili\u015fkiler kurulamad\u0131. Memleketimizde bulunan d\u00fc\u015fmanlar\u0131sil\u00e2h g\u00fcc\u00fcyle \u00e7\u0131karmad\u0131k\u00e7a, g\u00f6sterebilece\u011fimiz mill\u00ee varl\u0131k ve kudretimizifiilen ispat etmedik\u00e7e, diplomasi alan\u0131nda \u00fcmide kap\u0131lman\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 yolundaki inanc\u0131m\u0131z kesin ve s\u00fcrekli idi. En do\u011fru g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn bu oldu\u011funu, bu olaca\u011f\u0131n\u0131 tabi\u00ee olarak kabul etmek gerekir. Ger\u00e7ekten de bug\u00fcn\u00fcn hayat \u015fartlar\u0131 i\u00e7inde bir tek fert i\u00e7in oldu\u011fu gibi, bir millet i\u00e7in de kudret ve kabiliyetini fiil\u00ee eserlerle g\u00f6sterip ispatlamad\u0131k\u00e7a kendisine de\u011fer verilmesini ve sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini beklemek bo\u015funad\u0131r. Kudret vekabiliyetten yoksun olanlara de\u011fer verilmez. \u0130nsanl\u0131k, adalet ve c\u00f6mertli\u011fingereklerinin yerine getirilmesini, b\u00fct\u00fcn bu vas\u0131flara sahip oldu\u011funu g\u00f6sterenler isteyebilir.<\/p>\n

 <\/p>\n

D\u00dcNYA \u00d6N\u00dcNDE VERECEG\u0130M\u0130Z \u0130MT\u0130HANA HAZIRLANIRKEN 318<\/p>\n

Efendiler, d\u00fcnya imtihan meydan\u0131d\u0131r. T\u00fcrk milleti, bunca y\u00fczy\u0131llardan sonra yine bir imtihan, hem bu defa en \u00e7etin bir imtihan kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunduruluyordu. \u0130mtihanda ba\u015far\u0131 sa\u011flamadan bize kar\u015f\u0131 l\u00fbtufk\u00e2rca davran\u0131lmas\u0131n\u0131beklemek do\u011fru olabilir miydi? Biz b\u00fcy\u00fck bir ciddiyetle d\u00fcnya \u00f6n\u00fcnde verece\u011fimiz imtihana haz\u0131rlan\u0131rken, bir yandan da yabanc\u0131 g\u00f6zlemcilerin durumlar\u0131n\u0131 ve bizim i\u00e7inneler duyup d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini g\u00f6zden uzak tutmamay\u0131 her zaman yararl\u0131buluyorduk. Bu maksatlad\u0131r ki, bildi\u011finiz gibi, \u00f6nce D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Yusuf Kemal Bey’i daha sonra da \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 olan Fethi Bey’iAvrupa’ya g\u00f6ndermi\u015ftik. \u0130stanbul \u00fczerinden Avrupa’ya gidecek olan Yusuf Kemal Bey’e, \u0130stanbul’la ilgili baz\u0131 \u00f6zel g\u00f6revler verilmi\u015fti. Yusuf Kemal Bey, \u0130zzet Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131yla ve e\u011fer ger\u00e7ekbir istek ve dilek olursa Vahdettin ile de g\u00f6r\u00fc\u015fecekti. Vahdettin’in, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ni tan\u0131mas\u0131, \u0130zzet Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n bizim \u00e7izdi\u011fimiz hedefe do\u011fru y\u00fcr\u00fcmeleri gere\u011fini teklif edecekti. YusufKemal Bey, \u0130stanbul’da ald\u0131\u011f\u0131 talimat \u00e7er\u00e7evesinde hareket etti. Fakat, ne yaz\u0131k ki, \u0130zzet Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131 kendisini oyalay\u0131p aldatarak Padi\u015fah’a bir m\u00fcracaat\u00e7\u0131 imi\u015f gibi g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. \u0130zzet Pa\u015fa vearkada\u015flar\u0131 bununla da yetinmeyerek, Yusuf Kemal Bey’in Avrupa’daki te\u015febb\u00fcslerini kar\u0131\u015ft\u0131rmak ve g\u00fc\u00e7le\u015ftirmek i\u00e7in, \u0130zzet Pa\u015fa’y\u0131Yunan i\u015fgali alt\u0131nda bulunan yerlerden ge\u00e7irerek, Yusuf KemalBey’den \u00f6nce Paris’e ve Londra’ya g\u00f6nderdiler. \u0130zzet Pa\u015fa, bu yolculu\u011funu son dakikaya kadar gizlemi\u015ftir. Yusuf Kemal Bey’in Paris ve Londra’da yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kmad\u0131. Yaln\u0131z \u015fu anla\u015f\u0131ld\u0131 ki, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin D\u0131\u015fi\u015fleriBakanlar\u0131 yak\u0131n bir zamanda toplanacaklar ve bize bar\u0131\u015f tekliflerinde bulunacaklarm\u0131\u015f. Anadolu’nun bo\u015falt\u0131lmas\u0131 ilke olarak kabul edilmi\u015f ise de konferans g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda sava\u015f ba\u015flarsa, bar\u0131\u015f te\u015febb\u00fcsleri sonu\u00e7suz kalaca\u011f\u0131 i\u00e7in Yunanl\u0131larla bir ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 yapmam\u0131z gerekirmi\u015f. Bu hususu Yusuf Kemal Bey’e s\u00f6yleyen Lord Curzon (Lord K\u00fcrzon)’a Yusuf Kemal Bey, konferans\u0131n \u00f6nce Anadolu’nunbo\u015falt\u0131lmas\u0131na karar verip, bize ve Yunanl\u0131lara bildirmemesinin ate\u015fkesanla\u015fmas\u0131ndan daha etkili olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f. Lord Curzon, ate\u015fkes\u00fczerinde direnmi\u015f ve bunun h\u00fck\u00fbmetimize bildirilerek al\u0131nacak cevab\u0131nkendisine verilmesini istemi\u015f.<\/p>\n

 <\/p>\n

22 MART 1922 TAR\u0130HL\u0130 ATE\u015eKES ANLA\u015eMASI TEKL\u0130F\u0130<\/p>\n

Yusuf Kemal Bey daha T\u00fcrkiye’ye d\u00f6nmeden \u0130til\u00e2f Devletleri, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanlar\u0131 Konferans\u0131 22 Mart 1922 tarihinde T\u00fcrkiye ve Yunan h\u00fck\u00fbmetlerine ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 teklifinde bulundu. Bu s\u0131rada ben cephede bulunuyordum. Ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 teklifi bana D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Vekili Cel\u00e2l Bey taraf\u0131ndan bildirildi. Bu teklifinana \u00e7izgileri \u015funlard\u0131 : Her iki taraf\u0131n birlikleri aras\u0131nda on kilometrelik, asker bulunmayan bir b\u00f6lge meydana getirilecek, birlikler, insan ve cephane bak\u0131m\u0131ndan takviye edilmeyecek. Birliklerin durumunda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmayacak. Bir yerden bir yere malzeme de g\u00f6t\u00fcr\u00fclmeyecek. Ordumuzu ve asker\u00ee durumumuzu, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin asker\u00ee komisyonlar\u0131kontrol edip denetleyebilecekler. Bu komisyonlar\u0131n hakemli\u011fini samimiyetle kabul edece\u011fiz. \u00c7arp\u0131\u015fmalar \u00fc\u00e7 ay s\u00fcre ile durdurulacak ve bu durum, bar\u0131\u015f i\u00e7in yap\u0131lacak \u00f6n g\u00f6r\u00fc\u015fmeler taraflarca kabul edilinceye kadar, \u00fc\u00e7er ayl\u0131k s\u00fcrelerle kendili\u011finden yenilenecektir. Taraflardan biriyeniden sava\u015fa ba\u015flamak isterse, ate\u015fkes s\u00fcresinin bitiminden hi\u00e7 olmazsa on be\u015f g\u00fcn \u00f6nce kar\u015f\u0131 tarafa ve \u0130til\u00e2f Devletleri temsilcilerine durumubildirecek. Efendiler, Yunanl\u0131lar bu teklifi hemen kabul ettiler. Yunan ordusuSakarya’da madd\u00ee ve manev\u00ee bak\u0131mdan yenilmi\u015fti. Bu ordunun yenidengeni\u015f \u00e7apta bir taarruza ge\u00e7erek bir daha talihini denemeye kalk\u0131\u015fmas\u0131g\u00fc\u00e7t\u00fc. Bunu, bu ger\u00e7e\u011fi anlamak elbette herkes\u00e7e m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftu. Yunan ordusunu yeniden kesin sonu\u00e7 verecek bir harek\u00e2ta y\u00f6neltmek imk\u00e2n\u0131 olmay\u0131nca, bizim de bir y\u0131la yak\u0131n bir zamandan beri haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ileu\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ordumuzu uyu\u015fuklu\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcrmek, mill\u00ee h\u00fck\u00fbmete \u00fcmitlervererek bekleyi\u015f i\u00e7inde b\u0131rakmak ve b\u00f6ylece ge\u00e7ecek zaman i\u00e7inde mill\u00eeh\u00fck\u00fbmeti ve orduyu gev\u015fetmek do\u011frusu \u00f6nemli bir tedbirdi. Bu bak\u0131mdan \u0130til\u00e2f Devletleri’nin 319 Anadolu’yu bo\u015faltma ve Yak\u0131n Do\u011fu sorununu\u00e7\u00f6zme maksad\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ettikleri bu ate\u015fkes \u015fartlar\u0131n\u0131 ciddiyetle inceledik. \u00d6nce, Ankara’da bulunan Bakanlar Kurulu ile makine ba\u015f\u0131nda telgraf g\u00f6r\u00fc\u015fmesi yapt\u0131k. \u0130stanbul’daki memurumuz vas\u0131tas\u0131yla D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’ndan \u0130til\u00e2f Devletleri temsilcilerine verilmesini uygun buldu\u011fumuzilk kar\u015f\u0131l\u0131k \u015fuydu : Ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 teklifinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 notay\u0131 23\/24 Mart 1922 tarihli telgraf\u0131n\u0131za ek olarak bug\u00fcn 24 Mart 1922 g\u00fcn\u00fc saat…’de ald\u0131m. Bu nota metni ordunun durumuyla ilgili oldu\u011fundan, Bakanlar Kurulu’nda ve gerekti\u011finde Meclis’teg\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmeden \u00f6nce, d\u00fc\u015f\u00fcncesini bildirmesi i\u00e7in, cephede bulunan Ba\u015fkomutan’ayazd\u0131m. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti’nin verece\u011fi cevab\u0131, temsilcilerinistekleri \u00fczere m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa zamanda bildirece\u011fimi kendilerine duyurunuz,efendim. 24 Mart 1922 tarihinde Bakanlar Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na \u015fu d\u00fc\u015f\u00fcncemibildirdim : Esas itibariyle, \u0130til\u00e2f Devletleri d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131n\u0131n ortakla\u015fa yapt\u0131klanate\u015fkes teklifini kabul etmemek veya herhangi bir \u015fekilde bu teklife yana\u015f\u0131l\u0131n\u0131yorve g\u00fcven g\u00f6sterilmiyor hissini verecek gibi davranmak do\u011fru de\u011fildir. Aksine, ate\u015fkes teklifini iyi kar\u015f\u0131lamak gerekir. Bundan dolay\u0131 verece\u011fimiz kar\u015f\u0131l\u0131k olumsuzde\u011fil olumlu olacakt\u0131r. \u0130til\u00e2f Devletleri’nde iyiniyet yoksa, olumsuz davran\u0131\u015f onlardan gelmelidir. Yaln\u0131z, biz, onlar\u0131n ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u015fartlar\u0131 kabul edemeyece\u011fimizden, kar\u015f\u0131 \u015fartlar ileri s\u00fcrece\u011fiz. Ertesi g\u00fcn, ajans ve telgraflar da notadan s\u00f6z ederek \u015fu haberleriyay\u0131nl\u0131yorlard\u0131 : . . . . . . . Yak\u0131n Do\u011fu’da bar\u0131\u015f\u0131 yeniden kurmak ve yeniden can ve mal kayb\u0131na yol a\u00e7madan, K\u00fc\u00e7\u00fck Asya’y\u0131 bo\u015faltmak gayesini g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc san\u0131lan bu teklifin, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti’nce olumlu kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 ve \u0130til\u00e2f Devletleri’nin iyiniyet ve tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na g\u00fcvenerek h\u00fck\u00fbmet\u00e7e olumlu kar\u015f\u0131l\u0131k verilmesininkuvvetle \u00fcmit edildi\u011fi h\u00fck\u00fbmet \u00e7evrelerince ifade edilmektedir. Bu teklifin aklayatk\u0131n, uygulamaya elveri\u015fli \u015fartlan i\u00e7ine almas\u0131n\u0131 ve bar\u0131\u015f\u0131n bir an \u00f6nce yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde k\u0131sa s\u00fcreli olmas\u0131n\u0131 dileriz. Bakanlar Kurulu’nun, verilecek cevab\u0131n Avrupa’da bulunan D\u0131\u015fi\u015fleriBakan\u0131m\u0131z\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcne b\u0131rak\u0131lmas\u0131 yolundaki d\u00fc\u015f\u00fcncesine kar\u015f\u0131 da, beklemenin gerekli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirerek, verilecek cevapla llgili genel karar\u0131m\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetledim : Ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 teklifini prensip olarak kabul ediyoruz. Ancak, ordununeksiklerinin ve haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131ndan bir an geri kal\u0131nmayacakt\u0131r.Ordumuzun i\u00e7ine yabanc\u0131 denetleme hey’etleri sokmayaca\u011f\u0131z. Bu teklifi, Anadolu’nun bo\u015falt\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kabul etmekle birlikte, uygulanabilir ve ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir\u015fartlar ileri s\u00fcrece\u011fiz. Ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131yla birlikte, bo\u015faltma i\u015finin ba\u015flamas\u0131, en\u00f6nemli \u015fart\u0131m\u0131z olacakt\u0131r. Mart\u0131n 24’ \u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc makine ba\u015f\u0131nda, ben notaya verilecek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131Bakanlar Kurulu’na bildirdim. Bakanlar Kurulu da Ankara’da haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 bir cevap suretini bana bildirmi\u015fti. \u0130ki cevap metinleri aras\u0131nda baz\u0131ayr\u0131l\u0131klar g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Nihayet 24\/25 Mart gecesi Bakanlar Kurulu ile Sivrihisar’da birle\u015ferek, verilecek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n son \u015feklini g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp tespit etmeyekarar verdik. Efendiler, \u0130stanbul’daki \u00f6zel memurumuzun D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’na\u00e7ekti\u011fi 25 Mart tarihli \u015fifreli telgraf\u0131na g\u00f6re, bu memurumuz TevfikPa\u015fa ile g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Tevfik Pa\u015fa, temsilcilerin \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti’ne de verdikleri ayn\u0131 notay\u0131 Ankara’ya g\u00f6ndererek, al\u0131nacak cevab\u0131n kendilerine bildirilmesini rica ettiklerini s\u00f6ylemi\u015f. Memurumuz, TevfikPa\u015fa’ya s\u00f6z hakk\u0131n\u0131n yaln\u0131z ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 teklifi \u00fczerinde mi, yoksa b\u00fct\u00fcn i\u015flerde mi Ankara’ya ait oldu\u011funu sormu\u015f. Tevfik Pa\u015fabu soruya cevap vermemi\u015f. Memurumuz, \u0130zzet Pa\u015fa’dan ne gibihaberler ald\u0131\u011f\u0131 sorusuna, Tevfik Pa\u015fa \u015fu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 vermi\u015f : \u0130zzetPa\u015fa yak\u0131nda konferans\u0131n toplanaca\u011f\u0131n\u0131 ve ne olursa olsun a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011faka\u00e7\u0131lmamas\u0131n\u0131 bildiriyor. 320<\/p>\n

 <\/p>\n

ATE\u015eKES ANLA\u015eMASI TEKL\u0130F\u0130NE CEVAP VERMEYE HAZIRLANIRKEN ALINAN BARI\u015e TEKL\u0130F\u0130<\/p>\n

Efendiler, Sivrihisar’da ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 teklifi ile ilgili notaya verilecek cevap kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra, Bakanlar Kurulu Ankara’ya d\u00f6nd\u00fc. Fakat bu cevab\u0131 vermeye vakit kalmadan, Paris’te toplanan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanlar\u0131 Konferans\u0131’n\u0131n 26 Mart 1922 tarihli ikinci bir notas\u0131 al\u0131nd\u0131. Bu nota \u0130til\u00e2f Devletleri’nin, bar\u0131\u015f esaslar\u0131 ile ilgili tekliflerini i\u00e7ine al\u0131yordu. Bu tekliflerin ana \u00e7izgileri \u015funlard\u0131 : Gerek T\u00fcrkiye’de gerek Yunanistan’da az\u0131nl\u0131klar\u0131n haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ve bu maksatla konulacak kurallar\u0131n uygulanmas\u0131na Milletler Cemiyeti’nin de kat\u0131lmas\u0131. Do\u011fuda bir Ermeni yurdunun kurulmas\u0131 ve bu i\u015fe de Milletler Cemiyeti’nin kat\u0131lmas\u0131. Bo\u011fazlar\u0131n serbestli\u011fini sa\u011flamak \u00fczere Gelibolu yar\u0131madas\u0131nda ve Bo\u011fazlar’\u0131n \u00e7evresinde askerden ar\u0131nm\u0131\u015f bir b\u00f6lgenin olu\u015fturulmas\u0131. Trakya s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n Tekirda\u011f’\u0131 bize, K\u0131rklareli, Babaeski ve Edirne’yi Yunanl\u0131lar’a b\u0131rakacak \u015fekilde tespiti. Bizde kalacak olan \u0130zmir’in Rumlar\u0131na ve Yunanistan’da kalacak olan Edirne’nin T\u00fcrklerine, bu \u015fehirlerin y\u00f6netimine adaletli bir \u015fekilde kat\u0131labilmelerini sa\u011flamak \u00fczere uygun bir y\u00f6ntemin kararla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131. Bar\u0131\u015f yap\u0131l\u0131r yap\u0131lmaz \u0130stanbul’un \u0130til\u00e2f Devletleri’nce bo\u015falt\u0131lmas\u0131. Serves projesi ile elli bin ki\u015fi olarak tespit edilen T\u00fcrk sil\u00e2hl\u0131 kuvvetlerinin seksen be\u015f bine \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve Sevres projesinde oldu\u011fu gibi askerlerimizin \u00fccretli asker olmas\u0131. Sevres projesindeki mal\u00ee komisyonun kald\u0131r\u0131lmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, \u0130tilaf Devletleri’nin iktisad\u00ee \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n g\u00f6zetilmesi, d\u0131\u015f bor\u00e7lar\u0131n ve bize y\u00fckletilecek sava\u015f tazminat\u0131n\u0131n \u00f6denmesinin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in T\u00fcrk hakimiyeti ile ba\u011fda\u015fabilecek bir y\u00f6ntemin tayini. Adl\u00ee ve iktisad\u00ee kapit\u00fclasyonlarda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmak \u00fczere bir komisyonun kurulmas\u0131. Efendiler, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 teklifi ile ilgili ilk notalar\u0131 iyice incelendikten ve ikinci ayr\u0131nt\u0131l\u0131 notalar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u015fartlar da g\u00f6r\u00fcld\u00fckten sonra, bu devletlerin \u0130stanbul H\u00fck\u00fbmeti ile birlik olarak bizi yoketme maksad\u0131na dayanan \u00e7al\u0131\u015fmalarla yeni bir safha a\u00e7t\u0131klar\u0131 yarg\u0131s\u0131na varmak pek tabi\u00ee idi. Buna kar\u015f\u0131, durumun \u00e7ok cidd\u00ee oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnerek esasl\u0131 ve b\u00fcy\u00fck bir sava\u015fa haz\u0131rlanmak gerekiyordu. \u00d6nce, bize teklif edilen \u015fartlar\u0131n ne oldu\u011funu millete ve d\u00fcnya kamuoyuna a\u00e7\u0131klamak yerinde olurdu. Bu konudaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi Bakanlar Kurulu’na bildirdim. Her iki notaya, 5 Nisan 1922 tarihinde verilen cevab\u0131m\u0131z\u0131n ana nok- talar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatay\u0131m : Ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131n\u0131 ilke olarak kabul ettik. Fakat temel \u015fart olarak, ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131yla birlikte Anadolu’nun bo\u015falt\u0131lmas\u0131 i\u015fine hemen ba\u015flanmas\u0131n\u0131 da zarur\u00ee bulduk. Ate\u015fkes s\u00fcresinin Anadolu’nun bo\u015falt\u0131lma s\u00fcresi olan d\u00f6rt aydan ibaret olmas\u0131n\u0131 teklif ettik. Bo\u015faltma i\u015fi bitti\u011fi zaman bar\u0131\u015fla ilgili \u00f6n g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonu\u00e7lanmam\u0131\u015f olursa, ate\u015fkesin kendili\u011finden \u00fc\u00e7 ay daha uzamas\u0131n\u0131 kabul ettik. Bo\u015faltma i\u015finin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131 konusundaki teklifimiz de \u015fuydu : 321 Ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giri\u015finden ba\u015flayarak ilk on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde Eski\u015fehir – K\u00fctahya – Afyonkarahisar kesimi ve anla\u015fma s\u00fcresi olan d\u00f6rt ay i\u00e7inde, \u0130zmir de dahil olmak \u00fczere, i\u015fgal alt\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn topraklan\u0131n\u0131z bo\u015falt\u0131lacakt\u0131r. Ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 ile ilgili tekliflerimiz \u0130til\u00e2f Devletleri’nce kabul edildi\u011fi takdirde, bar\u0131\u015f tekliflerini incelemek \u00fczere, \u00fc\u00e7 hafta i\u00e7inde delegelerimizi kararla\u015ft\u0131r\u0131lacak \u015fehre g\u00f6ndermeye haz\u0131r oldu\u011fumuz\u0131\u0131 bildirdik. Bu notam\u0131za 15 Nisan 1922’de cevap verdiler. Elbette olumsuzdu. Biz de 22 Nisan’da buna cevap verdik. Bu cevab\u0131m\u0131z\u0131n sonunda, ate\u015fkes konusunda anla\u015fmaya var\u0131lmasa bile, bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini geciktirmenin uygun olmayaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdik. \u0130zmit’te bir konferans toplanmas\u0131n\u0131 teklif ettik. Bu yaz\u0131\u015fmalar da sonu\u00e7suz kald\u0131. Beykoz’da veya Venedik’te bir konferans\u0131n toplanmas\u0131 bir\u00e7ok defa s\u00f6z konusu oldu. Fakat, son zaferimizin kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ana kadar, bunlar\u0131n hi\u00e7biri ger\u00e7ekle\u015fmedi.<\/p>\n

 <\/p>\n

BA\u015eKOMUTANLIK KANUNUN TAR\u0130H\u00c7ES\u0130<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, bizim Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z ile ilgili 5 A\u011fustos 1921 tarihli kanunun ayr\u0131ca bir tarih\u00e7esi vard\u0131r. Arzu buyurursan\u0131z, bu konuda y\u00fcksek kurulunuzu biraz ayd\u0131nlatay\u0131m. Ba\u015fkomutanl\u0131k Kanunu’nun s\u00fcresi birinci defa 31 Ekim l921’de ikinci defa 4 \u015eubat 1922’de; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc defa 6 Mav\u0131s 1922’de uzat\u0131ld\u0131. Her defas\u0131nda muhaliflerin t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc ele\u015ftiri ve h\u00fccumlar\u0131na u\u011frad\u0131. \u00d6zellikle \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc defa uzat\u0131l\u0131\u015f\u0131 olduk\u00e7a \u00f6nemli bir olay haline geldi. 6 May\u0131s 1922 g\u00fcn\u00fcnden \u00f6nceki g\u00fcnlerde, zaman\u0131 geldi\u011fi i\u00e7in, kanunun s\u00fcresinin uzat\u0131lmas\u0131 Meclis’te s\u00f6z konusu edilmi\u015f; ben, rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131m dolay\u0131s\u0131yla Meclis’te bulunamam\u0131\u015ft\u0131m. 5 May\u0131s ak\u015fam\u0131 evime gelen H\u00fck\u00fbmet \u00fcyeleri durumu \u015f\u00f6yle anlatt\u0131lar : Meclis’teki muhalifler benim Ba\u015fkomutanl\u0131kta kalmam\u0131 istemiyorlar. Bir\u00e7ak tart\u0131\u015fmal\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden sonra, teklif oya konmu\u015f fakat \u00e7o\u011funluk sa\u011flanamam\u0131\u015f; yani Ba\u015fkomutanl\u0131k Kanunu’nun s\u00fcresinin uzat\u0131lmas\u0131 kabul edilmemi\u015f, Bakanlar Kurulu \u00fcyeleri ve \u00f6zellikle asker\u00ee durumu yak\u0131ndan izleyen kimseler durumunda olan Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 ve Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131 pek \u00e7ok \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015fler. Meclis’in g\u00f6sterdi\u011fi bu tutum kar\u015f\u0131s\u0131nda kendilerinin de g\u00f6reve devamlar\u0131nda bir yarar olmayaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerek, istifaya kalk\u0131\u015ft\u0131lar. MEMLEKET\u0130N<\/p>\n

 <\/p>\n

Y\u00dcKSEK \u00c7IKARLARI U\u011eRUNA BA\u015eKOMUTANLIK G\u00d6REV\u0130NE DEVAM KARARI VERD\u0130M<\/p>\n

Meclis’in oyunu belli etti\u011fi dakikadan ba\u015flayarak ordu komutans\u0131z kalm\u0131\u015ft\u0131. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 ve Bakanlar Kurulu da istifa etti\u011fi takdirde, memleketin genel y\u00f6netiminde, \u00fczerinde durup d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye de\u011fer a\u011f\u0131r bir bunal\u0131m\u0131n do\u011fmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131.Onun i\u00e7in gerek Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131’na gerek Bakanlar Kurulu’na daha yirmi d\u00f6rt saat sabretmelerini ve beklemelerini rica ettim. Memleketinve mill\u00ee gayenin y\u00fcksek \u00e7\u0131karlar\u0131 ad\u0131na, ben de Ba\u015fkamutanl\u0131k g\u00f6reviniy\u00fcr\u00fctmeye devam karar\u0131n\u0131 verdim ve bunu Bakanlar Kurulu’na da bildirdim. Ertesi g\u00fcn\u00fc, yani 6 May\u0131s 1922’de yap\u0131lan bir gizli oturumda Meclis’e a\u00e7\u0131klama yapaca\u011f\u0131m\u0131 bildirdim. A\u00e7\u0131klamadan \u00f6nce, Ba\u015fkomutanl\u0131kaleyhinde s\u00f6z s\u00f6ylemi\u015f olan kimselerin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini Meclis zab\u0131tlar\u0131n\u0131getirterek, birer birer incelemi\u015f bulunuyordum. Efendiler, sizleri fazla yormamak i\u00e7in arz etti\u011fim gizli oturumdakikonu\u015fmam\u0131 \u00f6zetlemekle yetinece\u011fim : 322 Efendiler, dedim; Ba\u015fkomutanl\u0131k ve Ba\u015fkomutanl\u0131k Kanunu konusunda, ba\u015flang\u0131\u00e7ta oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de kanunun gereksizli\u011finden veyahut de\u011fi\u015ftirilmesi gere\u011finden s\u00f6z eden ve Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan\u015fik\u00e2yet\u00e7i olan kimseler vard\u0131r. Bu \u015fik\u00e2yet\u00e7ilerin hep ayn\u0131 kimseler oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ben gereksiz bir mevkiin, bir makam\u0131n mutlaka devam ettirilmesi tarafl\u0131s\u0131 de\u011filim. Herhangi bir makama s\u0131n\u0131rs\u0131z yetkilerverilmesini sa\u011flayacak kanunlar\u0131n da tarafl\u0131s\u0131 de\u011filim. Ancak, Ba\u015fkomutanl\u0131k makam\u0131n\u0131n ve bu makama yetki veren kanunun gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar verebilmek i\u00e7in, genel durumun, asker\u00ee durumun iyice g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi ve incelenmesi gerekir. Bu nokta ile ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiarz etmeden \u00f6nce, Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131n ve kanunun gereksizli\u011fi \u00fczerine s\u00f6zs\u00f6ylemi\u015f olan kimselerin, baz\u0131 ifadelerini hep birlikte g\u00f6zden ge\u00e7irelim. \u00d6rnek olarak, Salih Efendi(Erzurum Milletvekili), benim,Meclis’in hakk\u0131n\u0131 zorla ele ge\u00e7irdi\u011fimi, zorla ele ge\u00e7irmek istedi\u011fimi s\u00f6yleyerek, \u00e7ok a\u00e7\u0131k olan hakk\u0131m\u0131z\u0131 vermeyiz diye feryat etmi\u015f. Efendiler, a\u00e7\u0131k konu\u015faca\u011f\u0131m, beni ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n\u0131z; her birinizin ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetki ile se\u00e7ilmesine ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkiye sahip bir Meclis’in kurulmas\u0131na ve bu Meclis’in memleketin kaderini ele alacak bir nitelik kazanmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan benim ! Bunda ba\u015far\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in en yak\u0131n arkada\u015flar\u0131mla g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00fc\u015ft\u00fcm. B\u00fct\u00fcn hayat\u0131m\u0131, varl\u0131\u011f\u0131m\u0131,b\u00fct\u00fcn \u015feref ve haysiyetimi tehlikeye att\u0131m. Demek oluyor ki, bu benimeserimdir. Ben eserimi al\u00e7altmakla de\u011fil y\u00fckseltmekle g\u00f6revliyim. Salih Efendi’den hi\u00e7 olmazsa, beni de kendisi kadar olsun, bu Meclis’inhaklar\u0131yla ilgili saymas\u0131n\u0131 rica ederim. Fazla bir \u015fey istemem. Bu s\u00f6zlerden sonra, Meclis’in hakk\u0131n\u0131 zorla ele ge\u00e7irmek s\u00f6z\u00fcn\u00fc reddeder ve oldu\u011fu gibi Salih Efendi’ye iade ederim. B\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6z konusude\u011fildir ve olamaz. Efendiler, Ba\u015fkomutanl\u0131k konusunun gizli oturumda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesinin uygun olaca\u011f\u0131 yolunda bir \u00f6nerge verilmi\u015f. Bu da t\u00fcrl\u00fc \u015fekillerde yanl\u0131\u015f yoruma u\u011fram\u0131\u015f. Konunun a\u00e7\u0131k oturumda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesi istenmi\u015f. Afyonkarahisar Milletvekili Mehmet \u015e\u00fckr\u00fc Bey, gizli oturumlarlager\u00e7e\u011fin milletten gizlenmek istendi\u011fini s\u00f6ylemi\u015f. Bir defa T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meelisi, yaln\u0131z yasama g\u00f6revi olan bir meclis de\u011fildir. Y\u00fcr\u00fctme yetkisine de sahip bulunuyor. B\u00f6yle olmasa bile, memleketin, devletinher t\u00fcrl\u00fc i\u015fleriyle ilgili kararlar\u0131, vaktinden \u00f6nce a\u00e7\u0131kca s\u00f6z konusu etmek ve herkese duyurmak d\u00fcnyan\u0131n neresinde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr? \u00d6zellikles\u00f6z konusu edilen durum, d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan bir ordunun Ba\u015fkomutan\u0131 ile ilgili olursa, bunu a\u00e7\u0131k oturumda g\u00f6r\u00fc\u015ferek, lehte oldu\u011fugib\u0131 aleyhte s\u00f6ylenen s\u00f6zleri de d\u00fc\u015fmana i\u015fittirmekte, memleketin bir\u00e7\u0131kar\u0131 var m\u0131d\u0131r? Ba\u015fkomutan\u0131n ordu \u00fczerindeki, \u00f6zellikle d\u00fc\u015fman \u00fczerindeki etki ve n\u00fcfuzunun \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 gerekir. Hatt\u00e2, H\u00fcseyinAvni Bey’in burada s\u00f6z konusu etti\u011fi rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131n bile, d\u00fc\u015fmantaraf\u0131ndan i\u015fitilmesi sak\u0131ncal\u0131d\u0131r. Buna ne gerek vard\u0131. G\u00f6r\u00fcyorsun\u0131\u0131z ki,konunun gizli oturumda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesinden maksat, Mehmet \u015e\u00fckr\u00fcBey’in dedi\u011fi gibi, hi\u00e7bir vakit ger\u00e7ekleri milletten gizlemek d\u00fc\u015f\u00fcncesine dayanmamaktad\u0131r. Ke\u015fke a\u00e7\u0131k oturumda bir sak\u0131nca olmasayd\u0131 da,Mehmet \u015e\u00fckr\u00fc Bey, k\u00fcrs\u00fcden istediklerini ba\u011f\u0131ra ba\u011f\u0131ra s\u00f6yleseydi. Ben de Mehmet \u015e\u00fckr\u00fc Bey’in s\u00f6zlerindeki anlam\u0131 ve gizlimaksad\u0131 millete a\u00e7\u0131klasam ve yorumlasayd\u0131m. \u015e\u00fckr\u00fc Efendi bilsin ki, millet onun gibi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. \u015e\u00fckr\u00fc Efendi bilsin ki, onundedi\u011fi gibi komedya oynam\u0131yoruz. Biz, buraya komedya oynatmak i\u00e7intoplanmad\u0131k. Efendiler, komedya oynayan ve oynatan \u015e\u00fckr\u00fc Efendi’nin kendisidir. Fakat emin olsun ki, biz o komedyaya kap\u0131lmayaca\u011f\u0131z.\u015e\u00fckr\u00fc Efendi oynamak ve oynatmak istedi\u011fi komedya sonunda,yakaland\u0131\u011f\u0131 kanun pen\u00e7esinden ne kadar b\u00fcy\u00fck bir al\u00e7alma ile kurtuldu\u011funu, unutacak kadar \u00e7ok zaman ge\u00e7memi\u015ftir. Efendiler, H\u00fcseyin Avni Bey, Ba\u015fkomutanl\u0131k Kanunu aleyhinde konu\u015furken birtak\u0131m s\u00f6zler sarfetmi\u015f. Y\u00fcksek Meclis’e bu tutumla milleti rezil edeceksiniz! demi\u015f. Miskinler s\u00f6z\u00fcn\u00fc kullanm\u0131\u015f. G\u00f6revler \u015fah\u0131slara ba\u011fl\u0131 de\u011fildir; \u015fah\u0131s yoktur, millet vard\u0131r gibi kurallarortaya atm\u0131\u015f. Ger\u00e7i as\u0131l olan millettir, toplumdur. Onun da genel iradesi Meclis’tekendini g\u00f6sterir. Bu her yerde b\u00f6yledir. Fakat, fertler de vard\u0131r. Meclis, memleket ve devlet i\u015flerini fertlerle \u015fah\u0131slarla yapmaktad\u0131r. Her devletini\u015flerini y\u00fcr\u00fcten \u015fah\u0131s ve \u015fah\u0131slar meydandad\u0131r. Ger\u00e7e\u011fi, anlams\u0131z birtak\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcncelerle ink\u00e2r\u0131n yeri de\u011fildir. 323 Efendiler, H\u00fcseyin Avni Bey, ikide bir de, birtak\u0131m anlams\u0131z s\u00f6zlerle konu\u015fmam\u0131 kesiyordu. Kendisine a\u011f\u0131r uyar\u0131da bulundum. Meclis’in mahalle kahvesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. Kendisinden, milletin k\u00e2besiolan k\u00fcrs\u00fcye sayg\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131 istedim. Efendiler, konu\u015fanlardan biri de Sal\u00e2hattin Bey’dir. Salahattin Bey, bize taarruz edip edemeyece\u011fimizi sormu\u015f imi\u015f. . .Biz de edece\u011fiz demi\u015fiz… Kendisi de edemeyeceksiniz! demi\u015f. Veen sonunda edememi\u015fiz!.. Kendi dedi\u011fi \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Halbuki, taarruzun ertelenme sebeplerini yeri geldik\u00e7e yeterincea\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 san\u0131yorum. Tekrar edeyim ki, taarruz edece\u011fiz. D\u00fc\u015fman\u0131vatan\u0131m\u0131zdan kovacak ve uzakla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131z. Bu karar\u0131m\u0131zdan d\u00f6nmeyece\u011fiz. Karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 gerektiren hi\u00e7bir sebep d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bundan ba\u015fka, Salahattin Bey demi\u015f ki, ordu g\u00fc\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan en y\u00fcksek seviyeyegelmi\u015ftir. Evet, ordumuz m\u00fckemmeldir; fakat, istenilen seviyeye gelmemi\u015ftir. Kendisi gibi bir asker arkada\u015f\u0131n, y\u00fcksek kurulumuzda b\u00f6ylekonu\u015fabilmesi i\u00e7in, ordunun i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc bilmesi gerekir. Halbuki, Sal\u00e2hattin Bey, bundan \u00e7ok uzakt\u0131r. Ordu ile yak\u0131ndan ilgilenenlerins\u00f6z\u00fc, yaln\u0131z benim s\u00f6z\u00fcm de\u011fil, b\u00fct\u00fcn komutanlar\u0131n s\u00f6z\u00fc, kendisini yalanlamaktad\u0131r. Fakat hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki, ordumuzu l\u00e2y\u0131k oldu\u011fu seviyeyegetirece\u011fiz. Sal\u00e2hattin Bey’in en \u00f6nemli s\u00f6zlerinden biri de, bizim ba\u015fl\u0131ca g\u00f6revimiz siyaset yapmakt\u0131r \u015feklindeki d\u00fc\u015f\u00fcncesidir. Hay\u0131rEfendiler, bizim \u00f6nemli ve as\u0131l olan g\u00f6revimiz siyaset yapmak de\u011fildir.Bizim, b\u00fct\u00fcn memleketin ve b\u00fct\u00fcn milletin bug\u00fcn i\u00e7in tek g\u00f6revi, topraklanm\u0131zda bulunan d\u00fc\u015fman\u0131 s\u00fcng\u00fclerimizle kovmakt\u0131r. Bunu yapamad\u0131k\u00e7a, siyaset anlams\u0131z bir s\u00f6zden ibaret kal\u0131r. Bununla birlikte, bir dakika i\u00e7in, Sal\u00e2hattin Bey’in s\u00f6zlerini kabul edelim ! Buna benengel miyim? Ba\u015fkomutan engel midir? Bu s\u00f6z\u00fcn Ba\u015fkomutanl\u0131k Kanunuile ne ilgisi vard\u0131r? Anla\u015f\u0131l\u0131yor ki bir engelleme ve bir z\u0131tla\u015fma d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Ben mill\u00ee hedefe ula\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in tek \u00e7\u0131kar yolun sava\u015f vesava\u015fta ba\u015far\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorum. B\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc, b\u00fct\u00fcn kaynaklanm\u0131z\u0131 ve b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 orduya verece\u011fiz. Kudretimizi d\u00fcnyaya tan\u0131taca\u011f\u0131z ve ancak ondan sonra milleti insan gibi ya\u015fatmak m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r ! diyorum. Salahattin Bey, i\u015fte bu anlay\u0131\u015f\u0131, akl\u0131nca siyaset yapmayaengel san\u0131yor ve konunun siyasetle \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flanabilece\u011fini zannediyor.Bir de Salahattin Bey diyor ki, bug\u00fcnk\u00fc asker\u00ee durumun gerektirdi\u011fi masraflar\u0131 incelemek i\u00e7in, Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 bir engeldir. Efendiler, bu do\u011fru de\u011fildir. Ba\u015fkomutan, Meclis’in, mal\u00ee kaynaklar\u0131n incelemesine ne zaman engel olmu\u015ftur? Gelir kaynaklar\u0131m\u0131zla neyapabilece\u011fimiz konusundaki endi\u015fe belki herkesten \u00e7ok beni me\u015fgul etmektedir. Yaln\u0131z, ben, ordumuzun varl\u0131k ve kuvvetini param\u0131za g\u00f6reayarlama g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc kabul edenlerden de\u011filim. Param\u0131z vard\u0131r, orduyukurar\u0131z; param\u0131z bitti, ordu da\u011f\u0131ls\u0131n.. Benim i\u00e7in b\u00f6yle bir mesele yoktur. Efendiler, para vard\u0131r veya yoktur; ister olsun ister olmas\u0131n, orduvard\u0131r ve olacakt\u0131r. Bu konuda bir hat\u0131ram\u0131 da aktaray\u0131m. Ben ilk defabu i\u015fe ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m zaman en ak\u0131ll\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ge\u00e7inen birtak\u0131m kimselerbana sordular : Param\u0131z var m\u0131d\u0131r? Sil\u00e2h\u0131m\u0131z var m\u0131d\u0131r? Yokturdedim. O zaman: O halde ne yapacaks\u0131n? dediler. Para olacak, orduolacak ve bu millet istikl\u00e2lini kurtaracakt\u0131r dedim. G\u00f6r\u00fcyorsunuz ki,hepsi oldu ve olacakt\u0131r. Birtak\u0131m Efendiler de, Ba\u015fkomutan millete angarya yapt\u0131r\u0131yordemi\u015fler. Halbuki kanunun memlekette angaryay\u0131 yasaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fler. Bu do\u011frudur Efendiler; fakat, ihtiya\u00e7, tehlike bize her \u015feyi me\u015fru g\u00f6stermektedir. Ordunun ihtiya\u00e7lar\u0131, millete angarya yapt\u0131rmay\u0131 gerektiriyorsa, bunu yap\u0131yoruz ve en do\u011fru kanun budur. Milletin ve ordunun yenilmemesi i\u00e7in, kanun buna engeldir diye, gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm tedbiri almaktan \u00e7ekinmeyece\u011fim. Efendim, Kara Vas\u0131f Bey de demi\u015fler ki, her yerde Ba\u015fkomutan vard\u0131r. Fakat Ba\u015fkomutanl\u0131k i\u00e7in ayr\u0131ca bir kanun yoktur. Eldeki asker\u00ee kanunlar, her komutan\u0131n oldu\u011fu gibi ba\u015fkomutan\u0131n da g\u00f6revve yetkilerini belirtir ve s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131r. Bunu da ilim tayin ve tespit eder. Bilinmektedir ki, devletler, biribirinden farkl\u0131 h\u00fck\u00fbmet \u015fekilleriyleidare edilirler. \u015eekillerine g\u00f6re, ba\u015flar\u0131nda krallar, imparatorlar, padi\u015fahlar bulunur. Baz\u0131lar\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda cumhurba\u015fkanlar\u0131 vard\u0131r. B\u00f6yle memleketlerde, ba\u015fkomutan, devletin ba\u015f\u0131nda bulunan kimsedir. Bu 324 kimseba\u015fkamutanl\u0131k g\u00f6revini ya kendisi yapar yahut birini vekil tayin eder.Bizim bug\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fbmet \u015feklimize g\u00f6re, ba\u015fkomutanl\u0131k yetkisi Meclis’inmanev\u00ee \u015fahsiyetinde toplanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun i\u00e7in, Meclis, falan veya fil\u00e2nkimseyi ba\u015fkomutan se\u00e7ti\u011fini ifade edince, bu ifadeye kanun derler.Kral, padi\u015fah ve imparatorun buyurdu\u011funa irade dendi\u011fi gibi, Meclis’ten \u00e7\u0131kan mill\u00ee iradeye de kanun ad\u0131 verilir. O halde kanun vard\u0131r. Birmeclisin ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir zamanda kendisine ola\u011fan\u00fcst\u00fc g\u00f6rev verdi\u011fi Ba\u015fkomutan, Kara Vas\u0131f Bey’in komutanlar\u0131n g\u00f6rev ve yetkilerinibelirterek s\u0131n\u0131rland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015faret etti\u011fi Asker\u00ee Ceza Kanunu ile \u0130\u00e7 HizmetY\u00f6netimcli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde kalmas\u0131 gereken bir komutan de\u011fildir. KaraVas\u0131f Bey ‘in ilim tayin ve tespit eder dedi\u011fi \u015fey, b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ba\u015fkad\u0131r. Askerlik ilim ve teknikleri, askerlik s\u0131fat\u0131n\u0131 ve Ba\u015fkomutan olacakkimsede bulunmas\u0131 gereken vas\u0131flar\u0131 s\u0131ralar, a\u00e7\u0131klar ve \u00f6\u011fretir. Yoksa,insanlar\u0131 ba\u015fkomutanl\u0131\u011fa getirme i\u015fi, komuta edilecek ordunun as\u0131l sahibi veya me\u015fru vekilleri taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r. Ba\u015fkomutanl\u0131k vas\u0131flar\u0131n\u0131ta\u015f\u0131yorum diyen bir kimsenin o mevkiye kendili\u011finden gelebilmesininanlam\u0131 ise b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ba\u015fkad\u0131r. Kara Vas\u0131f Bey, bir de demi\u015f ki; Ba\u015fkomutan, cepheningerisindeki i\u015flerle u\u011fra\u015fmas\u0131n ! Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce yanl\u0131\u015ft\u0131r. Cephenin insan say\u0131s\u0131yla, yiyece\u011fi, giyece\u011fi, sil\u00e2h ve cephanesi ve daha ba\u015fka eksiklikleriyleilgili bulunan Ba\u015fkomutan, elbette b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n geride bulunan kaynaklar\u0131yla da ilgilidir. Kara Vas\u0131f Bey, bu ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnceyi hangi kitapta, hangi alanda, hangi yerde g\u00f6rm\u00fc\u015f ! Ger\u00e7i, hem cepheile hem de gerideki bir\u00e7ok i\u015flerle u\u011fra\u015fmak g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bir adam hem cepheye komuta edecek, sava\u015f idare edecek, hem de bu i\u015flerle birlikte cephegerisinde bir\u00e7ok \u015feylerin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak. Bunu bir adam nas\u0131lyapabilir? \u015e\u00fcphesiz yapar. Fakat yapar dedi\u011fim zaman, Ba\u015fkomutan \u015fuan cepheye komuta eder, sonra kalkar oradan fil\u00e2n yere gider, yiyeceki\u015fini yoluna koyar; fil\u00e2n yere de gider ordunun ikmal i\u015fini yapar demekde\u011fildir. \u00dczerlerine b\u00fcy\u00fck i\u015fler almam\u0131\u015f olar\u0131 insanlar\u0131n bu konudaki karars\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7ok g\u00f6rmemelidir. Bak\u0131n\u0131z, size bir \u00f6rnek vereyim : Ben\u00e7ok acemi komutanlar g\u00f6rd\u00fcm. S\u00f6z geli\u015fi, bir alay komutan\u0131, yeni t\u00fcmenkomutan\u0131 olmu\u015f veya bir t\u00fcmen komutan\u0131 yeni kolordu komutan\u0131 olmu\u015f;biraz da tecr\u00fcbesiz! Daha tecr\u00fcbe edinmeye zaman bulamadan, g\u00fc\u00e7 durumlar kar\u015f\u0131s\u0131nda kalm\u0131\u015f. G\u00f6revi boyunca bir t\u00fcmene al\u0131\u015fm\u0131\u015f iken, d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda iki veya \u00fc\u00e7 t\u00fcmene birden komuta etmek zorunda kal\u0131nca, karars\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmesi ve g\u00fc\u00e7l\u00fcklere u\u011framas\u0131 ola\u011fand\u0131r. Bir tek t\u00fcmene komuta etti\u011fi zaman, t\u00fcmenin b\u00fct\u00fcn birliklerini elden geldt\u011fi kadarayn\u0131 anda g\u00f6r\u00fcp idare edebilen acemi komutan, g\u00f6zden uzak mevzilerdeyer alan iki \u00fc\u00e7 t\u00fcmenin Muharebesini idare etmek zorunda kal\u0131nca, kendikendine : Ben hangi t\u00fcmenin yan\u0131nda bulunay\u0131m, onun mu, bunun mu?Orada m\u0131, burada m\u0131? diye sorar… Hay\u0131r! Ne orada bulunacaks\u0131n, ne de burada! \u00d6yle bir yerde bulunacaks\u0131n ki, hepsini idare edeceksin. O zaman : Ben hi\u00e7 birini gerekti\u011figibi g\u00f6remem! der. Tabi\u00ee g\u00f6remezsin, elbette g\u00f6zlerinle g\u00f6remezsin! Ak\u0131lve ferasetinle g\u00f6rmek gerekir.<\/p>\n

 <\/p>\n

ORDUNUN KIPIRDANAMAYACA\u011eINI \u0130DD\u0130A EDEN B\u0130R GAF\u0130L\u0130 ALKI\u015eLAYANLAR Vas\u0131f Bey, bir konu\u015fmas\u0131nda demi\u015f ki : Biz Sakarya Muharebesi’nden sonra, i\u015fte h\u00e2l\u00e2 k\u0131p\u0131rdayamad\u0131k, k\u0131p\u0131rdayam\u0131yoruz. Bu s\u00f6z, baz\u0131lar\u0131n\u0131n bravo sesleriyle ve alk\u0131\u015flar\u0131yla kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f. Efendiler, buna pek \u00fcz\u00fcld\u00fcm ve kahroldum, \u00e7ok utan\u00e7 duydum. Ordunun k\u0131p\u0131rdamamas\u0131n\u0131 ve k\u0131p\u0131rdamayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia eden bir gafilin s\u00f6zlerini alk\u0131\u015flamak, cidden \u00e7ok gariptir. Rica ederim, bunu burada g\u00f6melim, kimse i\u015fitmesin ! \u0130\u015fte Efendiler, Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131n gereksizli\u011fini ispatlamak i\u00e7in s\u00f6ylenen s\u00f6zlerin belli ba\u015fl\u0131lar\u0131 bunlardan ibaretti. Benim de bu s\u00f6zlere verebilece\u011fim kar\u015f\u0131l\u0131klar dinlendi. Bundan sonra d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp karar vermek Meclis’e d\u00fc\u015fer. Yaln\u0131z bir ger\u00e7e\u011fi g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermek zorunday\u0131m. Y\u00fcceMeclis’in, Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131n gere\u011fine inand\u0131\u011f\u0131na \u015f\u00fcphe olmamakla birlikte, muhalefetin, hi\u00e7 bir temele dayanmayan tutumu, Meclis karar\u0131n\u0131n istenilmeyen bir \u015fekilde \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Bunun sonucu 325 ne oldu, Efendiler, biliyor musunuz? Ba\u015fkomutanl\u0131k iki g\u00fcnd\u00fcr belirsiz bir durumdave bo\u015fluktad\u0131r. \u015eu dakikada ordu komutans\u0131zd\u0131r. E\u011fer ben orduya komuta etmekte devam ediyorsam, kanunsuz olarak komuta ediyorum. Meclis’te beliren oy sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re, hemen komutadan el \u00e7ekmek isterdim. Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131m\u0131n sona erdi\u011fini h\u00fck\u00fcmete bildirdim. Fakat, \u00f6nlenmesiimk\u00e2ns\u0131z bir fel\u00e2kete meydan vermeme mecburiyeti ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldim. D\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan ordumuz ba\u015fs\u0131z b\u0131rak\u0131lamazd\u0131. Bununi\u00e7in b\u0131rakmad\u0131m, b\u0131rakamam ve b\u0131rakmayaca\u011f\u0131m. Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, bu gizli oturumda, muhaliflerin h\u00fck\u00fbmetive orduyu y\u0131kmak i\u00e7in \u00f6teden beri kurcalad\u0131klar\u0131 daha birtak\u0131m noktalar \u00fczerinde hemen hemen d\u00fcelloyu and\u0131ran tart\u0131\u015fmalar oldu. Sonunda gere\u011fi gibi ayd\u0131nlanm\u0131\u015f olan Meclis, oyunu \u015fu yolda belirtti : 11 red,15 \u00e7ekimsere kar\u015f\u0131 177 oyla Ba\u015fkomutanl\u0131k Kanunu’nun s\u00fcresi uzat\u0131ld\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

ORDUNUN MADD\u0130 VE MANEV\u0130 G\u00dcC\u00dc, M\u0130LL\u0130 GAYEY\u0130 TAM B\u0130R G\u00dcVENLE GER\u00c7EKLE\u015eT\u0130RECEK D\u00dcZEYE Y\u00dcKSELM\u0130\u015eT\u0130<\/p>\n

Efendiler, \u00fc\u00e7 ay sonra, yani 20 Temmuz 1922 tarihinde, Ba\u015fkomutanl\u0131k Kanunu, s\u00fcresi bitti\u011fi i\u00e7in yeniden g\u00f6r\u00fc\u015fme konusu oldu. Bu defa Meclis’te yapt\u0131\u011f\u0131m genel konu\u015fman\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 oldu\u011fu gibi bilginize sunmama m\u00fcsaadenizi rica ederim. Demi\u015ftim ki : Art\u0131k ordumuzun maddi ve manevi g\u00fcc\u00fc, ola\u011fan\u00fcst\u00fc hi\u00e7bir tedbire ihtiya\u00e7 duyurmaks\u0131z\u0131n, milli gayeyi tam bir g\u00fcvenle ger\u00e7ekle\u015ftirecek d\u00fczeye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bak\u0131mdan, ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkilerin devam ettirilmesine gerek ve ihtiya\u00e7 kalmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeyim. Bug\u00fcn ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekle sevindi\u011fimiz bu ihtiyac\u0131n, bundan sonra da do\u011fdu\u011funu g\u00f6rmemekle mutlu olaca\u011f\u0131z. Ba\u015fkomutanl\u0131k g\u00f6revinin s\u00fcresi, olsa olsa Misak-\u0131 Mill\u00ee’mizin \u00f6z\u00fcne uygun kesin bir sonuca ula\u015faca\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcne kadar uzar. Mutlu sonuca g\u00fcvenle ula\u015faca\u011f\u0131m\u0131za \u015f\u00fcphe yoktur. O g\u00fcn, de\u011ferli \u0130zmir’imiz, g\u00fczel Bursa’m\u0131z, \u0130stanbul’umuz, Trakya’m\u0131z ana vatana kat\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r. O mutlu g\u00fcn gelince, b\u00fct\u00fcn milletle birlikte, en b\u00fcy\u00fck mutluluklara eri\u015fmekle \u015feref duyaca\u011f\u0131z. Benim bundan ba\u015fka ikinci bir mutlulu\u011fum daha olacakt\u0131r ki, o da kutsal d\u00e2v\u00e2m\u0131za ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcn bulundu\u011fum duruma d\u00f6nebilmekli\u011fim imk\u00e2n\u0131d\u0131r. D\u00fcnyada, milletin ba\u011fr\u0131nda serbest bir fert olabilmek kadar b\u00fcy\u00fck bir mutluluk var m\u0131d\u0131r? Ger\u00e7ekleri bilen, kalbinde ve vicdan\u0131nda manevi ve kutsal hazlardan ba\u015fka zevk ta\u015f\u0131mayan insanlar i\u00e7in, ne kadar y\u00fcksek olursa olsun, maddi makamlar\u0131n hi\u00e7bir de\u011feri yoktur. Efendiler, bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin sonunda, Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcresiz olarak bana verilmesi karar\u0131na var\u0131ld\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

MUHAL\u0130F GURUBUN MECL\u0130STE’K\u0130 FAAL\u0130YET\u0130<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, muhalif grubun Meclis’teki faaliyeti, bizi kendisiyle biraz daha u\u011fra\u015ft\u0131racakt\u0131r. \u0130kinci Grup ad\u0131n\u0131 alan muhalifler, olumsuz yoldaki direnmelerini uzun s\u00fcre denediler. Bakanlar Kurulu’nun se\u00e7im \u015feklini d\u00fczenleyen 8 Temmuz 1922 tarihli kanunla, Bakanlar\u0131n ve Bakanlar Kurulu Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n do\u011frudan do\u011fruya Meclis’\u00e7e ve gizli oyla se\u00e7ilmeleri sa\u011fland\u0131. B\u00f6ylece, Bakanlar Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’ndan fiilen uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fum gibi, Bakanlar\u0131n da benim g\u00f6sterece\u011fim adaylar aras\u0131ndan se\u00e7ilmesi ile ilgili h\u00fck\u00fcm kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu. 326<\/p>\n

 <\/p>\n

RAUF BEY BAKANLAR KURULU BA\u015eKANI OLDU<\/p>\n

Muhalif grup, bundan sonra sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ti. Rauf Bey’i Bakanlar Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bunda ba\u015far\u0131 da sa\u011flad\u0131. Muhaliflerin gizli niyetlerini anl\u0131yordum. Bununla birlikte Rauf Bey’ i yan\u0131ma davet ettim. Meclis’teki \u00e7o\u011funlu\u011fun kendisini BakanlarKurulu Ba\u015fkan\u0131 olarak se\u00e7me e\u011filiminde oldu\u011funu, bunun bence de uygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledim. Rauf Bey, karars\u0131z bir tav\u0131r tak\u0131nd\u0131.Bakanlar Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n bir g\u00f6revi yoktur dedi. Rauf Beydemek istiyordu ki, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin Ba\u015fkan\u0131, Bakanlar Kurulu’nun da tabi\u00ee ba\u015fkan\u0131d\u0131r. Bakanlar Kurulu’nun ald\u0131\u011f\u0131 kararlar onun taraf\u0131ndan onaylanmad\u0131k\u00e7a y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmez. Buna g\u00f6re, Bakanlar KuruluBa\u015fkan\u0131’n\u0131n bir yetkisi ve serbestli\u011fi yoktur. Ger\u00e7ekten de Te\u015fkil\u00e2t-\u0131Esasiye Kanunu gere\u011fince durum b\u00f6yleydi. Bununla birlikte, sonundaBakanlar Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 kabul etti. Rauf Bey, 12 Temmuz1922 tarihinden 4 A\u011fustos 1923 tarihine kadar bu g\u00f6revde kald\u0131. Efendiler, bir nokta dikkatinizi \u00e7ekmi\u015ftir. Kara Vas\u0131f Bey’leRauf Bey, muhalefetin do\u011fu\u015funda, desteklenmesinde ve y\u00f6netiminde, daha ilk g\u00fcnden birlik olmu\u015flar ve liderli\u011fini yapm\u0131\u015flard\u0131r. FakatRauf Bey, a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa \u0130kinci Grup’a ge\u00e7meyerek, bizim i\u00e7imizdekalma durumunu tercih ediyor. Bu durum \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc. Rauf Bey’e sonunda kendi ifadesiyle : Bizimle birlikte imi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmeye art\u0131k imk\u00e2n kalmad\u0131\u011f\u0131 zaman ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 il\u00e2n etmek zorunda kald\u0131. Efendiler, muhaliflerin, Meclis’te ordu aleyhine ba\u015flatt\u0131klar\u0131 havadevam ediyordu. S\u00fcrekli ve ate\u015fli bir \u015fekilde ordunun taarruz kabiliyetiolmad\u0131\u011f\u0131ndan ve art\u0131k konuyu siyas\u00ee tedbirlerle bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flayaraksonu\u00e7land\u0131r\u0131nan\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fundan etkili bir \u015fekilde s\u00f6z ediyorlard\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

TAARRUZ KARARI<\/p>\n

Ger\u00e7ekte ordumuz ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ve eksiklerini tamamlamak \u00fczere bulunuyordu. Ben, daha Haziran ortalar\u0131nda taarruza karar vermi\u015ftim. Bu karar\u0131m\u0131 yaln\u0131z Cephe Komutan\u0131 ile Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 ve Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131 biliyorlard\u0131. Bildirdi\u011fim tarihlerde bir geziyi vesile ederek \u0130zmit – Adapazar\u0131 y\u00f6n\u00fcne hareket etti\u011fim zaman, Ankara’da Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 F e v z i P a \u015f a Hazretleri’yle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckten sonra, o zaman Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131 bulunan K \u00e2 z \u0131 m P a \u015f a Hazretleri’ni Sar\u0131k\u00f6y istasyonuna kadar birlikte g\u00f6t\u00fcrerek, oraya davet etti\u011fim Cephe Komutan\u0131 \u0130 s m e t P a \u015f a Hazretleri’yle birlikte, taarruz i\u00e7in gerekli haz\u0131rl\u0131klar\u0131n s\u00fcr’atle tamamlanmas\u0131 ile ilgili kararlar ald\u0131k. Efendiler, art\u0131k B\u00fcy\u00fck Taarruz’dan s\u00f6z a\u00e7ma s\u0131ras\u0131 geldi. Bilirsiniz ki, Sakarya Meydan Muharebesi’nden sonra, d\u00fc\u015fman ordusu b\u00fcy\u00fck ve kuvvetli bir grupla Afyonkarahisar – Dumlup\u0131nar aras\u0131nda bulunuyordu. Bir ba\u015fka kuvvetli grubuyla da Eski\u015fehir b\u00f6lgesindeydi. Bu iki grup aras\u0131nda yedek kuvvetleri vard\u0131. Sa\u011f kanad\u0131n\u0131, Menderes dolaylar\u0131nda bulundurdu\u011fu kuvvetlerle, sol kanad\u0131n\u0131 da \u0130znik G\u00f6l\u00fc’n\u00fcn kuzey ve g\u00fcneyindeki kuvvetleriyle koruyordu. Denilebilir ki, d\u00fc\u015fman cephesi, Marmara’dan Menderes’e kadar uzan\u0131yordu. D\u00fc\u015fman ordusunun te\u015fkil\u00e2t\u0131, \u00fc\u00e7 kolordu ve baz\u0131 m\u00fcstakil birliklerin mevcudu da \u00fc\u00e7 t\u00fcmeni bulmaktayd\u0131. Biz, Bat\u0131 Cephesi’ndeki kuvvetlerimizi iki ordu halinde te\u015fkil\u00e2tland\u0131rm\u0131\u015f ve d\u00fczenlemi\u015ftik. Bundan ba\u015fka, do\u011frudan do\u011fruya cepheye ba\u011fl\u0131 te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z da vard\u0131. Bizim b\u00fct\u00fcn birliklerimiz on sekiz t\u00fcmen idi. Bundan ba\u015fka \u00fc\u00e7 t\u00fcmenli bir s\u00fcvari kolordumuz ve daha zay\u0131f mevcutlu iki s\u00fcvari t\u00fcmenimiz vard\u0131. Te\u015fkil\u00e2t\u0131 biribirinden farkl\u0131 olan iki d\u00fc\u015fman ordusu biribiriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa, her iki taraf\u0131n insan ve t\u00fcfek kuvvetleri, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 biribirine denk bulunuyordu. Yaln\u0131z, Yunan ordusu, d\u00fcnyan\u0131n h\u00fcr ve kendisini destekleyen sanayiine dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, makineli t\u00fcfek, top, u\u00e7ak, ta\u015f\u0131t, ceph\u00e2ne ve teknik malzeme bak\u0131m\u0131ndan daha \u00fcst\u00fcn durumdayd\u0131. Di\u011fer taraftan bizim ordumuz s\u00fcvari say\u0131s\u0131 y\u00f6n\u00fcnden daha \u00fcst\u00fcn bulunuyordu.<\/p>\n

 <\/p>\n

1’\u0130NC\u0130 ORDU KOMUTANI AL\u0130 \u0130HSAN PA\u015eA’NIN YARATTI\u011eI DURUM 327<\/p>\n

Burada, s\u0131ras\u0131 gelmi\u015fken bir noktay\u0131 belirtmeliyim. Ordular\u0131m\u0131zdan birinin, 2′ nci Ordu’nun komutan\u0131 bug\u00fcn Asker\u00ee \u015e\u00fbra \u00fcyelerinden olan \u015e e v k i P a \u015f a Hazretleri idi. 1′ inci Ordumuzun komutas\u0131n\u0131 Malta’dan gelmi\u015f olan \u0130 h s a n P a \u015f a ‘ya vermi\u015ftik. \u0130 h s a n P a \u015f a ‘n\u0131n, kendisini Divan-\u0131 Harbe kadar g\u00f6t\u00fcren yersiz ve davran\u0131\u015flar\u0131ndan dolay\u0131, ordu komutanl\u0131\u011f\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti. Ger\u00e7ekten, A l i \u0130 h s a n P a \u015f a; ordunun disiplinini ve genel y\u00f6netimini bir \u00e7\u0131kmaza sokacak \u015fekilde hareket etti. \u00d6rnek olarak, ordusundaki ast komutanlarda, \u00fcst komutanlara kar\u015f\u0131 itaatsizlik edecek durumlar yaratt\u0131. S\u00f6z geli\u015fi, ambarlar\u0131n\u0131n mevcudunu g\u00fcnlerce haber vermeyerek ve haber verdirmeyerek genel yiyecek s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ekildi\u011fi bir s\u0131rada, ans\u0131z\u0131n ambarlar\u0131n\u0131n bo\u015fald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve a\u00e7l\u0131k tehlikesi bulundu\u011funu bildirdi. Ast komutanlar\u0131, \u00fcstlerine kar\u015f\u0131 itaatsizli\u011fe ve g\u00f6revlerini yapmamaya k\u0131\u015fk\u0131rtma ve bu davran\u0131\u015flar\u0131 destekleme gibi tutumlar\u0131 yan\u0131nda, ordunun emirlere uyma ve g\u00f6rev duygusuyla oynayacak kadar entrikac\u0131 bir yarat\u0131l\u0131\u015fta oldu\u011fu kanaatini de uyand\u0131rd\u0131. A l i \u0130 h s a n P a \u015f a ‘n\u0131n bilinen, kendisine has \u00f6zelliklerinden ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u015funlard\u0131 : En k\u00fc\u00e7\u00fck birliklere kadar b\u00fct\u00fcn ordusuna, \u00f6nemli \u00f6nemsiz her i\u015fin ve her karar\u0131n ancak kendisi taraf\u0131ndan verilece\u011fini telkin ederek b\u00fct\u00fcn ordusunda yaln\u0131z kendisinin kudret sahibi oldu\u011funu zannettirmek. B\u00fcy\u00fcklerinden daha \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu herkese ispatlamak d\u00fc\u015f\u00fcncesine kap\u0131lmak. Gerek resm\u00ee i\u015f gerek \u00f6zel davran\u0131\u015f bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fcklerinin itibarlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fmak. Sava\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan tedbirde yerindelik ve sinirde sa\u011flaml\u0131k y\u00f6nleriyle kendisini deneme f\u0131rsat\u0131 bulunmam\u0131\u015f olmakla birlikte, bu hususta anla\u015f\u0131lan karakteri \u015fuydu : Herhangi bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 mutlaka ast\u0131na veya \u00fcst\u00fcne y\u00fckleme yolunu her zaman d\u00fc\u015f\u00fcnmesi. \u0130 h s a n P a \u015f a, yumu\u015fak ve nazik davran\u0131\u015flardan \u00e7ok, sert ve resmi davran\u0131\u015fla i\u015f yapt\u0131rmay\u0131 gerekli bulur. A l i \u0130 h s a n P a \u015f a ‘n\u0131n huyu ve ahl\u00e2k\u0131 konusunda, kendisinin kurmay ba\u015fkan\u0131 iken \u00e7ekilmek zorunda kalan Yarbay H \u00e2 l i t B e y’in (Sonradan Kastamonu Milletvekili olmu\u015ftur) Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’na verdi\u011fi 20 Ocak 1922 tarihli resm\u00ee bir raporunun baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerini oldu\u011fu gibi bilginize sunaca\u011f\u0131m. H \u00e2 l i t B e y, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’nda, Irak’ta da A l i \u0130 h s a n P a \u015f a ile birlikte bulunmu\u015ftu. S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim raporda \u015fu c\u00fcmleler vard\u0131r : ” . .. . …. . . . . …. …. …. …. .. . ….. …. .. . …… .. ……………. . . . …. . ….. . . . . . . .. . . . ….. Komutan\u0131m A l i \u0130 h s a n P a \u015f a ‘n\u0131n geldi\u011fi g\u00fcnden beri ast komutanlar\u0131n haysiyetini ve g\u00f6rev yapma iste\u011fini k\u0131racak davran\u0131\u015flar i\u00e7inde bulunmas\u0131 ve yap\u0131lan yaz\u0131\u015fmalardan anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 \u00fczere Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131’na kar\u015f\u0131 astlara hissettirecek derecede yak\u0131\u015f\u0131ks\u0131z bir haberle\u015fme kap\u0131s\u0131 a\u00e7mas\u0131, benlik kokusu hissedilen d\u00fc\u015f\u00fcnce yar\u0131\u015f\u0131na giri\u015fmesi, d\u00fcnyan\u0131n de\u011fer verdi\u011fi ve sayg\u0131 duydu\u011fu cephe kararg\u00e2h\u0131n\u0131n n\u00fcfuzunu azaltmak istedi\u011fini anlat\u0131r bir davran\u0131\u015f tarz\u0131n\u0131 benimsemi\u015f olmas\u0131, beni cidd\u00ee olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc ve \u00fczd\u00fc. Davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 elimden geldi\u011fi kadar de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Fakat yine b\u00fcy\u00fck bir fark g\u00f6remedim. . …. . .. …. ……. .. …….. ………. .. . .. ……. ………. …. . ………… ……. . …. Akl\u0131nda yer etmi\u015f bencillik hastal\u0131\u011f\u0131, \u00fcn yapma h\u0131rs\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 k\u0131skan\u00e7l\u0131k ve sonsuz bir bencilli\u0131\u011fin etkisiyle ba\u015f olmak istedi\u011fi, davran\u0131\u015flar\u0131ndan ve ast komutanlar yaninda s\u00f6yledigi biribirine d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u00f6zlerden anla\u015f\u0131l\u0131yordu. 11’ nci T\u00fbmen Komutan\u0131 istifam\u0131 i\u015fittikten sonra, bana gizli bir konu\u015fmada : A I i \u0130 h s a n P a \u015f a ‘ n\u0131n Malta’da iken kurtulmas\u0131 i\u00e7in F e r i t P a \u015f a ‘ ya mektuplar yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u0130ngiliz mandas\u0131n\u0131 kabul etmek i\u00e7in kendi kar\u015f\u0131s\u0131nda saatlerce a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa konu\u015fmalar ve tart\u0131\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. A l i \u0130 h s a n P a \u015f a ‘n\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131na bakarak, bu s\u00f6zleri dikkat \u00e7ekici buldum..” Astlardan gelen baz\u0131 evrak\u0131 cepheye, cepheden geleni astlara oldu\u011fu gibi g\u00f6ndererek kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven duygularm\u0131 sarsma \u015feklindeki davran\u0131\u015flan da ayr\u0131ca dikkati 328 \u00e7ekmektedir. S\u00f6z geli\u015fi : \u015eeyhelvan da\u011f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fman eline ge\u00e7i\u015fi ile ilgili yaz\u0131\u015fmalar\u0131n oldu\u011fu gibi 2 nci Kolordu’ya, 5 inci Kolordu’dan yaz\u0131lan baz\u0131 raporlar\u0131n da aynen cepheye yaz\u0131lmas\u0131 gibi. Buna ra\u011fmen, s\u00f6z konusu olay\u0131n sorumlulu\u011funu 5’ inci Kolordu Komutan\u0131’na y\u00fcklemesi ve kendisinden cepheye \u015fik\u00e2yette bulunmas\u0131 \u00e2mirlik niteli\u011fi ile ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lamaz, Tevhid-i Efk\u00e2r gazetesinde yay\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 h\u00e2t\u0131ralar\u0131 aras\u0131nda, Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131 tarihinden bir g\u00fcn \u00f6nce, Musul g\u00fcneyinde, \u015earkat’ta esir olan Dicle Grubu nun esirlik sebebini yaln\u0131z o zaman grup komutan\u0131 olan (\u015eimdi Do\u011fu Cephesi nde T\u00fcmen Komutan\u0131 imi\u015f) Yarbay \u0130 s m a i l H a k k \u0131 B e y ‘ in \u00fczerine atmas\u0131 da bu karakterinin delilidir. Dicle Grubu 7, 9, 43, 18 ve 22 nci Alaylarla Avc\u0131 Alay\u0131ndan olu\u015fmu\u015ftur. Bunlardan ba\u015fka ayr\u0131ca 5′ inci T\u00fcmen’den 13 ve 14′ \u00fcnc\u00fb Alaylar da par\u00e7a par\u00e7a esir verildi. Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131’ndan bir g\u00fcn \u00f6nce 13.000 ki\u015finin esir verilmesi, 50 kadar topun kayb\u0131, ger\u00e7ekte kendisinin \u015fartlara ve duruma uygun olmayarak verdi\u011fi bir emir y\u00fcz\u00fcndendir. \u0130\u015fte bu durum Musul ilinin kaybedilmesine yol a\u00e7t\u0131, Halbuki, ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 yap\u0131laca\u011f\u0131 belliydi. Gruba, Keyare mevziine \u00e7ekilmek i\u00e7in direktif verilseydi, \u0130ngilizler gruba tesir etmek \u015f\u00f6yle dursun yenemezlerdi bile. Bu gruba 5’ inci T\u00fbmen de kat\u0131labilirdi. Ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, esir olan sekiz piyade alay\u0131 elde bulunur ve Musul da bizde kal\u0131rd\u0131, Fakat sefil bir d\u00fc\u015f\u00fcnce mant\u0131\u011fa galebe \u00e7aIm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00e2t\u0131ralar\u0131nda, Dicle boyundaki b\u00fct\u00fcn ba\u015fan ve T o w n s h e n d ‘ in esir al\u0131nmas\u0131 \u015ferefi, kendisine m\u00e2ledilmi\u015ftir…. , Her ba\u015far\u0131y\u0131 kendisine aitmi\u015f gibi g\u00f6steren yay\u0131nlar yapt\u0131rmaktan maksad\u0131, kamuoyunu aldatarak \u015f\u00f6hret ve mevki kazanmakt\u0131r. \u00dcnl\u00fc adamlarm h\u00e2t\u0131ralar\u0131n\u0131 yay\u0131nlamak, millette \u00f6v\u00fcnme duygular\u0131n\u0131 canl\u0131 tutar ve gereklidir de, ancak, tarihin sorumlu tutaca\u011f\u0131 kimselerin hareketlerini \u00f6v\u00fcn\u00fclecek \u015feyler aras\u0131nda saymak tarihi lekeler ve gelecek nesilleri yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncelere s\u00fcr\u00fckler. General M a r s h a l I ‘\u0131n : Yanz\u0131 \u00f6lene kadar Musul’u terk ediniz; aksi halde sava\u015f esirisiniz, emri ald\u0131\u011f\u0131 zaman o b\u00fcy\u00fckl\u00fck taslayan Pa\u015fa Hazretleri Sincar \u00e7\u00f6l\u00fcn\u00fc ge\u00e7erek Nusaybin’egitmek i\u00e7in G e n e r a l M a r s h a l l’dan resmi bir yaz\u0131 ile kendisini koruyacak iki z\u0131rhl\u0131 otomobil istedi ve bunlar\u0131n koruyuculu\u011funda A \u015f i r B e y ‘ le (\u015fimdiki Milli Savunma Bakan\u0131 M\u00fcste\u015far Yard\u0131mc\u0131s\u0131 A \u015f i r P a \u015f a ‘ d\u0131r) beni Musul’da b\u0131rakarak Nusaybin’e gitti. A\u015firetler aras\u0131nda h\u00fck\u00fcmetin manevi otoritesini de k\u0131rd\u0131. Bu durumu g\u00f6renlerin vicdan\u0131 s\u0131zlad\u0131. Zaho yoluyla, koruyucusuz gidebilirdi veya s\u00fcvari alarak \u00e7\u00f6lden ge\u00e7ebilirdi. Halep’te \u0130ngiliz generalinden \u015fahs\u0131 i\u00e7in \u00f6zel tren istedi ve yolda hakarete u\u011framamas\u0131 i\u00e7in muhaf\u0131z bulundurulmas\u0131n\u0131 istemeyi de unutmad\u0131. Gerekti\u011finde hayat\u0131n\u0131n ve rahat\u0131n\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in milli \u015ferefi unutan pa\u015fa Hazretleri’nin ahl\u00e2k\u0131na \u00f6rnek olmak \u00fczere yukandaki olaylar\u0131 dile getirdim….. Eski komutan\u0131ma ho\u015f g\u00f6r\u00fcnmedim.\u00c7\u00fcnk\u00fc h\u0131rs\u0131na hizmet etmedim ve dalkavuklu\u011funu yapmad\u0131m.” Millete, Mill\u00ee Ordu’yukuran ve millete zaferler kazand\u0131ranb\u00fcy\u00fck komutanlar gibiasil ruhlu, iyi niyetli k\u0131lavuzlar, komutanlar gerekir. Orduda birlik ve uyumun bozulmas\u0131na, g\u00f6rev a\u015fk\u0131n\u0131n zay\u0131flamas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fanlar, d\u00e2hi de olsalar zararl\u0131 birer \u015fahsiyettirIer. Ben, \u00e7ekilen emekleri bildi\u011fim, giri\u015filen kutsal m\u00fccadelede ba\u015far\u0131ya ula\u015fmay\u0131 istedi\u011fim i\u00e7in, k\u00f6t\u00fb niyetli olmad\u0131\u011f\u0131ma ve \u00e7\u0131kar g\u00f6zetmedi\u011fime namusum ve mukaddesat\u0131m \u00fczerine yemin ederek bunlar\u0131 anlatmaya c\u00fcr’et ettim. \u0130ran’da, Kafkas a’da uzun s\u00fcre yaverli\u011fini yapan (\u015fimdi Birinci Ordu harekat \u015fube m\u00fcd\u00fcr\u00fc)Binba\u015f\u0131 C e m i l B e y son g\u00fcnlerde bana :” \u0130yi ki A l i \u0130 h s a n P a \u015f a , Mill\u00ee M\u00fccadele’nin ba\u015flang\u0131c\u0131nda Anadolu’da bulunmad\u0131. Malta’da bulundu\u011fu iyi oldu. Aksi halde, hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki, ayk\u0131r\u0131 bir yol tutard\u0131 dedi. Pa\u015fa’n\u0131n nas\u0131l bir insan oldu\u011funu \u00e7ok iyi bilen C e m i l B e y , pek do\u011fru s\u00f6ylemi\u015ftir… Ulu Tanr\u0131’dan k\u0131\u015f uykusuna yatm\u0131\u015f y\u0131lana g\u00fcne\u015f g\u00f6stermesin dile\u011finde bulunurum. Efendiler, A l i \u0130 h s a n P a \u015f a, Meclis’teki muhalifler grup ileri gelenleri ile de temas ve haberle\u015fmelerde bulunuyordu. Kendisinin komutanl\u0131\u011f\u0131na son verilerek, hakk\u0131nda kanun\u00ee i\u015fleme devam edilmek \u00fczere Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 emrine verilmesini onaylad\u0131\u011f\u0131m. 18 Haziran 1922 g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ertesinde, yani 19 Haziran tarihinde, o zaman T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131 bulunan R a u f B e y’den, makina ba\u015f\u0131nda, \u0130 h s a n P a \u015f a ile ilgisini g\u00f6sterir bir \u015fifreli telgraf alm\u0131\u015ft\u0131m. Yeri gelince bu telgraf\u0131 da bilginize sunmu\u015ftum. O g\u00fcnlerde Adapazar\u0131, \u0130zmit taraflar\u0131nda gezide bulunuyordum. R a u f B e y telgraf\u0131nda diyordu ki : 1′ inci Ordu Komutan\u0131 A l i 329 \u0130 h s a n P a \u015f a’ n\u0131n g\u00f6revden al\u0131narak Divan-\u0131 Harbe verilmek \u00fczere Konya’ya g\u00f6nderildi\u011fine dair Meclis \u00e7evrelerinde dedikodulara yol a\u00e7an bir s\u00f6ylenti vard\u0131r. Efendiler, bir komutan\u0131n g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131, g\u00f6reve tayini veya asker\u00ee mahkemeye verilmesi i\u015fleminin \u00fczerinden bir g\u00fcn bile ge\u00e7meden, Meclis’\u00e7e dedikodu olabilecek bir s\u00f6ylenti haline gelmesi ve Meclis \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n bu olayla, benden a\u00e7\u0131klama isteyecek kadar yak\u0131ndan ilgilenmesi dikkat \u00e7ekici de\u011fil midir? R a u f B e y’e taraf\u0131ndan gereken cevap verildi.1′ inci Ordu Komutanl\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre vek\u00e2letle idare edildi. Fakat birinin asil olarak tayini gerekiyordu. Moskova Sefirli\u011fi’nden d\u00f6nm\u00fc\u015f olan F u a t P a \u015f a’n\u0131n 1′ inci Ordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 kabul edip etmeyece\u011fi konusunda d\u00fc\u015f\u00fcncesini almak istedim. Anlad\u0131m ki, cephe komutanl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015f oldu\u011fundan, cephe komutan\u0131n\u0131n emrine girmek istemiyor. Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131 bulunan K \u00e2 z \u0131 m P a \u015f a vas\u0131tas\u0131yla 1′ inci Ordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131, R e f e t P a \u015f a’ya teklif ettirdim. Kabul etmemi\u015f. Nihayet, o tarihlerde kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z cephe emrine girerek g\u00f6rev yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen ve a\u00e7\u0131kta bulunan N u r e t t i n P a \u015f a ‘y\u0131 1′ inci Ordu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na getirdik.<\/p>\n

 <\/p>\n

TAARRUZ PLANIMIZIN ANA \u00c7\u0130ZG\u0130LER\u0130<\/p>\n

Efendiler, d\u00fc\u015fman ordusunun cephe ve te\u015fkil\u00e2t durumu ile, ona kar\u015f\u0131 Bat\u0131 Cephesi’ndeki kuvvetlerimizin esas olarak iki ordu halinde kurulup d\u00fczenlenmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftim. \u00d6teden beri tasarlam\u0131\u015f oldu\u011fumuz taarruz pl\u00e2n\u0131m\u0131z\u0131n ana \u00e7izgilerini de arz edeyim : D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, ordular\u0131m\u0131z\u0131n ana kuvvetlerini d\u00fc\u015fman cephesinin bir kanad\u0131nda ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar d\u0131\u015f kanad\u0131nda toplayarak, bir imha meydan muharebesi vermekti. Bunun i\u00e7in elveri\u015fli buldu\u011fumuz durum, ana kuvvetlerimizi, d\u00fc\u015fman\u0131n Afyonkarahisar yak\u0131nlar\u0131nda bulunan sa\u011f kanat grubu, g\u00fcneyinde ve Akar\u00e7ay ile Dumlup\u0131nar hizas\u0131na kadar olan alanlarda toplamakt\u0131. D\u00fc\u015fman\u0131n en hassas ve \u00f6nemli noktas\u0131 oras\u0131yd\u0131. \u00c7abuk ve kesin sonu\u00e7 almak, d\u00fc\u015fman\u0131 bu kanad\u0131ndan vurmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 \u0130 s m e t P a \u015f a ve Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 F e v z i P a \u015f a, bu bak\u0131mdan gerekti\u011fi gibi bizzat incelemeler yapm\u0131\u015flard\u0131. Hareket ve taarruz pl\u00e2n\u0131m\u0131z \u00e7ok \u00f6nceden tespit edilmi\u015fti. Konya’ya gelmi\u015f olan G e n e r a l T o w n s h e n d’in iste\u011fi \u00fczerine, kendisiyle g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in, Ankara’dan hareket ederek 23 Temmuz 1922 ak\u015fam\u0131 Bat\u0131 Cephesi Kararg\u00e2h\u0131’n\u0131n bulundu\u011fu Ak\u015fehir’e gittim. Sava\u015f pl\u00e2n\u0131 \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrken Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n da kat\u0131lmas\u0131n\u0131 uygun bulduk. Ben, 24 Temmuzda Konya’ya gittim. 27’sinde tekrar Ak\u015fehir’e gelmi\u015fti. 27\/28 Temmuz gecesi birlikte yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fme sonunda, tespit edilmi\u015f olan pl\u00e2n gere\u011fince taarruz etmek \u00fczere, 15 A\u011fustosa kadar b\u00fct\u00fcn haz\u0131rl\u0131klar\u0131n tamamlanmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 kararla\u015ft\u0131rd\u0131k. 28 Temmuz 1922 g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleden sonra yapt\u0131r\u0131Ian bir futbol ma\u00e7\u0131n\u0131 seyretmek bahanesiyle ordu komutanlar\u0131 ve baz\u0131 kolordu komutanlar\u0131 Ak\u015fehir’e \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131. 28\/29 Temmuz gecesi genel olarak komutanlar\u0131n taarruzla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerini ald\u0131m. 30 Temmuz 1922 g\u00fcn\u00fc Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 ve Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 ile yeniden g\u00f6r\u00fc\u015ferek tarruzun \u015feklini ve ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 tespit ettik. Ankarara’dan \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131 K \u00e2 z \u0131 m P a \u015f a da 1 A\u011fustos l922 \u00f6\u011fleden sonra Eski\u015fehir’e geldi. Ordu haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131nda Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’na d\u00fc\u015fen i\u015fler tespit edildi.<\/p>\n

 <\/p>\n

TAARRUZA HAZIRLIK EMR\u0130<\/p>\n

Ordunun haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131n\u0131 ve taarruzun bir an \u00f6nce yap\u0131lmas\u0131n\u0131 emrettikten sonra tekrar Ankara’ya d\u00f6nd\u00fcm. Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131, 6 A\u011fustos 1922’de ordular\u0131na gizli olarak 330 taarruza haz\u0131rl\u0131k emri verdi. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 ve Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131 Pa\u015falar da Ankara’ya d\u00f6nd\u00fcler. Efendiler, taarruz i\u00e7in yeniden cepheye gitmeden \u00f6nce, Ankara’da yap\u0131lmas\u0131 gereken baz\u0131 i\u015fler vard\u0131. Daha taarruz emri verdi\u011fimi Bakanlar Kurulu’na da a\u00e7\u0131k\u00e7a bildirmemi\u015ftim. Art\u0131k onlara recm\u00ee olarak haber verme zaman\u0131 gelmi\u015fti. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir toplant\u0131da i\u00e7 ve d\u0131\u015f durumlarla ordunun durumunu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp tart\u0131\u015ft\u0131ktan sonra, taarruz konusunda Bakanlar Kurulu ile g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine vard\u0131k. \u00d6nemli bir konu daha vard\u0131. Muhalifler ordunun \u00e7\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcnden, k\u0131p\u0131rdayacak durumda olmad\u0131\u011f\u0131ndan, b\u00f6yle karanl\u0131k ve belirsizlik i\u00e7inde beklemenin sonucunun fel\u00e2ketten ibaret olaca\u011f\u0131 yolundaki propagandalar\u0131na alabildi\u011fine h\u0131z vermi\u015flerdi. Ger\u00e7i, Meclis’te bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131m\u0131n\u0131n b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 yank\u0131lar, zaten d\u00fc\u015fmanlardan fazlas\u0131yla gizlemek istedi\u011fim taarruz bak\u0131m\u0131ndan yararl\u0131yd\u0131. Fakat bu olumsuz propaganda en yak\u0131n ve en inanm\u0131\u015f kimseler \u00fczerinde bile k\u00f6t\u00fc etkisini g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015f, onlarda da karars\u0131zl\u0131klar uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Onlar\u0131 da yak\u0131nda yapaca\u011f\u0131m taarruz konusunda ve alt\u0131 yedi g\u00fcn i\u00e7inde d\u00fc\u015fman\u0131n ana kuvvetlerini yenece\u011fime olan g\u00fcvenim hususunda ayd\u0131nlatmay\u0131 ve yat\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131 gerekli buldum. Bunu da yapt\u0131ktan sonra Ankara’dan ayr\u0131ld\u0131m. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 benden \u00f6nce 13 A\u011fustos 1922’de cepheye gitmi\u015fti. Ben birka\u00e7 g\u00fcn sonra hareket ettim. Hareketimi belirli birka\u00e7 ki\u015fi d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fct\u00fcn Ankara’dan gizledim. Benim Ankara’dan ayr\u0131laca\u011f\u0131m\u0131 bilenler, burada imi\u015fim gibi davranacaklard\u0131. Hatt\u00e2 gazetelerde benim \u00c7ankaya’da \u00e7ay ziyafeti verdi\u011fimi de il\u00e2n edeceklerdi. Bunu \u015f\u00fcphesiz o vakitler i\u015fitmi\u015fsinizdir. Trenle hareket etmedim. Bir gece otomobille Tuz \u00c7\u00f6l\u00fc \u00fczerinden Konya’ya gittim. Konya’ya hareketimi telgrafla orada kimseye bildirmedi\u011fim gibi, Konya’ya var\u0131r varmaz telgrafhaneyi kontrol alt\u0131na ald\u0131rarak Konya’da bulundu\u011fumun da hi\u00e7bir yere bildirilmemesini sa\u011flad\u0131m. 20 A\u011fustos 1922 g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleden sonra saat 16.00’da Bat\u0131 Cephesi Kararg\u00e2h\u0131’nda yani Ak\u015fehir’de bulunuyordum. K\u0131sa bir g\u00f6r\u00fc\u015fmeden sonra 26 A\u011fustos 1922 sabah\u0131 d\u00fc\u015fmana tarruz i\u00e7in Cephe Komutan\u0131’na emir verdim. 26 A\u011eUSTOS 1922 TAARRUZ EMR\u0130 2O\/21 A\u011fustos 1922 gecesi 1′ inci ve 2’ nci Ordu Komutanlar\u0131n\u0131 da Cephe Kararg\u00e2h\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131m. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 ile Ccphe Komutan\u0131n\u0131 da yan\u0131mda bulundurarak, taarruzun nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 harita \u00fczerinde k\u0131sabir sava\u015f oyunu \u015feklinde a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra, Cephe Komutan\u0131’na o g\u00fcnvermi\u015f oldu\u011fum emri tekrarlad\u0131m. Komutanlar harekete ge\u00e7tiler. Taarruzumuz, strateji ve ayn\u0131 zamanda bir taktik bask\u0131n halinde y\u00fcr\u00fct\u00fclecekti. Bunun ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in de kuvvetlerin y\u0131\u011f\u0131nak ve haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n gizli kalmas\u0131na \u00f6nem vermek gerekiyordu. Bu sebeple b\u00fct\u00fcny\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler gece yap\u0131lacak, birlikler g\u00fcnd\u00fczleri k\u00f6ylerde ve a\u011fa\u00e7l\u0131klaralt\u0131nda dinleneceklerdi. Taarruz b\u00f6lgesinde, yollar\u0131n d\u00fczeltilmesi v.b.\u00e7al\u0131\u015fmalarla d\u00fc\u015fman\u0131n dikkatini \u00e7ekmemek i\u00e7in di\u011fer baz\u0131 b\u00f6lgelerdide benzeri yan\u0131lt\u0131c\u0131 hareketlerde bulunulacakt\u0131. 24 A\u011fustos 1922’de kararg\u00e2h\u0131m\u0131z\u0131 Ak\u015fehir’den, taarruz cephesi gerisindeki \u015euhut kasabas\u0131na getirttik, 25 A\u011fustos 1922 sabah\u0131 da \u015euhut’tan sava\u015f\u0131 idare etti\u011fimiz Kocatepe’nin g\u00fcneybat\u0131s\u0131ndaki \u00e7ad\u0131rl\u0131 ordug\u00e2ha naklettik. 26 A\u011fustos sabah\u0131 Kocatepe’de haz\u0131r bulunuyorduk.Sabah saat 5.30’da top\u00e7u ate\u015fimizle taarruz ba\u015flad\u0131. BA\u015eKOMUTAN SAVA\u015eI Efendiler, 26\/27 A\u011fustos g\u00fcnlerinde, yani iki g\u00fcn i\u00e7inde, d\u00fc\u015fman\u0131n Karahisar’\u0131n g\u00fcneyinde 50 ve do\u011fusunda 20, 30 kilometre uzunlu\u011fundaki m\u00fcstahkem cephelerini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fck. Yenilen d\u00fc\u015fman ordusunun b\u00fct\u00fcn kuvvetlerini, 30 A\u011fustosa kadar Asl\u0131hanlar y\u00f6resinde ku\u015fatt\u0131k. 30 A\u011fustosta yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sava\u015f sonunda (buna Ba\u015fkomutan Muharebesi ad\u0131 verilmi\u015ftir),d\u00fc\u015fman\u0131n ana 331 kuvvetlerini yok ettik ve esir ald\u0131k. D\u00fc\u015fman ordusununBa\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan General Trikopis de esirler aras\u0131na girdi.Demek ki, tasarlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kesin sonu\u00e7, be\u015f g\u00fcnde al\u0131nm\u0131\u015f oldu. 31 A\u011fustos 1922 g\u00fcn\u00fc ordular\u0131m\u0131z ana kuvvetleriyle \u0130zmir’e do\u011fru yol al\u0131rken ,di\u011fer birlikleriyle de d\u00fc\u015fman\u0131n Eski\u015fehir de kuzeyinde bulunan kuvvetlerini yenmek \u00fczere ilerliyorlard\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

ATE\u015eKES TEKL\u0130F\u0130<\/p>\n

Efendiler, Ba\u015fkomutan Sava\u015f\u0131’n\u0131n sonuna kadar her g\u00fcn b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131larla geli\u015fen taarruzumuzu,resm\u00ee bildirilerde pek \u00f6nemsiz harek\u00e2ttan ibaret g\u00f6steriyorduk. Maksad\u0131m\u0131z, durumu m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar d\u00fcnyadan gizlemekti. \u00c7\u00fcnk\u00fc,d\u00fc\u015fman ordusunu tamamen yok edece\u011fimizden emindik. Bunu anlay\u0131p,d\u00fc\u015fman ordusunu fel\u00e2ketten kurtarmak isteyeceklerin yeni te\u015febb\u00fcslerine meydan vermemeyi uygun g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Ger\u00e7ekten, bizim hareketimizi sezdikleri zaman ve taarruzumuzun arkas\u0131ndan bize ba\u015fvuranlarolmu\u015ftur. \u00d6rnek olarak, biz taarruza devam etti\u011fimiz s\u0131rada, BakanlarKurulu Ba\u015fkan\u0131 olan R a u f B e y ‘den, Ate\u015fkes konusunda \u0130stanbul’dan haber geldi\u011fini bildiren 4 Eyl\u00fcl 1922 tarihli bir telgraf alm\u0131\u015ft\u0131m.Verdi\u011fim cevap aynen \u015f\u00f6yledir : Tel. Makama \u00f6zel 5.9.1922 Bakanlar Kurulu Ba\u015fkanl\u0131g\u0131 Y\u00fcksek Kat\u0131na Anadolu’daki Yunan ordusu kesin olarak yenilgiye u\u011frat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yunan ordusunun art\u0131k yeniden cidd\u00ee bir direni\u015fte bulunmas\u0131na ihtimal yoktur. Anadolui\u00e7in herhangi bir g\u00f6r\u00fc\u015fmeye gerek kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Ate\u015fkes ancak Trakya i\u00e7in s\u00f6zkonusu olabilir. Bu bak\u0131mdan Eyl\u00fcl\u00fcn onuna kadar do\u011frudan do\u011fruya YunanH\u00fck\u00fcmeti veyahut Ingiltere vas\u0131tas\u0131yla, h\u00fck\u00fcmetimize resmen ba\u015fvurdu\u011fu takdirde, a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fartlar ileri s\u00fcr\u00fclerek cevap verilmelidir. Bu tarihten, yani Eyl\u00fcl\u00fcnonundan sonra yap\u0131lacak ba\u015fvurmaya verilecek cevap ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olabilir. Bu takdirde durum bana ayr\u0131ca bildirilmelidir : 1- Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131 tarihinden ba\u015flayarak on be\u015f gi\u0131n i\u00e7inde Trakya,1914s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi H\u00fck\u00fbmeti’nin sivilmemurlar\u0131na ve asker\u00ee kuwetlerine teslim edilmi\u015f bulunacakt\u0131r. 2 – Yunanistan’daki esirlerimiz on be\u015f gi.i.n i\u00e7inde \u0130zmir, Band\u0131rma ve \u0130zmit limanlar\u0131nda bize teslim edilecektir. 3 – Yunan H\u00fck\u00fbmeti, Yunan ordusunun \u00fc\u00e7 bu\u00e7uk y\u0131ldan beri Anadolu’dayapt\u0131\u011f\u0131 ve yapmakta oldu\u011fu tahribat\u0131 tamir etmeyi \u015fimdiden taahh\u00fct edecektir. B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Ba\u015fkomutan Mustafa Kemal<\/p>\n

 <\/p>\n

ORDULARIMIZ \u0130ZM\u0130R RIHTIMINDA \u0130LK VERD\u0130\u011e\u0130M HEDEFE, AKDEN\u0130Z’E ULA\u015eTILAR Do\u011frudan do\u011fruya bana g\u00f6nderilen bir telsiz telgrafta da, \u0130zmir’deki \u0130til\u00e2f Devletleri konsoloslar\u0131na benimle g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bulunma yetkisinin verildi\u011fi bildirilerek, onlarla hangi g\u00fcn ve nerede 332 bulu\u015fabilece\u011fim soruluyordu. Buna verdi\u011fim cevapta da, 9 Eyl\u00fcl 1922’de Kemalpa\u015fa’da g\u00f6r\u00fc\u015febilece\u011fimizi bildirmi\u015ftim. Ger\u00e7ekten de, s\u00f6z verdi\u011fim g\u00fcn, ben Kemalpa\u015fa’da bulundum. Fakat g\u00f6r\u00fc\u015fme isteyenler orada de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc ordular\u0131m\u0131z, \u0130zmir r\u0131ht\u0131m\u0131nda ilk verdi\u011fim hedefe,, Akdeniz’e ula\u015fm\u0131\u015f bulunuyorlard\u0131 Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, Afyonkarahisar – Dumlup\u0131nar Meydan Muharebesini ve ondan sonra d\u00fc\u015fman ordusunu tamamiyle yok eden veya esir eden ve k\u0131l\u0131\u00e7 art\u0131klar\u0131n\u0131 Akdeniz’e, Marmara’ya d\u00f6ken harek\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 ve vas\u0131fland\u0131r\u0131c\u0131 s\u00f6z s\u00f6ylemeyi gereksiz sayar\u0131m. Her safhas\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f, haz\u0131rlanm\u0131\u015f, idare edilmi\u015f ve zaferle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan bu harek\u00e2t T\u00fcrk ordusunun, T\u00fcrk subay ve komuta hey’etinin y\u00fcksek kudret ve kahramanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tarihe bir kere dahage\u00e7iren muazzam bir eserdir. Bu eser, T\u00fcrk milletinin h\u00fcriyyet ve istikl\u00e2l d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u00f6l\u00fcms\u00fcz bir \u00e2bidesidir. Bu eseri yaratan bir milletin evl\u00e2d\u0131, bir ordun\u0131\u0131n ba\u015fkomutan\u0131 oldu\u011fumdan, mutluluk ve bahtiyarl\u0131\u011f\u0131m sonsuzdur. Efendiler, i\u015fte \u015fimdi diplomasi alan\u0131na ge\u00e7ebiliriz. Ger\u00e7i, ordumuzun zafere ula\u015faca\u011f\u0131ndan \u00fcmitsiz olduklar\u0131 i\u00e7in, bu meseleyi daha \u00f6nce diplomasi yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flama kanaat ve iddias\u0131nda olanlar\u0131, dediklerini yapma hususunda biraz fazlaca bekletmi\u015f oldum. Bununla birlikte, sonunda benim de diplomasi alan\u0131nda cidd\u00ee olarak \u00e7aba harcad\u0131\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6rerek memnun olmalar\u0131 gerekirdi. B\u00f6yle olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011fiz. Ordular\u0131m\u0131z, \u0130zmir ve Bursa’y\u0131 geri ald\u0131ktan sonra, Trakya’y\u0131 da Yunan ordusundan kurtarmak i\u00e7in \u0130stanbul ve \u00c7anakkale do\u011frultusunda y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flerine devam ederken, \u0130ngilizlerin o zamanki ba\u015fbakan\u0131 bulunan L1oyd George, fiilen harbe karar vermi\u015f bir tav\u0131rla ve yard\u0131mc\u0131 birlikler g\u00f6nderilmesi iste\u011fiyle dominyonlara m\u00fcracaat etmi\u015f. Yaln\u0131z, ondan sonra olup bitenlere bak\u0131l\u0131rsa LIoyd George’un iste\u011finin yerine getirilmedi\u011fini kabul etmek gerekir.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130T\u0130LAF DEVLETLER\u0130N\u0130N 23 EYL\u00dcL 1922 TAR\u0130HL\u0130 ATE\u015eKES TEKL\u0130F\u0130<\/p>\n

Bu s\u0131ralarda, \u0130stanbul’da Frans\u0131z Fevkal\u00e2de Komiseri bulunan Genera1 Pe1le benimle g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere \u0130zmir’e geldi. diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lgeye, ordular\u0131m\u0131z\u0131n girmemesinin yerinde olaca\u011f\u0131n\u0131 tavsiye eti. Mill\u00ee h\u00fck\u00fbmetimizin b\u00f6ylebir b\u00f6lge tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Trakya’y\u0131 da kurtarmad\u0131k\u00e7a ordular\u0131m\u0131z\u0131n durdurulmas\u0131na imk\u00e2n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. General PeI1e, bana,M\u00f6sy\u00f6 Frank1in Boui1Iin ‘un benimle g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere gelmek istedi\u011fini bildiren, kendisine \u00e7ekilmi\u015f \u00f6zel bir telgraf\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.Kendisini \u0130zmir’de kabul edece\u011fimi s\u00f6yledim. M\u00f6sy\u00f6 Frank1inBoui1Ion, bir Frans\u0131z harp gemisiyle \u0130zmir’e geldi. Frans\u0131z H\u00fck\u00fcmeti ad\u0131na ,\u0130ngiliz ve \u0130talyan H\u00fck\u00fbmetlerinin de uygun g\u00f6rmeleri \u00fczerine, benimle g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapmaya geldi\u011fini s\u00f6yledi. Biz F r a n k 1 i nBoui11on’la g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrken, \u0130til\u00e2f Devletleri D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanlar\u0131 imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 23 Eyl\u00fcl 1922 tarihli bir nota geldi. Bu notada iki \u00f6nemlinokta yer al\u0131yordu. Bunlardan biri asker\u00ee harek\u00e2t\u0131n durdurulmas\u0131yladi\u011feri de Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’yla ilgiliydi. Biz, Rumeli’de Do\u011fu Trakya’y\u0131 mill\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131za kadar tamamenalmad\u0131k\u00e7a asker\u00ee hareketten vazge\u00e7emezdik. Ancak, yurdumuzun bu b\u00f6lgesinden d\u00fc\u015fman birlikleri \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde b\u00f6yle bir harekete devametmeye kendili\u011finden gerek kalmayacakt\u0131. Bu notada, Venedik veya ba\u015fka bir \u015fehirde toplanacak olan \u0130ngiliz, Frans\u0131z, \u0130t\u00e2lyan, Japon, Romen,S\u0131rp – H\u0131rvat – Sloven Devleti ile Yunanistan’\u0131n da \u00e7a\u011fr\u0131Iaca\u011f\u0131 bir konferansa, delegelerimizi g\u00f6ndermeyi kabul edip etmeyece\u011fimiz sorulmaklabirlikte, g\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda Bo\u011fazlardaki tarafs\u0131z b\u00f6lgelere bizden asker g\u00f6nderilmemesi \u015fart\u0131yla, Edirne dahil olmak \u00fczere Meri\u00e7’e kadarTrakya’n\u0131n bize iadesi ile ilgili talebimizin olumlu kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 bildiriliyordu. Notada, bo\u011fazlardan, az\u0131nl\u0131klardan ve Milletler Cemiyeti’ne girmemizden de s\u00f6z ediliyordu. 333 Konferans\u0131n toplanmas\u0131ndan \u00f6nce, Yunan birliklerinin, \u0130til\u00e2f Devletleri komutanlar\u0131n\u0131n \u00e7izer kleri bir hatt\u0131n gerisine \u00e7ekilmesi i\u00e7in, \u0130til\u00e2f Devletleri’nin n\u00fcfuzunu kullanaca\u011f\u0131na s\u00f6z aerilmekte ve bu konudag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmek \u00fczere Mudanya veya \u0130zmit’te bir toplant\u0131 yap\u0131lmas\u0131 teklifedilmekteydi.<\/p>\n

 <\/p>\n

MUDANYA KONFERANSI<\/p>\n

29 Eyl\u00fcl 1922 tarihinde, bu notaya verdi\u011fim k\u0131sa bir cevapta, Mudanya Konferans\u0131’n\u0131 kabul etti\u011fimi bildirdim. Fakat Meri\u00e7 nehri’ne kadar Trakya’n\u0131nderhal bize geri verilmesini istedim. 3 Ekimde toplanmas\u0131n\u0131n uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fim Mudanya Konferans\u0131’na, Ba\u015fkomutanl\u0131k ad\u0131na ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkiyle Bat\u0131 Cephesi Ordulan Komutan\u0131 \u0130 s m e t P a \u015f a ‘y\u0131 de.lege tayin etti\u011fimi bildirdim. Bu notaya h\u00fck\u00fbmet\u00e7e de 4 Ekim l922tarihli etrafl\u0131 bir cevap verildi. Bu cevapta, konferans yeri olarak \u0130zmirteklif edildi. Bo\u011fazlar meselesi dolay\u0131s\u0131yla, Rusya, Ukrayna ve G\u00fcrcistan Cumhuriyetleri’nin de daveti istendi. Di\u011fer konular \u00fczerindeki g\u00f6r\u00fc\u015flerimiz de ana \u00e7izgileriyle bildirildi. Mudanya’da, \u0130 s m e t P a \u015f a ‘n\u0131n ba\u015ekanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda, \u0130ngiliz delegesi General Harrington, Frans\u0131z delegesi GeneralCharpy, \u0130talyan delegesi Genera1 MonbeI1i ‘nin kat\u0131ld\u0131klar\u0131konferans topland\u0131. Bir hafta kadar s\u00fcren tart\u0131$mal\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden sonra, 11 Ekimde, Mudanya Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131. B\u00f6ylece, Trakyaana vatana kat\u0131lm\u0131\u015f oldu. Efendiler, zaferden sonra, bizim \u0130zmir’deki siyas\u00ee temaslar\u0131m\u0131z\u00fczerine, Ankara’da Bakanlar Kurulu’nun daha do\u011frusu baz\u0131 bakanlar\u0131ntel\u00e2\u015fl\u0131 bir duruma girdikleri farkedildi. Asker\u00ee g\u00f6revimin son bulmu\u015f oldu\u011funu, bundan sonraki siyasii\u015flerin Bakanlar Kurulu’na ait oldu\u011funu hissettirecek \u015fekilde, beni Ankara’ya davet ettiler. Halbuki, ne asker\u00ee g\u00f6revim son bulmu\u015ftu ne desiyas\u00ee ve diplomatik konularla ilgilenmek ve u\u011fra$maktan kendimi aIabilirdim. Bu bak\u0131mdan, \u0130zmir’den ordunun ba\u015f\u0131ndan ve ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131m siyas\u00ee ili\u015fkilerden uzakla\u015famazd\u0131m. Bundan dolay\u0131d\u0131r ki, benimle g\u00f6r\u00fc\u015fmek iste\u011finde bulunan ve bunda direnen h\u00fck\u00fbmet \u00fcyelerinin veya ilgili bakanlar\u0131n \u0130zmir’e yan\u0131ma gelmelerini teklif ettim. H\u00fck\u00fbmet Ba\u015fkan\u0131 Rauf Bey ‘le D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Yusuf Kema1 Bey geldiler. Rauf Bey, \u0130zmir’de bana baz\u0131 \u00f6zel dileklerini de bildirdi. S\u00f6zgeli\u015fi, A1i Fuat Pa\u015fa ile Refet Pa\u015fa ‘n\u0131n, zafer dolay\u0131s\u0131ylaterfi ettirilmelerini ve kendilerine uygun birer g\u00f6rev verilerek memnunedilmelerini rica ettiler. Bildi\u011finiz \u00fczere, muharebeden \u00f6nce A1i Fuatve Refet Pa\u015fa’lar\u0131n bu harek\u00e2ta kat\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in t\u00fcrl\u00fc yollarla te\u015febb\u00fcste bulunmu\u015ftum; fakat ba\u015faramad\u0131m. Zaferden dolay\u0131, Muharebe’de f\u00fclen hizmet edip liyakat g\u00f6stermi\u015f olan komutanlar ve subaylarterfi ettirilmek ve takdir edilmek suretiyle elbette \u00f6d\u00fcllendirilmi\u015flerdi.Asker\u00ee harek\u00e2ta kat\u0131lmaktan ka\u00e7\u0131nan kimselerin de bizzat orada bulunanlarla birlikte \u00f6d\u00fcllendirilmeleri elbette k\u00f6t\u00fc etki yapabilirdi .K\u0131sacas\u0131, Rauf Bey’e dileklerini yerine getiremeyece\u011fimi s\u00f6yledim. Fakat A1i Fuat Pa\u015fa, Meclis \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131 bulundu\u011funa g\u00f6re, mevkii ve g\u00f6revi kendisini memnun edebilecek bir seviyede idi. Yaln\u0131z, a\u00e7\u0131kta bulunan Refet Pa\u015fa i\u00e7in uygun bir g\u00f6rev bulmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131mas\u00f6z verdim. Kendisini \u0130zmir’e davet etmesini s\u00f6vledim. Refet Pa\u015fa,\u0130zmir’e gelmi\u015fti. Fakat bu geli$ tam benim Ankara’ya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm geceye rastlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendisiyle orada g\u00f6r\u00fc\u015fme imk\u00e2n\u0131 olamad\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

BARI\u015e KONFERANSI’NA G\u00d6NDERD\u0130\u011e\u0130M\u0130Z DELEGELER<\/p>\n

Refet Pa\u015fa’ya g\u00f6rev verilmesi ,daha sonra Ankara’dan Bursa’ya gidi\u015fim s\u0131ras\u0131nda oldu.Efendiler, \u0130zmir’den Ankara’ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde, ba\u015fl\u0131ca Mudanya Konferans\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeleriyle u\u011fra\u015f\u0131ld\u0131. Bir yandan da Bakanlar Kurulu’nda, Meclis’te ve komisyonlarda Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’na g\u00f6nderilebilecek delegeler hey’eti s\u00f6z konusu oluyordu. Bakanlar Kumlu Ba\u015fkan\u0131 Rauf Bey, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Yusuf Kemal Bey ve Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131 bulunan R\u0131za Nur Bey, gidecek delegeler hey’etinin tabii \u00fcyeleri gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Ben, bu konuda daha kesin bir g\u00f6r\u00fc\u015f ve karar\u0131m\u0131 tespit etmemi\u015ftim. Ancak, Rauf Bey’in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131ndaki bir hey’etin bizim i\u00e7in hayati \u00f6nemi olan bir konuda ba\u015far\u0131 kazanabilece\u011finden emin olam\u0131yordum. Rauf Bey’in de kendisini zay\u0131f g\u00f6rmekte oldu\u011funu 334 hissediyordum. M\u00fc\u015favir olarak \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n yan\u0131na verilmesini teklif etti. Bu teklifle ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc belirtirken, “\u0130smet Pa\u015fa’dan m\u00fc\u015favir olarak elde edilecek yarar s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. \u0130smet Pa\u015fa ba\u015fkan olursa kendisinden azami \u00f6l\u00e7\u00fcde yararlan\u0131labilece\u011fine ben de inan\u0131yorum” dedim. Bu nokta \u00fczerinde uzun boylu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmedi. Ondan sonra Rauf Bey, delegeler hey’etine kimlerin girece\u011fi konusundaki t\u00fcrl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam ettiler. Ben buna \u00f6nem verir g\u00f6r\u00fcnmedim. Mudanya Konferans\u0131 sona ermi\u015fti. \u0130smet Pa\u015fa ve Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Fevzi Pa\u015fa Bursa’da bulunuyorlard\u0131. Kendileriyle g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere Bursa’ya gittim.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130SMET PA\u015eA’NIN DI\u015e\u0130\u015eLER\u0130 BAKANLI\u011eI’NAVE DELEGELER HEY’ET\u0130 BA\u015eKANLI\u011eINA SE\u00c7\u0130LMES\u0130<\/p>\n

Bursa’ya giderken yan\u0131mda Milli Savunma Bakan\u0131 Kaz\u0131m Pa\u015fa vard\u0131. Do\u011fuda aleyhindeki \u00e7e\u015fitli tepki ve g\u00f6steriler dolay\u0131s\u0131yla g\u00f6rev yapma imkan\u0131n\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131ndan Ankara’ya gelmeye mecbur olan Kaz\u0131m Karabekir Pa\u015fa ile \u0130stanbul’da kendisine g\u00f6rev vermek \u00fczere Refet Pa\u015fa’y\u0131 da birlikte g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm. Bursa’da kald\u0131\u011f\u0131m g\u00fcnlerde, Refet Pa\u015fa’y\u0131, bilindi\u011fi gibi Istanbul’a g\u00f6nderdim .\u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n da, mevcut bunca bilgime ra\u011fmen, delegeler hey’etine ba\u015fkanl\u0131k edip edemeyece\u011fini bir daha inceledim. Mudanya Konferans\u0131’n\u0131 nas\u0131l idare etti\u011fini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n kendisine tasavvurlar\u0131mla ilgili hi\u00e7bir kelime s\u00f6ylemiyordum. Sonunda karar\u0131m\u0131 olumlu olarak verdim. \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n Delegeler Hey’eti Ba\u015fkan\u0131 olabilmesi i\u00e7in daha \u00f6nce D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 olmas\u0131n\u0131 uygun g\u00f6rd\u00fcm. Bunu sa\u011flamak i\u00e7in do\u011frudan do\u011fruya D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Yusuf Kemal Bey’e \u00f6zel ve gizli olarak yazd\u0131\u011f\u0131m bir \u015fifreli telgrafta. kendisinin D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’ndan \u00e7ekilmesini ve yerine \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n se\u00e7ilmesini, bizzat yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131n\u0131 rica ettim. Ankara’dan hareket etmeden \u00f6nce, Yusuf Kema1 Bey, bana, Delegeler Hey’eti Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 en iyi \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n yapabilece\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti. Yusuf Kema1 Bey’den, kendisine bildirdi\u011fim ricam\u0131 yerinde bularak gere\u011fini yerine getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiren bir cevap ald\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

LOZAN ( LAUSANNE ) BARI\u015e KONFERANSI’NA DAVET<\/p>\n

\u0130\u015fte ondan sonra idi ki, \u0130smet Pa\u015fa’ya, bir oldubitti \u015feklinde D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 ve ondan sonra da Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’na Delegeler Hey’eti Ba\u015fkan\u0131 olarak gidece\u011fini s\u00f6yledim. Pa\u015fa, birdenbire \u015fa\u015f\u0131rd\u0131. Asker oldu\u011funu s\u00f6yleyerek \u00f6z\u00fcr diledi. En sonunda teklifimi emir sayarak boyun e\u011fdi. Tekrar Ankara’ya d\u00f6nd\u00fcm. Bu s\u0131rada, \u0130tilaf Devletleri taraf\u0131ndan, 28 Ekim 1922’de Lozan’da toplanacak olan Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’na davet edildik. Itilaf Devletleri, hala \u0130stanbul’da bir h\u00fck\u00fcmet tan\u0131mak istiyor ve onu da bizimle birlikte konferansa davet ediyordu.<\/p>\n

 <\/p>\n

SALTANATIN KALDIRILMASI<\/p>\n

Bu birlikte davet edilme durumu, \u015fahsi saltanat\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u015fini kesin olarak sonu\u00e7land\u0131rd\u0131. Ger-\u00e7ekten de 1 Kas\u0131m 1922 tarihli kanun gere\u011fince, hilafet ile saltanat biribirinden ayr\u0131ld\u0131. Iki bu\u00e7uk y\u0131l\u0131 a\u015fan bir zamandan beri fiilen h\u00fckm\u00fcn\u00fc y\u00fcr\u00fcten milli saltanat\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kabul edildi. Hilafet, a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanm\u0131\u015f bir hakka sahip olmaks\u0131z\u0131n bir s\u00fcre daha b\u0131rak\u0131ld\u0131. Efendiler, bu konuda zab\u0131tlara ge\u00e7mi\u015f yeterince bilgi vard\u0131r. Konunun \u00f6zel y\u00f6nleri ile ilgili noktalar, belki y\u00fcce hey’etinizi ilgilendirir d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, baz\u0131 bilgiler sunaca\u011f\u0131m: Bilindi\u011fi gibi, “saltanat” ve “hilafet” makamlar\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 ve birle\u015fmi\u015f olarak \u00f6nemli meselelerden say\u0131lmaktayd\u0131. Bunu do\u011frulayan bir hat\u0131ram\u0131 anlatay\u0131m: 1 Kas\u0131m 1922 tarihinden \u00f6nce, muhalifler, 335 Meclis \u00e7evresinde benim saltanat\u0131 kald\u0131raca\u011f\u0131m yolunda tela\u015fl\u0131 ve heyecanl\u0131 propaganda yap\u0131yorlard\u0131. Rauf Bey, bir g\u00fcn Meclis’teki odama gelerek benimle baz\u0131 onemli konular\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmek istedi\u011fini ve ak\u015fam Ke\u00e7i\u00f6ren’de Refet Pa\u015fa’n\u0131n evine gidersem daha g\u00fczel konu\u015fabilece\u011fimizi s\u00f6yledi. Rauf Bey’in teklifini kabul ettim. Fuat Pa\u015fa ‘n\u0131n da orada bulunmas\u0131na izin vermemi istedi. Onu da uygun g\u00f6rd\u00fcm. Refet Pa\u015fa’n\u0131n evinde d\u00f6rt ki\u015fi topland\u0131k. Rauf Bey’den dinlediklerimin \u00f6zeti \u015fuydu: Meclis, Saltanat makam\u0131n\u0131n belki de Hilafet’in ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn benimsenmi\u015f oldu\u011fu endi\u015fesiyle \u00fczg\u00fcnd\u00fcr. Sizden ve sizin ileride benimseyece\u011finiz tutumdan \u015f\u00fcphe etmektedir. Bu bak\u0131mdan Meclis’e ve dolay\u0131s\u0131yla millet kamuoyuna g\u00fcven vermeniz gerekti\u011fine inan\u0131yorum. RAUF BEY’\u0130N<\/p>\n

 <\/p>\n

SALTANAT VE H\u0130LAFET KONUSUNDAK\u0130 D\u00dc\u015e\u00dcNCES\u0130<\/p>\n

Rauf Bey’den saltanat ve hilafet konusundaki kanaat ve d\u00fc\u015f\u00fcncesinin ne oldu\u011funu sordum. Verdi\u011fi cevapta \u015fu a\u00e7\u0131klamalarda bulundu: Ben, dedi, saltanat ve hilafet makam\u0131na vicdan\u0131mla ve duygular\u0131mla ba\u011fl\u0131y\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc benim babam, Padi\u015fah\u0131n ekme\u011fi ve nimetiyle yeti\u015fmi\u015f, Osmanl\u0131 Devleti’nin ileri gelen adamlar\u0131 s\u0131ras\u0131na ge\u00e7mi\u015ftir. Benim de kan\u0131mda o nimetin zerreleri vard\u0131r. Ben nank\u00f6r de\u011filim ve olmam. Padi\u015fah’a ba\u011fl\u0131l\u0131k borcumdur. Halifeye ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m ise terbiyem gere\u011fidir. Bunlardan ba\u015fka, genel bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm de vard\u0131r. Bizde milleti ve kamuoyunu elde tutmak g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bunu ancak, herkesin eri\u015femeyece\u011fi kadar y\u00fcksek g\u00f6r\u00fclmeye al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir makam sa\u011flayabilir. 0 da saltanat ve hilafet makam\u0131d\u0131r. Bu makam\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131p onun yerine ba\u015fka nitelikte bir makam getirmeye \u00e7al\u0131\u015fmak felakete ve b\u00fcy\u00fck ac\u0131lara yol a\u00e7ar. Bu da asla do\u011fru olamaz. Rauf Bey’den sonra, kar\u015f\u0131mda oturan Refet Pa\u015fa’n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc sordum. Refet Pa\u015fa’dan ald\u0131\u011f\u0131m cevap \u015fuydu: “Rauf B e y ‘in d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015flerinin hepsine kat\u0131l\u0131r\u0131m. Ger\u00e7ekten de bizde padi\u015fahl\u0131ktan ve halifelikten ba\u015fka bir idare \u015fekli s\u00f6z konusu olamaz.” Ondan sonra, Fuat Pa\u015fa’n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesini \u00f6\u011frenmek istedim. Pa\u015fa. Moskova’dan yeni d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnden, durumu, halk\u0131n duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini daha yeterince incelemeye vakit bulamad\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z ederek, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen konu \u00fczerinde kesin bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015f ileri s\u00fcremeyece\u011fini bildirdi ve \u00f6z\u00fcr diledi. Ben, kar\u015f\u0131mdakilere k\u0131saca \u015fu cevab\u0131 verdim: “\u00dczerinde durdu\u011funuz konu bug\u00fcn\u00fcn i\u015fi de\u011fildir. Meclis’te baz\u0131lar\u0131n\u0131n tela\u015f ve heyecana kap\u0131lmalar\u0131na da gerek yoktur. Rauf Bey, bu cevab\u0131mdan memnun g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Fakat \u015fu veya bu \u015fekilde bu konu etraf\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmelere yine devam edildi. Ak\u015fam \u00fczeri ba\u015flayan konu\u015fmalar\u0131m\u0131z, b\u00fct\u00fcn gece, sabaha kadar uzad\u0131. Rauf Bey ‘in bir \u015feyi sa\u011flama ba\u011flamak istedi\u011fini hissettim. Benim hilafet ve saltanat ve ileride \u015fahsen alabilece\u011fim durumla ilgili olarak kendilerine s\u00f6yledi\u011fim ve inand\u0131r\u0131c\u0131 bulduklar\u0131 s\u00f6zleri bana k\u00fcrs\u00fcden bizzat Meclis’e kar\u015f\u0131 s\u00f6yletmek… Kendilerine s\u00f6yledi\u011fim s\u00f6zleri oldu\u011fu gibi Meclis’e kar\u015f\u0131 s\u00f6ylemekte de bir sak\u0131nca g\u00f6rmedi\u011fimi bildirdim. \u00fcstelik bu s\u00f6zleri kur\u015fun kalemle bir ka\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131na yazarak ertesi g\u00fcn bir s\u0131ras\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp Meclis’te s\u00f6yleyece\u011fime s\u00f6z verdim. Verdi\u011fim bu s\u00f6z\u00fc yerine de getirdim. Benim bu konu\u015fmam muhaliflerce, Rauf Bey ‘in ba\u015far\u0131s\u0131 olarak say\u0131lm\u0131\u015f ve kendisi takdir edilmi\u015f…<\/p>\n

 <\/p>\n

MECL\u0130S’TE SALTANATIN KALDIRILAMSI G\u00d6R\u00dc\u015e\u00dcL\u00dcRKEN RAUF BEY’E VERD\u0130\u011e\u0130M ROL<\/p>\n

Efendiler, belki birtak\u0131m kimselere g\u00f6re. Rauf Bey, \u00fczerine ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revi yerine getirmi\u015fti. Ben de a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m \u00fczere, genel ve tarihi g\u00f6revimin o g\u00fcne ait safhas\u0131n\u0131 tamamlam\u0131\u015ft\u0131m. Ancak, genel g\u00f6revimin emretti\u011fi as\u0131l noktay\u0131 hedefe ula\u015ft\u0131rmak ve uygulamaya ge\u00e7mek gerekti\u011fi zaman da asla karars\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmedim. Tevfik Pa\u015fa’ n\u0131n telgraflar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla saltanat\u0131 hilafetten ay\u0131rmaya 336 ve \u00f6nce saltanat\u0131 kald\u0131rmaya karar verdi\u011fim zaman, ilk yapt\u0131\u011f\u0131m i\u015flerden biri de, derhal Rauf Bey’i, Meclis’teki odama \u00e7a\u011f\u0131rmak oldu. Rauf Bey’in, Refet Pa\u015fa ‘n\u0131n evinde sabahlara kadar dinledi\u011fim d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini hi\u00e7 bilmiyormu\u015fum gibi davranarak, ayakta, kendisinden \u015fu istekte bulundum: “Hilafet ve saltanat\u0131 biribirinden ay\u0131rarak saltanat\u0131 kald\u0131raca\u011f\u0131z! Bunun do\u011fru oldu\u011fu konusunda k\u00fcrs\u00fcden bir konu\u015fma yapacaks\u0131n\u0131z! ” Rauf Bey ile bundan ba\u015fka bir tek kelime konu\u015fmad\u0131k. Rauf Bey odamdan \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce, ayn\u0131 maksatla \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fum Kaz\u0131m Karabekir Pa\u015fa geldi.Ondan da ayn\u0131 \u015fekilde konu\u015fmas\u0131n\u0131 rica ettim. Efendiler, o tarihe ait Meclis tutanaklar\u0131nda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, Rauf Bey, k\u00fcrs\u00fcden bir iki defa g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc ve hatta saltanat\u0131n kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcn bayram olarak kabul edilmesi teklifini de ortaya att\u0131. Burada bir nokta, kafalarda d\u00fc\u011f\u00fcm olarak kalabilir. Bana, Padi\u015fah’a ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 bor\u00e7 bildi\u011finden, saltanat makam\u0131 yerine ba\u015fka nitelikte bir makam\u0131n getirilmesine \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n felakete ve b\u00fcy\u00fck ac\u0131lara yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f olan Rauf Bey, benim yeni karar\u0131m\u0131 \u00f6\u011frendikten sonra ve hele karar\u0131m\u0131n desteklenmesi ve saltanat\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Meclis’te bir konu\u015fma yapmas\u0131n\u0131 teklif etmem kar\u015f\u0131s\u0131nda, ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bile s\u00f6ylemeden boyun e\u011fmi\u015ftir. Bu tutum ve davran\u0131\u015f nas\u0131l yorumlanabilir? Rauf Bey eski inan\u00e7 ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini de\u011fi\u015ftirmi\u015f miydi? Yoksa bu g\u00f6r\u00fc\u015fierinde esasen samimi de\u011fil miydi? Bu iki noktay\u0131 biribirinden ay\u0131rmak ve biri \u00fczerinde kesin bir yarg\u0131ya varmak g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Efendiler, b\u00f6yle \u015f\u00fcpheli bir yarg\u0131da bulunmaya giri\u015fmektense, durumun daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racak baz\u0131 safhalar\u0131, i\u015flemleri ve tart\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcksek hey’etinize hat\u0131rlatmay\u0131 tercih ederim.<\/p>\n

 <\/p>\n

LOZAN BARI\u015e KONFERANSI’NA TEVF\u0130K PA\u015eA VE ARKADA\u015eLARI DA KATILMAK \u0130ST\u0130YORDU<\/p>\n

Daha \u00f6nce bilginize sunmu\u015ftum ki, saltanat\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, Lozan Konferans\u0131’na Istanbul’dan da bir delegeler hey’etinin davet edilmesi ve Istanbul’un, yani Vahdettin, Tevfik Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n da b\u00f6yle bir daveti. T\u00fcrk milletinin b\u00fcy\u00fck emeklerle, fedakarl\u0131klarla elde etti\u011fi kazan\u00e7lar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcltmek, belki de anlams\u0131z k\u0131lmak pahas\u0131na da olsa, kabul etmelerinden ileri gelmi\u015fti. Tevfik Pa\u015fa, \u00f6nce bana bir telgraf \u00e7ekti. 17 Ekim 1922 tarihli bu telgrafta, Tevfik Pa\u015fa, kazan\u0131lan zaferin, bundan b\u00f6yle \u0130stanbul ile Ankara aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131k ve ikili\u011fi kald\u0131rm\u0131\u015f ve milli birli\u011fimizi sa\u011flam\u0131\u015f oldu\u011funu yaz\u0131yordu. Yani Tevfik Pa\u015fa demek istiyordu ki “memlekette d\u00fc\u015fman kalmad\u0131; o halde, padi\u015fah yerinde, h\u00fck\u00fcmet onun yan\u0131nda; millete d\u00fc\u015fenin de bu makamlar\u0131n verece\u011fi emirlere uymakt\u0131r. B\u00f6yle olunca da, elbette birli\u011fe engel bir \u015fey kalmam\u0131\u015f olur.” Yaln\u0131z, Tevfik Pa\u015fa. Ankara’dan biraz daha yard\u0131m istemek ak\u0131ll\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. 0 da, Bar\u0131\u015f Konferans\u0131’na \u0130stanbul ile Ankara’n\u0131n birlikte davet edilmi\u015f olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, daha \u00f6nce benden \u00e7ok gizli talimat alm\u0131\u015f bir kimsenin elden gelen s\u00fcr’atle \u0130stanbul’a g\u00f6nderilmesini sa\u011flamakt\u0131 (Belge: 260). Tevfik Pa\u015fa’ya verilmek \u00fczere, \u0130stanbul’da Hamit Bey’e \u00e7ekti\u011fim telgraf la “Tevfik Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n devletin siyasetini buland\u0131rmaktan vazge\u00e7memelerinin ne b\u00fcy\u00fck bir sorumluluk do\u011furaca\u011f\u0131n\u0131n a\u015fikar bulundu\u011funu” bildirdim (Belge: 261). Neyaz\u0131k ki,Hamit Bey, bu telgraf\u0131n aynen Tevfik Pa\u015fa’ya bildirilmesi gerekti\u011finde karars\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, bunu kendisine g\u00f6nderilen talimat sanm\u0131\u015f; bununla birlikte bu telgraf\u0131mda yaz\u0131lanlar \u00e7er\u00e7evesinde, Tevfik Pa\u015fa’ya \u00fc\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde be\u015f defa tebligatta bulunmu\u015f; hatta Tevfik Pa\u015fa ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131n\u0131n konferansa delege g\u00f6ndermeleri i\u00e7in gazetelere, ajanslara, verilmesi gereken demecin esaslar\u0131n\u0131 bildiren bir m\u00fcsveddeyi bile kendilerine g\u00f6ndermi\u015f (Belge: 262). 337<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7IKARLARINI K\u0130RL\u0130 B\u0130R TAHTIN \u00c7\u00dcR\u00dcM\u00dc\u015e, \u00c7\u00d6KM\u00dc\u015e AYAKLARINA SARILMAKTA BULANLAR<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 yaln\u0131z kirli bir taht\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f ayaklar\u0131na sar\u0131lmakta g\u00f6ren, Tevfik Pa\u015fa ve benzeri pa\u015falardan kurulu Vahdettin H\u00fck\u00fcmeti’nin, gizli maksatlar\u0131n\u0131 ne olursa olsun kabul ettirmekten ba\u015fka hi\u00e7bir \u015feyle u\u011fra\u015fmad\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Tevfik Pa\u015fa, bana \u00e7ekti\u011fi telgrafa verilen cevaptan haberi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdikten sonra, do\u011frudan do\u011fruya 29 Ekim 1922 tarihli telgraf\u0131yla ve Sadrazam \u00fcnvan\u0131yla Meclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na ba\u015fvurdu (Belge: 263). Bu telgrafta yaz\u0131lanlar, Osmanl\u0131 devrinin Tevfik Pa\u015fa’lar\u0131na yara\u015f\u0131r bir bi\u00e7imdeydi. Tevfik Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131, bu telgraflar\u0131nda, kazan\u0131lan ba\u015far\u0131n\u0131n elde edilmesine hizmet ettiklerinden bahsedecek kadar cesaret g\u00f6sterebilmi\u015flerdir. Efendiler, gayri me\u015fru olarak, Osmanl\u0131 Devlet’inin H\u00fck\u00fcmeti ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mak gafletinde bulunan Tevfik Pa\u015fa, Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa ve benzerlerinden kurulu son Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmeti \u00fczerinde daha fazla durman\u0131n bir yarar\u0131 yoktur. S\u00f6z\u00fc Meclis g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine getirece\u011fim. \u00dczerinde durdu\u011fumuz konu dolay\u0131s\u0131yla, Meclis’te 30 Ekim 1922 g\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ba\u015flad\u0131. Bir\u00e7ok konu\u015fmac\u0131 bir\u00e7ok \u015feyler s\u00f6yledi. Istanbul’daki Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmet’lerini ele ald\u0131lar. Ferit Pa\u015fa devresinden sonra Tevfik Pa\u015fa perdesinin a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu perdeyi a\u00e7anlar\u0131n idrakten yoksun, vicdandan yoksun birtak\u0131m insanlar oldu\u011funu belirterek, bu adamlara gereken kanuni i\u015flemin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istediler. “B\u00f6yle bir anlay\u0131\u015fta olan, yani bize bu kadar ahmak\u00e7a tekliflerde bulunan kimseler -…- ger\u00e7ekten Bab\u0131ali’nin tarihi kimli\u011fine imzas\u0131n\u0131 koyan ve her \u015feyden \u00e7ok oraya ba\u011fl\u0131 olan \u015fah\u0131slard\u0131r.. .” dediler. \u0130stanbul’da h\u00fck\u00fcmet ad\u0131n\u0131 ve kimli\u011fini tak\u0131nan adamlar\u0131n; H\u0131yanet-i Vataniye Kanunu’na g\u00f6re cezaland\u0131r\u0131lmalann\u0131 isteyen \u00f6nergeler okundu. Efendiler, Osmanl\u0131 Imparatorlu\u011fu’nun y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu, yeni bir T\u00fcrkiye Devleti’nin do\u011fdu\u011funu, Te\u015fkilat-\u0131 Esasiye Kanunu gere\u011fince hakimiyet haklar\u0131n\u0131n millete ait bulundu\u011funu ifade eden bir \u00f6nerge haz\u0131rland\u0131. Sekseni a\u015fk\u0131n arkada\u015fa imza ettirildi. Bu \u00f6nergede benim de imzam vard\u0131r. Bu \u00f6nerge okunduktan sonra, ciddi olarak muhalif duruma ge\u00e7enlerin ba\u015f\u0131nda iki ki\u015fi vard\u0131. Bunlardan biri Mersin Milletvekili bulunan Salahattin Bey’dir. \u0130kincisi, \u0130zmir’de as\u0131lan Ziya Hur\u015fit’tir. Bunlar Saltanat’\u0131n kald\u0131r\u0131lmamas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde olduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kca belirttiler.<\/p>\n

 <\/p>\n

OSMANLI SALTANATININ KALDIRILMASI KARARININ VER\u0130LD\u0130\u011e\u0130 G\u00dcN, TE\u015eK\u0130LAT-I ESAS\u0130YE, \u015eER’\u0130YE VE ADL\u0130YE KOM\u0130SYONLARININ ORTAK TOPLANTISI<\/p>\n

Efendiler, 31 Ek\u0131m 1922 g\u00fcn\u00fc Meclis toplanmad\u0131. 0 g\u00fcn M\u00fcdafaa-i Hukuk Grubu toplant\u0131s\u0131 oldu. Bu toplant\u0131da, Osmanl\u0131 Saltanat\u0131’n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n zaruri oldu\u011funu anlatt\u0131m. 1 Kas\u0131m 1922 g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan Meclis toplant\u0131s\u0131nda, ayn\u0131 konu uzun tart\u0131\u015fmalara u\u011frad\u0131. Meclis’te de geni\u015f bir konu\u015fma yapmak gere\u011fini duydum (Belge: 264).\u0130slam ve T\u00fcrk tarihinden \u00f6rnekler vererek hilAfet ve saltanat\u0131n ayr\u0131labilece\u011fini, milli hakimiyet ve saltanat makam\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi olabilece\u011fini, tarihi olaylara dayanarak a\u00e7\u0131klad\u0131m. H\u00fclag\u00fc’n\u00fcn Halife Mu’tas\u0131m’\u0131 idam ettirerek yer y\u00fcz\u00fcnde hilafete fiilen son verdi\u011fini ve 1517’de M\u0131s\u0131r’\u0131 alan Yavuz, \u00fcnvan\u0131 halife olan bir m\u00fclteciye \u00f6nem vermeseydi, hilafet \u00fcnvan\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar miras kalm\u0131\u015f bulunamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131m. Bundan sonra bu konu ile ilgili \u00f6nergeler \u00fc\u00e7 komisyona, Te\u015fkilat-\u0131 Esasiye, \u015eer’iye ve Adliye Komisyonlar\u0131’na g\u00f6nderildi. Bu \u00fc\u00e7 komisyon \u00fcyelerinin bir araya gelip, konuyu bizim g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz maksada uygun bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flamas\u0131 elbette g\u00fc\u00e7t\u00fc. Durumu yak\u0131ndan ve bizzat takip etmek gerekti. 338<\/p>\n

 <\/p>\n

KARMA KOM\u0130SYONA ANLATTI\u011eIM GER\u00c7EK<\/p>\n

\u00dc\u00e7 komisyon bir odada topland\u0131. Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na Hoca M\u00fcfit Efendi’yi se\u00e7ti. Konuyu g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar. \u015eer’iye Komisyonu’nda bulunan hoca efendiler, hilafetin saltanattan ayr\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131, bilinen safsatalara dayanarak iddia ettiler. Bu iddialar\u0131n yersizli\u011fini ortaya koyup \u00e7\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in serbest\u00e7e konu\u015fabilecek olanlar ortaya \u00e7\u0131kar g\u00f6r\u00fcnmediler. Biz, \u00e7ok kalabal\u0131k olan bu odan\u0131n bir k\u00f6\u015fesinde tart\u0131\u015fmalar\u0131 dinliyorduk. Bu \u015fekildeki g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin istenilen sonuca varmas\u0131n\u0131 beklemek bo\u015funayd\u0131. Bunu anlad\u0131k. Sonunda, karma komisyon ba\u015fkan\u0131ndan s\u00f6z istedim. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u0131ran\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131m. Y\u00fcksek sesle \u015fu konu\u015fmay\u0131 yapt\u0131m: “Efendim, dedim, hakimiyet ve saltanat hi\u00e7 kimse taraf\u0131ndan, hi\u00e7 kimseye ilim gere\u011fidir diye, g\u00f6r\u00fc\u015fme ve tart\u0131\u015fmayla verilmez. Hakimiyet, saltanat, kuvvetle, kudretle ve zorla al\u0131n\u0131r. Osmano\u011fullar\u0131, zorla T\u00fcrk milletinin hak\u0131m\u0131yet ve saltanat\u0131na el koymu\u015flard\u0131r. Bu zorbal\u0131klar\u0131n\u0131 alt\u0131 y\u00fczy\u0131ldan beri s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. \u015eimdi de T\u00fcrk milleti bu sald\u0131rganlara isyan ederek ve art\u0131k dur diyerek, hakimiyet ve saltanat\u0131n\u0131 fiilen kendi eline alm\u0131\u015f bulunuyor. Bu bir oldubittidir. S\u00f6z konusu olan, millete saltanat\u0131n\u0131, hakimiyetini b\u0131rakacak m\u0131y\u0131z, b\u0131rakmayacak m\u0131y\u0131z meselesi de\u011fildir. Mesele, zaten oldubitti haline gelmi\u015f olan bir ger\u00e7e\u011fi kanunla ifadeden ibarettir. Bu mutlaka olacakt\u0131r. Burada toplananlar. Meclis ve herkes meseleyi tabii olarak kar\u015f\u0131larsa, san\u0131r\u0131m ki uygun olur. Aksi takdirde, yine ger\u00e7ek, usul\u00fcne uygun olarak ifade edilecektir. Fakat, belki de baz\u0131 kafalar kesilecektir. \u0130\u015fin ilim y\u00f6n\u00fcne gelince, hoca efendilerin merak ve endi\u015feye kap\u0131lmalar\u0131na yer yoktur. Bu konuda “ilmi a\u00e7\u0131klamalarda bulunay\u0131m” dedim ve uzun uzad\u0131ya birtak\u0131m a\u00e7\u0131klamalar yapt\u0131m. Bunun \u00fczerine, Ankara milletvekillerinden Hoca Mustafa Efendi, “Affedersiniz efendim, dedi, biz konuyu ba\u015fka bak\u0131mdan ele al\u0131yorduk; a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131zla ayd\u0131nland\u0131k” dedi. Konu karma komisyonca \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

OSMANLI SALTANATI’NIN YIKILI\u015e VE G\u00d6\u00c7\u00dc\u015e MERAS\u0130M\u0130N\u0130N SON SAFHASI S\u00fcr’atle kanun tasar\u0131s\u0131 haz\u0131rland\u0131. O g\u00fcn Meclis’in ikinci oturumunda okundu. Ad okunarak oya konmas\u0131 teklifine kar\u015f\u0131, k\u00fcrs\u00fcye \u00e7\u0131kt\u0131m. Dedim ki, “Buna gerek yoktur. Memleket ve milletin istikl\u00e2lini ebed\u00ee olarak koruyacak ilkeleri, y\u00fcce Meclis’in oy birli\u011fi ile kabul edece\u011fini san\u0131r\u0131m.” “Oya” sesleri y\u00fckseldi. Sonunda, ba\u015fkan oya sundu ve “oybirli\u011fi ile kabul edilmi\u015ftir” dedi. Yaln\u0131z olumsuzluk bildiren bir ses i\u015fitildi:”Ben muhalifim!” Bu ses “s\u00f6z yok” sesleriyle bo\u011fuldu. \u0130\u015fte Efendiler, Osmanl\u0131 Saltanat\u0131’n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f ve g\u00f6\u00e7\u00fc\u015f merasiminin son safhas\u0131 b\u00f6yle ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n

 <\/p>\n

HA\u0130N VAHDETT\u0130N B\u0130R \u0130NG\u0130L\u0130Z HARP GEM\u0130S\u0130YLE \u0130STANBUL’DAN KA\u00c7IYOR 17 Kas\u0131m 1922 tarihli resm\u00ee bir telgraf\u0131n ilk c\u00fcmlesi \u015fuydu : “Vahdettin Efendi bu gece saraydan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. ” Bu telgraf\u0131n bir iki c\u00fcmlesini daha 18 Kas\u0131m 1922 g\u00fcn\u00fcne ait Meclis tutanaklar\u0131nda okumu\u015fsunuzdur. Fakat telgraf\u0131n asl\u0131nda, bu ayr\u0131l\u0131\u015fa kimlerin yard\u0131m etmi\u015f olabilece\u011finden, kutsal emanetlerin nas\u0131l korunaca\u011f\u0131ndan ve daha ba\u015fka hususlardan bahseden alt taraf\u0131 da vard\u0131r. Ayn\u0131 g\u00fcn Meclis’te okunmu\u015f bir mektup suretiyle ona ekli -ajans- larla yay\u0131nlanm\u0131\u015f bir bildiri suretini de zab\u0131tlardan bir daha okuyal\u0131m : 17.11.l922 Mektup Sureti Bir n\u00fcshas\u0131n\u0131 ili\u015fik olarak sundu\u011fum resmi bildiride a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi, Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne, \u0130ngiltere’nin koruyuculu\u011funa s\u0131\u011f\u0131narak bir \u0130ngiliz harp gemisiyle \u0130stanbul’dan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r…. 339 \u0130mza : Harrington Mektuba Ekli Bildiri Sureti Resmen bildirilir ki, Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne, bug\u00fcnk\u00fc durum kar\u015f\u0131s\u0131nda h\u00fcrriyet ve hayat\u0131n\u0131 tehlikede g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden, b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n halifesi s\u0131fat\u0131yla \u0130ngiliz himayesini ve ayn\u0131 zamanda \u0130stanbul’dan ba\u015fka bir yere g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesini istemi\u015ftir. Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’nin iste\u011fi bu sabah yerine getirilmi\u015ftir. T\u00fcrkiye’deki \u0130ngiliz Kuvvetleri’nin Ba\u015fkomutan\u0131 General Sir Charles Harrington, (S\u00f6r \u00c7arlz Harrington) Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’yi almaya giderek bir \u0130ngiliz harp gemisine kadar kendisine e\u015flik etmi\u015f ve Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne, vapurda Akdeniz Filosu Genel Komutan\u0131 AmiralSir De Brook (S\u00f6r Bruk) taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngiliz Fevkal\u00e2de KomiserVekili Sir Newill Henderson, Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’yi gemide ziyaret ederekKral Be\u015finci George’ a bildirilmek \u00fczere arzular\u0131n\u0131 sormu\u015ftur. General Harrington’un Ulviye Sultan ad\u0131ndabir han\u0131ma g\u00f6nderdi\u011fi Frans\u0131zca bir mektup da vard\u0131r. Bu mektup, hi\u00e7bir kar\u015f\u0131l\u0131k verilmemi\u015f oldu\u011fu notuyla Refet Pa\u015fa’ ya g\u00f6nderilmi\u015f.O da, 25 Kas\u0131m 1922 tarihinde bize bir suretini g\u00f6ndermi\u015fti. Frans\u0131zca mektubun bize g\u00f6nderilen T\u00fcrk\u00e7e sureti \u015fudur : Sultan Han\u0131mefendi Hazretleri, \u015eu s\u0131ralarda Malta’ya yakla\u015fmakta olan Padi\u015fah Hazretleri’nden, ailesinindurumu hakk\u0131nda bilgi rica eden bir telsiz ald\u0131m. Bu konuda, ge\u00e7en CumartesiY\u0131ld\u0131z’dan bilgi alm\u0131\u015f ve Kad\u0131nefendi Hazretleri’nin sa\u011fl\u0131k ve ne\u015f’elerinin yerindeoldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015f ve derhal Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’ye arz etmi\u015ftim. E\u011fer Padi\u015fah Hazretleri’nin aileleri hakk\u0131nda yeni bilgiler l\u00fbtfederseniz, onu da derhal Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’yesunmakla mutluluk duyar\u0131m. Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2h\u00e2ne’nin i\u00e7inde bulunduklar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fckler dolay\u0131s\u0131yla, en samim\u00ee dileklerimi Kad\u0131nefendi Hazretleri’ne ve pek muhterem ailelerine sunmama izin vermenizi ve en derin sayg\u0131 ve tazimlerimin kabul\u00fcn\u00fc rica edcrim. \u0130mza : Harrington Efendiler, bu son mektup, \u00fczerinde durulmaya de\u011fer nitelikte de\u011fildir. Bundan ba\u015fka, General Harrington’ un, \u0130stanbul’daki asker\u00ee memurumuza yazd\u0131\u011f\u0131 mektup ile ekinde yaz\u0131lanlar \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015f belirtmeyi de gereksiz bulurum.<\/p>\n

 <\/p>\n

AS\u0130L B\u0130R M\u0130LLET\u0130 UTANILACAK B\u0130R DURUMA D\u00dc\u015e\u00dcREN SEF\u0130L Kamuoyunu ger\u00e7ek durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakmay\u0131 tercih ederim. O zaman, Saltanat’\u0131 atadan o\u011fula ge\u00e7irmek gibi yanl\u0131\u015f bir usul\u00fcn sonucu olarak, b\u00fcy\u00fck bir makam, tantanal\u0131 bir \u00fcnvan kazanabilmi\u015f birsefilin, gururu \u00e7ok y\u00fcksek asil bir milleti nas\u0131l utan\u0131lacak bir duruma d\u00fc\u015f\u00fcrebilece\u011fi kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r. Ger\u00e7ekten de, her ne sebeple ve ne \u015fekilde olursa olsun, Vahdettin gibi h\u00fcrriyetini ve hayat\u0131n\u0131 milleti i\u00e7inde tehlikede g\u00f6rebilecek kadar \u00e2di bir yarat\u0131\u011f\u0131n, bir dakika bile olsa, bir milletin ba\u015f\u0131nda oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek ne hazindir! \u015e\u00fckre de\u011fer bir durumdur ki, bu al\u00e7ak, miras\u0131na kondu\u011fu Saltanat makam\u0131ndan millet taraf\u0131ndan at\u0131ld\u0131ktan sonra, al\u00e7akl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sonuna kadar getirmi\u015f oluyor. T\u00fcrk milletinin bu i\u015fte \u00f6nce davranmas\u0131 elbette takdire de\u011fer. \u00c2ciz, \u00e2di, duygu ve anlay\u0131\u015ftan yoksun bir yarat\u0131k, kendisini kabul eden herhangi bir yabanc\u0131n\u0131n koruyuculu\u011funa s\u0131\u011f\u0131nabilir; ancak, b\u00f6yle bir yarat\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Halifesi s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmek elbette do\u011fru de\u011fildir. B\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131n do\u011fru olabilmesi, \u00f6ncelikle, b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman milletlerin esir olmalar\u0131 \u015fart\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Halbuki, d\u00fcnyada ger\u00e7ek b\u00f6yle midir? Biz T\u00fcrkler, b\u00fct\u00fcn tarihimiz boyuncah\u00fcrriyet ve istikl\u00e2le sembol olmu\u015f bir milletiz! De\u011fersiz hayatlar\u0131n\u0131 ikibu\u00e7uk g\u00fcn daha fazla ve sefilce s\u00fcr\u00fckleyebilmek i\u00e7in, her t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011fe katlanmakta bir sak\u0131nca g\u00f6rmeyen halifeler oyununu da sahneden kald\u0131rabildi\u011fimizi g\u00f6sterdik. B\u00f6ylece, devletlerin, milletlerin biribirleriyle olan ili\u015fkilerinde, \u015fah\u0131slar\u0131n, \u00f6zellikle ba\u011fl\u0131 bulunduklar\u0131 devlet ve milletin zarar\u0131na da olsa \u015fahs\u00ee durumlar\u0131ndan ve kendi hayatlar\u0131ndan ba\u015fka 340 bir\u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnemeyecek pespavelerin herhangi bir \u00f6nemi olamayaca\u011f\u0131 \u015feklindeki bilinen ger\u00e7e\u011fi bir defa daha ortaya koymu\u015f olduk. Milletler aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde mankenlerden yararlanma y\u00f6nteminera\u011fbet etme devrine son vermek meden\u00ee d\u00fcnyan\u0131n samim\u00ee bir dile\u011fi olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

ABD\u00dcLMEC\u0130T EFEND\u0130’N\u0130N B\u00dcY\u00dcK M\u0130LLET MECL\u0130S\u0130’NCE HAL\u0130FE SE\u00c7\u0130LMES\u0130 Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ nce ka\u00e7ak Halife’nin halifeli\u011fi kald\u0131r\u0131ld\u0131. Yerine. sonuncu halife olan Abd\u00fclmecit Efendi se\u00e7ildi. Meclis’\u00e7e, yeni halife se\u00e7ilmeden \u00f6nce, se\u00e7ilecek \u015fahs\u0131n da padi\u015fahl\u0131k sevda ve davas\u0131na kat\u0131larak, herhangi bir yabanc\u0131 devlete s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131 ihtimalini ortadan kald\u0131rmak gerekiyordu. Bunun i\u00e7in \u0130stanbul’da bulunan g\u00f6revlimiz Refet Pa\u015fa’ ya, Abd\u00fclmecit Efendi ile g\u00f6r\u00fc\u015ferek ve hatt\u00e2 elinden T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin hil\u00e2fet ve saltanatla ilgili karar\u0131n\u0131 tamamen kabul etti\u011fini bildiren bir belge alarak g\u00f6ndermesini yazd\u0131m. Bu yazd\u0131klar\u0131m yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 18 Kas\u0131m 1922 g\u00fcn\u00fc, \u0130stanbul’da Refet Pa\u015fa’ ya bir \u015fifreli telgrafla verdi\u011fim talimatta ba\u015fl\u0131ca \u015fu noktalar\u0131 belirtmi\u015ftim : “Abd\u00fclmecit Efendi, Halife-i M\u00fcslim\u00een \u00fcnvan\u0131n\u0131 kullanacakt\u0131r. Bu \u00fcnvana ba\u015fka bir s\u0131fat ve kelime eklenmeyecektir. \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131na duyurulmak \u00fczere haz\u0131rlayaca\u011f\u0131 bir bildiriyi, sizin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131zla \u00f6nce bize \u015fifre olarak bildirecektir. Bu bildiri, onayland\u0131ktan sonra yine \u015fifre ile ve sizinarac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131zla kendisine bildirilecek, ondan sonra yay\u0131nlanacakt\u0131r. Bu bildiri metninde ba\u015fl\u0131ca \u015fu noktalar yer alacakt\u0131r : a) T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin kendisini halifeli\u011fe se\u00e7mesinden dolay\u0131 memnun oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylenecektir. b) Vahdettin Efendi’ nin hareket tarz\u0131 etrafl\u0131 olarak ele al\u0131n\u0131p k\u00f6t\u00fclenecektir. c) Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nun 10. maddesine kadar olan h\u00fck\u00fcmleri, uygun bir bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klanarak ve \u00f6nemli olan ifadeleri oldu\u011fu gibi tekrarlanarak T\u00fcrkiye Devleti’nin, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin ve H\u00fck\u00fbmeti’nin kendine has niteli\u011finin ve idare \u015feklinin T\u00fcrk halk\u0131 ve b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in en yararl\u0131 ve en uygun rejim oldu\u011fu belirtilip tespit edilecektir. d) T\u00fcrkiye mill\u00ee halk h\u00fck\u00fbmetinin ge\u00e7mi\u015fteki hizmetlerinden veyararl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan \u00f6v\u00fcc\u00fc bir dille bahsedilecektir. e) Bu bildiride, belirtilen noktalar d\u0131\u015f\u0131nda, siyas\u00ee say\u0131labilecek birnokta ve d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00f6z konusu edilmeyecektir. 19 Kas\u0131m 1922 tarihli a\u00e7\u0131k bir telgrafla da, Abd\u00fclmecit Efendi’ ye : “T\u00fcrkiye Devleti’nin h\u00e2kimiyetini kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z millete veren Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu gere\u011fince, y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc ve yasama yetkisi kendisinde belirmi\u015f ve toplanm\u0131\u015f bulunan, milletin tek ve ger\u00e7ek temsilcilerinden kurulu T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin 1 Kas\u0131m 1922 tarihinde oybirli\u011fi ile kabul etti\u011fi gerek\u00e7e ve ilkeler \u00e7er\u00e7evesinde ve Y\u00fcce Meclis’in 18 Kas\u0131m 1922 tarihli oturumunda halifeli\u011fe se\u00e7ilmi\u015f oldu\u011funu bildirdim. 19 Kas\u0131m 1922 tarihli bir \u015fifreli telgrafla Refet Pa\u015fa, \u00e7ekti\u011fimiz telgraflara cevap veriyordu. Abd\u00fclmecit Efendi : “imzas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde Halife-i M\u00fcslim\u00een ve H\u00e2dim\u00fc’1-Haremeyn \u00fcnvanlar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131n\u0131n ve Cuma sel\u00e2ml\u0131\u011f\u0131nda hil’\u00e2t giymesinin ve Fatih’ inki gibi bir sar\u0131k sar\u0131nmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn ve uygun olaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcileri s\u00fcrm\u00fc\u015f. \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131na yay\u0131nlayaca\u011f\u0131 bildiri metninde, Vahdettin Efendi hakk\u0131nda bir \u015fey s\u00f6ylemeyece\u011fini bildirmi\u015f. Bildiri \u0130stanbul gazetelerinde yay\u0131nlan\u0131rken, T\u00fcrk\u00e7esi ile birlikte Arap\u00e7aya \u00e7evrilmi\u015f ve metninin de yay\u0131nlat\u0131lmas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ortaya atm\u0131\u015f. 341 Refet Pa\u015fa’ ya, 20 Kas\u0131m 1922 g\u00fcn\u00fc makine ba\u015f\u0131nda verdi\u011fim cevapta, “Halife-i M\u00fcslim\u00een” \u00fcnvan\u0131yla birlikte “H\u00e2dim\u00fc’1-Haremeyni’\u015f-\u015ferifeyn” \u00fcnvan\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 da uygun buldu\u011fumu s\u00f6yledim. Cumat\u00f6reninde Fatih’ in k\u0131yafetine girmesini uygunsuz buldum. Redingot veya istanbulin giyebilece\u011fini, asker\u00ee \u00fcniforman\u0131n elbette s\u00f6z konusu olamayaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdim. Yay\u0131nlanacak bildiride, Vahdettin’ in ad\u0131s\u00f6ylenmeden eski halifenin manev\u00ee \u015fahsiyetinin ve zaman\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fclen k\u00f6t\u00fc durumun dile getirilmesinin gerekli oldu\u011funu bildirdim.<\/p>\n

 <\/p>\n

ABD\u00dcLMEC\u0130T EFEND\u0130, BABASININ ADI DOLAYISIYLA DA OLSA “HAN” \u00dcNVANINDAN VAZGE\u00c7EM\u0130YOR<\/p>\n

Refet Pa\u015fa’dan, 20 Kas\u0131m I922’de ald\u0131\u011f\u0131m \u015fifreli telgraf\u0131n birinci maddesinde, Refet Pa\u015fadiyordu ki, Abd\u00fclmecit Efendi’ nin 29 Rebi\u00fclevvel tarihli yaz\u0131s\u0131n\u0131n alt\u0131nda “Halife-i Res\u00fblullah H\u00e2dim\u00fc’1- Haremeyni’\u015f-\u015eerifeyn” \u00fcnvan\u0131n\u0131n alt\u0131nda “Abd\u00fclmecid Bin Abd\u00fclaz\u00eez Han” ) imzas\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Efendiler, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z uyar\u0131y\u0131 iyi kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015f olan Abd\u00fclmecit Efendi, “Halife-i M\u00fcslim\u00een” yerine “Halife-i Res\u00ee\u0131lullah” ve babas\u0131n\u0131n ad\u0131 dolay\u0131s\u0131yla “Han” \u00fcnvanlar\u0131n\u0131 kullanmaktan kendini alamam\u0131\u015ft\u0131r. Birtak\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcnceler ileri s\u00fcrd\u00fckten sonra da, Vahdettin’le ilgili deme\u00e7ten vazge\u00e7ti\u011fini, \u00e7\u00fcnk\u00fc ba\u015fkas\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc i\u015flerini dile getirmek \u015feklinde bile olsa, bu t\u00fcrl\u00fc deme\u00e7lerin kendi prensip ve karakterinea\u011f\u0131r gelece\u011finin a\u015fik\u00e2r oldu\u011funu bildirmi\u015f. Bu nokta telgraf\u0131n ikincimaddesinde yer alm\u0131\u015ft\u0131, Telgraf\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddesi, benim Meclis Ba\u015fkan\u0131 s\u0131fat\u0131yla kendisine, halifeli\u011fe se\u00e7ildi\u011fini bildiren telgraf\u0131ma yazd\u0131\u011f\u0131 cevap niteli\u011finde idi. Bu cevapta : “Ankara’da T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Mare\u015fal Gazi Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretleri’ne diye, do\u011frudan do\u011fruya \u015fahs\u0131ma hitap eden bir ba\u015fl\u0131k kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddede, \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131na duyuraca\u011f\u0131 bildiri suretivard\u0131. Bu bildirinin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u0130stanbul’un “D\u00e2r\u00fc’1-Hil\u00e2fet\u00fc’1- \u00c2liyye” oldu\u011fu da \u00f6zenle belirtilmi\u015fti. 21 Kas\u0131m 1922 tarihli bir telgrafta : “Halife-i Resul\u00fbllah yerine daha\u00f6nce de bildirdi\u011fimiz gibi Halife-i M\u00fcslim\u00een denilecektir” dedik. Kendisine, halife se\u00e7ildi\u011fini bildiren telgraf\u0131m\u0131za verece\u011fi cevab\u0131n \u015fahs\u0131ma de\u011filT\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131k. Yaz\u0131lar\u0131nda siyas\u00ee ve genel konularla ilgili kelimelerin bulundu\u011funu, bunlardan ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini bildirdik. Efendiler, \u00f6nemsiz ayr\u0131nt\u0131lar gibi say\u0131lmas\u0131 pek m\u00fcmk\u00fcn olan bua\u00e7\u0131klamalar\u0131mla i\u015faret etmek istedi\u011fim as\u0131l nokta \u015fudur : Ben, \u015fah\u0131s h\u00e2kimiyetine dayanan saltanat\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra, ba\u015fka \u00fcnvanla ayn\u0131 nitelikle bir makamdan ibaret olmas\u0131 gereken hil\u00e2fetin de ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu kabul ediyordum. Bunun, elveri\u015fli bir zaman ve f\u0131rsatta a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 tabi\u00ee buluyordum. Halife se\u00e7ilen Abd\u00fclmecit Efendi’ nin bu ger\u00e7ekten b\u00fcsb\u00fct\u00fcn habersiz oldu\u011fu iddia edilemez. \u00d6zellikle ,kendisinin Halife \u00fcnvan\u0131yla saltanat s\u00fcrmesinin imk\u00e2n ve \u015fartlar\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131p sa\u011flayabileceklerini hayal edenlerin varl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, Abd\u00fclmecit Efendi’ nin ve tabi\u00ee taraftarlar\u0131n\u0131n saf ve gafil olduklar\u0131 zann\u0131na kap\u0131lmak hi\u00e7 de do\u011fru olamazd\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

HAL\u0130FE OLACAK ZATIN SIFAT VE YETK\u0130S\u0130 NE OLACAKTI<\/p>\n

\u015eimdi, arzu buyurursan\u0131z, Halife se\u00e7imi dolay\u0131s\u0131yla Meclis’in 18 Kas\u0131m 1922 g\u00fcnl\u00fc gizli oturumlar\u0131nda ge\u00e7en g\u00f6r\u00fc\u015fmelerle ilgili k\u0131sa bir bilgi vereyim : Meclis’te konuyu pek cidd\u00ee ve \u00f6nemli sayanlar vard\u0131. \u00d6zellikle hoca efendiler, kendi ihtisaslar\u0131 ile ilgili bir konu bulduklar\u0131ndan \u00e7ok dikkatli ve uyan\u0131k idiler. Bir halife ka\u00e7m\u0131\u015f. .. Onu makam\u0131ndan indirmek ve yenisini se\u00e7mek… Sonra, yenisini \u0130stanbul’da b\u0131rakmay\u0131p Ankara’ya getirmek. . . Milletin ve devletin yak\u0131ndan ba\u015f\u0131na ge\u00e7irmek. . . K\u0131sacas\u0131, Halife’ nin ka\u00e7mas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden T\u00fcrkiye’de ve b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00e7\u0131km\u0131\u015f veyahut \u00e7\u0131kacakm\u0131\u015f… Onun i\u00e7in tedbirler al\u0131nmal\u0131 imi\u015f… \u015feklinde d\u00fc\u015f\u00fcnceler, endi\u015feler ortaya at\u0131l\u0131yordu. 342 Baz\u0131 konu\u015fmac\u0131lar da halife olacak zat\u0131n s\u0131fat ve yetkisinin ne olaca\u011f\u0131n\u0131 tespit gere\u011finden s\u00f6z ediyorlard\u0131. G\u00f6r\u00fc\u015fme ve tart\u0131\u015fmalara ben de kat\u0131ld\u0131m. Konu\u015fmalar\u0131m\u0131n \u00e7o\u011fu, ileri s\u00fcr\u00fclen d\u00fc\u015f\u00fcncelere cevap niteli\u011finde idi. S\u00f6ylediklerimin \u00f6z\u00fc \u015fu c\u00fcmlelerde toplan\u0131yordu : Bu konu fazlas\u0131yla tart\u0131\u015f\u0131l\u0131p tahlil edilebilir. Ancak, tart\u0131\u015fma ve tahlillerde ne kadar ileri gidersek, konuyu \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flamakta da o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fck ve gecikmelere u\u011frar\u0131z. Yaln\u0131z, \u015fu noktaya hepinizin dikkatini \u00e7ekerim. Bu Meclis, T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n Meclisidir. Bu Meclis’in s\u0131fat ve yetkileri yaln\u0131z ve ancak T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n ve T\u00fcrk vatan\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve kaderi ile ilgili ve onlar \u00fczerinde etki yapabilir. Meclisimiz, kendi kendine b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131 i\u00e7ine alan bir g\u00fc\u00e7 ve kudrete sahip olamaz Efendiler! T\u00fcrk milleti ve onun temsilcilerinden kurulmu\u015f bulunan Meclis’imiz kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, halife \u00fcnvan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan veya ta\u015f\u0131yacak olan bir zat\u0131n eline veremez ve vermeyecektir Efendiler! Bundan dolay\u0131 \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k varm\u0131\u015f veyahut olacakm\u0131\u015f. Bunlar\u0131n hepsi anlams\u0131z ve yalan s\u00f6zlerdir. Kim s\u00f6ylemi\u015fse yalan s\u00f6ylemi\u015ftir, yalan s\u00f6yl\u00fcyor.” Bu s\u00f6z\u00fcme itiraz eden bir zata cevap verdim ve a\u00e7\u0131k\u00e7a dedim ki : – Sen yalan s\u00f6yleyebilirsin, yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n buna elveri\u015flidir! Efendiler, ortal\u0131\u011f\u0131 g\u00fcr\u00fclt\u00fcye vermenin gere\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra, dedim ki : “Bizim d\u00fcnya g\u00f6z\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 ve kudretimiz, yeni \u015fekil ve mahiyetimizdir. Hil\u00e2fet makam\u0131 esaret alt\u0131nda olabilir. Halife \u00fcnvan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yanlar, yabanc\u0131lara s\u0131\u011f\u0131nabilirler. D\u00fc\u015fmanlar ve halifeler elele verip her \u015feyi yapabilecek bir i\u015fbirli\u011fine giri\u015febilirler. Fakat yeni T\u00fcrkiye’nin rejimini, politikas\u0131n\u0131 ve kuvvetini hi\u00e7 bir \u015fekilde sarsamazlar .<\/p>\n

 <\/p>\n

T\u00dcRK HALKI KAYITSIZ VE \u015eARTSIZ HAK\u0130M\u0130YET\u0130NE SAH\u0130PT\u0130R<\/p>\n

T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n kay\u0131ts\u0131z ve \u015farts\u0131z h\u00e2kimiyetine sahip oldu\u011funu bir defa daha ve kesinlikle tekrar ediyorum. H\u00e2kimiyet, hi\u00e7bir anlamda, hi\u00e7bir \u015fekilde, hi\u00e7bir renk ve hi\u00e7bir k\u0131lavuzlukta ortakl\u0131k kabul etmez. \u00dcnvan\u0131 ister halife ister ba\u015fka bir \u015fey olsun, hi\u00e7 kimse bu milletin kaderine ortak \u00e7\u0131kamaz. Millet buna kesinlikle m\u00fcsaade edemez. Bunu teklif edecek hi\u00e7bir milletvekili bulunamaz. Bunun i\u00e7indir ki, ka\u00e7m\u0131\u015f olan Halife’nin Halifeli\u011fine son verip, yenisini se\u00e7mek ve bu konu ile ilgili b\u00fct\u00fcn i\u015flemlerde belirtti\u011fim g\u00f6r\u00fc\u015fler \u00e7er\u00e7evesinde hareket etmek zarur\u00eedir. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fcs\u00fcne kesinlikle imk\u00e2n yoktur. Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, biraz tart\u0131\u015fmal\u0131 ve g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc olmakla birlikte, yap\u0131lacak i\u015flem \u00fczerinde Meclis’te \u00e7o\u011funlukla g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi sa\u011fland\u0131. Ondan sonraki sonu\u00e7 da y\u00fcksek mal\u00fbmunuzdur. Saltanat\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczerine, \u0130stanbul’da h\u00fck\u00fbmet ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Tevfik ve \u0130zzet Pa\u015fa’ larla arkada\u015flar\u0131n\u0131n Saray’a istifalar\u0131n\u0131 nas\u0131l verdiklerinden; \u0130stanbul’un y\u00f6netimini d\u00fczene sokmak i\u00e7in verdi\u011fimiz talimat ve emirlerden de s\u00f6z ederek y\u00fcksek hey’etinizi yormay\u0131 yararl\u0131 bulmuyorum.<\/p>\n

 <\/p>\n

LOZAN BARI\u015e KONFERANSI Lozan Konferans\u0131 genel toplant\u0131s\u0131 21 Kas\u0131m 1922 g\u00fcn\u00fc yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konferansta T\u00fcrkiye Devleti’ni \u0130smet Pa\u015fa Hazret1eri temsil etti. Trabzon Milletvekili Hasan Bey ve Sinop Milletvekili R\u0131za Nur Bey, \u0130smet Pa\u015fa’ n\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki delegeler hey’etini olu\u015fturuyordu. Hey’etimiz, Kas\u0131m 1922 ba\u015flar\u0131nda Lozan’a gitmek \u00fczere Ankara’ dan ayr\u0131ld\u0131. 343 Efendiler, iki d\u00f6nemden ibaret olup sekiz ay devam eden Lozan Konferans\u0131 ve sonucu d\u00fcnyaca bilinen bir husustur. Bir s\u00fcre Ankara’da Lozan Konferans\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini takip ettim. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler hararetli ve tart\u0131\u015fmal\u0131 ge\u00e7iyordu. T\u00fcrk haklar\u0131n\u0131 tan\u0131yan olumlu bir sonu\u00e7 g\u00f6r\u00fclm\u00fcyordu. Ben bunu pek tabi\u00ee buluyord\u0131\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Lozan bar\u0131\u015f masas\u0131nda ele al\u0131nan meseleler yaln\u0131z \u00fc\u00e7 d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k yeni devreye ait ve onunla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131yordu. Y\u00fczy\u0131llar\u0131n hesab\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Bu kadar eski, bu kadar kar\u0131\u015f\u0131k ve bu kadar kirli hesaplar\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131kmak, elbette, o kadar basit ve kolay olmayacakt\u0131. Efendiler, bilindi\u011fi \u00fczre, yeni T\u00fcrk Devleti’nin yerini ald\u0131\u011f\u0131 Osmanl\u0131 Devleti, Uhud-\u0131 At\u00eeka ad\u0131 alt\u0131nda birtak\u0131m kapit\u00fclasyonlar\u0131n esiri idi. Hristiyan halk\u0131n bir\u00e7ok haklar\u0131 ve ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 vard\u0131. Osmanl\u0131 Devleti, Osmanl\u0131 \u00fclkesinde oturan yabanc\u0131lara kar\u015f\u0131 yarg\u0131 hakk\u0131n\u0131 uygulayamazd\u0131; Osmanl\u0131 vatanda\u015flar\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 vergiyi, yabanc\u0131lardan almas\u0131 engellenmi\u015f bulunuyordu. Devletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kemiren ve kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan az\u0131nl\u0131klarla ilgili tedbirler almas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Osmanl\u0131 Devleti, kendisini kuran temel unsurun, T\u00fcrk milletinin, insanca ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak tedbirleri alma bak\u0131m\u0131ndan da engellenmi\u015fti; memleketi imar edemez, demiryolu yapt\u0131ramazd\u0131. Hatt\u00e2 okul yapt\u0131rmakta bile serbest de\u011fildi. Bu gibi durumlarda yabanc\u0131 devletler hemen i\u015fe kar\u0131\u015f\u0131rlard\u0131. Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131 ve \u00e7evresindeki yak\u0131nlar\u0131 debdebe ve g\u00f6steri\u015f i\u00e7inde ya\u015fayabilmek i\u00e7in memleket ve milletin b\u00fct\u00fcn servet kaynaklar\u0131n\u0131 kuruttuktan ba\u015fka, milletin her t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 feda etmek, devletin haysiyet ve \u015ferefini ayaklar alt\u0131na almak suretiyle bir\u00e7ok d\u0131\u015f bor\u00e7lar yapm\u0131\u015flard\u0131. O kadar ki, devlet bu bor\u00e7lar\u0131n faizlerini bile \u00f6deyemeyecek duruma gelmi\u015f, d\u00fcnya g\u00f6z\u00fcnde “m\u00fcflis” say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

OSMANLI DEVLET\u0130’N\u0130N D\u00dcNYA G\u00d6Z\u00dcNDE H\u0130\u00c7B\u0130R DE\u011eER\u0130 KALMAMI\u015eTI Efendiler, miras\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011fumuz Osmanl\u0131 Devleti’nin d\u00fcnya g\u00f6z\u00fcnde hi\u00e7bir de\u011feri, fazileti ve haysiyeti kalmam\u0131\u015ft\u0131. Devletleraras\u0131 hukukun d\u0131\u015f\u0131nda tutulmu\u015f, sanki, himaye ve korunmaya muhta\u00e7 bir duruma gelmi\u015f gibi kabul ediliyordu. Ge\u00e7mi\u015fteki ho\u015fg\u00f6r\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ve yap\u0131lan yanl\u0131\u015flar\u0131n sorumlusu biz olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re, y\u00fczy\u0131llar\u0131n birikmi\u015f hesaplar\u0131 bizden sorulmamak gerekirken, bu konuda da d\u00fcnya ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmek bize d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Milleti ve memleketi ger\u00e7ek istikl\u00e2l ve h\u00e2kimiyetine sahip k\u0131lmak i\u00e7in, bu g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011fe ve fedak\u00e2rl\u0131\u011fa da katlanmak bizim \u00fczerimize y\u00fcklenmi\u015fti. Ben, mutlaka olumlu bir sonu\u00e7 al\u0131naca\u011f\u0131ndan emindim. T\u00fcrk milletinin varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, istikl\u00e2li i\u00e7in, h\u00e2kimiyeti i\u00e7in ne pahas\u0131na olursa olsun elde etmeye ve sa\u011flamaya mecbur oldu\u011fu haklar\u0131n d\u00fcnyaca tan\u0131naca\u011f\u0131ndan asla \u015f\u00fcphem yoktu. \u00c7\u00fcnk\u00fc, ger\u00e7ekte bu haklar, kuvvetle, liyakatle fiil\u00ee ve madd\u00ee olarak elde edilmi\u015fti. Konferans masas\u0131nda istedi\u011fimiz, zaten elde edilmi\u015f olan bu haklar\u0131n usul\u00fcnce ifade ve onaylanmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. \u0130steklerimiz, a\u00e7\u0131k ve tabi\u00ee haklar\u0131m\u0131zd\u0131. Bundan ba\u015fka, haklar\u0131m\u0131z\u0131 kazanmak ve korumak i\u00e7in kudretimiz de vard\u0131; kuvvetimiz de yeterliydi. En b\u00fcy\u00fck kuvvetimiz, en g\u00fcvenilir dayana\u011f\u0131m\u0131z mill\u00ee h\u00e2kimiyetimizi kavram\u0131\u015f, onu fiil\u00ee olarak halk\u0131n eline vermi\u015f ve halk\u0131n elinde tutabilece\u011fimizi fiilen ispatlam\u0131\u015f olmam\u0131zd\u0131. \u0130\u015fte bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerle, konferans\u0131n gidi\u015fini so\u011fukkanl\u0131l\u0131kla takip ediyor ve ortaya \u00e7\u0131kan tersliklere gere\u011finden fazla \u00f6nem vermiyordum.<\/p>\n

HALKIN \u0130\u00c7\u0130NDE BULUNDU\u011eU PS\u0130KOLOJ\u0130Y\u0130, D\u00dc\u015e\u00dcNCE E\u011e\u0130L\u0130MLER\u0130N\u0130 B\u0130R DAHA \u0130NCELEMEK \u0130\u00c7\u0130N HALKLA YAKINDAN TEMASA GE\u00c7MEK 344<\/p>\n

Efendiler, saltanat\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve hil\u00e2fet makam\u0131n\u0131n yetkisiz kal\u0131\u015f\u0131 \u00fczerine, halk ile yak\u0131ndan temasa ge\u00e7mek, halk\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu psikolojiyi, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve e\u011filimlerini bir daha incelemek \u00f6nem kazan\u0131yordu. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, Meclis, son y\u0131l\u0131na girmi\u015f bulunuyordu. Yeni se\u00e7im dolay\u0131s\u0131yla, Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ni siyas\u00ee bir parti durumuna getirmeye karar vermi\u015ftim. Bar\u0131\u015f ger\u00e7ekle\u015fince, cemiyet te\u015fkil\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n, siyas\u00ee bir partiye d\u00f6n\u00fc\u015fmesini gerekli buluyordum. Bu konuda da do\u011frudan do\u011fruya halk i1e g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp konu\u015fmay\u0131 yararl\u0131 say\u0131yordum. Zaferden sonra e\u011fitimle u\u011fra\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f olan ordumuzu da yak\u0131ndan g\u00f6rmek istiyordum. \u0130\u015fte bu maksatlarla Bat\u0131 Anadolu’da bir gezi yapmak \u00fczere, 14 Aral\u0131k 1923 tarihinde Ankara’dan hareket ettim, Eski\u015fehir’den ba\u015flayarak, \u0130zmit, Bursa, \u0130zmir ve Bal\u0131kesir’de, halk\u0131 uygun yerlerde toplayarak uzun sohbetlerde bulundum. Halk\u0131n, bana, diledikleri gibi serbest\u00e7e sorular sormas\u0131n\u0131 istedim. Sorulan sorulara cevap olmak \u00fczere, alt\u0131 saat, yedi saat s\u00fcren konferanslar verdim. Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, hemen her yerde halk\u0131n anlamak istedi\u011fi hususlardan dikkati \u00e7eken noktalar \u015funlard\u0131 : Lozan Konferans\u0131 ve sonucu, mill\u00ee h\u00e2kimiyet ve hil\u00e2fet makam\u0131, bunlar\u0131n durumlar\u0131 ve ili\u015fkileri; bir de kurmak niyetinde oldu\u011fum anla\u015f\u0131lan siyas\u00ee parti… Lozan Konferans\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini, her yerde, \u00f6zetleyerek oldu\u011fu gibi anlat\u0131yordum. Olumlu sonu\u00e7 al\u0131naca\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki inanc\u0131m\u0131 da belirterek milletin endi\u015fesini gidermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum.<\/p>\n

 <\/p>\n

M\u0130LL\u0130 HAK\u0130M\u0130YET \u0130LE H\u0130LAFET MAKAMININ DURUMLARI VE \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130 Halk\u0131n, mill\u00ee h\u00e2kimiyet ve hil\u00e2fet makam\u0131n\u0131n durumlar\u0131 ile bunlar\u0131n ili\u015fkileri konusunda merak ve endi\u015feye kap\u0131lmakta hakk\u0131 vard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Meclis 1 Kas\u0131m 1922 tarihli karar\u0131yla, \u015fah\u0131s h\u00e2kimiyetine dayanan devlet \u015feklinin 16 Mart 1920 tarihinden ba\u015flayarak ve ebed\u00ee olarak tarihe kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 il\u00e2n ettikten sonra, birtak\u0131m \u015e\u00fckr\u00fc HocaIar M\u00fcsl\u00fcman kamuoyu \u015f\u00fcphe ve \u00fcz\u00fcnt\u00fclere d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr diyerek hareket ve faaliyete ge\u00e7tiler. Bunlar : Hil\u00e2fet demek h\u00fck\u00fbmet (’93) demektir. Hil\u00e2fetin hak ve g\u00f6revlerini yok etmek hi\u00e7 kimsenin, hi\u00e7 bir meclisin elinde de\u011fildir d\u00e2v\u00e2s\u0131n\u0131 ortaya atm\u0131\u015flard\u0131. Meclis’in, milletin ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015fah\u0131s saltanat\u0131n\u0131, hil\u00e2fet makam\u0131nda devam ettirmek ve Padi\u015fah’\u0131n yerine Halife’yi ge\u00e7irmek sevdas\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdi.Ger\u00e7ekten de gerici bir grup, Afyonkarahisar Milletvekili Hoca \u015e\u00fckr\u00fc imzas\u0131yla \u0130sl\u00e2m Hil\u00e2feti ve B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ad\u0131yla bir bro\u015f\u00fcr yay\u0131nlad\u0131. Bu bro\u015f\u00fcr\u00fcn, Ankara’da 15 Ocak 1923 tarihinde yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 ve b\u00fct\u00fcn milletvekillerine da\u011fnt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bana \u0130zmit’te bildirildi. Bro\u015f\u00fcr\u00fcn \u00fczerine sadece 1339 ( 1923 ) y\u0131l\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Fakat, bro\u015f\u00fcr\u00fcn daha ben Ankara’da iken haz\u0131rlan\u0131p bast\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve benim Ankara’dan ayr\u0131l\u0131\u015f tarihim olan 14 Ocak 1923 g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ertesixLde ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.\u015e\u00fckr\u00fc Efendi Hoca ve arkada\u015flar\u0131, Halife Meclis’in, Meclis Halifenindir safsatas\u0131yla, Millet Meclisi’ni Halife’nin dan\u0131\u015fma kurulu ve Halife’yi Meclis’in, dolay\u0131s\u0131yla devletin ba\u015fkan\u0131 gibi g\u00f6stermek ve kabul ettirmek istemi\u015flerdir.<\/p>\n

 <\/p>\n

HAL\u0130FE OLAN ZATI \u00dcM\u0130TLEND\u0130RECEK BA\u011eLILIK G\u00d6STER\u0130LER\u0130<\/p>\n

Efendiler, Halife bulunan zat\u0131 \u00fcmitlendirecek baz\u0131 ba\u011fl\u0131l\u0131k \u011f\u00f6sterileri de dikkati \u00e7ekiyordu. Gizli olarak yap\u0131lan ba\u011fl\u0131l\u0131k g\u00f6sterileri ise, bizim d\u0131\u015fardan tahmin ettiklerimizden daha fazla imi\u015f. Bu konuda bir fikir vermi\u015f olmak i\u00e7in, o s\u0131ralarda \u0130stanbul ve Trakya’da g\u00f6revli memurumuz ve temsilcimiz olan Refet Pa\u015fa’n\u0131n, o g\u00fcnlerde, Halife’ye Konya ad\u0131ndaki bir at\u0131 sunmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, kendi karde\u015fi ve ayn\u0131 zamanda yaveri Rifat Beye yazd\u0131\u011f\u0131 bir \u015fifreli telgrafla, bu telgrafa Halife’nin ba\u015fyaveri vas\u0131tas\u0131yla verdi\u011fi cevab\u0131 oldu\u011fu gibi bilginize sunaca\u011f\u0131m : \u015eifre Rifat Bey’e 5.1.1923 Konva’y\u0131 Halife Hazretleri’ne sunmak i\u00e7in getirmi\u015ftim. Yaln\u0131z \u015fimdi ne durumda oldu\u011funu g\u00f6rmedim. Cesaret edemiyon\u0131m. \u0130stanbul’da iyi bir hayvan bulunmayaca\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in, Halife 345 Hazretleri’nin ba\u015fyaverlerinden de hayvan sat\u0131n al\u0131nmas\u0131 hususunda acele etmemelerini rica etmi\u015ftim. Hayvanm Halife Hazretleri taraf\u0131ndan be\u011fenilmesini Tanr\u0131’n\u0131n bir l\u00fctf\u00fc say\u0131yoru\u0131n. B\u00fcy\u00fck bir c\u00fcr’etk\u00e2rl\u0131k olaca\u011f\u0131n\u0131 bilmekle birlikte, \u0130stikl\u00e2l Sava\u015f\u0131’n\u0131n tarih\u00ee bir h\u00e2t\u0131ras\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in,eski sad\u0131k bir askerin gaz\u00e2 yadig\u00e2n olarak sundu\u011fu Konya’n\u0131n Halife Hazretleri taraf\u0131ndan l\u00fbtfen kabul\u00fcn\u00fc ve Halife Hazretleri’nin en i\u00e7ten gelen ba\u011fl\u0131l\u0131k duygulanr\u0131yla ellerini \u00f6pt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcn Halife Hazretleri’ne duyurulmas\u0131na arac\u0131 olmalar\u0131n\u0131 Ba\u015fyaver \u015eekip Bey’den rica ederim.Konya’y\u0131 ve bu \u015fifreyi \u015eekip Bey’e hemen teslim ediniz. Refet T.1.1923 Trakya Fevkal\u00e2de Temsilcisi Refet Pa\u015fa Hazretleri’ne Sayg\u0131yla arz ederim : Pek say\u0131n karde\u015finiz R\u0131fat Bey’in teslim etti\u011fi y\u00fcce \u015fahs\u0131n\u0131zdan gelen telgraf\u0131 Halife Hazretleri Efendimiz’e arz ettim. Peygamber vekili olan Halife Hazretleri, gerek bir defa daha ifade buyurulan i\u00e7ten ba\u011fl\u0131l\u0131k duygular\u0131ndan gerek kendilerine sunulan Konya ad\u0131ndaki hayvandan dolay\u0131 pek ho\u015fnut ve m\u00fcte\u015fekkir kald\u0131lar. Aziz vatan\u0131m\u0131z\u0131n istikl\u00e2lini korumak gibi pek kutsal ve y\u00fcce bir gayenin elde edlimesine \u00e7al\u0131\u015fan b\u00fcy\u00fck si\u0131nalar aras\u0131nda se\u00e7kin bir yeri olan y\u00fcksek \u015fahsiyetlerinin de yi\u011fitlik ve fedak\u00e2rl\u0131k g\u00f6sterdikleri er meydanlar\u0131ndan b\u0130rinin ad\u0131yla an\u0131lan bu sevimli ve g\u00fczel ata sahip olmakla iftihar ettiler, Y\u00fcce Cebrail, k\u00e2inat\u0131n \u015ferefi Peygamberimiz Hazretleri’ne (S.A.S.)’in peygamberli\u011fi bildirdi\u011fi gibi, z\u00e2t\u0131devletiniz de Halife Hazretleri’ne Peygamberin vekili oldu\u011funu bildirdi\u011finizden dolay\u0131, y\u00fcksek \u015fahsiyetiniz, kendilerine b\u00fct\u00fcn \u00f6m\u00fcrlerinin en mutlu ve kutsal bir olay\u0131n\u0131 her zaman hat\u0131rlatacakt\u0131r. Y\u00fcksek \u015fahsiyetlerinin bu aziz h\u00e2t\u0131raya kan\u015fm\u0131\u015f olmalan dolay\u0131s\u0131yla, s\u0131k s\u0131k ve i\u00e7ten gelen bir sevgi ile hat\u0131rlanacaklan zaten belli iken, bir de her g\u00fcn, al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere tatl\u0131 Sab\u00e2 R\u00fczg\u00e2r\u0131 (95) gidi\u015fli bu ata binildik\u00e7e, y\u00fcksek \u015fahsiyetlerinin de\u011ferli h\u00e2t\u0131ras\u0131 yeniden an\u0131lacak ve canlanacakt\u0131r. \u015eu sat\u0131rlarla, Halife Efendimiz’in ger\u00e7ekten tertemiz ve de\u011ferbilir duygulanna ne dereceye kadar terc\u00fcman olabildi\u011fimi kestiremem. Bunu ba\u015faramad\u0131ysam. eksi\u011fimi, Bat\u0131,devletlerine, Halife Hazretleri’nin bizzat g\u00f6stermi\u015f ve ifade buyurmu\u015f olduklan babaca sevgi ve ok\u015fay\u0131\u015flar daha \u00f6nceden tel\u00e2fi etmi\u015ftir, kanaat\u0131yla avunmaktay\u0131m. Bu vesileyle ve sonu\u00c7 olarak size, Tanr\u0131’n\u0131n g\u00f6lgesi ve Peygamber’in vekili Halife Hazretleri’nin \u00f6zel sel\u00e2mlann\u0131 ve hay\u0131r dualar\u0131n\u0131 bildirmek ve m\u00fcjdelemekle \u015feref duyar, \u00fcst\u00fcn sayg\u0131lanm\u0131n kabul\u00fcn\u00fc ricaederim, Efendim fiazretleri. \u015eekip Hakk\u0131 Ba\u015fyaver (Bu yaz\u0131\u015fmalar\u0131 ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sevgi g\u00f6sterilerini, biz ancak hil\u00e2fetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan ve Halife’nin soyu\u0131vdan gelen kimselerin memleketten \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131ndan sonra tesad\u00fcf eseri olarak \u00f6\u011frenebildik.)<\/p>\n

 <\/p>\n

D\u0130N OYUNU AKT\u00d6RLER\u0130 HAL\u0130FE’Y\u0130 B\u00dcT\u00dcN \u0130SLAM D\u00dcNYASINA H\u00dcK\u00dcMDAR YAPMAK \u0130ST\u0130YORLARDI \u015eunu arz etmeliyim ki, \u015e\u00fckr\u00fc Efendi Hoca ile,onu ve imzas\u0131n\u0131 ileri s\u00fcren politikac\u0131lar, sultan veya padi\u015fah \u00fcnvan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bir h\u00fck\u00fcmdar yerine, \u00fcnvan\u0131 halife olan bir h\u00fck\u00fcmdar koyarak konu\u015fmu\u015flar ve iddialarda bulunmu\u015flard\u0131. Yaln\u0131z \u015fu farkla ki, herhangi bir memleket ve milletin h\u00fck\u00fcmdar\u0131 yerine, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt buca\u011f\u0131nda kitleler halinde ya\u015fayan, t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc \u0131rktan \u00fc\u00e7 y\u00fcz milyonluk bir toplulu\u011fa h\u00fck\u00fcm y\u00fcr\u00fcten bir h\u00fck\u00fcmdardan, onun g\u00f6rev ve yetkilerinden s\u00f6z etmi\u015flerdi. Bu, b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131na h\u00e2kim olacak b\u00fcy\u00fck h\u00fck\u00fcmdar\u0131n eline, kuvvet olarak, \u00fc\u00e7 y\u00fcz milyon Muhammet \u00fcmmetinden yaln\u0131z on on be\u015f milyon T\u00fcrk halk\u0131n\u0131 l\u00fbtfetmi\u015flerdi. Halife ad\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmdar, yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n i\u015flerini y\u00f6netecek,d\u00fcnya i\u015fleriyle ilgili h\u00fck\u00fcmlerden, onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na en uygun olanlar\u0131 hakk\u0131nda karar verecekti. B\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n haklar\u0131n\u0131 savunacak, onlar\u0131n i\u015flerine ve problemlerine etkili bir azim ve irade ile sal\u0131ip \u00e7\u0131kacakt\u0131.Halife ad\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmdar, yery\u00fcz\u00fcndeki \u00fc\u00e7 y\u00fcz milyon m\u00fcsl\u00fcman aras\u0131nda, adaleti s\u00fcrekli olarak ayakta tutacak vatanda\u015f haklar\u0131n\u0131 g\u00f6zetecek, g\u00fcvenlik v\u0131e huzur bozucu olaylara engel olacak, M\u00fcsl\u00fcmanlara ba\u015fka dinlere ba\u011fl\u0131 olanlardan gelmesi muhtemel sald\u0131r\u0131lar\u0131 \u00f6nleyecekti. \u0130sl\u00e2m toplulu\u011funun g\u00fcven i\u00e7inde ya\u015famas\u0131n\u0131, geli\u015fip kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131 \u00e7areleri haz\u0131rlamakla y\u00fck\u00fcml\u00fc bulunacakt\u0131.Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, bu kadar kara cahil, d\u00fcnya \u015fartlar\u0131ndan ve ger\u00e7eklerden bu denli habersiz \u015e\u00fckr\u00fc Hoca ve benzerlerinin milletimizi kand\u0131rmak i\u00e7in, \u0130sl\u00e2m\u00ee h\u00fck\u00fcmler diye yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 safsatalar\u0131n,ger\u00e7ekte tekrarlanacak bir de\u011feri yoktur. Ancak, bunca y\u00fczy\u0131llar boyunca oldu\u011fu gibi, bug\u00fcn de, milletlerin cahilli\u011finden ve ba\u011fnazl\u0131\u011f\u0131ndan yararlanarak binbir t\u00fcrl\u00fc siyasi ve \u015fahs\u00ee maksatla \u00e7\u0131kar sa\u011flamak i\u00e7in, din \u00e2let ve vas\u0131ta olarak kullanmak te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunanlar\u0131n memleket i\u00e7inde de d\u0131\u015f\u0131nda da var olu\u015fu, ne yaz\u0131k ki, daha bizi bu konuda s\u00f6z s\u00f6ylemekten al\u0131koyam\u0131yor. \u0130nsanl\u0131k d\u00fcnyas\u0131nda, din konusundaki uzmanl\u0131k ve derin 346 bilgi, her t\u00fcrl\u00fc hurafelerden armarak ger\u00e7ek bilim ve tekni\u011fin \u0131\u015f\u0131klar\u0131yla tertemi ve m\u00fckemmel oluncaya kadar, din oyunu akt\u00f6rlerine,her yerde rastlanacakt\u0131r. \u015e\u00fckr\u00fc Hoca’lar\u0131n ne kadar anlams\u0131z, mant\u0131ks\u0131z ve uygulama kabiliyetinden yoksun d\u00fc\u015f\u00fcnce ve h\u00fck\u00fcmler savurduklar\u0131n\u0131 anlamamak i\u00e7in cidden Hoca Efendi gibi allahl\u0131k denilen yarat\u0131klardan olmak l\u00e2z\u0131md\u0131r. Onlar\u0131n dedi\u011fi gibi, halifenin ve hil\u00e2fetin otoritesi, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 \u00fczerinde ge\u00e7erli olmak gerekince, b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kuvvet kaynaklar\u0131n\u0131 yaln\u0131z halifenin emir ve yasaklar\u0131na b\u0131rakmakla, T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n omuzlar\u0131na bindirilecek y\u00fck\u00fcn ne kadar a\u011f\u0131r olaca\u011f\u0131n\u0131 insaf edip d\u00fc\u015f\u00fcnmek l\u00e2z\u0131m gelmez miydi? Onlar\u0131n ileri s\u00fcrd\u00fckleri gerek\u00e7e ve h\u00fck\u00fcmlere g\u00f6re, halife ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan h\u00fck\u00fcmdar; \u00c7in, Hint, Afgan, \u0130ran, Irak, Suriye, Filistin, Hicaz, Yemen, Asir, M\u0131s\u0131r, Trablus, Tunus, Cezayir, Fas, Sudan, k\u0131sacas\u0131 d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt k\u00f6\u015fesindeki \u0130sl\u00e2mlar\u0131n ve \u0130sl\u00e2m memleketlerinin i\u015flerinde yetki sahibi olacakt\u0131.Bu hayalin hi\u00e7bir zaman ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015f oldu\u011fu bilinmektedir. \u0130sI\u00e2m topluluklar\u0131n\u0131n ba\u015fka ba\u015fka maksatlarla biribirinden ayr\u0131ld\u0131klar\u0131; Emev\u00eelerin End\u00fcl\u00fcs’te, Alevilerin Kuzey Afrika’da, Fat\u0131m\u00eelerin M\u0131s\u0131r’da,Abbas\u00ee’lerin Ba\u011fdat’ta birer hil\u00e2fet yani saltanat kurduklar\u0131; hatt\u00e2 End\u00fcl\u00fcs’te her bin ki\u015filik bir toplulu\u011fun bir halifesi ile bir minberi oldu\u011fu, Hoca \u015e\u00fckr\u00fc imzal\u0131 bro\u015f\u00fcrde de yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tarih\u00ee ger\u00e7e\u011fi bilmezlikten gelerek, hemen hepsi yabanc\u0131 devletlerin idaresi alt\u0131nda bulunan veya ba\u011f\u0131ms\u0131z olan M\u00fcsl\u00fcman milletlere ve devletlere Halife ad\u0131 alt\u0131nda bir h\u00fck\u00fcmdar tayin etmek ak\u0131l ve ger\u00e7ek ile ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131labilir miydi? Hele, b\u00f6yle bir h\u00fck\u00fcmdar\u0131n mevk\u00fcni korumak i\u00e7in, bir avu\u00e7 T\u00fcrkiye halk\u0131n\u0131 o h\u00fck\u00fcmdar\u0131n emrine vermek, onu yok etmek i\u00e7in uygulanagelen tedbirlerin en etkilisi olmaz m\u0131yd\u0131?Halifenin g\u00f6revi ruhani de\u011fildir, hil\u00e2fetin temeli madd\u00ee iktidar ve h\u00fck\u00fbmet kuvvetidir diyenlerin, hil\u00e2fetin devlet, halifenin devlet ba\u015fkan\u0131 oldu\u011funu ifade ve ispat ettikleri ve maksatlar\u0131n\u0131n halife \u00fcnvan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bir zat\u0131 T\u00fcrkiye Devleti’nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7irmek oldu\u011fu kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131labiliyordu. Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, \u015e\u00fckr\u00fc Hoca Efendi ‘nin ve politikac\u0131 arkada\u015flar\u0131z\u0131n, siyas\u00ee maksatlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa ortaya koymay\u0131p, bunu b\u00fct\u00fcn isl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131na maletmek istedikleri din\u00ee bir konu olarak ele almalar\u0131, hil\u00e2fet oyunca\u011f\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00e7abukla\u015ft\u0131rmaktan ba\u015fka bir sonu\u00e7 vermemi\u015ftir.<\/p>\n

 <\/p>\n

H\u0130LAFET KONUSUNDA HALKIN \u015e\u00dcPHE VE END\u0130\u015eES\u0130N\u0130 G\u0130DERMEK \u0130\u00c7\u0130N YAPTI\u011eIM A\u00c7IKLAMALAR<\/p>\n

Hil\u00e2fet konusur\u0131nda halk\u0131n \u015f\u00fcphe ve endi\u015fesini gidermek i\u00e7in, her yerde gerekti\u011fi kadar konu\u015ftum ve a\u00e7\u0131klamalarda bulundum. Kesin olarak belirttim ki, milletimizin kurdu\u011fu yeni devletin mukadderat\u0131na,i\u015flerine, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na, \u00fcnvan\u0131 ne olursa olsun hi\u00e7 kimseyi kar\u0131\u015ft\u0131ramay\u0131z! Milletin kendisi, kurdu\u011fu devleti ve onun ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyor ve sonsuz olarak da koruyacakt\u0131r! Millete anlatt\u0131m ki, b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 i\u00e7ine alan bir devlet kurmak g\u00f6revi ile y\u00fck\u00fcml\u00fc imi\u015f gibi hayal edilen bir halifenin, g\u00f6revini yerine getirebilmesi i\u00e7in, T\u00fcrkiye Devleti ve onun bir avu\u00e7 n\u00fcfusu, halifenin emrine t\u00e2bi tutulamaz. Millet buna raz\u0131 olamaz! T\u00fcrk halk\u0131 bu kadar b\u00fcy\u00fck bir sorumlulu\u011fu bu kadar mant\u0131ks\u0131z bir g\u00f6revi \u00fczerine alamaz. Milletimiz, y\u00fczy\u0131llarca bu anlams\u0131z ve bo\u015f g\u00f6r\u00fc\u015eten hareket ettirildi.Fakat ne oldu? Her gitti\u011fi yerde mi\u0131lyonlarca insan b\u0131rakt\u0131. Yemen \u00e7\u00f6llerinde kavrulup yok olan Anadolu evl\u00e2tlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 biliyor musunuz? dedim. Suriye’yi, Irak’\u0131 elden \u00e7\u0131karmamak i\u00e7in, M\u0131s\u0131r’da bar\u0131nabilmek i\u00e7in, Afrika’da tutunabilmek i\u00e7in ne kadar insan telef oldu, bunu biliyor musunuz? Ve sonu\u00e7 ne oldu g\u00f6r\u00fcyor musunuz? dedim. Halife’ye d\u00fcnyaya meydan okutmak ve onu b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m D\u00fcnyas\u0131n\u0131n i\u015flerinde s\u00f6z ve yetki sahibi k\u0131lmak d\u00fc\u015f\u00fcncesinde olanlar, bu g\u00f6revi yaln\u0131z Anadolu halk\u0131ndan de\u011fil, onun sekiz on kat\u0131 n\u00fcfusa sahip olan b\u00fcy\u00fck M\u00fcsl\u00fcman kitlelerinden beklemelidirler! Yeni T\u00fcrkive’nin ve Yeni T\u00fcrkiye halk\u0131n\u0131n, art\u0131k, kendi varhk ve mutlulu\u011fundan ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcnecek bir \u015feyi yoktur… Ba\u015fkalar\u0131na verilecek bir zerresi kalrr\u0131am\u0131\u015ft\u0131r! dedim. Bir ba\u015fka noktay\u0131 da halka iyice a\u00e7\u0131klayabilmek i\u00e7in \u015funlar\u0131 s\u00f6yledim : Bir an i\u00e7in farz edelim ki, dedim; T\u00fcrkiye s\u00f6z konusu g\u00f6revi kabul etsin… B\u00fct\u00fcn fsl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131 bir noktada birle\u015ftirerek y\u00f6netmek gayesinde y\u00fcr\u00fcs\u00fcn ve ba\u015farm\u0131\u015f da nlsun! Pek\u00e2l\u00e2 ama, uyru\u011fumuz ve idaremiz alt\u0131na almak istedi\u011fimiz milletler, derlerse ki bize b\u00fcy\u00fck hizmetler ve yard\u0131mlar yapt\u0131n\u0131z, te\u015fekk\u00fcr ederiz. Fakat, biz ba\u011f\u0131ms\u0131z kalmak istiyoruz. \u0130stikl\u00e2l ve h\u00e2kimiyetimize kimsenin kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 uygun bulmay\u0131z! Biz kendi kendimizi y\u00f6netmeye muktediriz. O zaman T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn bu gayret ve fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca bir te\u015fekk\u00fcr ve d\u0131\u0131a almak i\u00e7in mi g\u00f6ze al\u0131nacakt\u0131r?G\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu ki, bo\u015f bir istek ve heves i\u00e7in, bir vehim ve hayal i\u00e7in,T\u00fcrk halk\u0131n\u0131 mahvetmek istiyorlard\u0131. Hil\u00e2fet ve halifeye g\u00f6rev ve yetki vermek d\u00fc\u015f\u00fcncesinin temelinde yatan 347 esas bundan ibaretti. Efendiler, halka sordum : Bir \u0130sl\u00e2m devleti olan \u0130ran ve Afganistan , halifenin herhangi bir yetkisini tan\u0131r m\u0131? tan\u0131yabilir mi? Hakl\u0131 olarak tan\u0131yamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc, b\u00f6yle bir yetki devletinin istikl\u00e2lini milletinin h\u00e2kimiyetini ortadan kald\u0131r\u0131r.Millete \u015funu da hat\u0131rlatt\u0131\u0131n ki, kendimizi d\u00fcnya\u0131un h\u00e2kimi zannetmek gafleti, art\u0131k devam etmemelidir. D\u00fcnyan\u0131n durumunu ve d\u00fcnyadaki ger\u00e7ek yerimi -i tan\u0131mamaktaki gafletle, gafillere uymakla milletimizi s\u00fcr\u00fckledi\u011fimiz fel\u00e2ketler yeti\u015fir! Bile bile ayn\u0131 faciay\u0131 devam ettiremeyiz. Efendiler, \u0130ngiliz tarih\u00e7ilerinden We11s, iki y\u0131l \u00f6nce yay\u0131nlanan bir tarih yazd\u0131. Eserinin son sayfalar\u0131 D\u00fcnya tarihinin gelecekteki safhas\u0131 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnee ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri i\u00e7ine almaktad\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin y\u00f6nelmi\u015f oldu\u011fu hedef Un gouvernement federal mondial yani birle\u015fik bir d\u00fcnya devletidir.We11s, bu b\u00f6l\u00fcmde, birle\u015fik bir d\u00fcnya devletinin nas\u0131l durulabilece\u011fini ve b\u00f6yle bir devletin \u00f6nemli ay\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zellikleri ile ilgili tasavvurlar\u0131n\u0131 belirtiyor; adaletin ve tek bir kanunun h\u00e2kimiyeti alt\u0131nda d\u00fcnyam\u0131z\u0131n ne durumda bulunaca\u011f\u0131n\u0131 tahayy\u00fcl ediyor. WeI1s, b\u00fct\u00fcn h\u00e2kimiyetler tek bir h\u00e2kimiyet i\u00e7inde eritilmezse,milliyetlerin \u00fcst\u00fcnde bir kuvvet meydana \u00e7\u0131kmazsa, d\u00fcnya mahvolacakt\u0131r diyor ve ger\u00e7ek devlet, \u00e7a\u011fda\u015f hayat \u015fartlar\u0131n\u0131n bir zaruret haline getirdi\u011fi birle\u015fik d\u00fcnya devletinden ba\u015fka bir\u015fey olamaz;hi\u00e7 \u015f\u00fcpheyoktur ki, insanlar kendi icatlar\u0131 alt\u0131nda ezilmek istemezlerse er ge\u00e7 birle\u015fmeye mecbur olacaklard\u0131r g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ileri s\u00fcr\u00fcyor.\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n dayan\u0131\u015fmas\u0131 iIe ilgili b\u00fcy\u00fck hayallerin sonunda ger \u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in ne yapmak ve neyin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek gerekti\u011finin do\u011fru olarak bilinmedi\u011fi ve saId\u0131rgan bir d\u0131\u015f siyaset gelene\u011fine sahip olan devletlerin, birle\u015fik bir d\u00fcnya devleti taraf\u0131ndan g\u00fc\u00e7l\u00fckle temsil edilebilece\u011fi de bildiriliyor. W e 11 s’ in Avrupa ve Asya’n\u0131n fel\u00e2ketleri ve ortak ihtiya\u00e7lar\u0131, belki d\u00fcnyan\u0131n bu iki par\u00e7as\u0131\u0131ldaki milletlerin bir dereceye kadar birle\u015fmesine yard\u0131m edecektir, olabilir ki, d\u00fcnya \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde bir birIe\u015fmeye gidilmeden \u00f6nce, bir s\u0131ra b\u00f6lgesel birle\u015fmeler yap\u0131labilir \u015feklindeki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini de kaydedeyim.Efendiler, b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6rg\u00fc, bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcncde y\u00fckselip olgunla\u015fmas\u0131, H\u0130ristiyanl\u0131\u011f\u0131, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131, Budizmi bir yana b\u0131rakarak basitle\u015ftirilmi\u015f ve herkes i\u00e7in anla\u015f\u0131lacak duruma getirilmi\u015f saf ve lekesiz bir d\u00fcnya dininin kurulmas\u0131 ve insanlar\u0131n, \u015fimdiye kadar kavgalar, \u00e7irkeflikler, kaba istek ve i\u015ftahlar aras\u0131nda bir sefalethanede ya\u015famakta olduklar\u0131n\u0131 kabul ederek, b\u00fct\u00fcn v\u00fccutlar\u0131 ve zek\u00e2lar\u0131 zehirleyen zararl\u0131 tohumlar\u0131 yok etmeye karar vermesi gibi \u015fartlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesini gerektiren birle\u015fik bir d\u00fcnya devleti kurma hayalinin tatl\u0131 oldu\u011funu ink\u00e2r edecek de\u011filiz. T\u00fcrkiye’ye musallat olmamak \u015fart\u0131yla, hil\u00e2fet\u00e7ileri ve Panisl\u00e2mizm taraftarlar\u0131n\u0131 memnun etmek i\u00e7in, bu tasavvur ve tahayy\u00fcl bir dereceye kadar bizde de tasvir edilmi\u015fti. Ortaya at\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015f \u015fuydu : Avrupa’da, Asya’da, Afrika’da ve di\u011fer k\u0131t’alarda ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcman toplumlar\u0131, gelecekte herhangi bir g\u00fcn kendi irade ve arzular\u0131n\u0131 kullanacak bir g\u00fc\u00e7 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe kavu\u015furlar ve o zaman l\u00fczumlu ve yararl\u0131 g\u00f6r\u00fcrlerse, \u00e7a\u011f\u0131n gereklerine uygun birtak\u0131m uyu\u015fma ve birle\u015fme noktalar\u0131 bulabilirler. \u015e\u00fcphesiz, her devletin, her toplumun biribirinden kar\u015f\u0131layabilece\u011fi ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 olacakt\u0131r. Tasarlanan bu ba\u011f\u0131ms\u0131z \u0130sl\u00e2m devletlerinin yetkili temsilcileri bir araya gelip bir kongre yaparlar ve falan ve fil\u00e2n \u0130sl\u00e2m devletleri aras\u0131nda \u015fu veya bu ili\u015fkiler kurulmu\u015ftur. Bu ortak ili\u015fkileri korumak ve bu ili\u015fkilerin gerektirdi\u011fi \u015fartlar i\u00e7inde birlikte hareket sa\u011flamak i\u00e7in, b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m devletlerinin temsilcilerinden kurulu bir meclis olu\u015fturulacakt\u0131r. Birle\u015fmi\u015f olan \u0130sl\u00e2m devletleri bu meclisin ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan temsil edilecektir derlerse ve isterlerse, i\u015fte o zaman, o birle\u015fik \u0130sl\u00e2m devletine hil\u00e2fet ve ortak meclisin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilecek zata da halife \u00fcnvan\u0131 verirler. Yoksa, herhangi bir \u0130sl\u00e2m devletinin, bir ki\u015fiye b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nn\u0131 i\u015flerini y\u00f6netme ve y\u00fcr\u00fctme yetkisini vermesi ak\u0131l ve mant\u0131\u011f\u0131n hi\u00e7bir zaman kabul edemeyece\u011fi bir durumdur.<\/p>\n

TE\u015eK\u0130LAT-I ESAS\u0130YE KANUNU’NDA D\u00dc\u011e\u00dcM NOKTALARI<\/p>\n

Efendiler, hil\u00e2fet ve din konular\u0131yla u\u011fra\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131ra larda, Te\u015fkilat-\u0131 Esasiye Kanunu’ndaki bir noktan\u0131n halk\u0131 ve \u00f6zellikle ayd\u0131nlar\u0131n kafas\u0131nda d\u00fc\u011f\u00fcmlenip kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendik. Bu d\u00fc\u011f\u00fcm kanunda Cumhuriyet’in il\u00e2n\u0131ndan sonra da b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, kanuna, d\u00fc\u011f\u00fcm te\u015fkil edecek ikinci bir noktan\u0131n birdaha sokulmu\u015f oldu\u011funu g\u00f6renler, \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 gizleyememi\u015flerdi ve bug\u00fcn de gizlememektedirler.Bu noktalar\u0131 a\u00e7\u0131klayay\u0131m : 20 Ocak 1921 tarihli Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nun 7′ nci ve 21 Nisan 1924 tarihli Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nun 26′ \u0131nc\u0131 maddesi B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin g\u00f6revlerinden s\u00f6z eder. Maddenin ba\u015f\u0131nda, Meclis’in ilk g\u00f6revi olmak \u00fczere, \u015feriat h\u00fck\u00fcmlerinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi yer al\u0131r. \u0130\u015fte bunun nas\u0131l bir g\u00f6rev ve \u015feriat h\u00fck\u00fcmlerinden maksad\u0131n ne oldu\u011funu anlamakta s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekenler vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en maddede B\u00fcy\u00fck Millet 348 Meclisi’nin,kanunlar\u0131 yapmak,de\u011fi\u015ftirmek, yorumlamak, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131rmak v.b gibi belirtilen ve say\u0131lan g\u00f6revleri o kadar geni\u015f kapsaml\u0131 ve a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, \u015feriat h\u00fck\u00fcmlerinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi diye ayr\u0131ca ve ba\u015fl\u0131ba\u015f\u0131na bir kli\u015fenin yer almas\u0131 gereksiz say\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u015feriat demek kanun demektir.\u015eeriat h\u00fck\u00fcmleri demek kanun h\u00fck\u00fcmleri demekten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir ve olamaz. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fcs\u00fc \u00e7a\u011fda\u015f hukuk anlay\u0131\u015f\u0131 ile ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lamaz. Bu b\u00f6yle olunca, \u015feriat h\u00fck\u00fcmleri deyimiyle kastedilen anlam ve kavram\u0131n b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ba\u015fka bir \u015fey olmas\u0131 gerekir. Efendiler, ilk Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nu haz\u0131rlayanlara bizzat ba\u015fkanl\u0131k ediyordum. Yapmakta oldu\u011fumuz kanunla, \u015fer’\u00ee h\u00fck\u00fcmler deyiminin bir ili\u015fkisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmak i\u00e7in \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Fakat bu deyime, kendi zanlar\u0131nca bamba\u015fka anlam verenleri inand\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131.\u0130kinci nokta Efendiler, yeni Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’nun ikinci maddesinin ba\u015f\u0131nda yer alan T\u00fcrkiye Devleti’nin dini, \u0130sl\u00e2m dinidir c\u00fcmlesidir.Bu c\u00fcmle daha Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’na ge\u00e7meden \u00e7ok \u00f6nce,\u0130zmit’te, \u0130stanbul ve \u0130zmit bas\u0131n mensuplar\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z uzun bir g\u00f6r\u00fc\u015fme ve sohbet s\u0131ras\u0131nda, kar\u015f\u0131mdakilerden birinin \u015fu sorusuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m Yeni h\u00fck\u00fbmetin dini olacak m\u0131? \u0130tiraf edeyim ki, b\u00f6yle bir soru ile kar\u015f\u0131la\u015fmay\u0131 hi\u00e7 de istemiyordum. Sebebi, pek k\u0131sa olmas\u0131 gereken cevab\u0131n, og\u00fcnk\u00fc \u015fartlara g\u00f6re a\u011fz\u0131mdan \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 hen\u00fcz istemeyi\u015fimdir, \u00c7\u00fcnk\u00fc, vatanda\u015flar\u0131 aras\u0131nda \u00e7e\u015fitli dinlere ba\u011fl\u0131 unsurlar bulunan ve her dinden olanlar hakk\u0131nda,adaletli ve tarafs\u0131z davranmak, mahkemelerinde vatanda\u015flar\u0131 ve yabanc\u0131lar\u0131 i\u00e7in adaleti e\u015fit \u00f6l\u00e7\u00fclerle uygulamakla y\u00fck\u00fcml\u00fc bulunan bir h\u00fck\u00fbmet, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve vicdan h\u00fcrriyetine sayg\u0131l\u0131 olmak zorundad\u0131r. H\u00fck\u00fbmetin bu tabi\u00ee s\u0131fat\u0131n\u0131n, \u015f\u00fcpheli yoruma yol a\u00e7abilecek vas\u0131flarla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 elbette do\u011fru de\u011fildir.T\u00fcrkiye Devleti’nin resm\u00ee dili T\u00fcrk\u00e7e’dir dedi\u011fimiz zaman bunu herkes anlar. H\u00fck\u00fbmetle olan resm\u00ee i\u015flemlerde T\u00fcrk dilinin ge\u00e7erli olmas\u0131 gere\u011fini herkes tabi\u00ee bulur. Eakat, KT\u00fcrkiye Devleti’nin dini \u0130sl\u00e2m dinidir c\u00fcmlesi ayn\u0131 \u015fekilde mi anla\u015f\u0131lacak ve kabul edilecektir? Bu elbette, a\u00e7\u0131klanmaya ve yorumlanmaya muhta\u00e7t\u0131r.Efendiler, kar\u015f\u0131mdaki gazetecinin sorusuna h\u00fck\u00fbmetin dini olamaz! diyemedim. Aksini s\u00f6yledim.Vard\u0131r Efendim, \u0130slam dinidir, dedim. Fakat, hemen arkas\u0131ndan \u0130sl\u00e2m dininde d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131r c\u00fcmlesiyle cevab\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131klamak ve yorumlamak gere\u011fini duydum. Demek istedim ki, devlet, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve vicdana sayg\u0131 g\u00f6s termekle kay\u0131tl\u0131 ve y\u00fck\u00fcml\u00fc olur. Kar\u015f\u0131mdaki gazeteci, verdi\u011fim cevab\u0131 akla yatk\u0131n bulmad\u0131 ki, soru sunu \u015fu tarzda tekrarlad\u0131 :Yani devlet bir dine ba\u011fl\u0131 kalacak m\u0131? Kalacak m\u0131, kalmayacak m\u0131 bilmem! dedim. Konuyu kapatmak istedim. Fakat, m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. O halde, denildi; herhangi bir konuda inan\u00e7lar\u0131m ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerim do\u011frultusunda bir fikir ortaya atmaktan, h\u00fck\u00fbmet beni engelleyecek veva cezaland\u0131racakt\u0131r. Oysa, herkes kendi vicdan\u0131n\u0131 susturmaya imk\u00e2n g\u00f6recek mi? O zaman iki \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.Bir:, yeni T\u00fcrkiye Devleti’nde her ergin \u015fah\u0131s dinini se\u00e7mekte serbest olmayacak m\u0131d\u0131r? sorusu. Di\u011feri, Hoca \u015e\u00fckr\u00fc Efendi’nin : Baz\u0131 y\u00fcksek din arkada\u015flar\u0131m\u0131zla birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerimizi \u015feriat kitaplar\u0131nda yer alm\u0131\u015f belirli ve de\u011fi\u015fmez \u0130sl\u00e2m\u00ee h\u00fck\u00fcmleri yay\u0131nlayarak maalesef yan\u0131lt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen \u0130sl\u00e2m kamuoyunu ayd\u0131nlatmay\u0131 boynumuza bor\u00e7 bilip g\u00f6rev sayd\u0131k giri\u015finden sonra yeralan isl\u00e2m halifesinin g\u00f6revi, dinin emirlerini korumak ve kollamakta peygamberin yerini tutmakt\u0131r. Din\u00ee h\u00fck\u00fcmler koymakta da y\u00fcce Peygamber Efendimiz’in vekilli\u011fini yapmakt\u0131r s\u00f6zleri. Oysa, Hoca’n\u0131n s\u00f6zlerini uygulamaya kalk\u0131\u015fmak, mill\u00ee h\u00e2kimiyeti,vicdan h\u00fcrriyetini kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131. Bundan ba\u015fka, Hoca’n\u0131n bilgi da\u011farc\u0131\u011f\u0131nda, Yezitler (\u01319′) zaman\u0131nda yazd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f istibdat rejiminc has form\u00fcller bulunmuyor muydu?O halde, ne anlama geldi\u011fi ve ne kastedildi\u011fi art\u0131k herkes\u00e7e iyiden iyiye anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f bulunan devlet ve h\u00fck\u00fbmet kavramlar\u0131n\u0131 ve millet meclislerinin g\u00f6revlerini din ve \u015feriat k\u0131l\u0131klar\u0131na b\u00fcr\u00fcyerek kim ve ne i\u00e7in aldat\u0131lacakt\u0131r? Ger\u00e7ek bundan ibaret olmakla birlikte, o g\u00fcn \u0130zmit’te bas\u0131n mensuplar\u0131yla, bu konuda daha fazla g\u00f6r\u00fc\u015fmekte yarar yoktu. Cumhuriyetin il\u00e2n\u0131ndan sonra da, yeni Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu yap\u0131l\u0131rken, l\u00e2ik devlet deyiminden dinsizlik anlam\u0131 \u00e7\u0131karmak e\u011filiminde olanlara ve bundan yararlanmak isteyenlere f\u0131rsat vermemek i\u00e7in, kanunun ikinei maddesini anlams\u0131z k\u0131lan bir deyimin sokulmas\u0131na g\u00f6z yumulmu\u015ftur. Kanunun gerek 2′ nci ve gerek 26′ nc\u0131 maddelerinde fazladan yer alan, yeni T\u00fcrkiye Devleti’nin ve Cumhuriyet rejimimizin \u00e7a\u011fda\u015f karakteriyle ba\u011fda\u015fmayan deyimler, ink\u0131l\u00e2p ve Cumhuriyet’in og\u00fcn i\u00e7in sak\u0131ncal\u0131 g\u00f6rmedi\u011fi tavizlerdir. millet, bu fazlal\u0131klar\u0131, Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu’muzdau ilk f\u0131rsatta kald\u0131rmal\u0131d\u0131r!<\/p>\n

 <\/p>\n

HALK PART\u0130S\u0130’N\u0130 KURMA TE\u015eEBB\u00dcS\u00dc Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, her yerde, siyas\u00ee parti kurma konusunda da halkla uzun sohbetler yapt\u0131m. 7 Aral\u0131k 1922 tarihinde, Ankara bas\u0131n\u0131 vas\u0131tas\u0131yla, halk\u00e7\u0131l\u0131k ilkesine dayanan ve Halk Partisi ad\u0131n\u0131 349 ta\u015f\u0131yan siyas\u00ee bir parti kurmak niyetinde oldu\u011fumu a\u00e7\u0131klayarak, bu partinin nas\u0131l bir program yapmas\u0131 gerekece\u011fi konusunda, b\u00fct\u00fcn vatanseverlerin, ilim ve fen adamlar\u0131n\u0131n yard\u0131m ve i\u015fbirli\u011fine ba\u015fvurmu\u015ftum.<\/p>\n

 <\/p>\n

DOKUZ \u0130LKE VE PART\u0130M\u0130Z\u0130N \u0130LK PROGRAMI<\/p>\n

Gerek baz\u0131 kimselerden ald\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131l\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerden ve gerek halk ile yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden \u00e7ok yararland\u0131m. Sonunda 8 Nisan 1923 tarihinde, g\u00f6r\u00fc\u015flerimi dokuz ilke halinde tespit ettim. \u0130kinci B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin se\u00e7imi s\u0131ras\u0131nda yay\u0131nlayarak il\u00e2n etti\u011fim bu program, partimizin kurulu\u015funa temel olmu\u015ftur.Bu program, bug\u00fcne kadar ele al\u0131p ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz b\u00fct\u00fcn \u00f6nemli hususlar\u0131 i\u00e7ine al\u0131yordu. Bununla birlikte programa girmen\u0131i\u015f \u00f6nemli ve esasl\u0131 baz\u0131 konular da vard\u0131. \u00d6rnek olarak, Cumhuriyet’in il\u00e2n\u0131, \u015eer’iye Vek\u00e2leti’nin, medrese ve tekkelerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, \u015fapka giyilmesi gibi… Bu konular\u0131 programa alarak, cahil ve gericile\u0131in, b\u00fct\u00fcn milleti vaktinden \u00f6nce zehirlemeye f\u0131rsat bulmalar\u0131n\u0131 uygun g\u00f6rmedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bunlar\u0131n zaman\u0131 gelince \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flanaca\u011f\u0131ndan ve milletin sonu\u00e7tan memnun olaca\u011f\u0131ndan kesinlikle emindim. Yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m program\u0131, bir siyas\u00ee parti i\u00e7in yetersiz, k\u0131sa bulanlar oldu. Halk Partisi’nin program\u0131 yoktur dediler. Ger\u00e7ekten de ilkeler ad\u0131 alt\u0131nda bilinen program\u0131m\u0131z, itiraz edenlerin g\u00f6rd\u00fckleri ve bildikleri \u015fekilde bir kitap de\u011fildi. Fakat temel ilkeleri i\u00e7ine al\u0131yordu ve pratikti. Bizde uygulanmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, nazar\u00ee birtak\u0131m ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 yald\u0131zlayarak bir kitap yazabilirdik. \u00d6yle yapmad\u0131k. Milletin madd\u00ee ve manev\u00ee alandaki yenile\u015fmesi ve geli\u015fmesi yolunda, s\u00f6z ve teori ile i\u015f ve icraata \u00f6nem vermeyi tercih ettik. Bununla birlikte, H\u00e2kimiyet milletindir, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir makam, mill\u00ee mukadderata h\u00e2kim olamaz, B\u00fct\u00fcn kanunlar\u0131n d\u00fczenlenmesinde, her t\u00fcrl\u00fc te\u015fkil\u00e2tta, y\u00f6netimin b\u00fct\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131nda, genel e\u011fitimde, ekonomi konular\u0131nda, mill\u00ee h\u00e2kimiyet esaslar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde hareket edilmeyecektir Saltanat’\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile ilgili karar de\u011fi\u015fmez bir kanun h\u00fckm\u00fcd\u00fcr gibi bilinmesi gerekli \u00f6nemli noktalar, mahkemelerde reform yap\u0131laca\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcn kanunlar\u0131m\u0131z\u0131n, hukuk ilminin verilerine g\u00f6re yeni ba\u015ftan d\u00fczenlenip tamamlanaca\u011f\u0131, vergide \u00e2\u015far (‘9s) usul\u00fcn\u00fcn de\u011fi\u015ftirileoe\u011fi, mill\u00ee bankalar\u0131n sermayesinin art\u0131r\u0131laca\u011f\u0131, muhta\u00e7 oldu\u011fumuz demiryollar\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131na, \u00f6\u011fretim birli\u011finin sa\u011flanmas\u0131na derhal te\u015febb\u00fcs edilece\u011fi, f\u00fczul\u00ee askerlik s\u00fcresinin indirilece\u011fi, memleketin limanlar\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131 v.b. gibi \u00f6nemli ve \u00e2cil ihtiya\u00e7lar, ilkeler d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. Bar\u0131\u015f konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fcn de : mal\u00ee, iktisad\u00ee ve idar\u00ee alandaki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 mutlaka sa\u011flamak \u015fart\u0131yla, bar\u0131\u015f\u0131n gelmesine \u00e7al\u0131\u015fmak oldu\u011funu s\u00f6yledik. Hil\u00e2fet makam\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131na ait bir makam olabilece\u011fine de i\u015faret ettik. \u0130lkeler, Halk Partisinin kurulu\u015fu ve faaliyet g\u00f6stermesi i\u00e7in yeterli oldu. Partinin ad\u0131na, daha sonra Cumhuriyet kelimesi de eklenerek, bilindi\u011fi gibi, Cumhuriyet Halk Partisi ad\u0131 verildi.<\/p>\n

LOZAN KONFERANSI G\u00d6R\u00dc\u015eMELER\u0130 KES\u0130LD\u0130 Efendiler, yine Lozan Konferans\u0131’na temas edece\u011fim. Konferans 4 \u015eubat 1923 tarihinde kesildi. \u0130ki aya yak\u0131n bir s\u00fcre deva\u0131n eden g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin \u00f6zeti olmak \u00fczere, \u0130til\u00e2f Devletleri temsilcileri, delegeler hey’etimize bir bar\u0131\u015f tasar\u0131s\u0131 verdiler. Bu tasar\u0131 anlam ve \u00f6z bak\u0131m\u0131ndan istikl\u00e2limize zarar veren \u015fartlar\u0131 i\u00e7ine al\u0131yor du. \u00d6zellikle, adl\u00ee, mal\u00ee ve iktisad\u00ee konularla ilgili maddeleri \u00e7ok a\u011f\u0131rd\u0131. Bunun i\u00e7in, bu tasar\u0131y\u0131 kesinlikle reddetmek zorundayd\u0131k. Delegeler heyetimiz, bu tasar\u0131ya kar\u015f\u0131l\u0131k bir mektup verdi. Bu mektupta \u00f6zet olarak \u015funlar yer al\u0131yordu : \u00dczerinde anla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z noktalar\u0131 imza ederek bar\u0131\u015f yapal\u0131m. Ger\u00e7ekten de, Konferans’ta g\u00f6r\u00fc\u015fme konusu olan bir\u00e7ok meseleden bizce kabul edilebilecek durumda olanlar\u0131 vard\u0131. Mektupta : \u0130kinci, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc derece\u00e2e olan konular\u0131 ayr\u0131ca inceleriz. \u0130til\u00e2f Devletleri, bu teklifimizi kabul etmeyecek olurlarsa, tekliflerimiz hi\u00e7 yap\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131lacakt\u0131r da denilmi\u015ftir. Delegeler Hey’eti’mizin teklifi dikkate al\u0131nmad\u0131. Yaln\u0131z, konferans\u0131n yar\u0131da kesilmesi, g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ertelenmesi gibi g\u00f6sterildi. Her devletin temsilcileri memleketlerine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc gibi, bizim Delegeler Hey’eti’miz de geri geldi. Ben de Bat\u0131 Anadolu gezisinden d\u00f6n\u00fcyordum. 350<\/p>\n

 <\/p>\n

MECL\u0130STE’K\u0130 MUHAL\u0130FLER\u0130N \u00c7E\u015e\u0130TL\u0130 SALDIRI HAREKETLER\u0130<\/p>\n

Meclis’teki muhaliflerin \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde ve ba\u015fka ba\u015fka konularda sald\u0131r\u0131 haz\u0131rl\u0131klar\u0131nda bulunduklar\u0131 yeni de\u011fildi. Geziye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m tarihten bir g\u00fcn sonra,\u0130sl\u00e2m Hil\u00e2feti ve B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi adl\u0131 bro\u015f\u00fcr\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131,b\u00fct\u00fcn Meclis’in ve milletin bize kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lmak istendi\u011fini arz etmi\u015ftim. Bundan \u00f6nce \u00e7evrilmek istenen bir dolap, var d\u0131r ki, daha ondan s\u00f6z etmedim. Sebebi, 1922 Aral\u0131k ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda oynanmak istenen oyun, sonu\u00e7lar\u0131 itibariyle gezim boyunca da devam etmi\u015fti. M\u00fcsaade buyurursan\u0131z, bu konu ile ilgili olarak hat\u0131ralar\u0131n\u0131z\u0131 canland\u0131rmaya yarayacak birka\u00e7 s\u00f6z s\u00f6yleyeyim : Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, \u00fc\u00e7 milletvekili, milletvekili se\u00e7imi kanun tasar\u0131s\u0131nda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131 ile ilgili bir \u00f6nerge haz\u0131rlam\u0131\u015flar… \u00d6nergede neler in yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015ftim.2 Aral\u0131k 1922 g\u00fcn\u00fc, Meclis’in, \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131 Adnan Bey ‘in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda yap\u0131lan oturumunda, ba\u015fkanl\u0131k k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnden \u015f\u00f6yle bir s\u00f6z i\u015fitildi : Efendim! Milletvekili Se\u00e7imi Kanunu’nda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131 ile ilgili teklifin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclebilece\u011fi yolunda Tasar\u0131 Komisyonu’nun tutana\u011f\u0131 var. Bu s\u00f6z okunsun sesleriyle kar\u015f\u0131land\u0131. \u0130ki milletvekili : \u00d6nemlidir, okunmas\u0131n\u0131 teklif ederiz diyerek genel havay\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vurdular. Ba\u015fkan : a- Efendiler, bu \u00f6nergenin, okunmadan \u00f6nce komisyona g\u00f6nderilmesi usuldendir dedi.<\/p>\n

 <\/p>\n

“BEN\u0130 VATANDA\u015eLIK HAKLARINDAN MAHRUM ETMEK” TEKL\u0130F\u0130 \u00dcZER\u0130NE MECL\u0130STE YAPTI\u011eIM KONU\u015eMA<\/p>\n

Efendiler, meselenin ne oldu\u011funu ve bu konuda Meclis’te yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri og\u00fcne ait Tutanak Dergisi’nde okumak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat y\u00fcksek hey’ etinizi bu k\u00fclfetten kurtarmak i\u00e7in, m\u00fcsaade buyurursan\u0131z, o otuzumda yapt\u0131\u011f\u0131m konu\u015fman\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 oldu\u011fu gibi arz edeyim : De\u011fi\u015fiklik \u00f6nergesini okutmadan komisyona g\u00f6ndermek isteyen ba\u015fkandan s\u00f6z alarak \u015funlar\u0131 s\u00f6yledim : ” Efendim! bu kanun tasar\u0131s\u0131 \u00f6zel bir maksat ta\u015f\u0131yor. Bu \u00f6zel maksat do\u011fruca \u015fahs\u0131m\u0131 ilgilendirdi\u011finden, m\u00fcsaade ederseniz birka\u00e7 kelime ile d\u00fc\u015f\u00fcncemi arz etmek istiyorum. Erzurum Milletvekili S\u00fcleyman Necati, Mersin Milletvekili Sal\u00e2hattin ve Canik Milletvekili Emin Beyefendi’ler taraf\u0131ndan teklif edilen kanun tasar\u0131s\u0131, do\u011frudan do\u011fruya, benim \u015fahs\u0131\u0131n\u0131 vatanda\u015fl\u0131k haklar\u0131ndan yoksun b\u0131rakmak maksad\u0131n\u0131 g\u00fcd\u00fcyor. 14′ \u00fcnc\u00fc maddede yaz\u0131l\u0131 olan sat\u0131rlar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irecek olursan\u0131z, orada deniliyordu ki: ”T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ne \u00fcye se\u00e7ilebilmek i\u00e7in, T\u00fcrkiye’nin bug\u00fcnk\u00fc s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7indeki yerler halk\u0131ndan olmak veya kendi se\u00e7im b\u00f6lgesi i\u00e7inde yerle\u015fmi\u015f bulunmak \u015fartt\u0131r. Ondan sonra g\u00f6\u00e7men olarak gelenler yerle\u015ftirildikleri tarihten itibaren be\u015f y\u0131l ge\u00e7mi\u015f ise se\u00e7ilebilirler.” Maalesef, benim do\u011fum yerim bug\u00fcnk\u00fc s\u0131n\u0131rlar d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015f buIunuyor. \u0130kincisi, herhangi birse\u00e7im b\u00f6lgesinde be\u015f y\u0131l oturmu\u015f da de\u011filim. Do\u011fum yerim, bug\u00fcnk\u00fc mill\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat, bu b\u00f6yle ise, bunda benim en k\u00fc\u00e7\u00fck bir kas\u0131t ve kabahatim yoktur. Bunun sebebi, b\u00fct\u00fcn memleketimizi, milletimizi bat\u0131r\u0131p yok etmek isteyen d\u00fc\u015fmanlar\u0131n i\u015fgal ve istil\u00e2 hareketlerinin k\u0131smen \u00f6nlenememi\u015f oln\u0131as\u0131d\u0131r. E\u011fer d\u00fc\u015fmanlar maksatlar\u0131nda tam bir ba\u015far\u0131ya ula\u015fm\u0131\u015f olsalard\u0131, Allah korusun, bu tasar\u0131ya imza koymu\u015f olan efendilerin de do\u011fum yerleri s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131nda kalabilirdi.<\/p>\n

 <\/p>\n

TEKL\u0130F ED\u0130LEN MADDEDEK\u0130 \u015eARTLAR BENDE NEDEN YOKTU<\/p>\n

Bundan ba\u015fka, bu maddenin gerektirdi\u011fi \u015fartlar bende yoksa, yani be\u015f y\u0131l s\u00fcrekli olarak bir se\u00e7im b\u00f6lgesinde oturmam\u0131\u015f isem, o da vatana yapt\u0131\u011f\u0131m hizmetler y\u00fcz\u00fcndendir. E\u011fer bu maddenin istedi\u011fi \u015fart\u0131 yerine getirmeye \u00e7al\u0131\u015fsayd\u0131m, \u0130stanbul’u kazand\u0131rmaktan ibaret olan Ar\u0131burnu ve Anafartalar’daki savunmalar\u0131m\u0131 yapmamakl\u0131\u011f\u0131m gerekirdi. E\u011fer ben bir yerde be\u015fy\u0131l oturmaya mahkum olsayd\u0131m, Bitlis ve Mu\u015f’u ald\u0131ktan sonra, Diyarbak\u0131r’a do\u011fru yay\u0131lan d\u00fc\u015fman\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kmamakl\u0131\u011f\u0131m, Bitlis ve Mu\u015f’u kurtarmaktan ibaret olan vatan g\u00f6revimi yapmamakl\u0131\u011f\u0131m gerekirdi. 351 Bu Efendiler’in istedi\u011fi \u015fartlar\u0131 ta\u015f\u0131mak isteseydim, Suriye’yi bo\u015faltan ordular\u0131n d\u00f6k\u00fcnt\u00fclerinden Halep’te bir ordu kurarak, d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 savunmaya ge\u00e7memekli\u011fim ve bug\u00fcn mill\u00ee s\u0131n\u0131rlar dedi\u011fimiz s\u0131n\u0131rlar\u0131 fiil\u00ee olarak \u00e7izmemekli\u011fim gerekirdi. Zannediyorum ki, ondan sonraki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m herkes\u00e7e bilinmektedir. Hi\u00e7 bir yerde be\u015f y\u0131l oturamayacak kadar \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f bulunuyorum.Ben zannediyordum ki, bu hizmetlerimden dolay\u0131 milletimin sevgi ve sayg\u0131s\u0131n\u0131 kazand\u0131m. Belki b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sevgi ve sayg\u0131s\u0131n\u0131 da kazanm\u0131\u015f bulunuyorum. Fakat bu durumumdan dolay\u0131, bu sevgi ve sayg\u0131lara kar\u015f\u0131l\u0131k vatanda\u015fl\u0131k haklar\u0131ndan yoksun b\u0131ralc\u0131laca\u011f\u0131m\u0131 asla hat\u0131r\u0131ma getirmezdim. Tahmin ediyorum ve ediyordum ki, yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanlar Bana suikast yapmak suretiyle, beni memleket hizmetinden al\u0131koymaya \u00e7al\u0131\u015facaklard\u0131r. Fakat hi\u00e7bir zaman hat\u0131r ve hayalime getirmezdim ki,y\u00fcce Meclis’te iki \u00fc\u00e7 ki\u015fi bile olsa, ayn\u0131 zihniyette kimseler bulunabiIsin. Bu bak\u0131mdan ben anlamak istiyorum ”Bu efendiler, ger\u00e7ekten kendi se\u00e7im b\u00f6lgelerinin duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini mi aksettiriyorlar? Yine bu Efendilere kar\u015f\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor ve soruyorum : Milletvekili olduklar\u0131 i\u00e7in elbette b\u00fct\u00fcn milletin vekili s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yorlar. Yaln\u0131z, bu Efendiler, acaba milletin de kendileri gibi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyebilirler mi? Efendiler, beni vatanda\u015fl\u0131k haklar\u0131ndan yoksun b\u0131rakmak yetkisi bu Efendilere nereden verilmi\u015ftir? Bu k\u00fcrs\u00fcden, resmen y\u00fcce hey’etinize, bu Efendilerin se\u00e7im b\u00f6lgeleri halk\u0131na ve b\u00fct\u00fcn millete soruyorum ve cevap istiyorum! ”<\/p>\n

 <\/p>\n

M\u0130LLET\u0130N BANA KAR\u015eI G\u00d6STERD\u0130\u011e\u0130 SEVG\u0130 VE G\u00dcVEN\u0130N SAM\u0130M\u0130 \u0130FADELER\u0130<\/p>\n

Bu g\u00f6zlerim ajans ve bas\u0131n vas\u0131tas\u0131yla yay\u0131nland\u0131.Millet yapt\u0131\u011f\u0131m konu\u015fmay\u0131 ve cevab\u0131n\u0131 bekledi\u011fim soruyu \u00f6\u011frendi… Hemen, memleketin b\u00fct\u00fcn se\u00e7im b\u00f6lgelerindeki ger\u00e7ek se\u00e7imler ve halk taraf\u0131ndan Meclis Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na protesto telgraflar\u0131 ya\u011fd\u0131. Bu kanun tasar\u0131s\u0131na imza koyan milletvekili Efendilerin de se\u00e7im b\u00f6lgeleri halk\u0131, kendilerini ve kendileriyle g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011finde olanlar\u0131 su\u00e7lamakta gecikmedi. Miletin, benim i\u00e7in g\u00f6sterdi\u011fi bu sevgi ve g\u00fcveni samim\u00ee olarak belirtmesi bak\u0131m\u0131ndan k\u0131ymetli birer h\u00e2t\u0131ra olarak saklamakta oldu\u011fum bu telgraflar b\u00fcy\u00fck bir dnsya tutmaktad\u0131r. Bu dosyadaki telgraflar, za\u0131nan\u0131nda bas\u0131nda da yer alm\u0131\u015ft\u0131. Ben burada yaln\u0131z bir tek se\u00e7im b\u00f6lgesinin, Rize’nin \u015fahs\u0131ma \u00e7ekmi\u015f oldu\u011fu bir telgraf\u0131 oldu\u011fu gibi bilginize sunmakla yetinece\u011fim : ”\u00dc\u00e7 milletvekili beyin, Se\u00e7im Kanunu ile ilgili \u00f6nergesine, sanca\u011f\u0131m\u0131z milletvekillerinin kat\u0131lmayaca\u011f\u0131 inanc\u0131yla bir \u015fey yazmay\u0131 ge\u0131-ekli bulman\u0131\u0131\u015ft\u0131k. \u015eimdi Milietvekili Osman Efendi’den ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z mektupta, kendisinin o \u00f6nerge ile ilgili ve muhalif gruptan oldu\u011funu \u00f6v\u00fcn\u00fcrcesine bildirmesi \u00fczerine, a\u015fa\u011f\u0131daki hususlar\u0131n bilginize sunulmas\u0131na mecburiyet duyulmu\u015ftur : 1- (\u00d6v\u00fcc\u00fc ve samim\u00ee s\u00f6zlerden sonra) \u015eahs\u0131n\u0131z ve de\u011ferli \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131n\u0131z, aleyhinde, sanca\u011f\u0131m\u0131z ad\u0131na s\u00f6z s\u00f6yleyen, muhalefet d\u00fc\u015f\u00fcncesi ta\u015f\u0131yan ve bizce hi\u00e7bir \u015fahsiyet ve de\u011feri olmayan milletvekilini l\u00e2netleriz. O, art\u0131k sanca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da temsil hakk\u0131na sahip de\u011fildir. 2 – \u015eu zamanda vatans\u0131zlar\u0131n bile kat\u0131lamayaca\u011f\u0131 muhalefet ve bozgunculuk d\u00fc\u015f\u00fcncesini bize tavsiye eden milletvekili efendinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc benimseyecek bir tek ki\u015finin bile sanca\u011f\u0131m\u0131zda mevcut olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bundan duydu\u011fumuz \u015f\u00fckran duygusuyla ve y\u00fcksek \u015fahsiyetinize olan \u00fcst\u00fcn sayg\u0131lar\u0131m\u0131zla arz ederiz, efendim. \u0130mzalar 25.5.1923<\/p>\n

YEN\u0130DEN SE\u00c7\u0130M YAPILMASI KARARI<\/p>\n

Sayg\u0131de\u011fer Efendiler, Birinci T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin, olaylar\u0131na i\u015faret etti\u011fimiz tarihte g\u00f6sterdi kar\u0131\u015f\u0131k ruh hali, \u00fczerinde cidd\u0131 olarak durup d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeyi gerektiren b\u0131r durum alm\u0131\u015ft\u0131. 352 B\u00fct\u00fcn millette, Meclis’in g\u00f6rev yapamayacak bir duruma geldi\u011fi endi\u015fesi do\u011fmaya ba\u015flad\u0131. Meclis’te durumu so\u011fukkanl\u0131l\u0131kla ve uzakg\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fckle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp de\u011ferlendiren \u00fcyeler bile \u00fcz\u00fcnt\u00fclerini a\u00e7\u0131\u011fa vurrmaktan kendilerini alamad\u0131lar. Art\u0131k \u015f\u00fcpheye yer kalmam\u0131\u015ft\u0131 ki, Meclis yenilenmedik\u00e7e, millet ve memleketin a\u011f\u0131r ve sorumluluk bekleyen i\u015flerini y\u00fcr\u00fctmeye imk\u00e2n yoktur. Bu zarurete ben de inand\u0131m. Bir gece, Ba\u015fbakan Rauf Bey’e, kalmakta oldu\u011fu istasyon binas\u0131nda H\u00fck\u00fbmet \u00fcyelerini toplant\u0131ya davet etmesini, bu toplant\u0131ya benim de bizzat gelece\u011fimi telefonla bildirdim. Rauf Bey’in dairesinde toplanan Bakanlar Kurulu’na Meclis’in yenilenmesini Meclis’e teklif etmek gere\u011finden s\u00f6z ettim. K\u0131sa,bir tart\u0131\u015fmadan sonra, H\u00fck\u00fbmet \u00fcyeleri ile g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine vard\u0131k. ,Ayn\u0131 gece, Meclis teki Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaa-i Hukuk Grubu Y\u00f6netim Kurulu’nu da Bakanlar Kurulu toplant\u0131s\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131m. Bu Y\u00f6netim Kurulu i\u00e7inde teklifimi yersiz bulup yad\u0131rgayanlar oldu. G\u00f6r\u00fc\u015fme ve tart\u0131\u015fmalar ertesi g\u00fcne kadar s\u00fcrd\u00fc. Buna ra\u011fmen, bu hey’et ile de anla\u015ft\u0131k. Ondan sonra, derhal Grup Genel Kurulu’nu toplad\u0131m. Orada memleketin i\u00e7inde bulundu\u011fu genel durumu, acele olarak yap\u0131lmas\u0131 gereken memleket i\u015flerini anlatt\u0131m. Meclis’in art\u0131k bu g\u00f6revleri yerine getirme kabiliyeti kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek ve ispat ederek, Meclis’ten, se\u00e7imleri yenileme karar\u0131 vermesini istemek gerekti\u011fini bildirdim. Grup Genet Kurulu, konu\u015fmalar\u0131m\u0131 ve a\u00e7\u0131klamalar\u0131m\u0131 yerinde buldu. Bunun \u00fczerine konu, ayn\u0131 g\u00fcn, 1 Nisan 1923’te Meclis’e g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc. Y\u00fcz yirmi kadar \u00fcye, bir \u00f6nergeylc, se\u00e7imlerin yenilenmesi i\u00e7in bir kanun teklifi sundu. Meclis, ”Se\u00e7imlerin yeniden yap\u0131lmas\u0131na karar verilmi\u015ftir” \u015feklindeki bir kanunu oybirli\u011fi ile \u00e7\u0131kard\u0131. Meclis’in bu karar\u0131 vermesi, ink\u0131l\u00e2p tarihimizde \u00f6nemli bir noktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Meclis bu karar\u0131 vermekle, kendinde beliren hastal\u0131\u011f\u0131 itiraf etmi\u015f ve bundan dolay\u0131 millet\u00e7e duyulan \u0131zd\u0131rab\u0131 anlam\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n

 <\/p>\n

LOZAN KONFERANSI’NIN \u0130K\u0130NC\u0130 SAFHASI VE YEN\u0130 SE\u00c7\u0130MLERDE M\u0130LLET\u0130N G\u00d6STERD\u0130\u011e\u0130 UYANIKLIK<\/p>\n

EfendiIer, Lozan Konferans\u0131, 23 Nisan 1923’te yeni den topland\u0131. Delegeler Hey’eti’miz Lozan’da yeni den bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, ben de veni se\u00e7imler ile me\u015fgul oluyordum. Yeni se\u00e7imlere, bilinen ilkelerimizi il\u00e2n ederek kat\u0131ld\u0131k. G\u00f6r\u00fc\u015fleri mizi kabul edip milletvekili olmak isteyen kimseler, \u00f6nce ilkeleri kabul etti\u011fini ve g\u00f6r\u00fc\u015flerde birle\u015ftiklerini bana bildiriyorlard\u0131. Adaylar\u0131 ben tespit edecek ve zaman\u0131 gelince partimiz ad\u0131yla il\u00e2n edecektim. Bu yolu benimsemi\u015ftim. \u00c7\u00fcnk\u00fc, yap\u0131lacak se\u00e7imlerde, milleti alda tarak, \u00e7e\u015fitli maksatlarla milletvekili olmaya \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131n \u00e7nk oldu\u011fu nu biliyordum. Konu\u015fmalar\u0131m ve uyarmalar\u0131m memleketin her taraf\u0131n da b\u00fcy\u00fck bir samimiyet ve g\u00fcvenle kar\u015f\u0131land\u0131. B\u00fct\u00fc\u0131\u0131 millet, il\u00e2n etti\u011fim ilkeleri tamamen benimsedi. Bu ilkelere, hatta \u015fahs\u0131ma muhalefet edeceklerin millet\u00e7e milletvekilli\u011fine se\u00e7ilmesi ne imk\u00e2n kalmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

NURETT\u0130N PA\u015eA’NIN BA\u011eIMSIZ M\u0130LLETVEK\u0130L OLMA TE\u015eEBB\u00dcS\u00dc VE YAYINLADI\u011eI HAL TERC\u00dcMES\u0130<\/p>\n

Ger\u00e7ekten, baz\u0131 se\u00e7im b\u00f6lgelerinde ba\u011f\u0131ms\u0131z milletvekili olma te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunanlar ba\u015far\u0131 sa\u011flaya mad\u0131lar. Bu arada, o zaman daha Birinci Ordumuzun Komutan\u0131 bulunan Nurettin Pa\u015fa da millet vekili olmak te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulunmu\u015ft\u0131\u0131. M\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Nurettin Pa\u015fa, bu iste\u011fini daha sonra bir ara se\u00e7imde Bursa’da ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Pa\u015fa’n\u0131n kendi ba\u015f\u0131na ve ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak milletvekili se\u00e7ilebilmek i\u00e7in, her zaman oldu\u011fu gibi, kendi usul\u00fcnce ve gerekti\u011fi \u015fekilde propagan da yapt\u0131rmaktan geri kalmad\u0131\u011f\u0131 da anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu yoldaki te\u015febb\u00fcsler den ve yap\u0131lan yay\u0131nlardan herkesin dikkatini \u00e7ekmi\u015f olan\u0131 \u00f6zellikle hal terc\u00fcmesidir. 353 Nurettin Pa\u015fa , yeni se\u00e7im y\u0131l\u0131 olan 1923’te, \u00c2bit S\u00fcrey ya Bey ad\u0131nda bir \u015fahsa (A. S.) ba\u015f harflerini ta\u015f\u0131yan bir hal terc\u00fcmesi yay\u0131nlatt\u0131. Abit S\u00fcreyya Bey , Abd\u00fclhamid’in ba\u015fk\u00e2tiplerinden rahmetli S\u00fcreyya Pa\u015fa’n\u0131n o\u011flud\u0131\u0131r. Me\u015frutiyetten \u00f6nce, Nurettin Pa\u015fa gibi ve onunla birlikte fah\u0131 \u00ee h\u00fcnk\u00e2r yaveri idi. Birinci D\u00fcn ya Sava\u015f\u0131’nda \u0130zmir’de ve \u0130stikl\u00e2l Sava\u015f\u0131’n\u0131n sonunda, Nurettin Pa\u015fa kararg\u00e2h\u0131n\u0131n bulundu\u011fu \u0130zmit’te ordu m\u00fcteahhitli\u011fi yapt\u0131. Nurettin Pa\u015fa’n\u0131n hal terc\u00fcmesinin yer ald\u0131\u011f\u0131 bro\u015f\u00fcr\u00fc haz\u0131rlayan \u00c2bit S\u00fcreyya Bey de\u011fildir. Bro\u015f\u00fcr kendisine yaz\u0131l\u0131 olarak verilmi\u015ftir. On dan, ad\u0131n\u0131n ba\u015f harflerini koymas\u0131 ve c\u0131rta\u011f\u0131 bulundu\u011fu Matbaa-i Osma niye’de bast\u0131rmas\u0131 Nurettin Pa\u015fa taraf\u0131ndan rica edilmi\u015ftir. Bu bro\u015f\u00fcr\u00fcn kapa\u011f\u0131nda \u015fu yaz\u0131lar okunur : \u0130zmir F\u00e2tihi, Afyonkarahisar ve Dumlup\u0131nar Sava\u015flar\u0131n\u0131n galibi Gazi Nurettin Pa\u015fa Hazretieri’ ninhalterc\u00fcmesi. Efendiler, on dokuz sayfadan ibaret olan bu hal terc\u00fcmesi bro\u015f\u00fcr\u00fc n\u00fcn ne kadar insan taraf\u0131ndan okundu\u011funu bilmiyorum. Ben, bu hal ter c\u00fcmesinin memleketin b\u00fct\u00fcn ayd\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan okunmas\u0131n\u0131 \u00e7ok ya rarl\u0131 ve e\u011fitici buluyorum. Yaln\u0131z, bu bro\u015f\u00fcr\u00fc okuyanlar\u0131n veya okuya cak olanlar\u0131n, bro\u015f\u00fcrde temas edilen olaylar ve i\u015flerle ilgili olarak ba\u015fka ve g\u00fcvenilir kaynaklardan da bilgi edinerek, metinle ger\u00e7e\u011fi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r malan ve ona g\u00f6re h\u00fck\u00fcm vermeleri gerekir. Bu bro\u015f\u00fcr\u00fcn niteli\u011fi ve nas\u0131l bir anlay\u0131\u015f\u0131 ortaya koydu\u011fu konusun da bir fikir edinebilmek i\u00e7in, baz\u0131 noktalar\u0131n\u0131 hep birlikte g\u00f6zden ge\u00e7i relim : Bro\u015f\u00fcr\u00fcn kapa\u011f\u0131ndaki yaz\u0131lardan sonra, metnin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda da \u015fu s\u00f6zler vard\u0131r : K\u00fbt\u00fclamare’nin ku\u015fat\u0131c\u0131s\u0131, Ba\u011fdat’\u0131n savunucusu, Yemen, Selman p\u00e2k, Bat\u0131 Anadolu, Afyonkarahisar, Dumlup\u0131nar, \u0130zmir Sava\u015flar\u0131 galibi ve \u0130zmir f\u00e2tihi. Nurettin Pa\u015fa’n\u0131n kendi kendine tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 “ku\u015fat\u0131c\u0131”, “galip”, “f\u00e2tih” \u00fcnvanlar\u0131 hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc belirtmeyi daha sonraya b\u0131rakarak, bro\u015f\u00fcr\u00fcn metnine girelim. Pa\u015fa, Konyar ad\u0131ndaki T\u00fcrk a\u015firetinden rahmetli Mare\u015fal \u0130brahim Pa\u015fa’n\u0131n o\u011flu ve Hazret-i Peygamber soyundan gelen \u00c2yan \u00fcyesi ve \u015eeyh\u00fc’l-V\u00fckel\u00e2 Bursal\u0131 merhum R\u0131za Efendi’ nin torunlar\u0131ndan imi\u015f. . . Bu bilgilere ve ifade bi\u00e7imine g\u00f6re Mehmet Nurettin Pa\u015fa hem T\u00fcrk hem de Arap’t\u0131r. Babas\u0131 ve b\u00fcy\u00fck babala r\u0131yla da \u00f6v\u00fcnmektedir. Burada, babas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck adam olmas\u0131yla \u00f6v\u00fcnen Bizans \u0130mparatoru Theodosius’a babas\u0131 ve anas\u0131 T\u00fcrk olan Attil\u00e2’n\u0131n aben de, b\u00fcy\u00fck ve asil bir milletin evl\u00e2d\u0131y\u0131m” dedi\u011fini hat\u0131r latmadan ge\u00e7emeyece\u011fim. Resm\u00ee okullardaki \u00f6\u011frenim d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6zel \u00f6\u011frenim de g\u00f6rm\u00fc\u015f olan Nurettin Pa\u015fa 1893’te Harp Okulu \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 olup Hassa Ordusu Erk\u00e2n-\u0131 Harbiyesi’ne atanm\u0131\u015f… Nurettin Pa\u015fa, kurmayl\u0131k tahsili yapmam\u0131\u015f ve o s\u0131n\u0131fa gir memi\u015ftir. Bu bak\u0131mdan ordu kararg\u00e2h\u0131na kurmay olarak atanamaz. Olsa olsa, bir asker\u00ee birli\u011fe g\u00f6nderilmeyip ordu kurmayl\u0131\u011f\u0131nda kararg\u00e2h emir subayl\u0131\u011f\u0131 veya buna benzer bir g\u00f6revle al\u0131konulmu\u015f olabilir… Gen\u00e7 bir te\u011fmen i\u00e7in, askerlik g\u00f6revine buradan ba\u015flamak, elbette \u00f6v\u00fcn\u00fclecek bir ba\u015flang\u0131\u00e7 say\u0131lmaz. Asker\u00ee bir birli\u011fe tayin edilmek ve orada askerli\u011fin disiplin ve g\u00fc\u00e7l\u00fcklerine al\u0131\u015fmak \u015fartt\u0131r. Nurettin Pa\u015fa,1887’de g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak T\u00fcrk – Yunan Harbi’ne kat\u0131lm\u0131\u015f ve Ba\u015fkomutanl\u0131\u011fa tayin edilen Gazi Osman Pa\u015fa ‘n\u0131n yaverli\u011fine ve \u0130stanbul’a d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde h\u00fcnk\u00e2r yaverli\u011fine, refakat subay l\u0131klar\u0131r\u0131\u00e2 getirilmi\u015f. Bilindi\u011fi \u00fczere, Gazi Osman Pa\u015fa, istanbul’dan Sel\u00e2nik’c kadar gitmi\u015f fakat sava\u015f meydan\u0131na gitmeden Sel\u00e2nik’ten geri d\u00f6nm\u00fc\u015f t\u00fcr. Sava\u015fa kat\u0131lmam\u0131\u015f bir komutan\u0131n yaverli\u011fine ve ondan 354 sonra da Sultan Hamid’in yaverli\u011fine ve birtak\u0131m refakat subayl\u0131klar\u0131na tayi\u0131\u0131 edilmi\u015f olmak, bilmem ki, ne dereceye kadar anlat\u0131lmaya ue \u00f6v\u00fc n\u00fclmeye de\u011fer g\u00f6r\u00fclebilir. Nurrettin Pa\u015fa, s\u0131ras\u0131yla yarbayl\u0131\u011fa ve albayl\u0131\u011fa y\u00fckseltil mi\u015f ve 19il8 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda Sel\u00e2nik’te \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ordu Kurmayba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u00d6zel \u015eube M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’ne tayin edilmi\u015f. . . Nurettin Pa\u015fa’n\u0131n han gi s\u0131ra ile albayl\u0131\u011fa kadar y\u00fckselmi\u015f oldu\u011fu, Me\u015frutiyet’in il\u00e2n\u0131ndan son ra r\u00fctbesinin yeniden binba\u015f\u0131l\u0131\u011fa indirilmi\u015f olmas\u0131yla anla\u015f\u0131l\u0131yorsa da, Sel\u00e2nik’te, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ordu Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u00d6zel \u015eube M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’ne tayinini anlamak g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc, benim de Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’nda bu lundu\u011fum bu orduda, denildi\u011fi gibi bir \u00f6zel \u015fube yoktu. Belki de ordu komutan\u0131 olan babas\u0131, o\u011flu i\u00e7in, \u00f6zel ve gizli i\u015flerle u\u011fra\u015fan bir \u00f6zei \u015fube kurmu\u015f olacak… Nurettin Pa\u015fa, \u0130\u0130\u00e7\u00fcnc\u00fc Ordu Komutan\u0131 bulunan babas\u0131 Mare\u015fal \u0130brahim Pa\u015fa ile Me\u015frutiyet ink\u0131l\u00e2b\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131na ve ihtil\u00e2lin a\u015f\u0131r\u0131l\u0131ktan uzak \u00f6l\u00e7\u00fclerle ve engelsiz olarak y\u00fcr\u00fct\u00fcln\u0131esine hizmet ve yard\u0131mda bulunmu\u015flar. . . Hal terc\u00fcmesi bro\u015f\u00fcr\u00fcnde, Nurettin Pa\u015fa’n\u0131n iki defa Sultan Hamit taraf\u0131ndan tutuklatt\u0131r\u0131i\u0131p sorguya \u00e7ekildi\u011fi, bir defas\u0131nda s\u00fcz\u00fclmesine ve di\u011fer bir defas\u0131nda da askerlikten kovularak alt\u0131 y\u0131l hap sine karar verildi\u011fi ve fakat babas\u0131n\u0131n, araya girip yalvarmas\u0131 \u00fczerine kurtuldu\u011fu hik\u00e2yesinden sonra.. “\u0130stanbul’dan bir yolunu bulup yine Rumeli’ye ge\u00e7erek,1908 Me\u015frutiyet ink\u0131l\u00e2b\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na ve ger\u00e7ek le\u015ftirilmesine di\u011fer arkada\u015flar\u0131yla birlikte hizmet etmi\u015ftir” s\u00f6zleri yaz\u0131 l\u0131d\u0131r. Nurettin Pa\u015fa’n\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc zulm\u00fc k\u0131saca anlatmak gerekir se, diyetiiliriz ki, Sultan Hamit, Nurettin Bey’e h\u00fcrriyet\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden dolay\u0131 k\u0131zd\u0131k\u00e7a, onu yarbayl\u0131\u011fa, albayl\u0131\u011fa y\u00fckselterek s\u0131rmas\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r ve sevilip ok\u015fans\u0131n diye babas\u0131na teslim edermi\u015f. . .<\/p>\n

 <\/p>\n

NURETT\u0130N PA\u015eA’NIN VE BABASI MARE\u015eAL \u0130BRAH\u0130M PA\u015eA’NIN ME\u015eRUT\u0130YET \u0130NKILABINDA NASIL VE NE DERECEYE KADAR ROL OYNADIKLARI KONUSUNDAK\u0130 HATIRALARIM<\/p>\n

Mare\u015fal \u0130brahim Pa\u015fa’n\u0131n \u00dc’\u00e7\u00fcnc\u00fc Ordu Homutanl\u0131\u011f\u0131, o\u011flu Nurettin Bey’in babas\u0131n\u0131n yaverli\u011fi ve Me\u015frutiyet ink\u0131lab\u0131nda nas\u0131l ve ne de- receye kadar rol oynad\u0131klar\u0131 konusu \u00fczerinde de bir par\u00e7a bilgi vermek isterim. Bunun i\u00e7in ge\u00e7mi\u015f- le ilgili k\u0131sa bir h\u00e2t\u0131ram\u0131 anlatmama m\u00fcsaadenizi rica ederim. Efendiler \u00e7e\u015fitli vesilelerle duymu\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131za \u015f\u00fcphe yoktur ki, ben kurmay y\u00fczba\u015f\u0131 olur olmaz, Sultan Hamid taraf\u0131ndan Suriye’ye s\u00fcr\u00fcld\u00fcm. Orada \u00fc\u00e7 y\u01311 kald\u0131ktan sonra, o zaman \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ordu b\u00f6lgesi olan Makedonya’ya nakledildim. Ordu merkezi Manast\u0131rd\u0131. Ordu Mare\u015fall\u0131\u011f\u0131 ad\u0131 ait\u0131nda bir komuta makam\u0131 da vard\u0131. \u0130\u0130\u00e7\u00fc.nc\u00fc Ordu Komutan\u0131 Sel\u00e2nik’te otururdu. Orada da Mare\u015fall\u0131k Kurmay Hey’eti diye bir kurulu\u015f vard\u0131. Ben i908 y\u0131l\u0131nda koia\u011fas\u0131 r\u00fctbesiyle bu kurulu\u015fta g\u00f6revliydim. H\u00fcrriyeti getirmeye \u00e7al\u0131\u015fan gizli cemiyetle pek yak\u0131ndan ilgim vard\u0131. Yanyal\u0131 Esat Pa\u015fa \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ordu Komutan\u0131yd\u0131. S\u00fcleyman Pa\u015faz\u00e2de Ali R\u0131za Pa\u015fa, Kurmay Ba\u015fkan\u0131’m\u0131zd\u0131 O zaman binba\u015f\u0131 bulunan rahmetli Cemal Pa\u015fa ve yine binba\u015f\u0131 olan Fethi Bey (bug\u00fcnk\u00fc Paris B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi) ve ben, Mare\u015fall\u0131k Kurmay Hey’eti’ni olu\u015fturuyorduk. Her \u00fc\u00e7\u00fcm\u00fcz de cemiyeti\u0131\u0131 \u00fcyesi idik. Cemiyetin ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. O tarihlerde, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ordu b\u00f6lgesine ba\u011fl\u0131 Serez’deki t\u00fcmenin ve Serez b\u00f6lgesinin komutan\u0131 mare\u015fal r\u00fctbesinde bir zatt\u0131. Bu zat, Sultan Hamid’in fevkal\u00e2de g\u00fcven ve itimad\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f bulunuyordu. R\u00fctbesinin mare\u015fal olmas\u0131na, Esat Pa\u015fa’n\u0131n kendinden daha ast bir bir r\u00fctbede bulunmas\u0131na ra\u011fmen, \u0130stanbul ile Serez aras\u0131nda g\u00fcvenli bir b\u00f6lge bulundurulmak maksad\u0131yla Serez’den uzakla\u015ft\u0131r\u0131lamazd\u0131. \u0130\u015fte bu \u00f6nemli kvmutan, Mare\u015fal \u0130brahim Pa\u015fa idi. O\u011flu Nurettin Bey (Nurettin Pa\u015fa) de, babas\u0131n\u0131n yan\u0131nda bulunurdu. Me\u015frutiyet’in il\u00e2n\u0131ndan \u00f6nceki g\u00fcnlerde, bir binba\u015f\u0131, Mare\u015fal \u0130brahim Pa\u015fa ‘n\u0131n komutanl\u0131k b\u00f6lgesinde, istibdat idaresinin aleyhinde konu\u015fmu\u015f… Bir casus bunu jurnal etmi\u015f. . . O zaman Sel\u00e2nik’te Merkez Komutan\u0131 bulunan Yarbay N\u00e2z\u0131m Bey, olay\u0131 yerinde soru\u015fturmak \u00fczere \u0130stanbul’dan g\u00f6revlendirildi. Cemiyet, N\u00e2z\u0131m Bey’i bu g\u00f6revden al\u0131koymak \u00fczere vurdurdu. Yaralanan N\u00e2z\u0131m Bey \u0130stanbul’a getirildi. Olay\u0131n soru\u015fturmas\u0131na \u0130stanbul’dan birinin de\u011fil, ancak orduca g\u00f6sterilecek bir g\u00f6revlinin gidebilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc telkin edildi. Ben g\u00f6revlendirildim. G\u00f6revim, hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz istibdat aleyhinde bulunmu\u015f olan binba\u015f\u0131y\u0131 kurtarmakt\u0131. \u00d6nce Serez’e gittim. Mare\u015fal 355 \u0130brahim Pa\u015fa’y\u0131 ziyaret ettim. G\u00f6r\u00fc\u015fme s\u0131ras\u0131nda anlad\u0131m ki, Pa\u015fa’n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir endi\u015fesi vard\u0131r. Pa\u015fa, kendi b\u00f6lgesinde, Sultan Hamid ve istibdat idaresi aleyhinde bir tek kigi bile bulunmad\u0131\u011f\u0131 ve bulunamayaca\u011f\u0131 yolunda Sultan’a g\u00fcvence vermi\u015fti. Buna ra\u011fmen, s\u00f6z konusu binba\u015f\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan jurnal, Sultan Hamid’in Mare\u015fal \u0130brahim Pa\u015fa’ya olan g\u00fcvenini sarsacak nitelikteydi. Bu jurnalda yaz\u0131lar\u0131n do\u011frulanmas\u0131, \u0130brahim Pa\u015fa’n\u0131n durumunu k\u00f6t\u00fcle\u015ftirecekti. Bunu istemiyordu. Ben derhal Pa\u015fa’n\u0131n endi\u015fesini anlad\u0131m ve dedim ki : Pa\u015fa Hazretleri, devletli \u015fahs\u0131n\u0131z\u0131n b\u00f6lgesinde, Z\u00e2t\u0131\u015f\u00e2hane aleyhinde duygular besleyen bir tek ki\u015finin bile bulunabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Yap\u0131lm\u0131\u015f olan jurnalda yaz\u0131lanlar\u0131n yerinde soru\u015fturulmas\u0131, devletli \u015fahsiyetiniz taraf\u0131ndan kurulmu\u015f olan disiplini ve a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f olan ba\u011fl\u0131l\u0131k duygular\u0131n\u0131 kolayca ortaya koyacakt\u0131r. Arzu buyurursan\u0131z, yapaca\u011f\u0131m soru\u015fturma raporunun bir suretini z\u00e2t\u0131devletlerine g\u00f6ndereyim. \u0130brahim Pa\u015fa, bu s\u00f6zlerimden \u00e7ok ferahlad\u0131. Benden memnun oldu ve o\u011flu Nurettin Bey’i \u00e7a\u011f\u0131rt\u0131p benim \u00e7ok iyi ab\u0131rlanmam\u0131 ve olay yerine gidebilmem i\u00e7in kolayl\u0131k g\u00f6sterilmesini emretti. Soru\u015fturman\u0131n sonucu, binba\u015f\u0131y\u0131 kurtard\u0131. Jurnal vereni iftira etti\u011fi \u0131\u00e7in cezaya \u00e7arpt\u0131rd\u0131. Mare\u015fal \u0130brahim Pa\u015fa da, sultana kendi b\u00f6lgesinde, aleyhte bir tek ki\u015finin bile bulunamayaca\u011f\u0131n\u0131 ispat ederek Z\u00e2t\u0131\u015fahane’nin kendisi hakk\u0131ndaki g\u00fcven ve itimad\u0131n\u0131 bir kat daha art\u0131rd\u0131. Mare\u015fal \u0130brahim Pa\u015fa’n\u0131n bu yolla kendisine beslenen g\u00fcveni bir kat daha art\u0131rmas\u0131, \u00e7ok ge\u00e7meden, kendine b\u00fct\u00fcn Makedonya’y\u0131istibdada kar\u015f\u0131 olanlardan temizleme g\u00f6revini haz\u0131rlad\u0131. Bu noktay\u0131 biraz a\u00e7\u0131klayay\u0131m : Cemiyet, b\u00fct\u00fcn Makedonya’da te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131 geni\u015fletti, faaliyetini h\u0131zland\u0131rd\u0131. Art\u0131k hemen hemen a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa ve korkusuzca \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015fland\u0131. Sel\u00e2nik’te, Ordu Mare\u015fall\u0131\u011f\u0131’nda bulunan Esat Pa\u015fa’ya g\u00fcven kalmad\u0131. Kurmay Ba\u015fkan\u0131’m\u0131z olan Ali R\u0131za Pa\u015fa hakk\u0131nda \u015f\u00fcphe ye d\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc. Bunlar birer bir er, Sultan Hamid taraf\u0131ndan sorguya \u00e7ekilmek \u00fczere \u0130stanbul’a geri \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131. Ordu Mare\u015fall\u0131\u011f\u0131’na her bak\u0131mdan g\u00fcven ve itimat uyand\u0131ran Mare\u015fal \u0130brahim Pa\u015fa tayin edildi ve Sel\u00e2nik’e g\u00f6nderildi. \u0130brahim Pa\u015fa’n\u0131n Sel\u00e2nik’e gelmekte oldu\u011fu haberi \u00fczerine, Cemal Bey (rahmetli Cemal Pa\u015fa), ne olur ne olmaz d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, bir vesile yaratarak merkezden uzakla\u015ft\u0131. Arkada\u015f\u0131m Fethi Bey, zaten daha \u00f6ncesinden Jandarma Okulu Komutanl\u0131\u011f\u0131’na ge\u00e7mi\u015fti Merkezde Ordu Komutan\u0131 ve Kurmay Ba\u015fkan\u0131 adlar\u0131na yaln\u0131z ben b\u0131\u0131lunuyordum. Yeni gelen komutana \u0130T\u00e7\u00fcnc\u00fc Ord<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

nutuk 1 NUTUK Mustafa Kemal ATAT\u00dcRK SAMSUN’A \u00c7IKTI\u011eIM G\u00dcN GENEL DURUM VE G\u00d6R\u00dcN\u00dc\u015e 1919 y\u0131l\u0131 May\u0131s\u0131n\u0131n 19’uncu g\u00fcn\u00fc Samsun’a \u00e7\u0131kt\u0131m. \u00dclkenin genel durumu ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc \u015f\u00f6yledir : Osmanl\u0131 Devleti’nin i\u00e7inde bulundu\u011fu grup, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’nda yenilmi\u015f, Osmanl\u0131 ordusu her tarafta … Okumaya devam et →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.chpuye.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2865"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.chpuye.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.chpuye.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.chpuye.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.chpuye.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2865"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.chpuye.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2865\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2869,"href":"https:\/\/www.chpuye.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2865\/revisions\/2869"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.chpuye.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2865"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}